Những linh hồn bé nhỏ của quá khứ vẫn thường tấp nập vây quanh những ngày tháng tuổi già chưa bao giờ hiện về thưa thớt như trong bảy mươi tiếng đồng hồ trôi qua trước khi Chủ Nhật tới. Thay vào đó, linh hồn của tương lai, mang theo sức hấp dẫn của những điều chưa biết, lại hé đôi môi cười. Cụ Jolyon giờ đây không còn bồn chồn nữa, cũng chẳng sang thăm khúc gỗ, bởi vì nàng sắp đến ăn trưa. Một bữa ăn luôn đem lại cảm giác viên mãn kỳ diệu; nó quét sạch cả một trời hoài nghi, vì chẳng ai lại bỏ bữa nếu không vì những lý do bất khả kháng. Cụ chơi liền mấy trận bóng với Holly trên bãi cỏ, tung bóng lên cho cô bé đánh để luyện tay nghề ném bóng cho Jolly trong dịp nghỉ hè. Bởi vì con bé không phải là một người nhà Forsyte, nhưng Jolly thì đúng là vậy—và người nhà Forsyte lúc nào cũng đánh bóng như thế, cho đến khi họ từ giã sự nghiệp và chạm mốc tuổi tám mươi lăm. Chú chó Balthasar, đi theo hầu cận, chớp lấy mọi cơ hội nằm đè lên quả bóng, còn cậu thợ học việc thì chạy bắt bóng đến mức khuôn mặt đỏ bừng như mặt trăng ngày mùa. Và vì thời gian cứ vơi dần, mỗi ngày trôi qua lại càng trở nên dài hơn và rực rỡ hơn ngày trước. Tối thứ Sáu, cụ uống một viên thuốc bổ gan, mạn sườn cụ hơi đau, dù đó không phải là phía bên gan, nhưng chẳng có bài thuốc nào linh nghiệm bằng thuốc ấy. Bất cứ ai nói với cụ rằng cụ đang tìm thấy một niềm vui mới trong đời và niềm vui ấy chẳng có lợi gì cho sức khỏe, chắc chắn sẽ vấp phải cái nhìn kiên định và có phần thách thức từ đôi mắt sâu thẳm mang sắc xám sắt của cụ, như muốn nói rằng: "Tôi thừa biết mình đang làm gì." Cụ vẫn luôn thế và muôn đời vẫn thế.
Vào sáng Chủ Nhật, khi Holly cùng cô gia sư đã đi nhà thờ, cụ liền ra thăm luống dâu tây. Ở đó, với sự đồng hành của chú chó Balthasar, cụ tỉ mỉ soi xét từng gốc cây và cuối cùng cũng tìm được ít nhất hai chục quả thực sự đã chín. Việc cúi người xuống không tốt cho sức khỏe của cụ lắm, khiến cụ hoa mắt chóng mặt và vầng trán đỏ bừng. Sau khi xếp những quả dâu tây lên đĩa đặt ở bàn ăn, cụ rửa tay và thoa nước hoa eau de Cologne lên trán. Ngay trước tấm gương, cụ chợt nhận ra mình đã gầy đi. Hồi trẻ, cụ từng gầy dây phép làm sao! Thật thích khi sở hữu vóc dáng mảnh khảnh—cụ vốn không tài nào chịu được những kẻ béo trục béo tròn; vậy mà có lẽ má cụ lại hơi hóp quá rồi! Nàng sẽ tới bằng chuyến tàu lúc mười hai giờ rưỡi rồi đi bộ lên đây, rẽ từ con đường qua trang trại của Drage ở tận cuối dải rừng thưa. Và sau khi ghé qua phòng của June để chắc chắn nước nóng đã sẵn sàng, cụ thong thả bước đi đón nàng, bởi tim cụ đang đập loạn nhịp. Không khí thơm ngát, chim sơn ca hót vang, và khán đài trường đua Epsom thấp thoáng hiện ra từ xa. Thật là một ngày hoàn hảo! Chắc chắn là sáu năm về trước, cũng vào một ngày tuyệt vời thế này, Soames đã dẫn chàng thanh niên Bosinney đến đây để khảo sát khu đất trước khi khởi công xây dựng. Chính Bosinney đã chấm đúng cái vị trí dựng nhà đó—như June từng kể với cụ nhiều