Bữa trưa đã qua, Soames lên phòng tranh trong ngôi nhà của ông gần Mapleduram. Ông đang mang trong lòng thứ mà Annette gọi là một "nỗi muộn phiền". Fleur vẫn chưa về. Con bé vốn được chờ đón vào thứ Tư, rồi gửi điện tín báo sẽ về vào thứ Sáu, và đến thứ Sáu lại đổi thành chiều chủ Nhật; thế mà lúc này, dì của con bé, mấy người họ hàng bên nhà Cardigan, gã Profond này, và mọi thứ đều tẻ nhạt như bánh tráng vì vắng bóng nó. Ông đứng trước bức tranh của Gauguin — điểm nhức nhối nhất trong bộ sưu tập của ông. Ông đã mua tác phẩm to lớn và xấu xí ấy cùng với hai bức tranh thời kỳ đầu của Matisse trước Thế chiến, chỉ bởi vì người ta làm quá nhiều ầm ĩ về mấy tay Hậu ấn tượng đó. Ông đang tự hỏi liệu Profond có chịu mua lại chúng giùm mình không — gã có vẻ chẳng biết tiêu tiền vào đâu — thì nghe thấy tiếng người em gái lên tiếng: "Em nghĩ đó là một vật kinh khủng đấy, Soames," và nhận ra Winifred đã theo ông lên lầu.

— Ồ! Thế à? — ông đáp một cách khô khan — Anh đã bỏ ra năm trăm đồng để mua nó đấy.

— Thật không thể tin nổi! Đàn bà không được tạo ra như thế đâu, kể cả khi họ da đen.

Soames bật cười buồn bã. — Em đâu có lên đây chỉ để nói với anh mỗi điều đó.

— Không. Anh có biết con trai của Jolyon đang ở cùng Val với vợ nó không?

Soames quay phắt lại.

— Cái gì?

— Ừ — Winifred kéo dài giọng — nó đã đến sống với vợ chồng chúng ở trỏng để học làm nghề nông.

Soames đã quay đi, nhưng giọng nói của cô vẫn đuổi theo những bước chân đang đi qua đi lại của ông. — Anh đã cảnh báo Val là không được để ai nhắc đến chuyện cũ trước mặt tụi nó.

— Sao em không nói với anh trước?

Winifred nhún đôi vai lực lưỡng.

— Fleur muốn làm gì thì làm. Anh lúc nào cũng chiều chuộng nó. Hơn nữa, anh trai thân mến của em ơi, có hại gì đâu cơ chứ?

— Có hại chứ! — Soames lầm bầm. — Chứ sao, nó..." — ông khựng lại. Bức tượng Juno, chiếc khăn tay, đôi mắt của Fleur, những câu hỏi của con bé, và giờ là sự chậm trễ trong việc trở về này — những triệu chứng ấy khiến ông thấy thật đáng ngờ, và vốn bản tính chung thủy với nỗi lo của mình, ông chẳng tài nào buông bỏ được chúng.

— Em nghĩ anh lo lắng thái quá đấy — Winifred nói. — Nếu là em, em sẽ kể cho nó nghe về chuyện cũ ấy. Chẳng ích gì khi cứ nghĩ lũ con gái thời này vẫn như ngày xưa đâu. Em chẳng biết chúng nhặt nhạnh kiến thức ở đâu, nhưng chúng có vẻ biết tuốt mọi thứ.

Trên khuôn mặt được giữ nguyên nét bình thản của Soames thoáng qua một cơn co giật, và Winifred vội vã bồi thêm:

— Nếu anh không thích nói về chuyện đó, em có thể làm thay anh.

Soames lắc đầu. Trừ khi là chuyện bất đắc dĩ, còn ý nghĩ để đứa con gái vô cùng yêu quý của mình biết đến vết nhơ tai tiếng ngày xưa ấy làm tổn thương lòng tự trọng của ông quá nhiều.

— Không — ông nói — chưa đâu. Sẽ không bao giờ nếu anh còn có thể ngăn cản được.

— Thật là vớ vẩn, anh yêu ạ. Hãy nghĩ xem người đời họ thế nào chứ!

— Hai mươi năm là một khoảng thời gian dài — Soames lầm bầm. — Ngoài gia đình chúng ta ra, còn ai nhớ đến chuyện ấy nữa chứ?

Winifred đành im lặng. Cô ngày càng hướng về sự bình yên và tĩnh lặng mà Montague Dartie từng tước đoạt khỏi cô thời trẻ. Và vì tranh vẽ luôn làm cô thấy chán nản, cô nhanh chóng xuống nhà trở lại.

