Việc một kẻ từng trải đời như Montague Dartie, kẻ vẫn chịu cảnh bấp bênh nay đây mai đó nhờ vận may, lại có thể sống trong một ngôi nhà ít nhất đã hai mươi năm, lẽ ra đã là điều đáng chú ý hơn nhiều nếu tiền thuê nhà, thuế má và phí sửa chữa ở đó không được chi trả bởi chính bố vợ hắn. Bằng một phương thức đơn giản nhưng triệt để ấy, James Forsyte đã bảo đảm một phần ổn định trong cuộc sống cho con gái và các cháu ngoại của mình. Suy cho cùng, việc có một mái nhà an toàn che chở cho một tay chơi hào hoa như Dartie là điều vô giá. Cho đến những sự kiện xảy ra trong vài ngày qua, hắn đã tỏ ra điềm đạm một cách kỳ lạ trong suốt cả năm nay. Thực ra, hắn đã mua một nửa cổ phần của một con ngựa tơ thuộc sở hữu của George Forsyte – kẻ đã lao đầu vào nghiệp đua ngựa không thể cứu vãn, đến mức khiến Roger phải kinh hãi, dẫu giờ đây ông đã nằm dưới nấm mồ yên nghỉ.
Con ngựa tơ mang tên Sleeve-links, dòng giống bởi Martyr, mẹ là Shirt-on-fire, bà ngoại là Suspender, là một con ngựa tơ lông nâu đỏ, ba tuổi, vì nhiều lý do khác nhau mà chưa bao giờ thể hiện đúng thực lực của nó. Nắm giữ một nửa quyền sở hữu con vật đầy hứa hẹn này, ngọn lửa lý tưởng vốn tiềm ẩn đâu đó trong lòng Dartie, cũng như ở mọi người đàn ông khác, đã ngóc đầu dậy và giữ cho hắn sự nhiệt thành âm ỉ suốt mấy tháng qua. Khi một người đàn ông có thứ gì đó tốt đẹp để hướng đến trong đời, thật đáng kinh ngạc là anh ta trở nên chừng mực biết bao; và thứ mà Dartie có thực sự rất tuyệt vời – một cơ hội ba ăn một trong giải handicap mùa thu, vốn được công chúng đánh giá là hai mươi lăm ăn một. Thiên đường theo lối cũ chẳng thấm vào đâu so với điều đó, và chiếc áo sơ mi của hắn đã đặt cược hoàn toàn vào hậu duệ của con Shirt-on-fire.
Nhưng còn hơn thế nữa, biết bao nhiêu hy vọng lớn lao khác còn đặt cả vào cô cháu ngoại này của Suspender! Ở cái tuổi tứ tuần thích lang thang, vốn đầy thử thách đối với nhà Forsyte – và dẫu có lẽ chẳng khác biệt là mấy so với các độ tuổi khác, vẫn là một thử thách ngay cả với những kẻ như Dartie – Montague đã trót đem lòng say mê một nữ vũ công. Đó không phải là một mối tình cỏn con, nhưng nếu không có tiền, lại là một khoản tiền lớn, thì nó có lẽ mãi chỉ là một cuộc tình viển vông như lớp váy xòe của nàng; và Dartie thì chẳng bao giờ có một xu dính túi, chỉ biết sống chật vật nhờ vào những đồng tiền xin xỏ hoặc vay mượn từ Winifred – một người phụ nữ có cá tính, kẻ vẫn dung dưỡng hắn vì hắn là cha của các con cô, và cũng bởi chút ít ái mộ vương vấn dành cho vẻ ngoài hào hoa một thời theo phong cách Wardour Street nay phai tàn, thứ từng khiến cô say đắm thời trẻ. Cô, cùng với bất kỳ ai chịu cho hắn vay tiền, cùng với những khoản thua bạc và cá cược đua ngựa (thật kỳ lạ khi một số kẻ lại có thể kiếm bộn từ những khoản thua lỗ!) chính là toàn bộ phương kế sinh nhai của hắn; bởi James giờ đây đã quá già và đầy lo âu để có thể vòi vĩnh, còn Soames thì lại lạnh lùng và kiên cố đến đáng sợ. Sẽ không quá lời khi nói rằng Dartie đã sống bằng hy vọng trong suốt mấy tháng trời. Hắn chưa bao giờ yêu tiền vì bản thân nó, luôn coi thường nhà Forsyte với thói quen đầu tư của họ, dẫu vẫn cẩn trọng tận dụng họ hết mức có thể. Điều hắn thích ở tiền bạc chính là những gì nó có thể mua được – những cảm giác thụ hưởng của cá nhân.
“Chẳng có tay chơi chân chính nào lại quan tâm đến tiền bạc,” hắn thường nói vậy, khi vay mượn một tờ “pony” nếu việc gạ gẫm một tờ “monkey” không thành công.
Ở Montague Dartie có một sức hấp dẫn thật kỳ lạ. Hắn, như lời George Forsyte nhận xét, đúng là một “bông cúc dại”.
