Qua ô cửa sổ trời lớn soi rọi sảnh lớn tại Robin Hill, ánh nắng tháng Bảy lúc năm giờ chiều rọi ngay khúc quẹo của chiếc cầu thang rộng; và giữa vệt nắng rực rỡ ấy, cậu Jon Forsyte nhỏ tuổi đứng đó, mặc bộ đồ vải lanh xanh. Tóc cậu lấp lánh, đôi mắt nheo lại dưới một cái cau mày, bởi cậu đang cân nhắc làm thế nào để đi xuống lầu, trong lần cuối cùng đếm không xuể này, trước khi chiếc xe hơi chở bố và mẹ về đến nhà. Nhảy bốn bậc một, rồi năm bậc ở đoạn cuối ư? Quá nhàm! Trượt tay vịn cầu thang ư? Nhưng theo kiểu nào đây? Úp mặt, để chân xuống trước? Rất nhàm chán. Nằm sấp, trượt nghiêng? Thật tầm thường! Nằm ngửa, hai tay duỗi thẳng sang hai bên? Bị cấm rồi! Hay úp mặt, để đầu xuống trước, theo một cách chưa ai từng biết ngoài cậu? Đó chính là nguyên nhân khiến gương mặt rạng rỡ của Jon nhỏ cau lại như thế....

Vào mùa Hè năm 1909 ấy, những tâm hồn đơn giản dẫu khi ấy vẫn ao ước đơn giản hóa tiếng Anh, tất nhiên chẳng mảy may hay biết gì về cậu Jon nhỏ, bằng không họ đã nhận cậu làm đồ đệ. Nhưng ở đời người ta cũng có thể quá ư đơn giản, bởi tên thật của cậu là Jolyon, trong khi người cha còn sống và người anh khác mẹ đã khuất của cậu từ lâu đã chiếm mất hai cái tên rút gọn kia, Jo và Jolly. Thực chất, cậu Jon nhỏ đã cố hết sức để làm theo lề thói và đánh vần tên mình trước là Jhon, rồi sau đó là John; mãi cho đến khi được cha giải thích tường tận về sự cần thiết ngặt nghèo ấy, cậu mới chịu viết tên mình là Jon.

Cho đến lúc bấy giờ, những gì còn lại trong trái tim cậu đã được chia sẻ cho người đánh xe, bác Bob - người biết thổi đàn concertina, và vú nuôi “Da” - người mặc chiếc áo đầm màu tím vào các ngày Chủ nhật, và mang cái tên Spraggins trong đời sống riêng tư vốn chỉ xuất hiện ở những khoảnh khắc lẻ tẻ ngay cả đối với người làm trong nhà. Mẹ cậu chỉ xuất hiện trước mặt cậu, có thể nói là như trong những giấc mơ, tỏa hương thơm ngát, vuốt trán cậu ngay trước lúc chìm vào giấc ngủ, và đôi khi cắt bớt mái tóc có màu nâu ánh vàng của cậu. Khi cậu ngã rách đầu vào thanh chắn lò sưởi trong phòng trẻ, bà đã có mặt để cho cậu tựa vào rỉ máu; và khi cậu gặp ác mộng, bà thường ngồi bên giường ôm đầu cậu vào cổ mình. Bà vô cùng trân quý nhưng lại xa vời, bởi “Da” lúc nào cũng ở sát bên, và trong trái tim một đứa trẻ hầu như không thể có chỗ cho nhiều hơn một người phụ nữ vào cùng một thời điểm. Đương nhiên là cậu cũng có những sợi dây liên kết đặc biệt với cha mình; bởi cậu Jon lớn lên cũng muốn trở thành một họa sĩ - chỉ khác một điều nhỏ nhoi là cha cậu vẽ tranh, còn cậu Jon định bụng sẽ vẽ lên trần nhà và những bức tường, đứng trên tấm ván bắc giữa hai chiếc thang chữ A, với chiếc tạp dề trắng ngệch ngoạc và hương thơm tuyệt vời của vôi quét tường. Cha cậu cũng dẫn cậu đi cưỡi ngựa trong Công viên Richmond, trên chú ngựa con tên Mouse, gọi thế vì nó có màu lông y như con chuột.

Cậu Jon nhỏ sinh ra đã ngậm thìa bạc trong một cái miệng khá cong và rộng. Cậu chưa từng nghe cha hay mẹ cất giọng giận dữ, dù là với nhau, với chính cậu, hay với bất kỳ ai khác; người đánh xe Bob, đầu bếp Cook, Jane, Bella và những người hầu khác, thậm chí cả “Da” - người duy nhất kìm hãm những hành động ngỗ ngược của cậu, đều có những giọng điệu đặc biệt khi trò chuyện với cậu. Do đó, cậu đinh ninh rằng thế giới này là một chốn hoàn toàn lịch thiệp, tự do và trường tồn vĩnh cửu.