Soames bước vào góc phòng, nơi bức Goya thật và bức tranh chép bích họa "La Vendimia" đang treo sóng đôi bên nhau. Việc ông sở hữu được bức Goya thật là một minh chứng tuyệt đẹp cho cái lưới nhện chằng chịt của những lợi ích được ban ơn và những niềm đam mê vốn vây bọc lấy con thiêu thân mang đôi cánh rực rỡ của đời người. Tổ tiên của chủ nhân quý tộc bức Goya thực chất đã chiếm được nó trong một cuộc chiến tranh nào đó ở Tây Ban Nha — nói ngắn gọn đó là chiến lợi phẩm. Vị chủ nhân quý tộc vẫn hoàn toàn mù tịt về giá trị của nó cho đến tận những năm chín mươi của thế kỷ trước, khi một nhà phê bình táo bạo phát hiện ra rằng một họa sĩ người Tây Ban Nha tên là Goya chính là một thiên tài. Đó chỉ là một bức Goya ở mức khá, nhưng lại gần như là độc nhất vô nhị ở nước Anh, và vị chủ nhân quý tộc bỗng chốc trở thành nhân vật bị chú ý. Vốn sở hữu nhiều tài sản cùng nền văn hóa quý tộc — thứ văn hóa tách rời khỏi những tận hưởng cảm tính thuần túy, được bồi đắp trên nguyên tắc vững chắc hơn rằng người ta phải biết tất cả mọi thứ và có một sự quan tâm sâu sắc đến cuộc sống — ông ta hoàn toàn có ý định giữ lại một món đồ góp phần tô điểm cho danh tiếng của mình chừng nào ông ta còn sống, và sẽ để lại nó cho quốc gia sau khi ông ta qua đời. May mắn cho Soames, Viện Quý tộc đã bị tấn công dữ dội vào năm 1909, khiến vị chủ nhân quý tộc trở nên hoảng sợ và tức giận. "Nếu," ông ta tự nhủ, "họ nghĩ rằng họ có thể vừa muốn vinh danh vừa muốn chiếm đoạt cả hai đằng, thì họ đã lầm to rồi. Chừng nào họ còn để tôi yên ổn tận hưởng, quốc gia có thể nhận lấy một số bức tranh của tôi khi tôi chết. Nhưng nếu quốc gia định giở trò quấy rầy và cướp bóc tôi thế này, thì có quỷ tha ma bắt, tôi cũng bán sạch cả lũ. Chúng không thể vừa đòi giữ tài sản riêng của tôi lại vừa đòi cái tinh thần công ích của tôi được — cả hai là điều không thể." Ông ta nghiền ngẫm điều này suốt mấy tháng trời cho đến một buổi sáng, sau khi đọc bài phát biểu của một chính trị gia nọ, ông ta liền đánh điện giũa cho người quản lý của mình xuống ngay và đem theo cả Bodkin. Khi xem xét lại bộ sưu tập, Bodkin — người mà không có ý kiến của ai về giá trị thị trường lại được săn đón nhiều hơn — đã tuyên bố rằng nếu có toàn quyền mang bán sang Mỹ, Đức và những nơi khác có sự quan tâm đến nghệ thuật, người ta có thể kiếm được nhiều tiền hơn rất nhiều so với việc bán ở Anh. Tinh thần công ích của vị chủ nhân quý tộc — ông ta nói — là điều ai cũng rõ nhưng những bức tranh thì có một không hai. Vị chủ nhân quý tộc ngậm ý kiến này trong miệng và nghiền ngẫm nó ròng rã một năm trời. Hết thời gian đó, ông ta đọc được một bài phát biểu khác cũng của chính trị gia nọ, liền đánh điện cho các đại lý của mình rằng: "Hãy giao cho Bodkin toàn quyền." Chính vào thời điểm bước ngoặt này, Bodkin đã nảy ra ý tưởng cứu bức Goya và hai bức tranh độc nhất vô nhị khác cho quê hương của vị chủ nhân quý tộc. Một tay Bodkin chào mời các tác phẩm tranh ảnh ấy ra thị trường nước ngoài, tay kia ông ta lập ra danh sách các nhà sưu tập tư nhân người Anh. Sau khi đạt được cái mà ông ta cho là mức giá cao nhất có thể từ bên kia đại dương, ông ta đem các bức tranh và mức giá ấy trình lên các nhà sưu tập tư nhân người Anh, và mời gọi họ, bằng tinh thần công ích của mình, hãy trả giá cao hơn. Trong ba trường hợp (bao gồm cả bức Goya) trên tổng số hai mươi màng một người, ông ta đã thành công. Và tại sao ư? Một trong số các nhà sưu tập tư nhân ấy làm nghề sản xuất cúc áo — ông ta đã làm ra nhiều đến mức khao khát vợ mình được gọi là Quý bà "Cúc áo". Thế nên ông ta đã mua một bức tranh độc nhất vô nhị với cái giá cắt cổ, rồi hiến nó cho đất nước. Đó là "một phần", theo lời bạn bè ông ta nói, "trong mưu đồ chung của ông ta." Người sưu tập tư nhân thứ hai là một kẻ căm thù người Mỹ, và đã mua một bức tranh độc nhất vô nhị để "chơi khăm lũ Yankee chết tiệt kia". Người sưu tập tư nhân thứ ba chính là Soames — người điềm đạm hơn cả hai người kia — đã mua nó sau một chuyến viếng thăm Madrid, bởi ông chắc chắn rằng Goya vẫn đang trên đà đi lên. Goya lúc bấy giờ chưa phải là cái tên nổi đình nổi đám, nhưng rồi ông ta sẽ trở lại; và ngắm nhìn bức chân dung ấy — mang phong cách Hogarth, phong cách Manet ở sự trực diện, nhưng lại có vẻ đẹp sắc sảo kỳ lạ của riêng chất màu — ông vẫn hoàn toàn hài lòng rằng mình không hề sai lầm, dẫu cái giá phải trả có nặng nề đi chăng nữa — mức giá nặng nhất mà ông từng bỏ ra. Và ngay bên cạnh là bức tranh chép "La Vendimia". Con bé đang ở đó — cái sinh vật nhỏ bé hư hỏng ấy — đang ngước nhìn lại ông với tâm trạng mộng mơ, cái tâm trạng mà ông yêu thích nhất vì ông cảm thấy an toàn hơn hẳn khi nó nhìn mình với vẻ mặt đó.