Buổi sáng diễn ra giải Handicap bừng lên trong trẻo và rực rỡ, ngày cuối cùng của tháng Chín, và Dartie – kẻ đã đến Newmarket từ tối hôm trước – diện những bộ đồ ca-rô không một tì vết rồi rảo bước lên một ngọn đồi để ngắm một nửa quyền sở hữu con ngựa tơ của mình thực hiện vòng nước kiệu cuối cùng: Nếu nó thắng, hắn sẽ đút túi trọn vẹn ba ngàn bảng – một sự đền bù quá đỗi nghèo nàn cho sự kiềm chế và nhẫn nại trong suốt những tuần lễ hy vọng vừa qua, khi họ đã nâng niu nó cho cuộc đua này. Nhưng hắn đã chẳng thể kham nổi nhiều hơn thế. Liệu hắn có nên “cược gỡ” ở tỷ lệ tám ăn một mà con ngựa đã đạt được tới lúc này? Đó là suy nghĩ duy nhất trong đầu hắn trong lúc lũ chim sơn ca hót vang phía trên, những sườn đồi phủ cỏ tỏa hương thơm ngát, và con ngựa tơ kiều diễm lướt qua, lắc chiếc đầu đầy kiêu hãnh và ánh lên thứ ánh sáng mượt mà như sa tanh.
Suy cho cùng, nếu thua thì cũng không phải hắn là kẻ phải trả tiền, và việc “cược gỡ” sẽ làm giảm khoản tiền thắng của hắn xuống còn chừng một ngàn rưỡi – hầu như chẳng đủ để chuộc hẳn một nữ vũ công. Thậm chí, thứ thôi thúc mạnh mẽ hơn trong dòng máu của tất cả những kẻ mang họ Dartie chính là niềm khát khao được một phen chơi lớn thực sự. Và quay sang George, hắn nói: “Nó là một con chiến mã cừ khôi. Nó sẽ thắng chắc; tao chơi tất tay.” George – kẻ đã cược gỡ từng xu một, thậm chí còn hơn thế nữa, và chắc chắn sẽ thắng bất kể kết quả ra sao – nhe răng cười nhìn xuống hắn từ chiều cao lực lưỡng của mình, với câu nói: “Ô kìa, chú ngựa hoang của tôi!” bởi sau một chặng đường học đòi đầy thăng trầm được dung dưỡng bằng tiền của một lão Roger đang cằn nhằn không dứt, dòng máu Forsyte trong người hắn cuối cùng cũng bắt đầu phát huy tác dụng hữu ích trong nghề chủ ngựa.
Có những khoảnh khắc vỡ mộng trong cuộc đời đàn ông mà một người ghi chép nhạy cảm phải lùi bước trước chúng. Chỉ xin nói ngắn gọn rằng điều tốt đẹp ấy đã sụp đổ. Sleeve-links cán đích ở nhóm cuối. Tiền bạc của Dartie đã tan thành mây khói.
Khoảng thời gian từ lúc những sự việc đó trôi qua cho đến ngày Soames quay bước hướng về Green Street, biết bao chuyện đã xảy ra!
Khi một kẻ có thể tạng như Montague Dartie đã kìm nén bản thân suốt mấy tháng trời vì những động cơ tôn giáo, để rồi nhận lại sự trắng tay, hắn không nguyền rủa Chúa rồi lăn ra chết; hắn nguyền rủa Chúa và tiếp tục sống, mang lại nỗi thống khổ cho gia đình mình.
Winifred – một người phụ nữ can đảm, dẫu có phần hơi chưng diện – kẻ đã phải chịu đựng những đòn roi tinh thần từ hắn suốt đúng hai mươi mốt năm trời, chưa bao giờ thực sự tin rằng hắn dám làm điều mà hắn vừa mới thực hiện. Giống như bao người vợ khác, cô nghĩ rằng mình đã biết rõ những điều tồi tệ nhất, nhưng cô vẫn chưa lường trước được bộ mặt của hắn ở tuổi bốn, khi mà hắn, cũng giống như những người đàn ông khác, cảm thấy rằng đây là cơ hội cuối cùng hoặc không bao giờ có nữa. Vào ngày mùng 2 tháng Mười, khi đến xem xét lại tráp đựng trang sức của mình, cô hoảng hốt nhận ra rằng vương miện và niềm kiêu hãnh của người phụ nữ đã biến mất – đó là chuỗi ngọc trai mà Montague đã tặng cô vào năm 86, khi Benedict ra đời, và chính James đã bị ép phải trả tiền vào mùa xuân năm 87 để ém nhẹm vụ bê bối. Cô lập tức hỏi chồng mình. Hắn tỏ ra phớt lờ, bảo rằng mọi chuyện đâu sẽ vào đấy! Cho đến khi cô nghiêm giọng nói: “Được thôi, Monty, vậy thì chính tôi sẽ ra đồn cảnh sát Scotland Yard,” hắn mới chịu nhún nhường đứng ra giải quyết. Than ôi! Sự kiên định và quyết đoán cần thiết để thực hiện những phi vụ lớn lao ấy lại dễ dàng bị men rượu làm cho đứt đoạn. Đêm hôm đó, Dartie trở về nhà mà chẳng mảy may bận tâm đến trời đất hay giữ lại chút ý tứ nào. Trong hoàn cảnh bình thường, Winifred có lẽ đã khóa cửa lại và mặc kệ hắn ngủ qua cơn say, nhưng nỗi hoang mang dằn vặt về chuỗi ngọc trai đã khiến cô thức đợi hắn. Lấy một khẩu súng lục nhỏ từ trong túi áo ra và vịn vào bàn ăn, hắn buông lời tuyên bố xanh rờn rằng hắn chẳng thèm quan tâm mẹ gì đến việc cô sống ra sao miễn là cô để hắn yên, nhưng bản thân hắn thì đã mệt mỏi với cuộc đời này rồi. Winifred, vịn vào phía bên kia của chiếc bàn ăn, đáp lại:
“Đừng có giở trò hề nữa, Monty. Anh đã đến Scotland Yard chưa?”