lần. Dạo này cụ hay nghĩ về cậu thanh niên ấy, cứ như thể linh hồn cậu đang thực sự vảng vất trên mảnh đất của công trình cuối đời, với hy vọng mong manh được nhìn thấy—nàng. Bosinney—người đàn ông duy nhất chiếm trọn trái tim nàng, người mà nàng đã trao trọn tâm hồn với tất cả sự đắm say! Ở tuổi của cụ, dĩ nhiên người ta không thể tưởng tượng nổi những điều như vậy, nhưng trong lòng cụ vẫn dấy lên một nỗi đau mơ hồ kỳ lạ—tựa như bóng ma của một sự ghen tuông vô hình; và đồng thời cũng là niềm thương cảm bao dung hơn đối với mối tình dang dở quá sớm. Mọi thứ chỉ chấm dứt trong vài tháng ngắn ngủi ít ỏi! Thôi thì, đành vậy! Cụ xem đồng hồ trước khi bước vào dải rừng thưa—mới chỉ mười lăm phút qua đi, vẫn còn hai mươi lăm phút nữa mới tới giờ! Và rồi, khi rẽ qua khúc ngoặt của lối mòn, cụ nhìn thấy nàng đứng đúng nơi cụ từng gặp nàng lần đầu tiên, trên khúc khúc gỗ; và cụ chợt nhận ra nàng chắc hẳn đã đi chuyến tàu sớm hơn để ngồi lặng lẽ ở đây ít nhất là hai tiếng đồng hồ. Hai tiếng đồng hồ được ở bên nàng đã trôi qua mất! Kỷ niệm nào đã khiến khúc khúc gỗ ấy trở nên thân thiết với nàng đến vậy? Nét mặt cụ tố cáo những suy nghĩ trong đầu, bởi nàng lập tức lên tiếng:
“Xin chú tha lỗi cho cháu; chính tại nơi này là lúc cháu lần đầu nhận ra mọi chuyện.”
"Ừ, đúng vậy; nơi đó vẫn luôn ở đó bất cứ khi nào cháu muốn. Trông cháu có vẻ phảng phất nét Luân Đôn quá; cháu đang nhận dạy nhiều lớp quá đấy."
Việc nàng phải đi dạy học khiến cụ thấy bận lòng. Dạy học cho một đám thiếu nữ cứ dùng những ngón tay thô kệch gõ phím luyện ngón.
"Cháu đến dạy ở đâu thế?" cụ hỏi.
"Hầu hết là những gia đình người Do Thái, may mắn thay là vậy."
Cụ Jolyon trợn mắt; đối với tất cả những người nhà Forsyte, người Do Thái luôn là điều gì đó xa lạ và đáng ngờ.
"Họ rất yêu âm nhạc và vô cùng tử tế."
"Thế thì tốt cho họ, lạy Chúa!" Cụ liền cầm lấy tay nàng—mạn sườn cụ lúc nào cũng hơi nhói đau khi đi lên dốc—và nói:
"Cháu đã thấy đám hoa cúc dại nào thế này chưa? Chúng mọc rợp lên chỉ sau một đêm đấy."
Đôi mắt nàng dường như lướt bay trên cánh đồng, tựa như những chú ong bận rộn tìm hoa hút mật. "Cháu muốn chú tận mắt nhìn thấy chúng—nên cháu chưa cho họ lùa bò ra ăn đấy." Rồi, chợt nhớ ra rằng mình đến đây là để nói chuyện về Bosinney, cụ liền chỉ lên tháp đồng hồ trên khu chuồng ngựa:
"Ta đoán là cậu ta sẽ không đời nào cho phép ta gắn cái đó ở đấy đâu—nếu ta nhớ không lầm thì cậu ta chẳng có khái niệm gì về thời gian cả."
Nhưng nàng xiết nhẹ tay cụ, lái câu chuyện sang loài hoa, và cụ hiểu rằng nàng làm thế để cụ không cảm thấy nàng đến đây chỉ vì người tình đã khuất.
"Bông hoa đẹp nhất mà ta có thể khoe với cháu," cụ cất giọng đắc thắng, "chính là cục cưng nhỏ của ta. Con bé sắp từ nhà thờ về tới nơi rồi. Ở con bé có nét gì đó gợi cho ta nhớ đến cháu," và cụ không hề thấy lạ lùng khi mình lại diễn đạt như vậy, thay vì nói rằng: "Ở cháu có nét gì đó gợi cho ta nhớ đến con bé." Á kìa! Con bé đến kìa!
