Cuộc chiến tranh vẫn cứ kéo dài dằng dặc. Người ta đồn rằng Nicholas từng phát biểu nếu họ kết thúc được nó mà tốn chưa đến ba trăm triệu bảng thì kể như mất không tiền! Thuế thu nhập đang đứng trước mối đe dọa nghiêm trọng. Dẫu vậy, chí ít thì đổi lấy số tiền đó, họ sẽ thâu tóm được Nam Phi một lần và mãi mãi. Và mặc dù bản năng chiếm hữu có lúc cảm thấy chao đảo vào lúc ba giờ sáng, nó lại hồi phục nguyên vẹn vào giờ điểm tâm với sự thực phũ phàng rằng ở cái đời này, chẳng ai cho không ai thứ gì nếu không trả tiền. Thế nên, nhìn chung, mọi người vẫn ngược xuôi lo toan công chuyện như thể chẳng hề có chiến tranh, chẳng có trại tập trung, chẳng có tên de Wet lươn lẹo, chẳng có thái độ bất mãn từ Lục địa Âu châu, hay bất cứ điều gì khó chịu. Quả thực, thái độ của cả dân tộc đã được thu gọn lại qua tấm bản đồ của Timothy, nơi mọi hoạt động đều ngưng trệ — bởi Timothy nay không còn dịch chuyển những lá cờ nữa, và bản thân chúng cũng chẳng thể tự di chuyển, thậm chí chẳng thể tiến lên hay lùi lại như lẽ ra chúng phải làm.

Tình trạng ngưng trệ ấy còn lan rộng hơn nữa; nó xâm chiếm cả khu Forsyte ’Change, tạo ra một sự bất định bao trùm về những gì sắp xảy ra tiếp theo. Bản thông báo trên mục kết hôn của tờ The Times, rằng “Jolyon Forsyte kết hôn với Irene, con gái duy nhất của cố Giáo sư Heron,” đã dấy lên mối hoài nghi không biết Irene đã được miêu tả đúng mức hay chưa. Thế nhưng, suy cho cùng, người ta vẫn cảm thấy nhẹ nhõm vì cô ấy không được ghi là “Irene, người vợ quá cố,” hay “người vợ đã ly dị,” của “Soames Forsyte.”

Nói chung, ngay từ đầu đã có một vẻ gì đó thật cao thượng trong cách gia đình đón nhận “vụ bê bối” đó. Như James từng diễn đạt: “Sự thể là thế!” Than vãn cũng chẳng ích gì! Chẳng thu được lợi lộc gì từ việc thừa nhận rằng đó là một “cú sốc khó nuốt” — theo cách nói thời bấy giờ.

Nhưng điều gì sẽ xảy ra bây giờ khi cả Soames và Jolyon đều đã tái giá? Thật là vô cùng tò mò. Người ta đồn rằng George đã cá với Eustace tỷ lệ sáu ăn bốn rằng tiểu Jolyon sẽ ra đời trước tiểu Soames. George thật là hài hước! Người ta cũng xì xào rằng anh ta và Dartie có một độ cá cược về việc liệu James có thọ đến tuổi chín mươi hay không, dù chẳng ai biết ai trong số họ đã đặt cược cho James.

Đầu tháng Năm, Winifred ghé qua để báo tin Val đã bị thương ở chân bởi một viên đạn lạc, và sắp được xuất ngũ. Vợ cậu đang chăm sóc cho cậu. Cậu sẽ hơi thọt một chút — nhưng không đáng kể. Cậu muốn ông nội mua cho mình một trang trại ở tận trỏng để cậu có thể nuôi ngựa. Cha cô đang cho Holly tám trăm bảng một năm, nên họ có thể sống khá thoải mái, bởi ông nội đã hứa sẽ cho Val năm trăm; thế nhưng còn về chuyện mua trang trại thì ông chưa biết — không thể chắc chắn được: ông không muốn Val đem tiền ra mà ném qua cửa sổ.

“Nhưng anh ấy biết đấy,” Winifred nói, “nó cứ phải làm cái gì chứ.”

Cô Hester cho rằng có lẽ người ông kính yêu của Val cư xử như vậy là khôn ngoan, bởi nếu ông không mua trang trại thì mọi chuyện chắc chắn không đến nỗi tồi tệ.

“Nhưng Val rất yêu ngựa,” Winifred nói. “Đó sẽ là một công việc cực kỳ thích hợp cho nó.”

Cô Juley nghĩ rằng nuôi ngựa rất bấp bênh, chẳng phải Montague đã từng nếm mùi rồi sao?