Đặt khẩu súng lên ngực, Dartie bóp cò liền mấy lần. Súng không lên đạn. Ném phịch nó xuống cùng một tiếng chửi thề, hắn lẩm bẩm: “Vì tương lai của mấy đứa nhỏ,” rồi đổ sụp xuống ghế. Winifred nhặt khẩu súng lên, đưa cho hắn ít nước soda. Thứ chất lỏng ấy mang lại một hiệu ứng kỳ diệu. Cuộc đời đã đối xử tệ bạc với hắn; Winifred chưa bao giờ “hiểum được anh”. Nếu hắn không có quyền lấy lại chuỗi ngọc trai mà chính tay hắn đã tặng, thì còn ai có quyền đó chứ? Con ngựa tơ Tây Ban Nha kia đã cuỗm mất rồi. Nếu Winifred có bất kỳ sự “phảnđối” nào thì hắn sẽ cắt—cổ—cô ta cho xem. Thế thì sao nào? (Có lẽ đây là lần đầu tiên câu nói nổi tiếng ấy được thốt ra – nguồn gốc của cả những ngôn từ kinh điển nhất đôi khi cũng thật mơ hồ biết bao!)
Winifred, người đã rèn luyện được sự điềm tĩnh trong một trường đời khắc nghiệt, ngước nhìn hắn và nói: “Ngựa tơ Tây Ban Nha ư? Ý anh là cô gái chúng ta thấy nhảy múa trong vở Bale Pandemonium ấy hả? Thật đấy, anh đúng là một tên trộm và một kẻ vô lại.” Đó là giọt nước tràn ly đối với một tâm trí đã quá đỗi kiệt quệ; với tay lên từ chiếc ghế, Dartie túm lấy cánh tay vợ và, gợi lại những chiến tích thời niên thiếu của mình, hắn bẻ quặt nó đi. Winifred cắn răng chịu đựng cơn đau nhói với khóe mắt rướm lệ nhưng không một lời kêu ca. Chờ đợi một sơ hở, cô giật mạnh tay ra; đoạn, đặt chiếc bàn ăn làm chiến tuyến giữa hai người, cô nghiến răng nói: “Anh đúng là hết thuốc chữa rồi, Monty.” (Chắc chắn đây chính là khởi nguồn của câu cửa miệng ấy – tiếng Anh được nhào nặn dưới áp lực của hoàn cảnh là thế đấy.) Bỏ mặc Dartie với lớp bọt mép sủi quanh bộ ria mép sậm màu, cô bước lên lầu, và sau khi khóa cửa phòng lại cùng với việc chườm nước nóng cho cánh tay, cô trằn trọc suốt cả đêm, nghĩ về chuỗi ngọc trai đang trang hoàng trên cổ kẻ khác và những ân huệ mà chồng cô có lẽ đã nhận được từ đó.
Kẻ từng trải thức dậy với cảm giác mình đã bị thế giới này bỏ rơi, cùng một chút ký ức mơ hồ về việc bị gọi là “hết thuốc chữa”. Hắn ngồi thừ người trong ánh bình minh suốt nửa tiếng đồng hồ ngay trên chiếc ghế bành nơi hắn vừa ngủ qua đêm – có lẽ là nửa giờ đồng hồ khốn khổ nhất trong đời hắn, bởi ngay cả đối với một kẻ mang họ Dartie, sự kết thúc vẫn mang một nét gì đó bi kịch. Và hắn biết rằng mình đã chạm đến điểm tận cùng ấy. Sẽ chẳng bao giờ hắn còn được ngủ trong phòng ăn của mình và thức dậy với ánh sáng lọt qua những tấm rèm cửa do chính Winifred mua ở cửa hiệu Nickens and Jarveys bằng tiền của ông James. Sẽ chẳng bao giờ được ăn món thận cừu tẩm gia vị cay trên chiếc bàn gỗ hồng mộc ấy nữa, sau khi lăn lộn trong chăn ấm và ngâm mình trong bồn nước nóng. Hắn rút chiếc ví đựng danh thiếp từ trong túi áo đuôi tôm ra. Bốn trăm bảng Anh, gồm các tờ mệnh giá năm và mười bảng – phần tiền còn lại từ việc bán đứt con Sleeve-links vào tối hôm qua cho George Forsyte, kẻ sau khi thắng cược đã không hề cảm thấy sự bất mãn đột ngột đối với con vật như chính hắn lúc này. Đoàn vũ kịch sẽ lên đường đi Buenos Aires vào ngày kia, và hắn cũng sẽ đi theo. Giá trị trọn vẹn của chuỗi ngọc trai vẫn chưa được thu về; hắn mới chỉ ăn tới món khai vị mà thôi.