Ông vẫn đang ngẩn ngơ ngắm nghía thì mùi xì gà sực vào khứu giác, và một giọng nói cất lên:

— Nào, ngài Forsyde, ông định làm gì với mớ tác phẩm nhỏ này thế?

Lại là cái gã người Bỉ ấy, kẻ có người mẹ — cứ như máu xứ Vlaanderen hãy còn chưa đủ — lại là người gốc Armenia! Nén lại sự bực dọc tự nhiên, ông cất tiếng hỏi:

— Anh là người rành về tranh ảnh lắm sao?

— À, tôi cũng có sở hữu vài bức đấy chứ.

— Có bức Hậu ấn tượng nào không?

— Có chứ — vâng, tôi khá thích chúng.

— Anh nghĩ sao về bức này? — Soames vừa nói vừa chỉ tay về phía bức Gauguin.

Ngài Profond trề chiếc môi dưới và bộ râu dê ngắn nhọn ra.

— Khá đẹp đấy chứ, tôi nghĩ vậy — hắn nói — ông có muốn bán nó không?

Soames kìm nén câu trả lời bản năng "Không hẳn đâu" — ông sẽ không thèm cả kỳ kèo mặc cả với kẻ xa lạ này.

— Có — ông đáp.

— Ông muốn bán giá bao nhiêu?

— Đúng bằng giá tôi đã mua.

— Được thôi — ngài Profond nói — tôi sẽ rất sẵn lòng rước bức tranh nhỏ đó. Mấy dòng Hậu ấn tượng ấy — chúng tiêu đời từ lâu rồi, nhưng mà trông cũng vui mắt đấy chứ. Tôi chẳng mặn mà gì với tranh ảnh cho lắm, nhưng tôi cũng có vài bức, chỉ là một mớ nhỏ thôi.

— Thế anh quan tâm đến điều gì?

Ngài Profond nhún vai.

— Cuộc đời này trông y hệt như một bầy khỉ đang tranh giành mấy cái hạt dẻ lép vậy.

— Anh còn trẻ lắm — Soames nói. Nếu gã này đã thích đưa ra những nhận định khái quát, thì hắn cũng chẳng cần phải ám chỉ rằng các hình thức tài sản thiếu đi sự vững chắc chứ!

— Tôi chẳng lo lắng gì sất — ngài Profond mỉm cười đáp lại — chúng ta sinh ra, rồi chúng ta chết đi. Một nửa thế giới đang chết đói kìa. Tôi có nuôi một đám trẻ con ở quê hương của mẹ tôi; nhưng mà làm thế để làm gì cơ chứ? Có khác gì đem tiền ném xuống sông đâu.

Soames nhìn hắn, rồi quay người hướng trở lại bức Goya của mình. Ông chẳng hiểu nổi gã này muốn gì nữa.

— Tôi sẽ viết séc đề bao nhiêu đây? — ngài Profond tiếp lời.

— Năm trăm — Soames ngắn gọn đáp — nhưng tôi không muốn anh mua nếu anh chẳng thích nó nhiều hơn thế.

— Không sao đâu — ngài Profond nói — tôi sẽ rất hạnh phúc khi có được bức tranh đó.