“Val khác chứ,” Winifred nói; “nó giống tính tôi.”

Cô Juley quả quyết rằng Val thân thương vốn rất thông minh. “Cháu vẫn luôn nhớ,” cô nói thêm, “cách thằng bé đem đồng xu giả cho một kẻ ăn xin. Người ông kính yêu của nó đã rất hài lòng. Ông nghĩ điều đó cho thấy sự ứng biến vô cùng nhạy bén. Cháu nhớ ông đã bảo rằng lẽ ra nó nên gia nhập Hải quân.”

Cô Hester chen vào: Chẳng lẽ Winifred không nghĩ rằng việc sống an toàn và không mạo hiểm ở độ tuổi của bọn trẻ vẫn tốt hơn sao?

“Chà,” Winifred nói, “nếu chúng ở London thì có lẽ vậy; ở London thì chẳng làm gì cũng thấy vui. Nhưng ở tận ngoài đó, dĩ nhiên, nó sẽ chán chết đi được.”

Cô Hester cho rằng thật tuyệt nếu cháu mình được làm việc, miễn là chắc chắn không bị thua lỗ. Đâu phải họ thiếu tiền. Tất nhiên, Timothy đã rất khôn ngoan khi về hưu. Cô Juley muốn biết Montague đã nói gì.

Winifred không kể cho cô nghe, bởi Montague chỉ lỏn lẻn nhận xét rằng: “Cứ đợi cho đến khi ông già qua đời đi.”

Đúng lúc đó, Francie được xướng tên bước vào. Đôi mắt cô ánh lên một nụ cười rạng rỡ.

“Nào,” cô nói, “mọi người nghĩ sao về tin này?”

“Tin gì thế cháu yêu?”

“Trên tờ The Times sáng nay ấy ạ.”

“Bọn ta chưa xem, nhà mình toàn đọc sau bữa tối; Timothy giữ tờ báo cho đến lúc đó cơ mà.”

Francie đảo tròn đôi mắt.

“Cháu nghĩ mình có nên nói cho tụi bác biết không?” Cô Juley cất lời. “Chuyện gì thế?”

“Irene vừa sinh một cậu con trai ở Robin Hill.”

Cô Juley nín thở. “Nhưng,” cô thốt lên, “mới tháng Ba chúng nó mới cưới cơ mà!”

“Vâng, thưa bác; chẳng phải rất thú vị hay sao?”

“Chà,” Winifred nói, “bác thấy mừng cho cô ấy. Bác từng tiếc cho Jolyon khi mất đi đứa con trai. Biết đâu đó lại chính là Val.”

Cô Juley dường như chìm vào một thứ mộng mị. “Bác tự hỏi,” cô thì thầm, “không biết Soames tội nghiệp sẽ nghĩ gì nhỉ? Nó vẫn luôn khao khát có được một đứa con trai cho riêng mình. Có một chú chim nhỏ vẫn thường thì thầm điều đó với bác.”

“Chà,” Winifred nói, “rồi nó sẽ có thôi — trừ khi có tai nạn bất ngờ xảy ra.”

Niềm vui le lói tràn ra từ đôi mắt cô Juley.

“Thật là tuyệt vời!” cô thốt lên. “Vào lúc nào thế?”

“Tháng Mười Một.”

Quả là một tháng may mắn! Nhưng cô thực sự ước gì thời gian đó đến sớm hơn. Ở tuổi của James, phải chờ đợi lâu đến thế thật quá sức!…