Hắn rón rén bước lên lầu. Không dám tắm gội hay cạo râu (hơn nữa, nước lúc ấy cũng đã lạnh ngắt), hắn thay quần áo và lén lút thu xếp tất cả những gì có thể mang theo. Thật khó lòng bỏ lại ngần ấy đôi giày bóng loáng, nhưng người ta buộc phải hy sinh một vài thứ. Rồi, tay xách hai chiếc va-li, hắn bước ra khu vực chiếu nghỉ. Ngôi nhà vô cùng yên tĩnh – cái ngôi nhà nơi hắn đã sinh ra bốn đứa con của mình. Đây là một khoảnh khắc kỳ lạ, khi đứng ngay trước cửa phòng của người vợ từng được ngưỡng mộ, dẫu có lẽ chưa hẳn là yêu thương, người từng gọi hắn là “đồ hết thuốc chữa”. Hắn tự trấn an mình bằng câu nói ấy và rón rén bước tiếp; nhưng cánh cửa phòng kế tiếp mới là thử thách khó vượt qua hơn cả. Đó là phòng ngủ của hai cô con gái. Maud đi vắng ở trường, nhưng Imogen có lẽ đang nằm ngủ trong đó; và khóe mắt của Dartie bỗng rưng rưng hơi ẩm vào buổi sớm tinh mơ. Nó là đứa giống hắn nhất trong số bốn đứa con, với mái tóc đen và ánh nhìn nâu huyền ảo. Mới lớn chừng ấy thôi mà đã là một tiểu thư xinh đẹp! Hắn đặt hai chiếc va-li xuống. Hành động thoái vị mang tính nghi thức này khiến tim hắn nhói đau. Ánh sáng ban mai rọi lên khuôn mặt đang co giật vì những cảm xúc chân thật. Không có sự ăn năn giả dối nào lay động được hắn; mà chỉ có tình cảm phụ tử nguyên sơ cùng nỗi sầu muộn của sự “chẳng bao giờ còn gặp lại”. Hắn nuốt khan; và sự ngập ngừng đến độ tê liệt trong chốc lát đã khiến đôi chân trong chiếc quần ca-rô của hắn như chồn lại. Thật khó khăn biết bao – khó khăn làm sao khi bị buộc phải rời bỏ mái ấm của mình! “Mẹ kiếp!” hắn lẩm bẩm, “Ta chưa từng nghĩ có ngày sự tình lại nông nỗi này.” Tiếng động lầu bầu trên gác cảnh báo hắn rằng lũ gia nhân bắt đầu thức dậy. Và nắm lấy hai chiếc va-li, hắn rón rén bước nhanh xuống lầu. Má hắn ướt đẫm, và ý thức được điều đó mang lại cho hắn một sự an ủi mơ hồ, như thể nó minh chứng cho sự chân thành trong cuộc hy sinh của hắn. Hắn chần chừ thêm một lát ở những căn phòng dưới tầng để nhốt tất cả số xì-gà mình có vào vali, mang theo một ít giấy tờ, một chiếc mũ xếp, một hộp đựng thuốc lá bằng bạc, và một cuốn cẩm nang Ruff’s Guide. Sau đó, tự pha cho mình một ly whisky pha soda thật đậm đặc và châm một điếu thuốc, hắn đứng ngập ngừng trước bức ảnh chụp hai cô con gái đặt trong một chiếc khung bạc. Nó thuộc về Winifred. “Kệ quái chứ,” hắn nghĩ bụng; “cô ta có thể chụp bức ảnh khác, còn ta thì không!” Hắn nhét nó vào vali. Rồi, đội mũ và khoác áo bàng-tô lên người, hắn cầm theo hai chiếc gậy khác, một cây gậy ba-lắc đẹp nhất, một chiếc ô, và mở tung cửa trước. Nhẹ nhàng khép cửa lại sau lưng, hắn bước ra ngoài với gánh nặng chưa từng có trong đời, rồi rảo bước ra góc phố để đón chiếc xe cab buổi sớm đang chạy qua.
Cứ thế, Montague Dartie ở tuổi bốn mươi lăm đã rời bỏ ngôi nhà mà hắn từng gọi là của chính mình.