Hắn rút cây bút máy được chạm trổ bằng vàng nặng nề ra để viết séc. Soames bất an theo dõi từng động tác của hắn. Làm sao mà quái quỷ nào gã này lại biết được rằng ông đang muốn tống khứ bức tranh đó cơ chứ? Ngài Profond chìa tờ séc ra.

— Người Anh thật kỳ cục khủng khiếp khi nói về tranh ảnh — hắn nói. — Người Pháp cũng thế, và đồng bào của tôi cũng vậy. Ai nấy đều kỳ cục hết sức.

— Tôi không hiểu anh đang nói gì — Soames lạnh lùng đáp.

— Nó giống như mấy cái mũ vậy — ngài Profond bóng gió nói — nhỏ hay lớn, vành cong lên hay cụp xuống — tất cả chỉ là mốt thời trang thôi. Buồn cười thật đấy.

Vừa mỉm cười, hắn vừa thơ thẩn bước ra khỏi phòng tranh, mang sắc thái u uất và vững chãi tựa làn khói từ điếu xì gà thượng hạng của hắn.

Soames cầm lấy tờ séc, lòng cảm thấy như thể giá trị nguyên bản của quyền sở hữu đang bị đem ra hoài nghi. "Hắn đúng là một kẻ mang tư tưởng công dân toàn cầu," ông thầm nghĩ khi nhìn thấy Profond bước ra từ dưới mái hiên cùng Annette, rồi thong thả dạo bước xuống bãi cỏ hướng về phía bờ sông. Vợ ông nhìn thấy ở gã này điểm gì cơ chứ, nếu không phải là vì hắn biết nói thứ ngôn ngữ của cô; và trong lòng Soames thoáng qua thứ mà ngài Profond gọi là một "nỗi ngờ vực nhỏ nhoi" rằng không biết Annette có quá xinh đẹp hay không khi đi dạo cùng một kẻ mang phong cách "công dân toàn cầu" đến thế. Ngay từ khoảng cách ấy, ông vẫn có thể nhìn thấy làn khói xanh tỏa ra từ điếu xì gà của Profond cuồn cuộn giữa bầu không khí tĩnh lặng ngập tràn ánh nắng; cùng đôi giày da nai màu xám và chiếc mũ xám của hắn — gã này đúng là một kẻ chải chuốt! Và ông còn thấy cả cái quay đầu nhanh chóng của vợ mình, thật thẳng thớm trên chiếc cổ và bờ vai đáng ao ước. Cái dáng quay cổ ấy lúc nào cũng khiến ông cảm thấy có chút gì đó phô phang quá đà, mang dáng dấp của câu nói "Ta đây là chúa tể những gì ta thấy" — không được tinh tế cho lắm. Ông dõi theo bóng họ đi dọc theo lối mòn phía cuối khu vườn. Một thanh niên mặc đồ nỉ bơi lội đã nhập bọn với họ dưới đó — chắc hẳn là một vị khách ghé thăm vào ngày Chủ nhật từ mạn thượng nguồn dòng sông. Ông quay trở lại bên bức Goya. Ông vẫn đang đăm đăm nhìn vào bản sao của Fleur, bận tâm lo lắng về tin tức mà Winifred vừa mang đến, thì giọng vợ ông vang lên:

— Anh Michael Mont đây anh Soames ạ. Anh ấy được anh mời đến để ngắm tranh cơ mà.

Đó chính là chàng thanh niên vui vẻ ở phòng tranh gần phố Cork!

— Lại ghé qua đây rồi đây thưa ngài; cháu ở cách Pangbourne có bốn dặm thôi mà. Ngày hôm nay đẹp trời thật đấy, phải không ngài?

Đối mặt với hậu quả từ sự cởi mở thái quá của chính mình, Soames nheo mắt săm soi vị khách. Miệng chàng thanh niên này quá khổ và rộng toác — lúc nào trông cậu ta cũng cười toe toét. Sao cậu ta không để nốt phần ria mép ngốc nghếch kia mọc dài ra đi, trông cứ như một tên hề tấu hài ở các quán tạp kỹ thế nhỉ? Lũ trai trẻ đang mưu tính cái quái gì trong đầu vậy chứ, khi mà cứ cố tình hạ thấp đẳng cấp của mình bằng mấy cái bàn chải đánh răng hay dăm cọng râu lèo tèo thế kia? Ugh! Đúng là mấy tên ngốc nghếch đua đòi! Xét về các mặt khác thì cậu ta trông cũng lịch sự, và bộ đồ nỉ trắng thì rất sạch sẽ.

— Rất hân hạnh được đón tiếp cậu! — ông nói.

Chàng thanh niên, người nãy giờ cứ quay đầu qua lại, bỗng đứng khựng lại ngẩn ngơ. — Chaảu ôi! — cậu thốt lên — Bức tranh "đỉnh" thật đấy ạ!

