Vào một buổi tối thứ Ba, sau khi ăn tối tại câu lạc bộ, Soames bắt đầu thực hiện một việc đòi hỏi nhiều can đảm và có lẽ ít sự tế nhị hơn bất cứ điều gì anh từng làm trong đời — ngoại trừ việc chào đời, và một hành động khác nữa.

Quả thực, anh chọn buổi tối một phần vì Irene có nhiều khả năng sẽ ở nhà, nhưng chủ yếu là vì anh không đủ kiên quyết nếu đi vào ban ngày, và cần chút rượu để tiếp thêm can đảm.

Anh bỏ lại chiếc xe hansom bên kè sông Thames rồi đi bộ về phía Nhà thờ Cổ, không chắc chắn lắm về dãy chung cư nơi anh biết cô đang sống. Anh tìm thấy nó ẩn mình sau một dinh thự lớn hơn nhiều; và sau khi đọc tấm biển đề tên “Bà Irene Heron” — chà, Heron cơ đấy! Tên thời con gái của cô: hóa ra cô lại dùng lại cái tên đó, phải không? — anh bước lùi ra lòng đường để ngước nhìn lên những khung cửa sổ ở tầng một. Ánh sáng đang hắt qua từ căn hộ ở góc nhà, và anh có thể nghe thấy tiếng piano vang lên. Anh vốn chưa từng yêu âm nhạc, thậm chí từng thầm giữ mối hận với nó trong những ngày tháng cũ, khi mà cô hết lần này đến lần khác quay về bên cây đàn, biến nó thành một chốn trú ẩn mà cô biết chắc anh không thể bước vào. Sự cự tuyệt! Sự cự tuyệt kéo dài đằng đẵng, ban đầu còn dè dặt và kín đáo, cuối cùng lại phơi bày công khai! Ký ức cay đắng ùa về theo âm thanh ấy. Chắc chắn là cô đang chơi đàn rồi, và vì thế, việc gần như chắc chắn sẽ gặp được cô lại khiến anh càng thêm chần chừ hơn bao giờ hết. Những trận run rẩy vì mong đợi chạy dọc sống lưng; cổ họng anh khô khốc, tim đập thình thịch. “Mình có lý do gì phải sợ đâu chứ,” anh tự nhủ. Rồi dòng máu luật sư trong anh trỗi dậy. Liệu anh có đang làm một việc ngớ ngẩn không? Lẽ ra anh không nên sắp xếp một cuộc gặp chính thức với sự hiện diện của người ủy thác tài sản cho cô hay sao? Không! Không thể trước mặt cái tên Jolyon hùa theo bênh vực cô ta được! Không bao giờ! Anh bước ngược lại vào hiên cửa, rồi chậm rãi — để kìm lại nhịp đập cuồng dồn của trái tim — bước lên duy nhất một tầng lầu và bấm chuông. Khi cánh cửa mở ra, cảm giác của anh bị chi phối bởi thứ hương thơm tỏa ra — thứ nước hoa ấy — từ tận sâu thẳm quá khứ, mang theo những ký ức nhạt nhòa: hương thơm từ phòng khách mà anh từng bước vào, từ ngôi nhà mà anh từng sở hữu — mùi hoa hồng khô và mật ong!

“Xin hãy nói với bà chủ rằng tôi đến gặp, tôi biết chắc cô ấy sẽ tiếp tôi mà,” anh nói. Anh đã tính toán kỹ điều này; cô ấy sẽ tưởng lầm là Jolyon!

Khi người hầu gái đã lui ra và anh đứng một mình trong sảnh đường nhỏ bé, nơi ánh sáng lờ mờ phát ra từ chiếc đèn gắn tường có chụp màu ngọc trai, còn tường, thảm, mọi thứ đều ánh lên sắc bạc, khiến không gian khép kín trở nên mờ ảo như cõi âm, anh chỉ có thể suy nghĩ một cách ngớ ngẩn rằng: “Mình nên vào luôn với áo khoác ngoài, hay nên cởi ra đây?” Âm nhạc đã dứt; người hầu gái từ khung cửa cất lời:

“Mời ông vào ạ.”