Khi Winifred bước xuống lầu và nhận ra rằng hắn không có ở nhà, cảm giác đầu tiên của cô là nỗi giận dữ âm ỉ vì hắn đã trốn chạy những lời chì chiết mà cô đã kỳ công chuẩn bị suốt những giờ thao thức dài đằng đẵng. Chắc quái gì hắn đã chuồn về Newmarket hay Brighton cùng với ả đàn bà đó. Thật ghê tởm! Bị ép buộc phải giữ ý tứ tuyệt đối trước mặt Imogen và lũ gia nhân, lại thừa hiểu rằng dây thần kinh của bố cô sẽ chẳng thể chịu đựng được nếu nghe chuyện này, cô đành phải đến nhà chú Timothy vào buổi chiều hôm đó để trút bầu tâm sự về chuỗi ngọc trai cho hai dì Juley và Hester nghe trong sự tin tưởng tuyệt đối. Phải đến tận sáng hôm sau cô mới phát hiện ra sự biến mất của bức ảnh kia. Điều đó có nghĩa là gì? Việc kiểm tra kỹ lưỡng những món đồ còn sót lại của chồng khiến cô nảy sinh suy nghĩ rằng hắn đã bỏ đi hẳn. Khi ý nghĩ đó dần trở thành sự thật, cô đứng chết trân ở giữa phòng thay đồ của hắn, với tất cả các ngăn kéo bị kéo tung ra, cố gắng cảm nhận xem mình đang trải qua tâm trạng gì. Hoàn toàn không dễ chịu chút nào! Dù hắn là một kẻ “hết thuốc chữa” thì hắn vẫn là tài sản của cô, và dù có chết đi sống lại cô cũng không tránh khỏi cảm giác mình đã trở nên nghèo túng hơn. Thành góa phụ mà chẳng phải góa phụ ở tuổi bốn mươi hai; mang bốn đứa con; trở thành kẻ bị dòm ngó và là đối tượng để người ta thương hại! Lại còn sa vào vòng tay của một ả đàn bà Tây Ban Nha lẳng lơ nữa chứ! Những ký ức, những cảm xúc mà cô từng tưởng đã chết lặng, bỗng trỗi dậy trong lòng – đau đớn, lầm lì và dai dẳng. Một cách máy móc, cô đóng từng ngăn kéo lại, đi về phía giường mình, nằm lên đó và vùi mặt vào gối. Cô không khóc. Khóc thì được tích sự gì? Khi cô rời giường để xuống ăn trưa, cô có cảm giác như chỉ có một điều duy nhất mới có thể làm dịu cơn đau trong lòng, đó là gọi Val về nhà. Nó – đứa con trai lớn của cô – kẻ chuẩn bị vào học ở Oxford vào tháng tới bằng tiền của ông James, đang ở Littlehampton để tập những vòng nước kiệu cuối cùng cùng huấn luyện viên chuẩn bị cho kỳ thi Smalls, theo cách nói mà nó vẫn dùng phỏng theo ngôn từ của cha nó. Cô ra lệnh gửi một bức điện tín cho nó.
“Mẹ phải xem lại quần áo của nó mới được,” cô nói với Imogen; “mẹ không thể để nó lên Oxford trong cái vẻ ngoài lôi thôi lếch thếch thế được. Mấy đứa con trai ở đó soi mói lắm.”
“Val có thiếu thứ gì đâu,” Imogen đáp.
“Mẹ biết chứ; nhưng chúng cần phải được kiểm tra lại. Mẹ mong là nó sẽ về.”
“Nó sẽ về ngay lập tức thôi, Mẹ. Nhưng có lẽ nó sẽ làm hỏng bài thi mất.”
“Mẹ chẳng quan tâm đến điều đó,” Winifred nói. “Mẹ muốn nó về.”
Với một cái nhìn đầy vẻ láu lỉnh ngây thơ lên khuôn mặt mẹ, Imogen giữ im lặng. Tất nhiên là vì bố rồi! Val quả nhiên đã về “nhanh như chớp” vào lúc sáu giờ.
Hãy tưởng tượng sự kết hợp giữa một gã ranh con và một kẻ mang dòng máu Forsyte, và bạn sẽ có cậu thiếu niên Publius Valerius Dartie. Một thanh niên mang cái tên như vậy thì khó lòng mà khác đi được. Khi nó chào đời, Winifred, trong những ngày tháng huy hoàng nhất của tinh thần và niềm khát khao sự khác biệt, đã quyết định rằng các con của cô phải có những cái tên không đụng hàng với bất cứ ai. (Cô thầm thấy may mắn – giờ đây cô nghĩ thế – vì lúc đó đã suýt không đặt tên cho Imogen là Thisbe.) Nhưng chính George Forsyte – kẻ lúc nào cũng thích trêu chọc – mới là người đứng sau cái tên rửa tội của Val. Số là Dartie, trong bữa ăn tối cùng hắn một tuần sau khi đứa con trai đích tôn chào đời, đã vô tình nhắc đến nguyện vọng này của Winifred.
“Hãy đặt tên nó là Cato đi,” George nói, “nghe kích thích phải biết chứ lị!” Hắn vừa thắng mười bảng nhờ một con ngựa mang cái tên đó.
“Cato ư!” Dartie đáp lại – lúc đó bọn họ đang ngà ngà say, như cách nói phổ biến ngay cả trong thời đại đó – “đó có phải tên thánh đâu.”
“Này chú em!” George gọi một người hầu mặc quần dài đến đầu gối. “Mang cho tao cuốn Bách khoa toàn thư Britannica từ Thư viện lên đây, tra chữ cái C.”
Người hầu mang cuốn sách tới.
“Đây rồi!” George nói, vừa dùng điếu xì-gà chỉ vào sách: “Cato Publius Valerius, bố là Virgil, mẹ là Lydia. Đúng thứ cậu cần đấy. Publius Valerius đủ làm tên thánh rồi.”