Holly, theo sát phía sau là cô gia sư người Pháp lớn tuổi có bộ tiêu hóa đã hỏng bét từ hai mươi hai năm trước trong cuộc vây hãm Strasbourg, đang rầm rập chạy tới chỗ họ từ dưới tán cây sồi. Con bé dừng lại cách đó chừng chục thước, cúi xuống vuốt ve Balthasar ra điều đó là tất cả những gì nó đang bận tâm. Cụ Jolyon, người thừa thừa hiểu ý cháu, cất giọng:
"Nào cục cưng của ta, đây là người phụ nữ mặc đồ xám mà ta đã hứa với con đây."
Holly ngẩng đầu lên nhìn. Cụ mỉm cười nhìn hai người họ, Irene thì đang mỉm cười, còn Holly bắt đầu bằng một vẻ tò mò nghiêm nghị, rồi chuyển thành nụ cười bẽn lẽn, và sau đó là một nét biểu cảm sâu sắc hơn. Con bé ấy có khiếu cảm thụ cái đẹp—biết phân biệt đâu là phải quấy! Cụ rất thích thú khi ngắm nhìn nụ hôn chào hỏi giữa hai người họ.
"Thưa bà Heron, đây là Mam’zelle Beauce. Nào, thưa Mam’zelle—bài giảng hôm nay thế nào?"
Bởi vì giờ đây quỹ thời gian chẳng còn lại bao nhiêu, nên phần duy nhất của buổi lễ nhà thờ còn gắn kết với thế giới này chính là thứ thu hút chút ít sự quan tâm ít ỏi còn lại của cụ đối với chốn linh thiêng. Mam’zelle Beauce chìa ra một bàn tay khẳng khiu như nhện bọc trong chiếc găng tay da màu đen—bà ta từng có thời phục vụ trong những gia đình quyền quý nhất—và đôi mắt có phần u buồn trên gương mặt gầy gò ngả vàng như muốn chất vấn: "Gia giáo nhà cô thế nào?" Hễ khi nào Holly hoặc Jolly làm điều gì đó khiến bà ta chướng tai gai mắt—một chuyện không hiếm khi xảy ra—bà ta lại lẩm bẩm: "Mấy đứa nhỏ nhà Tayleurs không bao giờ cư xử như thế—chúng vốn là những đứa trẻ vô cùng gia giáo." Jolly căm ghét đám trẻ nhà Tayleurs; còn Holly thì vô cùng bứt rứt tự hỏi tại sao mình lại kém cỏi hơn chúng đến vậy. "Đúng là một linh hồn khô đét và kỳ cục," cụ Jolyon thầm nghĩ về Mam’zelle Beauce.
Bữa trưa diễn ra vô cùng tốt đẹp, những cây nấm do chính tay cụ hái trong nhà trồng nấm, những quả dâu tây chọn lọc, và thêm một chai vang Steinberg cabinet mang lại cho cụ một cảm giác bay bổng đầy hương vị, kèm theo niềm tin chắc chắn rằng ngày mai chứng chàm của cụ sẽ tái phát.
Sau bữa trưa, họ ngồi dưới tán cây sồi thưởng thức cà phê Thổ Nhĩ Kỳ. Cụ chẳng buồn phiền chút nào khi Mademoiselle Beauce xin phép lui về viết lá thư Chủ Nhật gửi cho người chị gái—từng có tuổi trẻ suýt gặp nguy hoạ chỉ vì nuốt phải một chiếc kim ghim, một sự cố vẫn được đem ra cảnh báo các cháu nhỏ hằng ngày phải ăn chậm nhai kỹ và tiêu hóa thật cẩn thận những gì đã nuốt vào bụng. Dưới chân triền dốc, trên một tấm thảm trải xe ngựa, Holly và chú chó Balthasar đang đùa giỡn và quấn quýt lấy nhau, còn dưới bóng râm, cụ Jolyon vắt chéo chân thưởng thức điếu xì gà ngon lành, đắm mình ngắm nhìn Irene đang ngồi trên chiếc xích đu. Một bóng người mặc đồ xám nhẹ nhàng, đung đưa thoắt ẩn thoắt hiện với những đốm nắng nhảy múa đây đó trên người, đôi môi hé mở, đôi mắt tối màu và dịu dàng dưới hàng mi hơi rủ xuống. Trông nàng thật mãn nguyện; chắc chắn việc đến thăm cụ đã mang lại niềm vui cho nàng! Sự ích kỷ của tuổi già vẫn chưa kịp bóp nghẹt tâm hồn cụ, bởi vì cụ vẫn có thể tìm thấy niềm vui trong hạnh phúc của người khác, và nhận ra rằng những gì bản thân mong muốn, dẫu có nhiều đến đâu, thì cũng không phải là tất cả những gì quan trọng nhất trên đời.