Phải chờ đợi! Họ cảm thấy sợ hãi thay cho James, nhưng bản thân họ thì đã quen với việc đó rồi. Thực ra, đó chính là trò tiêu khiển lớn nhất của họ. Chờ đợi! Chờ tờ The Times được mang tới; chờ một người cháu trai hay cháu gái nào đó ghé qua để đem lại chút sinh khí; chờ tin tức về tình hình sức khỏe của Nicholas; chờ quyết định của Christopher về việc có nên bước chân lên sân khấu hay không; chờ thông tin liên quan đến mỏ quặng của người cháu trai bà MacAnder; chờ bác sĩ đến khám về chứng hay thức giấc sớm vào lúc sáng tinh mơ của Hester; chờ những cuốn sách ở thư viện mà lúc nào cũng bị mượn hết; chờ Timothy bị cảm lạnh; chờ một ngày đẹp trời, ấm áp và dễ chịu, trời không quá nóng, để họ có thể dạo một vòng trong Vườn Kensington. Chờ đợi, mỗi người ngồi một bên lò sưởi ở phòng khách, đợi chiếc đồng hồ đặt giữa hai người điểm chuông; đôi bàn tay gầy gò, nổi gân guốc và đầy những khớp xương miệt mài đan lát với kim đan và móc crochet, mái tóc của họ được ra lệnh phải dừng lại — giống như những con sóng trước nhà vua Canute — không được để màu tóc phai thêm chút nào nữa. Chờ đợi trong những bộ xiêm y bằng lụa hoặc sa tanh đen để Triều đình ban chuẩn cho phép Hester được mặc chiếc đầm màu xanh lục sẫm, còn Juley mặc chiếc màu đỏ sẫm hơn. Chờ đợi, chậm rãi nghiền ngẫm hết lần này đến lần khác trong tâm trí già nua của họ những niềm vui nỗi buồn nhỏ nhặt, những sự kiện và niềm hy vọng trong thế giới gia đình bé nhỏ của mình, giống như những con bò nhai lại thứ cỏ quen thuộc một cách kiên nhẫn trên cánh đồng xưa. Và sự kiện mới mẻ này thực sự rất đáng để chờ đợi. Soames vẫn luôn là đứa cháu cưng của họ, với thói quen biếu họ những bức tranh, với những chuyến viếng thăm gần như hàng tuần khiến họ vô cùng mong nhớ, và với nhu cầu được họ sẻ chia nỗi niềm sau những đổ vỡ của cuộc hôn nhân đầu tiên. Sự kiện mới này — sự ra đời của một người thừa kế cho Soames — vô cùng quan trọng đối với nó, và đối với người cha kính yêu của nó nữa, để James có thể ra đi mà không phải bận lòng điều gì chưa chắc chắn. James vốn rất ghét sự bất định; và với Montague, dĩ nhiên ông không thể thực sự cảm thấy mãn nguyện nếu ra đi mà chẳng để lại đứa cháu nội nào khác ngoài mấy đứa con nhà Dartie. Suy cho cùng, danh tiếng của gia đình vẫn là điều vô cùng quan trọng! Và khi sinh nhật lần thứ chín mươi của James đến gần, họ tự hỏi không biết ông đang chuẩn bị những biện pháp phòng ngừa gì. Ông sẽ là người đầu tiên trong gia đình nhà Forsyte đạt đến độ tuổi ấy, qua đó thiết lập nên một chuẩn mực mới trong việc níu giữ sự sống. Họ cảm thấy điều đó thật quan trọng biết bao, dẫu bản thân họ lúc này cũng đã ở tuổi tám mươi bảy và tám mươi lăm; dù họ chẳng muốn bận tâm đến tuổi tác của chính mình khi vẫn còn phải lo nghĩ cho Timothy, người năm nay chưa tròn tám mươi hai tuổi. Đương nhiên, vẫn còn một thế giới tốt đẹp hơn ở phía trước. “Trong nhà Cha ta có rất nhiều chốn nghỉ ngơi” là một trong những câu nói cửa miệng yêu thích của cô Juley — nó luôn đem lại cho cô sự an ủi, với gợi ý về bất động sản nhà cửa, thứ đã làm nên cơ nghiệp cho người em trai Roger thân yêu. Kinh Thánh quả thực là một nguồn an ủi lớn lao, và vào những Chủ nhật trời đẹp, họ thường đi lễ sáng; và đôi khi Juley sẽ lén lút bước vào phòng làm việc của Timothy khi cô chắc chắn anh vắng nhà, rồi tiện tay đặt một cuốn Tân Ước mở sẵn lên bàn của anh — đương nhiên anh là một người rất uyên bác, vốn từng làm nghề xuất bản. Nhưng cô nhận ra rằng sau đó Timothy lúc nào cũng cáu kỉnh trong bữa tối. Và Smither đã kể cho cô nghe không dưới một lần rằng cô bé từng phải nhặt những cuốn sách rơi lả tả dưới sàn khi dọn dẹp căn phòng ấy. Mặc dù vậy, với tất cả những điều đó, họ vẫn cảm thấy thiên đường chưa chắc đã ấm cúng bằng những căn phòng mà cô và Timothy đã mỏi mòn chờ đợi từ bấy lâu nay. Đặc biệt là cô Hester, cô không thể chịu nổi ý nghĩ phải vận động hay nhọc sức. Bất kỳ sự thay đổi nào, hay đúng hơn là ý nghĩ về một sự thay đổi — bởi chẳng bao giờ có sự thay đổi nào xảy ra cả — cũng luôn làm cô vô cùng bấn loạn. Cô Juley, người có gan lỳ hơn, đôi khi nghĩ rằng điều đó cũng khá thú vị; cô đã từng rất tận hưởng chuyến đi đến Brighton vào năm cô Susan qua đời. Nhưng ngặt một nỗi Brighton là nơi ai cũng biết là đẹp, trong khi thật khó để hình dung thiên đường sẽ ra sao, thế nên suy cho cùng cô vẫn thấy hài lòng với việc chờ đợi hơn là đi xa.