Về đến nhà, Dartie liền thông báo lại với Winifred. Cô vô cùng thích thú. Trông nó thật “sang chảnh”. Và Publius Valerius đã trở thành tên của đứa trẻ, dù sau đó người ta mới vỡ lẽ ra rằng họ đã chọn nhầm nhân vật Cato kém tiếng hơn. Tuy nhiên, vào năm 1890, khi tiểu Publius đã gần mười tuổi, từ “chic” (sang chảnh) lỗi mốt và sự điềm đạm lên ngôi; Winifred bắt đầu hoài nghi. Những nghi ngờ ấy càng được củng cố khi chính tiểu Publius trở về sau học kỳ đầu tiên ở trường và phàn nàn rằng cuộc sống đối với nó là một gánh nặng – tụi bạn cứ gọi nó là Pubby. Winifred – một người phụ nữ vô cùng quyết đoán – đã lập tức chuyển trường cho con và đổi tên nó thành Val, cái tên Publius bị vứt xó ngay cả ở dạng chữ cái viết tắt.
Ở tuổi mười chín, nó là một thiếu niên dẻo dai, tàn nhang đầy mặt, miệng rộng, mắt sáng, hàng lông mi dài và sẫm màu; sở hữu một nụ cười khá quyến rũ, hiểu biết đáng kể về những thứ không nên biết, nhưng lại chẳng có kinh nghiệm gì về những việc mình nên làm. Hiếm có cậu thiếu niên nào suýt bị đuổi học nhiều lần đến thế – đúng là cái đồ ranh con đáng yêu. Sau khi hôn mẹ và véo má Imogen, nó phi ba bậc cầu thang một lúc để lên lầu, rồi nhảy bốn bậc để lao xuống, diện trang phục chuẩn bị đi ăn tối. Nó lấy làm tiếc vô cùng, nhưng “ông thầy kèm” của nó – người cũng vừa mới lên thành phố – đã rủ nó đi ăn tối ở câu lạc bộ Oxford and Cambridge; bỏ lỡ thì không hay chút nào – ông già ấy sẽ tủi thân mất. Winifred để nó đi với một niềm tự hào đầy ngao ngán. Cô đã muốn nó ở nhà, nhưng việc biết rằng gia sư lại quý mến nó đến vậy cũng là một điều an ủi. Nó bước ra cửa với một cái nháy mắt với Imogen, nói rằng: “Này mẹ, con có thể ăn hai quả trứng chim rẽ giun khi con về được không nhỉ? – đầu bếp có chuẩn bị đấy. Ăn vào thấy ấm bụng lắm. Ồ! Và nhìn này – mẹ có tiền không? – con phải mượn tạm năm bảng của lão Snobby.”
Winifred, nhìn nó với sự chìu mến nhưng đầy sắc sảo, đáp:
“Con trai ạ, con thật hư đốn chuyện tiền bạc. Nhưng dù sao thì tối nay con cũng không nên trả tiền cho lão; con đang là khách của người ta cơ mà. Trông nó mới mảnh mai và bảnh bao làm sao trong chiếc áo lê-gít trắng cùng hàng lông mi dày sẫm!”
“Ồ, nhưng bọn con có thể đi xem kịch, mẹ hiểu không ạ; và con nghĩ mình nên trả tiền vé; lão ấy lúc nào cũng túng thiếu mà, mẹ biết đấy.”
Winifred rút ra tờ năm bảng, nói rằng:
“Thôi được, có lẽ con nên trả tiền cho lão, nhưng con không được bao luôn cả tiền vé đâu đấy.”
Val đút tờ năm bảng vào túi.
“Nếu con đã trả khoản này thì con không thể trả khoản kia được. Chúc mẹ ngủ ngon!”
Nó bước ra ngoài với cái đầu ngẩng cao và chiếc đội lệch một bên đầy kiêu hãnh, hít hà bầu không khí của phố Piccadilly hệt như một chú chó săn tơ được thả ra vùng rừng rậm. Thật là một phi vụ tuyệt cú mèo! Khác hẳn cái xó xỉnh tẻ nhạt dưới kia!
Nó tìm gặp “ông thầy kèm” của mình, thực ra không phải ở câu lạc bộ Oxford and Cambridge, mà là ở Câu lạc bộ Goat. “Ông thầy kèm” này hơn nó một tuổi, là một thiếu niên khôi ngô với đôi mắt nâu đẹp và mái tóc đen mượt, miệng nhỏ, khuôn mặt trái xoan, điềm tĩnh, bảnh bao, lạnh lùng đến mức khó tả, thuộc tuýp thanh niên không cần tốn chút sức lực nào cũng có thể thiết lập quyền lực tinh thần lên bạn bè. Lão ta suýt bị đuổi học trước Val một năm, đã dành trọn năm đó ở Oxford, và Val dường như nhìn thấy cả một vầng hào quang quanh đầu lão. Tên lão ta là Crum, và chẳng ai có thể tiêu tiền nhanh hơn lão. Đó dường như là mục đích sống duy nhất của lão – một sự chói lóa đối với cậu thiếu niên Val, người mà thỉnh thoảng, dòng máu Forsyte trong người vẫn khiến nó đứng ngẩn ra tự hỏi giá trị của đống tiền đó nằm ở đâu.