"Ở đây yên tĩnh lắm," cụ nói; "cháu đừng xuống đây nếu thấy buồn chán nhé. Nhưng được gặp cháu là niềm hạnh phúc lớn của ta. Cục cưng nhỏ của ta là gương mặt duy nhất mang lại cho ta niềm vui, ngoại trừ cháu."
Nhận ra qua nụ cười của nàng rằng nàng không đến nỗi thờ ơ với việc được người khác trân trọng, cụ càng thêm phần yên tâm. "Ta không nói nịnh đâu đấy," cụ tiếp lời. "Ta chưa từng nói với người phụ nữ nào rằng ta ngưỡng mộ nàng ấy nếu ta không thực lòng nghĩ thế. Thật ra ta cũng chẳng nhớ nổi lần cuối mình khen ngợi một người phụ nữ là khi nào, ngoại trừ người vợ quá cố của ta thuở trước; mà vợ con thì đúng là phức tạp thật đấy." Cụ im lặng một lát, nhưng rồi đột ngột nói tiếp:
"Bà ấy cứ hay mong đợi ta nói những lời đó nhiều hơn là cảm xúc thực sự trong lòng, và thế là giữa chúng tôi lại nảy sinh khoảng cách." Gương mặt nàng thoáng vẻ bối rối kỳ lạ, và sợ rằng mình vừa thốt ra điều gì gây tổn thương, cụ vội vã lái sang chuyện khác: "Khi cục cưng của ta kết hôn, ta hy vọng con bé sẽ tìm được một người thấu hiểu tâm tư phụ nữ. Ta sẽ chẳng còn sống để chứng kiến ngày đó, nhưng có quá nhiều thứ đảo điên trong chuyện hôn nhân; ta không muốn con bé phải vấp phải những điều trớ trêu ấy." Và khi nhận ra mình càng nói càng vẽ vời thêm tệ hại, cụ liền bồi thêm: "Con chó đó sắp cào rách thảm mất thôi."
Một khoảng lặng trôi qua. Nàng đang nghĩ gì thế nhỉ, sinh vật xinh đẹp này—người có cuộc đời đã tan vỡ, người đã đoạn tuyệt với tình yêu, mà lại được sinh ra để dành cho tình yêu? Biết đâu chừng, một ngày nào đó khi cụ đã khuất núi, nàng sẽ tìm được một bến đỗ khác—không bồng bột, lộn xộn như chàng thanh niên bất hạnh từng bị xe tông ngã ấy. Ồ! Nhưng còn người chồng hợp pháp của nàng thì sao?
"Soames có bao giờ làm phiền cháu nữa không?" cụ hỏi.
Nàng lắc đầu. Gương mặt nàng bỗng chốc khép kín lại. Dù dịu dàng đến đâu, ở nàng vẫn ẩn chứa một điều gì đó không thể dung hòa. Và một tia nhận thức le lói về bản tính bất diệt của sự bất hòa giữa hai giới bỗng len lỏi vào tâm trí của một người vốn thuộc về nền văn minh Victoria thời kỳ đầu—một thời đại đã lùi xa hơn rất nhiều so với tuổi già hiện tại của cụ—chưa từng bận tâm đến những bản năng nguyên thủy nhường ấy.
"Thế thì đỡ quá," cụ nói. "Hôm nay cháu có thể nhìn thấy cả khán đài trường đua đấy. Hay là chúng ta đi dạo một vòng nhé?"