Vào buổi sáng ngày sinh nhật của James, ngày mùng 5 tháng Tám, họ cảm thấy phấn chấn lạ thường, và những mẩu giấy nhắn nhỏ được chuyển qua lại giữa hai người qua tay Smither khi họ đang ăn điểm tâm trên giường. Smither phải ghé qua bên đó để chuyển lời chúc yêu thương cùng những món quà nhỏ, đồng thời thăm dò xem ông James thế nào, và liệu ông có qua được một đêm ngon giấc giữa muôn vàn sự hân hoan ấy không. Và trên đường về, liệu Smither có thể ghé qua phố Green được không — hơi ngược đường một chút, nhưng sau đó con bé có thể đón xe buýt đi ngược lên phố Bond; đó sẽ là một sự đổi gió thú vị cho con bé — và nhờ phu nhân Dartie nhớ ghé qua thăm trước khi bà rời khỏi thành phố.

Tất cả những việc đó Smither đều hoàn thành xuất sắc — một mẫu mực gia nhân tận tụy được đào tạo từ nhiều năm trước dưới sự dẫn dắt của cố cô Ann với một sự hoàn mỹ nay đã khó lòng tìm thấy. Ông James, theo lời bà James kể, đã có một đêm ngon giấc, ông gửi lời chào hỏi; bà James bảo ông rất buồn cười và cứ phàn nàn không hiểu sao mọi người lại làm hồng làm tía lên vì mấy chuyện vớ vẩn này. Ồ! và bà Dartie cũng gửi lời hỏi thăm, bảo rằng chiều nay bà sẽ sang uống trà.

Hai cô Juley và Hester, có chút chạnh lòng vì những món quà của họ không được nhắc đến riêng — năm nào họ cũng quên mất rằng James vốn rất ghét nhận quà, thứ mà ông vẫn luôn gọi là “ném tiền qua cửa sổ” — nhưng họ vẫn “vô cùng vui mừng”; điều đó cho thấy tinh thần của James đang rất phấn chấn, và điều đó đối với ông là vô cùng quan trọng. Và họ bắt đầu ngóng chờ sự xuất hiện của Winifred. Cô đến lúc bốn giờ chiều, dẫn theo Imogen, và Maud vừa ở trường về, “càng lớn càng ra dáng một thiếu nữ xinh xắn,” khiến việc hỏi han tin tức về Annette trở nên vô cùng khó khăn. Tuy nhiên, cô Juley vẫn lấy hết can đảm để gặng hỏi xem Winifred có nghe ngóng được gì không, và liệu Soames có đang lo lắng hay không.

“Bác Soames lúc nào chẳng lo lắng hở bác!” Imogen xen vào; “cơn khát của bác ấy đã được thỏa mãn đâu mà vui được chứ.”

Những lời ấy vang lên đầy quen thuộc bên tai cô Juley. À đúng rồi! Chính là bức họa buồn cười của thằng George, cái bức tranh mà người ta đã giấu không cho họ xem! Nhưng ý của Imogen là gì? Rằng người cháu trai của cô lúc nào cũng muốn vơ vét nhiều hơn những gì mình có ư? Nghĩ như thế thì thật chẳng đẹp đẽ gì cho cam.

Giọng của Imogen vang lên trong trẻo và gọn lỏn:

“Mọi người tưởng tượng xem! Annette chỉ lớn hơn con có hai tuổi; làm vợ bác Soames chắc là kinh khủng lắm ạ.”

Cô Juley giơ hai tay lên trời kinh hãi.

“Cháu yêu,” cô nói, “cháu chẳng hiểu gì về những điều mình đang nói cả. Bác Soames của cháu chẳng thua kém bất kỳ ai trên đời. Nó là một người cực kỳ thông minh, lại ưa nhìn, giàu có, vô cùng chu đáo và cẩn trọng, và tính ra thì chẳng già chút nào cả.”

Imogen liếc đôi mắt đong đưa từ người này sang người khác của hai “bà cô già,” chỉ tủm tỉm cười.

“Bác hy vọng rằng,” cô Juley nói với giọng khá nghiêm khắc, “sau này cháu cũng sẽ lấy được một người chồng tốt như thế.”