Là một đứa trẻ sinh năm 1901, cậu bắt đầu nhận thức được vạn vật khi đất nước mình, vừa qua khỏi trận đợt sốt phát ban tồi tệ mang tên Chiến tranh Boer, đang chuẩn bị cho sự hồi sinh của phái Tựส โo vào năm 1906. Sự áp chế trở nên lỗi thời, các bậc cha mẹ thì ôm ấp những ý tưởng cao cả về việc mang lại khoảng thời gian tuyệt vời cho con cái họ. Họ cất roi vươn mình cưng chiều con trẻ, và hào hứng chờ đợi thành quả. Hơn nữa, khi chọn cho mình một người cha là một người đàn ông ôn hòa năm mươi hai tuổi, người từng mất đi đứa con trai duy nhất, và một người mẹ ba mươi tám tuổi mà cậu là đứa con đầu lòng cũng là duy nhất, cậu Jon nhỏ đã có một lựa chọn đúng đắn và khôn ngoan. Điều đã cứu cậu khỏi việc trở thành một kẻ lai tạp giữa chú chó cảnh và một đứa trẻ tự phụ, chính là sự sùng bái cuồng nhiệt mà cha dành cho mẹ, bởi ngay cả cậu Jon nhỏ cũng nhận ra rằng bà không đơn thuần chỉ là mẹ của mình, và rằng trong trái tim cha, cậu chỉ đứng hàng thứ yếu so với bà. Còn trong trái tim mẹ, vị trí của cậu ra sao thì cậu vẫn chưa biết. Còn về phần “Auntie” June, người chị cùng cha khác mẹ (nhưng đã quá lớn tuổi để có thể thân thiết như chị em) thì tất nhiên rất yêu thương cậu, nhưng lại có những hành động quá đỗi bất ngờ. Vú nuôi “Da” tận tụy của cậu cũng có chút gì đó phong cách khắc kỷ của xứ Sparta. Tắm nước lạnh và đầu gối luôn trần trụi; cậu không được khuyến khích việc tỏ ra thương thân trách phận. Về vấn đề nan giải là việc học hành của mình, cậu Jon đồng tình với quan điểm cho rằng không nên ép buộc trẻ em. Cậu khá thích cô giáo người Pháp đến dạy ngôn ngữ của cô hai tiếng mỗi sáng, cùng với lịch sử, địa lý và toán học; những bài học piano do mẹ truyền dạy cũng chẳng có gì là khó chịu, bởi mẹ có cách lôi cuốn cậu từ giai điệu này sang giai điệu khác, không bao giờ bắt cậu luyện tập một bản nhạc nào mà cậu không lấy làm thích thú, nhờ thế mà cậu vẫn luôn hăng hái biến mười ngón tay lóng ngóng thành tám ngón tay linh hoạt. Dưới sự chỉ dạy của cha, cậu học cách vẽ những con heo ngộ nghĩnh và các loài động vật khác. Cậu không phải là một cậu bé được giáo dục bài bản cho lắm. Thế nhưng, nhìn chung, chiếc thìa bạc vẫn nằm trong miệng cậu mà không làm cậu hư hỏng, dẫu “Da” đôi khi vẫn bảo rằng những đứa trẻ khác sẽ mang lại cho cậu “biết bao điều tốt đẹp”.

Thế rồi, một sự vỡ mộng đã xảy ra khi vào gần bảy tuổi, chính vú nuôi lại đè ngửa cậu xuống vì cậu muốn làm một điều mà bà không đồng ý. Sự can thiệp đầu tiên này vào quyền tự do cá nhân của một dòng họ Forsyte đã đẩy cậu đến bờ vực phát điên. Có một điều gì đó kinh hoàng trong sự bất lực tuyệt đối của tư thế ấy, và sự bấp bênh không biết liệu nó có bao giờ chấm dứt hay không. Giả sử bà không bao giờ cho cậu đứng dậy nữa thì sao! Cậu đã gào thét khóc lóc trong năm mươi giây bằng tất cả sức lực của cổ họng. Tệ hơn cả là việc cậu nhận ra “Da” đã mất ngần ấy thời gian chỉ để nhận thức được nỗi sợ hãi tột cùng mà cậu đang phải chịu đựng. Cứ như thế, sự thiếu hụt trí tưởng tượng ở con người đã phơi bày ra trước mắt cậu một cách đầy sợ hãi.

Khi được đứng dậy, cậu vẫn đinh ninh rằng “Da” vừa làm một điều tồi tệ. Dù không muốn tố cáo bà, nhưng vì sợ tình trạng đó lặp lại, cậu buộc phải tìm gặp mẹ và thưa rằng: “Mẹ ơi, đừng để 'Da' đè ngửa con xuống nữa nhé.”