Soames nhận ra với những cảm xúc lẫn lộn rằng cậu ta đang nhắm lời khen đó vào bức tranh chép Goya.

— Đúng vậy — ông khô khan đáp — đó không phải là một bức Goya thật. Chỉ là bản sao thôi. Tôi cho vẽ nó vì nó làm tôi nhớ đến con gái mình.

— Chúa ơi! Cháu cứ tưởng mình nhận ra gương mặt ấy chứ ạ, thưa ngài. Cô ấy có ở đây không ạ?

Sự bộc trực đầy thiện cảm của cậu ta suýt chút nữa đã làm tan biến vẻ phòng thủ của Soames.

— Con bé sẽ về sau giờ trà — ông đáp. — Chúng ta đi một vòng ngắm tranh chứ?

Và Soames bắt đầu cuộc dạo quanh quen thuộc chẳng bao giờ làm ông thấy chán ngấy ấy. Ông vốn chẳng trông đợi gì nhiều sự tinh tế từ một kẻ đã nhận nhầm bức tranh chép thành bản gốc, thế nhưng khi họ đi từ khu vực này sang khu vực khác, từ thời kỳ này sang thời kỳ khác, ông lại cảm thấy kinh ngạc trước những lời nhận xét bộc trực và rất đúng trọng tâm của chàng thanh niên. Vốn là một người sắc sảo bẩm sinh, thậm chí còn mang phần nhạy cảm xác thịt ẩn giấu đằng sau vỏ bọc bên ngoài, Soames đã không bỏ ra ba mươi tám năm trời theo đuổi thú vui duy nhất này chỉ để biết mỗi giá trị thương mại của tranh ảnh. Ông tựa như chiếc cầu nối còn thiếu giữa người nghệ sĩ và công chúng thương mại. Nghệ thuật vị nghệ thuật và những thứ đại loại thế, tất nhiên, chỉ là thứ ngôn từ sáo rỗng. Nhưng mỹ học và gu thẩm mỹ tốt là những điều vô cùng cần thiết. Sự trân trọng của đủ số lượng những con người có gu thẩm mỹ chính là thứ mang lại cho một tác phẩm nghệ thuật giá trị thị trường vĩnh cửu của nó, hay nói cách khác là biến nó thành một "tác phẩm nghệ thuật". Chẳng có sự tách biệt rạch ròi nào ở đây cả. Và ông đã quá quen với những vị khách ngơ ngác chẳng khác nào bầy cừu, nên việc gặp được một kẻ không ngần ngại thốt lên khi đứng trước tác phẩm của Mauve rằng: "Đống cỏ khô kinh điển thật đấy ạ!" hay trước tác phẩm của James Maris: "Chẳng phải bác ấy vừa vẽ vừa dán giấy lên chúng sao! Họa sĩ Mathew mới thực sự là tay chơi cự phách đấy ngài ạ, ta có thể cào sâu vào lớp bề mặt của ổng cơ mà!" Chính là sau khi chàng thanh niên này cất tiếng huýt sáo trước bức tranh của Whistler, kèm theo câu nói: "Ngài có nghĩ là ông ấy từng thực sự nhìn thấy một người phụ nữ khỏa thân không ạ?", mà Soames đã phải cất tiếng hỏi:

— Cậu làm nghề gì thế, ngài Mont, nếu tôi mạn phép được hỏi?

— Cháu á, thưa ngài? Cháu định làm họa sĩ, nhưng cuộc chiến tranh đã tước đi cơ hội đó rồi. Sau đó trong chiến hào, ngài biết đấy, cháu hay mơ về Sở Giao dịch Chứng khoán, ấm áp, kín đáo và vừa đủ ồn ào. Nhưng thời kỳ Hòa bình lại phá hỏng luôn dự định đó, cổ phiếu có vẻ đang tuột dốc phải không ạ? Cháu mới xuất ngũ được khoảng một năm nay thôi. Ngài có lời khuyên gì không ạ?

— Cậu có tiền không?

— À — chàng thanh niên đáp — cháu có một ông bố; cháu đã nuôi ổng sống sót qua thời kỳ chiến tranh, thế nên giờ ổng buộc phải nuôi lại cháu chứ. Mặc dù, tất nhiên là vẫn có câu hỏi đặt ra là liệu có nên cho phép ổng tiếp tục ôm giữ số tài sản của mình hay không. Ngài nghĩ sao về điều đó, thưa ngài?

Soames tái mặt, thủ thế rồi mỉm cười.

— Ông cụ nhà cháu cứ lên cơn mỗi khi cháu bảo rằng có khi ổng vẫn phải làm việc đấy. Ổng có đất đai, ngài biết đấy; đó là một căn bệnh nan y.

— Đây mới chính là bức Goya thật của tôi — Soames khô khan lên tiếng.