Soames bước vào. Anh máy móc nhận ra mọi thứ vẫn mang sắc bạc, và cây đàn piano đứng là loại gỗ sa-tanh. Cô đã đứng dậy và lùi người sát vào cây đàn; bàn phím bị bàn tay cô bám lấy như đang dò dẫm tìm chỗ bám, phát ra một thứ âm thanh lạc điệu đột ngột, ngân lên một thoáng rồi chìm hẳn. Ánh sáng từ ngọn nến che mờ trên đàn rọi xuống cổ cô, để khuất phần khuôn mặt trong bóng râm. Cô mặc một chiếc đầm dạ hội màu đen, khoác hờ một tấm khăn choàng lớn trên vai — anh không nhớ nổi mình từng thấy cô mặc màu đen bao giờ, và ý nghĩ vụt qua trong đầu anh: “Cô ta vẫn ăn diện ngay cả khi ở một mình.”

“Anh!” anh nghe thấy tiếng cô thì thầm.

Đã bao lần Soames nhẩm lại cảnh này trong tưởng tượng. Nhưng sự chuẩn bị ấy chẳng giúp ích được gì. Anh hoàn toàn không thể thốt nên lời. Anh chưa bao giờ nghĩ rằng việc nhìn thấy người phụ nữ này — người mà anh từng khao khát đến cuồng nhiệt, từng sở hữu trọn vẹn, và đã mười hai năm không gặp — lại có thể tác động đến anh nhường này. Anh từng tưởng tượng ra cảnh mình nói năng và hành xử, nửa như một doanh nhân, nửa như một vị quan tòa. Thế nhưng lúc này, anh có cảm giác như mình không phải đang đứng trước một người phụ nữ bằng xương bằng thịt hay một người vợ lầm đường lạc lối, mà là trước một thứ quyền năng nào đó, tinh vi và khó nắm bắt chẳng khác nào bầu không khí xung quanh cả bên trong lẫn bên ngoài anh. Một thứ mỉa mai mang tính phòng thủ trỗi dậy trong lòng anh.

“Ừ, đây là một chuyến thăm kỳ lạ nhỉ! Chúc cô khỏe.”

“Cảm ơn anh. Mời anh ngồi.”

Cô đã rời khỏi cây đàn piano, bước sang một chiếc ghế dài bên cửa sổ và ngồi xuống đó, hai tay đan vào nhau đặt trên đùi. Ánh sáng rọi vào cô tại đó, khiến Soames có thể nhìn rõ khuôn mặt, đôi mắt, mái tóc của cô — quen thuộc một cách kỳ lạ như trong ký ức, và đẹp đến lạ kỳ.

Anh ngồi xuống mép một chiếc ghế bọc lụa sa-tanh ánh màu bạc, ngay gần chỗ anh đang đứng.

“Cô chẳng thay đổi gì cả,” anh nói.

“Thế ư? Anh đến đây có việc gì?”

“Để bàn bạc mọi chuyện.”

“Tôi đã nghe anh họ của anh nói về điều anh muốn rồi.”

“Vậy sao?”

“Tôi đồng ý. Từ trước đến nay tôi vẫn luôn sẵn lòng.”

Giọng nói điềm tĩnh và kín đáo của cô, cùng dáng vẻ thủ thế đầy cảnh giác của cô lúc này đang tiếp thêm sức mạnh cho anh. Vô số ký ức về cô, luôn luôn dè chừng anh, lại trỗi dậy và...

“Có lẽ cô sẽ làm ơn cung cấp cho tôi những thông tin để tôi có thể tiến hành thủ tục. Phải tuân thủ luật pháp chứ.”

“Tôi chẳng có thông tin nào khác ngoài những điều anh đã biết.”

“Mười hai năm! Cô nghĩ tôi có thể tin được điều đó chắc?”

“Tôi không mong anh tin bất cứ điều gì tôi nói; nhưng đó là sự thật.”

Soames đăm đăm nhìn cô. Anh vừa nói cô không hề thay đổi; nhưng giờ thì anh nhận ra cô đã khác. Không phải ở gương mặt, ngoại trừ việc nó ngày càng đẹp hơn; không phải ở vóc dáng, ngoại trừ việc đầy đặn hơn một chút — không! Cô đã thay đổi về mặt tâm hồn. Con người cô dường như lớn hơn trước, có sự chủ động và táo bạo ở nơi từng chỉ là sự kháng cự thụ động hoàn toàn. “À!” anh thầm nghĩ, “đó là nhờ khoản thu nhập độc lập của cô ta đấy! Khỉ thật cái lão bác Jolyon!”

“Chắc bây giờ cô sống sung túc lắm nhỉ?” anh nói.

“Cảm ơn anh, vâng.”

“Sao cô không để tôi chu cấp cho cô? Tôi đã làm thế bất chấp tất cả mọi chuyện.”

Một nụ cười phảng phất trên môi cô; nhưng cô không đáp lời.