Mẹ cậu, với đôi tay giơ lên cao giữ lấy hai bím tóc—“couleur de feuille morte” (màu lá úa), như cách mà cậu Jon vẫn chưa học được để gọi tên - đã nhìn cậu bằng đôi mắt trông giống như những mảnh vải nhung nâu trên chiếc áo chẽn của cậu, và đáp:

“Được rồi, cục cưng của mẹ, mẹ sẽ không để thế đâu.”

Bởi mẹ mang bản chất của một nữ thần, cậu Jon liền cảm thấy thỏa mãn; đặc biệt là khi nấp dưới gầm bàn ăn vào bữa sáng, lúc cậu đang ngóng chờ một chiếc nấm, cậu tình cờ nghe bà nói với cha:

“Vậy anh sẽ bảo 'Da' nhé, hay để em? Cô ấy tận tụy với thằng bé quá mà”; và câu trả lời của cha cậu:

“Ừ, cô ấy không được phép thể hiện tình thương theo cách đó. Anh thừa biết cảm giác bị đè ngửa xuống nền nhà là thế nào. Chẳng có tên nhà Forsyte nào chịu đựng nổi điều đó dù chỉ một phút.”

Nhận thức được rằng họ không hề biết mình đang trốn dưới gầm bàn, cậu Jon chợt cảm thấy một cảm giác bối rối hoàn toàn mới mẻ, và tiếp tục ở yên tại chỗ, bị cắn rứt bởi niềm khát khao món nấm.

Đó chính là cú lặn đầu tiên của cậu vào những vực thẳm đen tối của sự tồn tại. Chẳng có thêm điều gì to tát được hé lộ cho cậu biết sau đó, cho đến một ngày, khi đã xuống chuồng bò để uống ngụm sữa tươi nguyên chất vừa vắt xong sau khi Garratt hoàn tất công việc, cậu nhìn thấy con bê của con Clover đã chết. Không thể nguôi ngoai nỗi buồn, và được theo sau bởi một Garratt đang vô cùng bối rối, cậu liền đi tìm “Da”; nhưng rồi chợt nhận ra bà không phải là người mình cần, cậu liền ba chân bốn cẳng chạy đi tìm cha, để rồi lao thẳng vào vòng tay của mẹ.

“Con bê của Clover chết rồi ạ! Ôi! Ôi! Trông nó mềm oặt thế cơ mà!”

Cái ôm siết của mẹ, cùng câu nói: “Ừ, con yêu, ngoan nào, ngoan nào!” đã chặn đứng tiếng nức nở của cậu. Nhưng nếu bê của con Clover có thể chết, thì bất cứ thứ gì cũng vậy - không chỉ ong, ruồi, bọ cánh cứng và gà - mà còn mềm oặt ra như thế nữa chứ! Điều này thật kinh hoàng - và rồi cũng sớm bị lãng quên!