Đi qua khu vườn hoa và cây ăn quả, nơi những giàn cây đào và xuân đào được uốn lượn sát bức tường cao đón ánh mặt trời, qua khu chuồng ngựa, nhà kính trồng nho, nhà nấm, những luống măng tây, vườn hồng, ngôi nhà nhỏ trên đồi—thậm chí cả khu vườn rau để ngắm những trái đậu Hà Lan xanh mướt mà Holly thích dùng ngón tay nạy ra khỏi vỏ rồi thòm thèm liếm sạch trên lòng bàn tay nâu nhỏ xíu của mình. Cụ dẫn nàng đi thăm biết bao điều thú vị, trong khi Holly và chú chó Balthasar cứ tung tăng chạy nhảy đằng trước, hoặc thỉnh thoảng lại quay lại quấn quýt đòi chú ý. Đó là một trong những buổi chiều hạnh phúc nhất mà cụ từng trải qua, nhưng nó khiến cụ mệt mỏi và cụ rất vui khi được ngồi nghỉ trong phòng âm nhạc để nàng pha trà cho mình. Một người bạn nhỏ đặc biệt của Holly vừa ghé sang—một đứa trẻ có mái tóc vàng ngắn như con trai. Và cả hai đứa trẻ nô đùa phía đằng xa, dưới gầm cầu thang, trên bậc cầu thang, và tít tận trên gác lửng. Cụ Jolyon nài nỉ Irene chơi bản Chopin cho nghe. Nàng chơi các bản Etude, Mazurka, Waltz, cho đến khi hai đứa trẻ rón rén đến gần, đứng ngay chân đàn với mái tóc đen và vàng chụm lại hướng về phía trước, chăm chú lắng nghe. Cụ Jolyon lặng lẽ quan sát.
"Nào hai đứa, biểu diễn cho ta xem hai đứa khiêu vũ xem nào!"
Với vẻ bẽn lẽn và một nhịp khởi đầu hụt hẫng, chúng bắt đầu. Nhún nhảy và quay vòng, đầy vẻ nghiêm túc nhưng chẳng uyển chuyển cho lắm, chúng lướt qua đi lại trước chiếc ghế của cụ theo nhịp điệu của bản waltz ấy. Cụ ngắm nhìn chúng và ngắm cả gương mặt của người đang ngồi đàn, ánh mắt dịu dàng hướng về phía những vũ công nhí với suy nghĩ:
"Bức tranh ngọt ngào nhất mà ta được ngắm nhìn từ trước đến nay."
Một giọng nói vang lên:
"Hollee! Mais enfin—qu’est-ce que tu fais la—danser, le dimanche! Viens, donc!"
Nhưng lũ trẻ liền chạy xích lại gần cụ Jolyon, biết thừa rằng cụ sẽ che chở cho chúng, và ngước đôi mắt nhìn thẳng vào gương mặt rõ mười mươi là đang "bị tóm quả tang".
"Càng ngày trọng đại, việc làm càng phước đức, thưa Mam’zelle. Tất cả là do tôi xúi đấy. Thôi hai cục cưng, tản đi và đi uống trà đi nào."
Và khi bọn trẻ đã khuất dạng, theo sau là chú chó Balthasar—kẻ chẳng bao giờ bỏ lỡ bất kỳ bữa ăn nào, cụ liếc nhìn Irene với ánh mắt tinh nghịch và nói:
"Thế đấy! Chúng đáng yêu làm sao chứ? Trong số học trò của cháu, có đứa nào dễ thương thế không?"
"Dạ có, ba đứa—hai trong số đó cưng lắm ạ."
"Xinh xắn không?"
"Đáng yêu lắm ạ!"
Cụ Jolyon thở dài; cụ có một niềm khao khát vô bờ bến đối với những đứa trẻ còn quá nhỏ. "Cục cưng nhỏ của ta," cụ nói, "rất có khiếu âm nhạc; sau này con bé sẽ thành nhạc công cho mà xem. Chắc cháu không phiền khi cho ta xin vài nhận xét về khả năng chơi đàn của con bé chứ?"
"Dương nhiên là cháu sẵn lòng rồi ạ."
"Cháu có muốn—" nhưng cụ vội kìm lại câu nói "nhận dạy đàn cho con bé." Ý nghĩ rằng nàng phải đi dạy học khiến cụ thấy khó chịu; nhưng mặt khác, điều đó đồng nghĩa với việc cụ sẽ được gặp nàng đều đặn. Nàng đứng dậy khỏi chiếc đàn piano và bước đến bên ghế của cụ.
"Cháu rất muốn chứ ạ; nhưng ngặt nỗi là có... June. Khi nào họ mới quay về vậy ạ?"