Họ ăn tối nhẹ nhàng, trong không gian sang trọng và có gu; rời câu lạc bộ với điếu xì-gà trên môi, trong bụng đã ngấm hai chai rượu, rồi ghé vào hàng ghế hạng sang tại nhà hát Liberty. Đối với Val, âm thanh của những bài hát hài hước và hình ảnh của những đôi chân kiều diễm dường như bị che khuất và ngắt quãng bởi nỗi sợ hãi ám ảnh rằng nó sẽ chẳng bao giờ bì kịp phong thái điềm tĩnh và lịch lãm của Crum. Chủ nghĩa lý tưởng trong nó trỗi dậy; và khi điều đó xảy ra, người ta chẳng bao giờ có thể hoàn toàn thoải mái. Chắc chắn là miệng nó quá rộng rồi, áo lê-gít cắt may chưa phải là chuẩn nhất, quần không có viền bện, và đôi găng tay màu hoa oải hương của nó chẳng hề có những đường chỉ khâu tay màu đen mảnh mai dọc theo mu bàn tay. Hơn nữa, nó cười quá nhiều – Crum chẳng bao giờ cười lớn, lão chỉ mỉm cười, với đôi chân mày sậm màu được nâng lên một chút tạo thành hình mái nhà che khuất đôi mi đang hơi sụp xuống. Không! Nó sẽ chẳng bao giờ bì kịp Crum. Dù sao đi nữa thì đây cũng là một buổi biểu diễn tuyệt vời, và Cynthia Dark thì quá ư là bốc lửa. Giữa các màn diễn, Crum rỉ tai nó những chi tiết về đời tư của Cynthia, và Val bàng hoàng nhận ra một tri thức khủng khiếp rằng, nếu muốn, Crum hoàn toàn có thể đột nhập vào hậu trường. Nó khao khát được nói lên câu: “Này, dẫn tôi vào với!” nhưng lại không dám vì những khiếm khuyết của bản thân; và điều này khiến cho một hoặc hai màn cuối trở nên vô cùng khốn khổ. Khi bước ra ngoài, Crum nói: “Còn nửa tiếng nữa họ mới đóng cửa; chúng ta ghé qua Pandemonium đi.” Họ bắt một chiếc xe ngựa hai bánh để di chuyển quãng đường dài đúng một trăm thước, mua hai tấm vé giá bảy shilling sáu xu mỗi chiếc vì phải đứng, rồi bước vào khu Promenade. Chính trong những chi tiết nhỏ nhặt này, trong sự thờ ơ tuyệt đối với tiền bạc ấy, Crum mới thể hiện rõ thứ phong thái hào hoa quyến rũ biết bao. Vở ballet đang bước vào những buổi diễn cuối cùng và đêm cuối, vì thế lượng khách qua lại ở khu Promenade có phần đông đúc hơn lúc bình thường. Đàn ông và phụ nữ chen chúc nhau đứng thành ba hàng sát rào chắn. Những vòng xoay hoa lệ chói lóa trên sân khấu, ánh sáng mờ ảo, làn khói thuốc lá quyện lẫn mùi nước hoa phụ nữ, tất cả thứ cám dỗ kỳ lạ hướng tới sự buông thả đặc trưng của những chốn dạo chơi như thế, bắt đầu giải thoát cậu thiếu niên Val khỏi lớp vỏ lý tưởng hóa. Nó ngước nhìn đầy ngưỡng mộ vào khuôn mặt một phụ nữ trẻ, nhận ra cô ta không còn trẻ nữa, rồi vội vã quay đi. Hỡi bóng hình của Cynthia Dark! Cánh tay của người phụ nữ trẻ vô tình chạm vào tay nó; phảng phất mùi hương xạ hương và cỏ thơm mignonette. Val liếc nhìn qua khóe mi. Biết đâu cô ta vẫn còn trẻ thì sao. Chân cô ta giẫm lên chân nó; cô ta cất lời xin lỗi. Nó đáp:
“Không có gì đâu ạ; vở ballet hay phết, phải không cô?”
“Ối dào, tôi chán ngấy nó rồi; còn anh thì sao?”
Cậu thiếu niên Val mỉm cười – nụ cười rộng, có phần quyến rũ của nó. Nó không đi xa hơn thế – vì vẫn chưa hoàn toàn bị thuyết phục. Dòng máu Forsyte trong người níu giữ nó lại để chờ đợi sự chắc chắn hơn. Và trên sân khấu, vở ballet lại xoay vòng tấm kính vạn hoa với những sắc màu trắng tuyết, hồng cá hồi, xanh ngọc lục bảo và tím biếc, rồi đột ngột đông cứng lại thành một kim tự tháp đính sequin tĩnh lặng. Tiếng vỗ tay vang lên, và buổi biểu diễn đã kết thúc! Những tấm màn nhung màu nâu sẫm đã khép lại. Vòng tròn đàn ông và phụ nữ quanh rào chắn tản ra, cánh tay của người phụ nữ trẻ lại áp sát vào tay nó. Cách đó không xa, một sự náo động dường như đang tụ tập quanh một người đàn ông cài hoa cẩm chướng hồng; Val liếc thêm một cái nhìn nữa về phía người phụ nữ trẻ, người đang hướng ánh mắt về hướng đó. Ba người đàn ông bước đi lảo đảo, tay trong tay xuất hiện. Người ở giữa cài một bông hoa cẩm chướng hồng, mặc áo lê-gít trắng, để ria mép sậm màu; hắn lảo đảo bước đi. Giọng của Crum vang lên chậm rãi và đều đặn: “Nhìn kìa, gã nhà quê đó say mèm rồi!” Val quay lại nhìn. Gã “nhà quê” đã buông tay người đi cùng và đang chỉ tay thẳng về phía họ. Giọng của Crum, vẫn đều đặn như mọi khi, vang lên:
“Hắn có vẻ quen cậu đấy!” Gã “nhà quê” lên tiếng:
“H’llo!” hắn nói. “Mấy chú em, nhìn kìa! Thằng ranh con nhà tao đây mà!”