“Con chẳng thèm lấy người chồng tốt đâu bác ạ,” Imogen lẩm bẩm; “chán ngắt.”

“Nếu cháu cứ tiếp tục cái giọng điệu này,” cô Juley đáp lại, lòng vẫn còn rất bực bội, “cháu sẽ chẳng lấy được ai đời này đâu. Tốt nhất chúng ta không nên bàn về đề tài này nữa;” rồi quay sang Winifred, cô hỏi: “Thế còn Montague ra sao rồi?”

Tối hôm đó, trong lúc đang chờ bữa tối được dọn lên, cô thì thầm:

“Bác đã dặn Smither khui nửa chai champagne ngọt rồi đấy, Hester. Bác nghĩ chúng ta nên uống mừng sức khỏe của James thân yêu — và — và sức khỏe của vợ Soames nữa; chỉ có điều, hãy giữ kín chuyện này nhé. Bác sẽ chỉ nói thế này thôi: ‘Và chị biết đấy, Hester!’ rồi chúng ta sẽ cùng cạn ly. Nói to ra có khi lại làm Timothy bực mình.”

“Làm chúng mình bực mình thì có khả năng cao hơn ấy,” cô Hester đáp. “Nhưng xét trong hoàn cảnh này, chắc chúng ta phải làm thế thôi.”

“Đúng vậy,” cô Juley phấn khích nói, “đây quả là một dịp trọng đại! Cứ thử nghĩ xem nếu nó sinh hạ được một cậu con trai kháu khỉnh để nối dõi tông đường mà xem! Bác thực sự thấy điều đó rất quan trọng, nhất là bây giờ khi Irene đã sinh được một đứa con trai. Winifred bảo thằng George đang gọi Jolyon là ‘Con tàu ba tầng boong’, vì nó có tới ba gia đình cơ mà! George thật là hài hước. Và cậu nghĩ xem! Rốt cuộc Irene lại đang sống trong chính ngôi nhà mà Soames đã cất cho cả hai người họ. Nghe sao mà bất công với Soames tội nghiệp quá; thế mà nó lúc nào cũng chu đáo mực thước như vậy.”

Đêm đó trên giường, vẫn còn đang phấn khích và hơi ửng đỏ vì ly rượu vang cùng sự mập mờ bí bách của lời chúc thứ hai, cô nằm ngửa với cuốn sách cầu nguyện mở phẳng trên ngực, đôi mắt dán chặt vào bức trần nhà đã ngả sang màu vàng vọt dưới ánh đèn đọc sách. Bọn trẻ! Thật là đáng mừng cho tất cả bọn chúng! Và cô sẽ vô cùng hạnh phúc nếu có thể nhìn thấy Soames thân yêu được hạnh phúc. Nhưng dẫu sao thì giờ đây chắc chắn nó phải hạnh phúc rồi, bất chấp những gì con bé Imogen vừa nói. Nó sẽ có tất cả những gì nó muốn: điền trang, vợ, và con cái! Và nó sẽ sống thọ đến đầu bạc răng long giống như người cha kính yêu của mình, và quên sạch sành sanh về Irene cùng vụ kiện tụng khủng khiếp kia. Giá như chính cô có thể ở lại đây để tự tay mua cho những đứa con của nó con ngựa bập bênh đầu tiên! Smither sẽ chọn nó ở cửa hàng hộ cô, một con ngựa thật đẹp với những đốm vằn xinh xắn. Ôi chao! Hồi xưa Roger hay đẩy cho cô bập bênh thế nào cho đến khi cô ngã nhào ra mới thôi! Trời ạ! Chuyện đó đã từ xửa từ xưa rồi! Lâu lắm rồi! “Trong nhà Cha ta có rất nhiều chốn nghỉ ngơi—” Một tiếng lạo xạo nho nhỏ thu hút sự chú ý của cô — “nhưng tuyệt đối không có chuột!” cô tự nhủ theo phản xạ. Tiếng động ngày một lớn hơn. Đấy! Chắc chắn là có con chuột rồi! Thật là hư đốn khi Smither cứ cả quyết là không có! Nó sẽ gặm thủng cả tấm ván ốp tường lúc nào không hay cho mà xem, rồi thể nào họ cũng lại phải gọi thợ mộc đến sửa cho mà coi. Mấy con vật đó thật sự rất phá phách! Và cô cứ nằm đó, với đôi mắt chỉ hơi chuyển động nhẹ, tâm trí dõi theo âm thanh lạo xạo nho nhỏ ấy, và ngóng chờ giấc ngủ đến để giải thoát cô khỏi nó.