Cụ Jolyon cau mày. "Đến tận giữa tháng sau cơ. Chuyện đó thì có hề gì chứ?"
"Cháu biết chú June đã tha thứ cho cháu; nhưng June thì không bao giờ quên được đâu, thưa chú Jolyon."
Quên sao được! Con bé buộc phải quên, nếu cụ đã muốn thế.
Nhưng như để đáp lời, Irene lắc đầu. "Chú thừa biết con bé không thể quên; người ta chẳng thể nào quên được đâu."
Lại cái quá khứ khốn kiếp ấy! Và cụ cất giọng với một vẻ bực bội đầy quyết đoán:
"Thôi được rồi, chuyện đó tính sau."
Cụ trò chuyện với nàng suốt từ một tiếng đồng hồ trở lên, về lũ trẻ, và hàng trăm thứ chuyện vụn vặt khác, cho đến khi cỗ xe ngựa đánh vòng đến đón nàng ra về. Và khi nàng đã đi rồi, cụ quay trở lại chiếc ghế quen thuộc, ngồi đó xoa xoa khuôn mặt và cằm mình, hoài niệm về trọn vẹn ngày hôm nay.
Buổi tối hôm đó sau bữa ăn, cụ đi thẳng vào phòng làm việc và cầm lấy một tờ giấy. Cụ đứng lặng ngắm nhìn suốt mấy phút mà không viết gì, rồi bước đến đứng dưới bức kiệt tác "Những chiếc thuyền đánh cá Hà Lan lúc hoàng hôn." Cụ không hề nghĩ về bức tranh ấy, mà đang ngẫm nghĩ về cuộc đời mình. Cụ định để lại cho nàng một khoản trong di chúc; chẳng gì có thể làm lay động những tầng sâu tĩnh lặng của suy nghĩ và ký ức bằng điều đó. Cụ sắp sửa để lại cho nàng một phần tài sản của mình, một phần khát vọng, chiến tích, phẩm chất, công sức—tất cả những gì đã tạo nên khối tài sản đó; và đồng thời cũng để lại cho nàng một phần trong tất cả những gì cụ đã lỡ hẹn với cuộc đời, bởi sự mải miết tỉnh táo và kiên định theo đuổi tiền tài. Tất cả ư! Cụ đã lỡ mất những gì? Bức tranh "Thuyền đánh cá Hà Lan" trơ trọi đáp lại sự im lặng; cụ bước nhanh tới khung cửa sổ kiểu Pháp, kéo tấm rèm sang một bên rồi đẩy cửa mở ra. Một cơn gió thoảng qua, và một chiếc lá sồi từ mùa trước, không hiểu sao vẫn sót lại sau những nhát chổi của người làm vườn, đang lê lết phát ra tiếng sột soạt lách cách trên thềm đá giữa chập chộn hoàng hôn. Ngoại trừ âm thanh đó, bên ngoài tĩnh mịch vô cùng, và cụ có thể ngửi thấy mùi hương hoa vòi voi vừa được tưới nước chưa lâu. Một con dơi bay vụt qua. Một chú chim cất lên tiếng hót "chíp" cuối cùng. Và ngay phía trên tán cây sồi, ngôi sao đầu tiên đã lấp lánh tỏa sáng. Nhân vật Faust trong vở opera đã bán linh hồn cho quỷ dữ để đổi lấy thêm vài năm tuổi trẻ. Thật là một ý nghĩ bệnh hoạn! Chẳng có cuộc giao dịch nào như thế là khả thi cả, đó mới chính là biعاد kịch đích thực! Chẳng thể nào làm cho bản thân trẻ lại vì tình yêu, vì cuộc sống hay bất cứ thứ gì khác. Chẳng còn việc gì để làm ngoài việc ngắm nhìn cái đẹp từ xa khi còn có thể, và để lại cho nó một chút gì đó trong di chúc. Nhưng là bao nhiêu? Và như thể không thể tính toán nổi những con người ấy khi phóng tầm mắt vào sự tự do dịu ngọt của đêm quê, cụ quay bước trở lại và tiến về phía lò sưởi. Ở đó bày biện những món đồ đồng ưa thích của cụ—một bức tượng Cleopatra với con rắn độc ngực; một nhà hiền triết Socrates; một chú chó săn xám đang đùa giỡn với con của nó; một người đàn ông lực lưỡng đang kìm cương những con ngựa lồng lộn. "Chúng trường tồn cùng năm tháng!" cụ nghĩ, và một nỗi nhói buốt xuyên qua tim cụ. Chúng có cả ngàn năm tồn tại ở phía trước!