— Chúa ơi! Đúng là một tay chơi lớn. Cháu từng thấy một bức Goya ở Munich khiến cháu ngã ngửa ra đấy. Một bà lão trông vô cùng quỷ quái trong bộ ren lộng lẫy nhất. Ổng chẳng thèm nhượng bộ gu thẩm mỹ của công chúng chút nào cả. Lão già đó đúng là một quả bom nổ chậm; chắc hẳn ổng đã đập nát không biết bao nhiêu lề thói quy ước vào thời của mình. Lão vẽ đỉnh thật đấy chứ nhỉ? Ngài có thấy ổng làm cho Velasquez trở nên cứng nhắc không ạ?

— Tôi không có bức Velasquez nào cả — Soames đáp.

Chàng thanh niên ngẩn người. — Không ạ — cậu nói — chắc chỉ có các quốc gia hoặc giới tài phiệt mới đủ khả năng sở hữu ổng thôi. Cháu bảo này, sao tất cả các quốc gia phá sản không đem bán các bức Velasquez, Titian và các bậc thầy khác của họ cho giới tài phiệt bằng vũ lực đi, rồi sau đó thông qua một đạo luật bắt buộc bất cứ ai sở hữu tranh của một Bậc thầy Cổ điển — theo danh mục đính kèm — đều phải treo nó trong một phòng triển lãm công cộng nhỉ? Nghe có vẻ cũng có lý đấy chứ ạ.

— Chúng ta xuống dùng trà nhé? — Soames đề nghị.

Đôi tai của chàng thanh niên dường như cụp xuống. "Cậu ta không hề đần độn chút nào," Soames thầm nghĩ khi bước theo cậu rời khỏi phòng tranh.

Goya, với sự chính xác đầy châm biếm và siêu việt, với "đường nét" nguyên bản cùng sự táo bạo trong mảng sáng tối, hẳn có thể tái hiện một cách tuyệt vời nhóm người đang tụ tập xung quanh khay trà của Annette ở góc lò sưởi âm tường phía dưới. Chỉ có một mình ông, có lẽ, trong số các họa sĩ mới làm cho ánh nắng lọc qua màn lá dây leo, cho vẻ đẹp nhợt nhạt đáng yêu của đồ đồng, những chiếc ly phát cắt gọt cổ kính, những lát chanh mỏng tang trong ly trà màu hổ phách nhạt; làm toát lên vẻ đẹp của Annette trong chiếc váy ren đen — có cái gì đó mang nét đẹp của thiếu nữ Tây Ban Nha kiều diễm ở cô, dẫu nó thiếu đi sự thanh tao của tuýp người hiếm có ấy; hay vẻ vững chãi được nịt gọn gàng trong áo corsét với mái tóc điểm bạc của Winifred; hay Soames với nét lịch lãm mang sắc xám và gò má phẳng phiu; đến Michael Mont đầy hoạt bát với ánh mắt và đôi tai vểnh lên; đến Imogen với vẻ đẹp tối màu, ánh nhìn đầy gợi cảm và đang bắt đầu phì nhiêu hơn một chút; đến Prosper Profond với biểu cảm tựa như muốn nói: "Nào, ngài Goya, vẽ cái đám người nhỏ nhoi này để làm quái gì chứ?"; và cuối cùng là Jack Cardigan với ánh nhìn ngời ngời cùng làn da rám nắng toát lên nguyên lý sống cốt lõi: "Tôi là người Anh, và tôi sống là để giữ gìn cơ thể khỏe mạnh."

Thật kỳ lạ làm sao, nhân tiện nhắc đến chuyện đó, khi Imogen — người thời thiếu nữ từng tuyên bố hùng hồn một ngày nọ ở nhà của Timothy rằng cô sẽ không bao giờ kết hôn với một người đàn ông tốt vì bọn họ quá đỗi nhàm chán — lại đi kết hôn với Jack Cardigan, kẻ mà sự khỏe mạnh đã bóp nghẹt mọi dấu vết của nguyên tội đến mức cô hoàn toàn có thể chui vào chăn ngủ với mười nghìn người đàn ông Anh khác mà chẳng nhận ra chút khác biệt nào so với người mà cô đã chọn để gối đầu chung. "Ôi!" cô thường thốt lên về anh ta theo cái cách "đầy thú vị" của mình, "Jack giữ gìn cơ thể sung sức quá mức; anh ấy chưa từng phải ngã bệnh một ngày nào trong đời. Anh ấy vượt qua cả cuộc Chiến tranh mà không mảy may xước một ngón tay. Các người thực sự không thể tưởng tượng nổi anh ấy khỏe mạnh đến thế nào đâu!" Quả thật, anh ta "khỏe mạnh" đến mức chẳng thể nhận ra lúc nào cô đang tán tỉnh, điều đó xét cho cùng cũng mang lại sự thoải mái nhất định. Dẫu vậy cô vẫn khá quý mến anh ta, chừng mực mà người ta có thể dành cho một cỗ máy thể thao, cùng hai đứa con nhà Cardigan được đúc ra từ một khuôn với anh ta. Ánh mắt của cô lúc đó đang ngấm ngầm so sánh anh ta với Prosper Profond một cách tinh quái. Dường như chẳng có môn thể thao hay trò chơi "nhỏ nhoi" nào mà ngài Profond chưa từng tham gia, từ trò ném mộc cho đến câu cá tarpon, và đã chơi chán chê tất cả. Imogen thỉnh thoảng ước gì bọn họ có thể làm chán ngấy Jack, kẻ vẫn cứ tiếp tục chơi và nói về chúng với sự nhiệt tình mộc mạc của một nữ sinh đang học chơi khúc côn cầu; cô thừa biết rằng khi ở độ tuổi của cụ già Timothy, Jack vẫn sẽ chơi gôn trong phòng ngủ của cô và "nẫng tay trên của người khác" cho mà xem.