“Cô vẫn là vợ tôi,” Soames nói. Tại sao anh lại thốt ra câu đó, ý anh thực sự là gì, chính anh cũng chẳng hề hay biết khi nói ra hay thậm chí là sau đó. Đó là một sự thật hiển nhiên đến mức ngớ ngẩn, nhưng hiệu ứng của nó lại gây chấn động. Cô đứng vụt dậy từ băng ghế bên cửa sổ, đứng lặng đi một thoáng và nhìn anh. Anh có thể thấy lồng ngực cô đang phập phồng thở dốc. Sau đó, cô quay người lại phía cửa sổ và đẩy bật nó ra.

“Làm thế để làm gì?” anh gắt lên. “Cô sẽ cảm lạnh trong cái bộ dạng đó mất. Tôi có phải mối nguy hiểm gì đâu.” Và anh thốt lên một tiếng cười nhỏ đầy buồn bã.

Cô bật cười phụ họa theo — một tiếng cười nhạt nhòa và cay đắng.

“Đó là... thói quen.”

“Một thói quen khá kỳ quặc đấy,” Soames đáp với vẻ cay đắng không kém. “Đóng cửa lại đi!”

Cô khép cửa lại và ngồi xuống. Người phụ nữ này — người vợ này của anh — nay đã có thêm uy quyền! Anh cảm nhận được thứ uy quyền đó tỏa ra từ cô khi cô ngồi đó, tựa như đang khoác lên mình một thứ áo giáp. Và gần như vô thức, anh đứng lên bước lại gần hơn; anh muốn nhìn rõ biểu cảm trên khuôn mặt cô. Đôi mắt cô thẳng thắn nhìn thẳng vào mắt anh mà không hề chớp. Trời đất ơi! Chúng mới trong trẻo làm sao, sắc nâu sẫm đến nhường nào trên nền làn da trắng ngần ấy, cùng mái tóc màu hổ phách cháy! Và bờ vai cô mới trắng ngần làm sao.

Thật là một cảm giác nực cười! Lẽ ra anh phải căm ghét cô ta mới đúng.

“Tốt hơn hết là cô nên nói cho tôi biết,” anh nói; “được tự do là điều có lợi cho cô cũng như cho tôi. Chuyện cũ ấy đã quá xưa rồi.”

“Tôi đã nói với anh rồi còn gì.”

“Ý cô là chẳng có chuyện gì hay bóng dáng người đàn ông nào hết sao?”

“Không một ai cả. Anh cứ lo cho cuộc sống của chính mình đi.”

Bị câu trả lời đó chọc tức, Soames bước về phía cây đàn piano rồi lại quay lại lò sưởi, đi qua đi lại hệt như thói quen của anh trong phòng khách ngày trước mỗi khi cảm xúc dâng trào quá giới hạn.

“Thế thì không ổn đâu,” anh nói. “Chính cô đã bỏ rơi tôi. Theo lẽ công bằng thông thường, cô phải là người...”

Anh thấy cô nhún đôi vai trắng ngần ấy, nghe thấy cô thì thầm:

“Vâng. Sao lúc đó anh không ly dị tôi đi? Lúc ấy tôi có màng đến gì nữa đâu?”

Anh khựng lại, đăm đăm nhìn cô với một chút tò mò. Rốt cuộc thì cô ta làm gì với quãng đời của mình, nếu thực sự sống hoàn toàn một mình? Và tại sao anh lại không ly dị cô ta cơ chứ? Cảm giác cũ kỹ rằng cô chưa từng thấu hiểu anh, chưa từng đối xử công bằng với anh, lại dằn vặt anh trong lúc anh trân trân nhìn cô.

“Sao cô không thể làm một người vợ hiền ngoan cơ chứ?” anh nói.

“Đúng vậy; lấy anh là một tội lỗi. Và tôi đã phải trả giá cho điều đó rồi. Có lẽ anh sẽ tìm ra cách nào đó thôi. Anh chẳng cần bận tâm đến họ của tôi đâu, tôi chẳng còn gì để mất nữa. Giờ thì tôi nghĩ anh nên đi đi thì hơn.”

Cảm giác thất bại — cảm giác bị tước đoạt quyền tự minh oan cho chính mình, cùng một điều gì đó vượt ngoài khả năng giải thích của bản thân — bao trùm lấy Soames tựa như hơi thở của một lớp sương mù lạnh lẽo. Một cách máy móc, anh với tay lên kệ lò sưởi lấy một chiếc bát sứ nhỏ, lật ngược nó lại và nói:

“Đồ Lowestoft. Cô kiếm được cái này ở đâu thế? Tôi mua được cái giống hệt thế này ở cửa hàng của Jobson.” Và bị đánh thức bởi ký ức bất chợt về việc anh và cô đã từng cùng nhau mua đồ sứ như thế nào từ rất nhiều năm về trước, anh đứng ngây ra nhìn chiếc bát nhỏ, như thể nó chứa đựng toàn bộ quá khứ. Tiếng nói của cô kéo anh về hiện thực.