"Bao nhiêu là đủ?" À thì! Ít nhất cũng đủ để cứu nàng khỏi cảnh già đi trước tuổi, để ngăn những nếp nhăn hằn trên khuôn mặt nàng lâu nhất có thể, và giữ cho mái tóc rực rỡ ấy không bị lấm tấm màu hoa râm pha trộn. Cụ có thể sống thêm năm năm nữa. Lúc đó nàng cũng đã bước qua tuổi băm. "Bao nhiêu nhỉ?" Nàng chẳng có lấy một giọt máu mủ gì sất với cụ! Do lòng trung thành với lối sống kéo dài suốt hơn bốn mươi năm qua, kể từ khi cụ kết hôn và gây dựng nên cái thứ bí ẩn mang tên gia đình, ý nghĩ cảnh báo này bỗng dội về—Chẳng có giọt máu mủ nào, chẳng có tư cách gì để đòi hỏi bất cứ thứ gì! Hóa ra ý định này chỉ là một sự xa xỉ. Là một sự hoang phí, là việc nuông chiều tâm tư bất chợt của một ông già lẩm cẩm, một trong những chuyện chỉ người ta làm khi đã lú lẫn. Tương lai thực sự của cụ phải được đặt vào tay những kẻ mang dòng máu của cụ, những người sẽ tiếp tục sống thay cụ khi cụ đã khuất. Cụ quay lưng khỏi những bức tượng bằng đồng và đứng ngắm nhìn chiếc ghế da cũ kỹ nơi cụ từng ngồi hút tới cả hàng trăm điếu xì gà. Và đột nhiên cụ như thấy nàng đang ngồi đó trong bộ váy màu xám, ngát hương thơm, mềm mại, với đôi mắt thẳm sâu, duy ngây thơ ngẩng đầu nhìn cụ. Chà! Thực chất thì nàng chẳng hề bận tâm đến cụ; tất cả những gì nàng quan tâm chỉ là người tình đã mất kia kìa! Nhưng nàng vẫn đang ở đó, dù muốn hay không, vẫn mang lại cho cụ niềm vui bởi vẻ đẹp và sự duyên dáng của mình. Người ta chẳng có quyền áp đặt sự hiện diện của một ông già, chẳng có quyền mời nàng xuống chơi đàn cho mình nghe và ngắm nhìn nàng—mà chẳng đền đáp gì cả! Niềm vui ở cái đời này bao giờ cũng phải đánh đổi bằng giá của nó. "Bao nhiêu chứ?" Rốt cuộc thì của cải còn rất nhiều; con trai cụ và ba đứa cháu sẽ chẳng bao giờ mảy may thiếu thốn nếu mất đi một mẩu nhỏ đó. Tự tay cụ đã làm ra cơ ngơi này, gần như từng xu một; cụ thích ban phát cho ai thì tùy, quyền cụ cứ tự thưởng cho mình niềm vui nhỏ nhoi này thôi. Cụ quay trở lại bàn viết. "Thôi được, ta cứ làm thế," cụ thầm nghĩ, "họ muốn nghĩ sao thì tùy. Ta sẽ làm!" Và cụ ngồi xuống ghế.
"Bao nhiêu đây?" Mười ngàn, hai mươi ngàn—rốt cuộc là bao nhiêu? Giá như tiền bạc có thể mua nổi một năm, hay dẫu chỉ một tháng tuổi trẻ mà thôi. Và bị giật mình bởi ý nghĩ ấy, cụ cầm bút viết nguệch ngoạc thật nhanh:
“GỬI HERRING,—Hãy soạn cho tôi một điều khoản bổ sung di chúc với nội dung như sau: 'Tôi để lại cho người cháu gái Irene Forsyte, nhũ danh Irene Heron, cái tên mà nó hiện đang mang, số tiền mười lăm nghìn bảng Anh miễn thuế di sản.'
“Kính thư,
“JOLYON FORSYTE.”
Khi đã dán niêm phong và dán tem lên phong thư, cụ quay trở lại bên cửa sổ và hít một hơi thật sâu. Ngoài trời đã tối mịt, nhưng vô số vì sao giờ đây đang lấp lánh tỏa sáng.