Lúc này anh ta đang hào hứng kể cho mọi người nghe cách anh ta vừa "hất cẳng tay chơi chuyên nghiệp — một anh chàng vô cùng dễ mến, chơi cực kỳ giỏi," tại hố golf cuối cùng vào sáng nay; và cách anh ta chèo thuyền ngược dòng về Caversham kể từ bữa trưa, rồi đang cố gắng lôi kéo Prosper Profond chơi một séc quần vợt sau giờ trà — điều đó sẽ rất tốt cho hắn — giúp hắn "duy trì thể lực."

— Nhưng duy trì thể lực để làm gì cơ chứ? — ngài Profond cất tiếng hỏi.

— Vâng, thưa ngài — Michael Mont thì thầm — thế anh giữ dáng để làm gì cơ chứ?

— Jack — Imogen kêu lên, đầy vẻ hào hứng — anh giữ dáng để làm gì vậy hả?

Jack Cardigan trợn tròn mắt với tất cả sự khỏe khoắn của mình. Những câu hỏi ấy cứ y như tiếng vo ve của loài muỗi, và anh ta đưa tay lên phủi chúng đi. Trong thời gian chiến tranh, tất nhiên là anh ta giữ dáng để giết người Đức; còn bây giờ khi chiến tranh đã chấm dứt, anh ta hoặc là không biết, hoặc là ngượng ngùng không muốn giải thích về nguyên lý sống của mình.

— Nhưng mà hắn nói đúng đấy chứ — ngài Profond bất ngờ lên tiếng — chẳng còn lại gì ngoài việc duy trì thể lực nữa cả.

Câu nói mang tính triết lý quá sâu xa đối với buổi chiều Chủ nhật ấy lẽ ra đã trôi qua mà không nhận được lời đáp nào, nếu không có bản tính nhanh nhẹn như thủy ngân của chàng thanh niên Mont.

— Hay lắm! — cậu kêu lên. — Đó chính là phát hiện vĩ đại của cuộc chiến tranh. Tất cả chúng ta cứ tưởng mình đang tiến hóa — giờ thì chúng ta mới ngộ ra rằng mình chỉ đang thay đổi mà thôi.

— Đổi sang hướng tồi tệ hơn — ngài Profond vui vẻ tiếp lời.

— Sao lúc nào anh cũng vui vẻ thế hở Prosper? — Annette thì thầm.

— Anh mau ra đây đánh quần vợt đi! — Jack Cardigan nói — Trông anh cứ như đang mang tâm sự u uất ấy. Tụi mình sẽ sớm đánh bay cái vẻ ủ dột đó đi thôi. Cậu có chơi không, ngài Mont?

— Cháu chỉ khua khoắng quả bóng cho vui thôi ạ, thưa ngài.

Ngay lúc này, Soames đứng phắt dậy, lòng dạ xáo trộn bởi bản năng sâu thẳm chuyên lo toan cho tương lai vốn dẫn dắt cả cuộc đời ông.

— Khi nào Fleur đến... — ông nghe thấy tiếng Jack Cardigan đang nói dở.