“Cầm lấy đi. Tôi không cần nó.”

Soames đặt nó trả lại lên kệ.

“Cô có muốn bắt tay nhau không?” anh nói.

Một nụ cười thoáng hiện trên môi cô. Cô chìa tay ra. Bàn tay ấy lạnh ngắt khi chạm vào bàn tay đang có phần hầm hập sốt của anh. “Cô ta làm bằng băng,” anh thầm nghĩ — “xưa nay cô ta vẫn thế!” Nhưng ngay cả khi ý nghĩ ấy vụt qua, các giác quan của anh đã bị tấn công bởi hương thơm từ trang phục và cơ thể cô, tựa như ngọn lửa âm ỉ trong sâu thẳm con người cô — thứ chưa từng dành cho anh — đang giãy giụa để tìm cách bộc lộ sự tồn tại của mình. Và anh quay gót. Anh bước thẳng ra ngoài và rời đi, tựa như có kẻ đang cầm roi quất theo sau, thậm chí chẳng thèm tìm một chiếc xe cab, lòng cảm thấy biết ơn khoảng không gian vắng lặng của bờ kè, dòng sông lạnh giá, cùng những chiếc bóng dày đặc của tán lá cây plane — tâm trí hỗn loạn, bấn loạn, đau nhói trong tim, và mang một nỗi xao xuyến mơ hồ, hệt như thể anh vừa phạm phải một sai lầm trầm trọng mà hậu quả chẳng tài nào lường trước được. Và một ý nghĩ hoang đường bất chợt ập đến: nếu thay vì nói “Tôi nghĩ anh nên đi đi,” cô ấy lại nói “Tôi nghĩ anh nên ở lại thì sao?” Lúc ấy anh sẽ cảm thấy thế nào, anh sẽ làm gì? Sức hút chết người của người phụ nữ ấy vẫn hiện hữu đối với anh ngay cả lúc này, sau bao nhiêu năm xa cách và những suy nghĩ cay đắng. Nó vẫn ở đó, chực chờ bùng lên đầu óc anh chỉ bằng một tín hiệu, một cái chạm tay. “Mình thật ngốc khi bỏ đi!” anh lẩm bẩm. “Chẳng tiến triển được chút nào cả. Ai mà ngờ được cơ chứ? Chưa từng nghĩ tới!” Ký ức, bay ngược về những năm đầu của cuộc hôn nhân, lại giở những trò hành hạ anh. Lẽ ra cô không xứng đáng được giữ lại nhan sắc ấy — nhan sắc mà anh từng sở hữu và tường tận đến thế. Và một nỗi cay đắng dâng lên về sự lì lợm trong lòng ngưỡng mộ của chính anh. Hầu hết đàn ông đều sẽ căm ghét khi nhìn thấy cô, như những gì cô đáng phải chịu. Cô đã hủy hoại cuộc đời anh, giáng một đòn chí mạng vào lòng tự trọng của anh, tước đoạt của anh một đứa con trai. Thế nhưng chỉ cần nhìn thấy cô, lạnh lùng và kháng cự như mọi khi, cũng đủ sức quật ngã anh hoàn toàn! Đúng là một thứ từ tính chết người cô ta đang mang! Và chẳng có gì lạ nếu như, đúng như cô khẳng định, cô đã sống một mình không tì vết trong suốt mười hai năm qua. Vậy là Bosinney — nguyền rủa thay ký ức về kẻ đó! — đã sống quãng đời vừa qua cùng cô ta suốt ngấy ấy thời gian! Soames không thể phân biệt nổi liệu mình nên vui hay nên buồn trước thông tin đó.

Khi gần đến câu lạc bộ, cuối cùng anh cũng dừng lại để mua tờ báo. Một dòng tít lớn đập vào mắt: “Được biết người Boer từ chối quyền bá chủ!” Qwuyền bá chủ! “Đúng là tính cách của cô ta!” anh nghĩ thầm: “xưa nay cô ta vẫn thế. Quyền bá chủ! Lẽ ra tôi vẫn có nó một cách hợp pháp. Chắc cô ta cô đơn lắm trong cái căn hộ tồi tàn nhỏ bé ấy!”