Val nhìn rõ mặt. Chính là bố nó! Nó chỉ muốn sụp xuống tấm thảm màu đỏ ấy. Không phải vì cuộc gặp gỡ ở chốn này, thậm chí không phải vì bố nó đang “say khướt” – mà là vì từ “nhà quê” của Crum, một từ mà như một sự khải thị từ thiên đàng, nó nhận ra vào khoảnh khắc đó là hoàn toàn chính xác. Phải, bố nó trông chẳng khác nào một gã nhà quê kệch cỡm với vẻ đẹp trai sậm màu, bông hoa cẩm chướng hồng trên ngực, cùng dáng đi hiên ngang đầy tự mãn. Và không nói một lời, nó cúi người lách qua người phụ nữ trẻ rồi chuồn thẳng khỏi khu Promenade. Nó nghe thấy tiếng gọi “Val!” vọng lại từ phía sau, rồi cắm cổ chạy bán sống bán chết xuống những bậc thềm được lót thảm dày, lách qua đám bảo vệ để ra tới quảng trường.
Xấu hổ vì chính cha ruột của mình có lẽ là trải nghiệm cay đắng nhất mà một thanh niên có thể trải qua. Đối với Val, khi cắm cổ chạy trốn, cuộc đời của nó dường như đã chấm dứt trước khi kịp bắt đầu. Làm sao nó có thể bước chân vào Oxford giữa đám đông những gã đó, những người bạn lừng lẫy của Crum, những kẻ sẽ biết thừa rằng bố nó là một tên “nhà quê kệch cỡm”. Và đột nhiên nó thấy căm ghét Crum. Quái vật nào cho phép Crum thốt ra câu đó chứ? Nếu lúc ấy Crum đứng cạnh nó, chắc chắn hắn sẽ bị đẩy văng xuống lòng đường. Bố ruột của nó cơ mà – bố ruột của nó đấy! Một cục nghẹn dâng lên cổ họng và nó thọc sâu hai tay vào túi áo khoác ngoài. Mẹ kiếp Crum! Nó nảy sinh một ý nghĩ điên rồ là quay lại bảo vệ bố, khoác tay ông đi dạo trước mặt Crum; nhưng rồi nó gạt phắt ý định đó đi và tiếp tục rảo bước dọc theo phố Piccadilly. Một cô ả đứng chặn ngay trước mặt nó. “Đừng giận dữ thế chứ, cưng!” Nó né người, lách qua ả, và đột nhiên trở nên bình tĩnh lạ thường. Nếu Crum dám thốt ra nửa lời, nó sẽ đấm vỡ móe mồm hắn, thế là hết chuyện. Nó đi thêm chừng một trăm thước, thấy lòng dịu lại đôi chút nhờ ý nghĩ đó, nhưng rồi cảm giác an ủi ấy lại tan thành mây khói. Mọi chuyện đâu có đơn giản thế! Nó nhớ lại hồi ở trường, khi có phụ huynh nào đó đến thăm mà không đạt tiêu chuẩn, điều đó sẽ đeo bám đứa con trai mãi về sau. Đó là một trong những vết nhơ không tài nào gột rửa nổi. Tại sao mẹ nó lại lấy bố nó cơ chứ, nếu ông thực sự là một kẻ “nhà quê”. Thật là bất công cay đắng – quá ư chơi xấu một thằng con khi ban cho nó một người cha “nhà quê”. Điều tồi tệ nhất là giờ đây, khi Crum đã thốt lên từ đó, nó nhận ra rằng từ lâu trong tiềm thức nó đã lờ mờ nhận ra bố mình chẳng phải là một kẻ “sạch sẽ tử tế” gì cho cam. Đó là điều tồi tệ nhất từng xảy ra với nó – điều tồi tệ nhất từng xảy ra với bất kỳ ai! Và với tâm trạng chán nản chưa từng có, nó lê bước về tới Green Street, tự mở cửa bằng chiếc chìa khóa lén lút cất giấu. Trong phòng ăn, những quả trứng chim rẽ giun đã được bày biện hấp dẫn kèm theo ít bánh mì cắt lát bơ và một chút whisky ở đáy bình decanter – vừa đủ, như Winifred đã tính toán, để nó cảm thấy mình đã là một người đàn ông. Nhìn chúng chỉ tổ làm nó phát nôn, thế là nó lủi thủi đi lên lầu.
Winifred nghe tiếng nó bước qua, thầm nghĩ: “Thằng bé cưng đã về nhà rồi. Tạ ơn Chúa! Nếu nó mà tính nết giống bố nó thì mẹ chẳng biết phải sống sao nữa! Nhưng nó sẽ không thế đâu – nó giống mẹ mà. Val yêu quý của mẹ!”