À phải rồi! Và tại sao con bé vẫn chưa đến nhỉ? Ông bước qua phòng khách, sảnh chính và hiên nhà để ra tới lối xe chạy, rồi đứng đó ngóng đợi tiếng xe ô tô. Mọi thứ vẫn tĩnh lặng và mang đậm không khí ngày Chủ nhật; những chùm hoa tử đinh hương đang độ rộ hoa ngào ngạt tỏa hương thơm ngát trong không gian. Có những đám mây trắng phau, trông giống như bộ lông của những chú vịt được ánh nắng vàng óng ả nhuộm lên. Ký ức về ngày Fleur chào đời, khi ông từng trải qua những giây phút đau đớn đến cực độ với sinh mạng của con bé và người vợ đặt trọn trong hai bàn tay ông, bỗng ùa về sắc nét trong tâm trí. Ông đã cứu được con bé khi ấy, để rồi nó trở thành đóa hoa rẽ lối cuộc đời ông. Thế mà giờ đây! Liệu con bé có đang mang lại cho ông rắc rối — nỗi đau — mang lại rắc rối cho ông không? Ông không thích tình hình lúc này chút nào cả! Một chú chim sẻ đen cất lên khúc ca buổi chiều phá vỡ sự trầm ngâm của ông — một con chim to lớn đang đậu trên ngọn cây keo ấy. Dạo gần đây Soames đã bắt đầu dành nhiều sự quan tâm đến mấy chú chim chóc; anh và Fleur thường cùng nhau đi dạo quanh đây để ngắm nhìn chúng; đôi mắt của con bé tinh như cú và nó thuộc làu làu mọi cái tổ. Ông nhìn thấy con chó cưng của con bé, một chú chó săn mồi, đang nằm dài trên lối đi ngập nắng, liền cất tiếng gọi nó. "Nào, anh bạn già — cũng đang chờ con bé lắm phải không!" Chú chó chậm chạp lê bước với chiếc đuôi ngoe nguẩy ngập ngừng, và Soames máy móc đưa tay vỗ về đầu nó. Con chó, con chim, đóa tử đinh hương, tất cả đều là một phần hình bóng của Fleur đối với ông; chẳng hơn, chẳng kém. "Cưng chiều nó quá hóa hư!" ông thầm nghĩ, "cưng chiều quá mức rồi!" Ông lúc bấy giờ chẳng khác nào một kẻ chưa mua bảo hiểm mà có những con tàu đang lênh đênh ngoài khơi xa. Lại không được bảo hiểm — hệt như khoảng thời gian xa xôi trước kia, khi ông từng thẫn thờ lang thang trong nỗi ghen tuông nơi chốn hoang mạc Luân Đôn, khao khát người phụ nữ ấy — người vợ đầu tiên của ông — mẹ của cái thằng nhãi ranh chết tiệt này. À! Cuối cùng thì chiếc xe cũng tới rồi! Nó dừng lại, mang theo hành lý, nhưng lại chẳng có bóng dáng Fleur đâu cả.

— Thưa ông, cô Fleur đang đi bộ lên đây theo lối mòn kéo thuyền ạ.

Đi bộ suốt ngần ấy dặm đường á? Soames trân trân nhìn. Khuôn mặt người tài xế thoáng hiện lên nụ cười mỉm. Hắn đang cười cái quái gì chứ? Và rất nhanh chóng, ông quay người đi, cất giọng nói: "Được rồi, Sims!" rồi bước thẳng vào trong nhà. Ông lại một lần nữa leo lên phòng tranh. Từ đó, ông có thể phóng tầm mắt quan sát đoạn bờ sông, và đứng chết trân với đôi mắt dán chặt vào đó, hoàn toàn phớt lờ thực tế rằng phải mất ít nhất một tiếng đồng hồ nữa bóng dáng con bé mới xuất hiện ở phía dưới. Lại còn đi bộ lên chứ! Và cả cái điệu cười nhếch mép của gã đó nữa! Cả thằng nhóc đó nữa —! Ông đột ngột quay lưng khỏi cửa sổ. Ông không thể hạ mình đi rình mò con bé được. Nếu con bé muốn giấu giếm ông điều gì — thì cứ việc; ông không thể đi rình mò nó. Lòng ông bỗng trở nên trống rỗng, và vị đắng nghét từ đó trào ngược lên tận cổ họng. Những tiếng hô vang đứt quãng của Jack Cardigan khi đang đuổi theo quả bóng, tiếng cười giòn giã của cậu thanh niên Mont phá vỡ sự tĩnh mịch vọng lọt vào trong. Ông thầm mong bọn chúng đang bắt cái gã Profond kia phải chạy bươu đầu ra mới được. Còn cô thiếu nữ trong bức "La Vendimia" vẫn đứng chống nạnh với đôi mắt mộng mơ hướng nhìn qua người ông. "Ta đã làm tất cả mọi thứ có thể vì con," ông thầm nghĩ, "kể từ khi con mới cao bằng tầm gối ta. Con không định — không định làm tổn thương ta đấy chứ, phải không?"

Nhưng bức tranh chép của Goya chẳng hề đáp lại, rực rỡ với những sắc màu bắt đầu ngả sang độ trầm lắng. "Chẳng có chút sức sống thực sự nào trong đó cả," Soames thầm nghĩ. "Sao con bé vẫn chưa chịu về cơ chứ?"