Sự việc tiếp theo là việc ngồi trúng phải một con ong nghệ, một trải nghiệm đau thấu tâm can mà mẹ cậu thấu hiểu rõ hơn nhiều so với “Da”; và chẳng có biến cố quan trọng nào xảy ra sau đó cho đến khi năm mới sang; khi mà, nối tiếp một ngày vô cùng khốn khổ, cậu đã tận hưởng một trận bệnh bao gồm những nốt mẩn đỏ, việc phải nằm giường, ăn mật ong bằng thìa và vô số cam Quýt. Chính vào khoảng thời gian đó mà thế giới trong cậu bỗng nở hoa rực rỡ. Cậu phải cảm ơn “Auntie” June về sự nở hoa ấy, bởi vừa nghe tin cậu trở thành một chú vịt què, cô liền tức tốc từ Luân Đôn phóng xuống, mang theo những cuốn sách từng nuôi dưỡng tinh thần dũng mãnh kiểu Berserker của chính cô, ra đời vào năm 1869 đáng nhớ nọ. Đã ngả màu theo năm tháng và đủ mọi sắc thái, chúng chứa đựng những sự kiện vô cùng dữ dội. Cô đọc những câu chuyện ấy cho cậu Jon nghe, cho đến khi cậu được phép tự đọc; lúc bấy giờ cô mới vội vã quay trở lại Luân Đôn và để lại cho cậu một chồng sách chất đống. Những trang sách ấy đã kích thích trí tưởng tượng của cậu, khiến cậu suy nghĩ và mơ mộng về không gì khác ngoài các sĩ quan hải quân, thuyền buồm dhow, cướp biển, bè gỗ, thương nhân buôn gỗ đàn hương, đầu máy xe lửa, cá mập, những trận chiến, người Tartar, người da đỏ Red Indian, khinh khí cầu, Bắc Cực cùng muôn vàn điều kỳ thú thái quá khác. Ngay khoảnh khắc được phép ra khỏi giường, cậu liền dựng chiếc giường của mình thành một con tàu với mũi và lái, rồi từ đó chèo thuyền trên chiếc bồn tắm hẹp băng qua những “thảm cỏ xanh ngát” của tấm thảm nhà, tiến đến một hòn đảo đá mà cậu leo lên bằng những núm ngăn kéo tủ bằng gỗ gụ, để rồi dùng chiếc ly uống nước áp chặt vào mắt quét một vòng chân trời nhằm tìm kiếm những cánh buồm đến cứu nạn. Cậu dựng một chiếc bè hằng ngày từ chiếc giá phơi khăn, khay trà và những chiếc gối của mình. Cậu chắt chiu phần nước si-rô từ những quả mận khô Pháp, đựng nó vào một chiếc lọ thuốc bỏ không, và tích trữ cho chiếc bè thứ rum tự chế từ chính thứ nước ấy; cùng với món pemmican làm từ những mẩu thịt gà dành dụm được sấy khô bên lò sưởi; và nước cốt chanh chống bệnh còi xương, được chiết xuất từ vỏ cam cùng chút nước cốt tiết kiệm được. Cậu tạo ra một ngọn Bắc Cực vào một buổi sáng từ toàn bộ chăn đệm trừ chiếc gối ôm, rồi vượt tới đó trên một chiếc ca-nô vỏ cây bạch dương (trong đời thực chính là thanh chắn lò sưởi), sau một trận chiến khủng khiếp với chú gấu Bắc Cực làm từ gối ôm và bốn con ki-ốt chơi bowling mặc chiếc áo ngủ của “Da”. Sau đó, cha cậu, nhằm mục đích kìm hãm trí tưởng tượng đang bay bổng của cậu lại, đã mang về cho cậu các tác phẩm Ivanhoe, Bevis, một cuốn sách về Vua Arthur và Tom Brown's Schooldays. Cậu đọc cuốn sách đầu tiên, và suốt ba ngày liền tự tay xây dựng, phòng thủ rồi tấn công lâu đài của Front de Boeuf, đóng vai tất cả các nhân vật trong truyện ngoại trừ Rebecca và Rowena; kèm theo những tiếng thét chói tai: “En avant, de Bracy!” và những câu thoại tương tự. Sau khi đọc cuốn sách viết về Vua Arthur, cậu gần như hoàn toàn hóa thân thành Hiệp sĩ Sir Lamorac de Galis, bởi dẫu có rất ít chi tiết về nhân vật này, cậu vẫn thích tên của ông hơn bất kỳ vị hiệp sĩ nào khác; và cậu đã cưỡi con ngựa bập bênh cũ của mình đến kiệt sức, tay lăm lăm một cây sào tre dài. Cuốn Bevis thì cậu thấy khá tẻ nhạt; hơn nữa, nó đòi hỏi phải có rừng cây và động vật, những thứ mà cậu chẳng có lấy một cái trong phòng trẻ, ngoại trừ hai chú mèo Fitz và Puck Forsyte, những kẻ không cho phép bất kỳ ai đùa giỡn quá trớn với chúng. Còn đối với Tom Brown, cậu vẫn còn quá nhỏ để có thể đọc hiểu. Cả nhà đều thở phào nhẹ nhõm khi sang tuần thứ tư, cậu được phép đi xuống nhà và ra ngoài chơi. Môn tháng Ba khiến cho những thân cây trông đặc biệt hệt như cột buồm tàu thủy, và đối với cậu Jon thì đó là một mùa Xuân tuyệt diệu, vô cùng hành hạ đôi đầu gối, quần áo và cả sự kiên nhẫn của “Da”, người phải đảm nhận việc giặt giũ và vá víu trang phục cho cậu. Mỗi buổi sáng, ngay khoảnh khắc điểm tâm vừa dứt, người ta có thể nhìn thấy cậu qua khung cửa sổ phòng bố mẹ - nơi có tầm nhìn hướng ra phía đó - đang bước ra từ phòng làm việc, băng qua hiên nhà, leo lên cây sồi cổ thụ với gương mặt kiên quyết và mái tóc sáng ngời. Cậu bắt đầu ngày mới như thế bởi vì chẳng còn đủ thời gian để đi đâu xa trước giờ học. Vẻ phong phú của cội cây già chưa bao giờ nhàm chán đối với cậu; nó có cột buồm chính, cột buồm trước, cột buồm đỉnh, và cậu luôn có thể tụt xuống bằng dây chằng - hoặc những sợi dây của chiếc xích đu. Sau giờ học kết thúc vào lúc mười một giờ, cậu sẽ chạy ra nhà bếp để xin một mẩu phô mai mỏng, một chiếc bánh quy và hai quả mận khô của Pháp - đủ lượng lương thực cho ít nhất một chiếc xuồng cứu sinh - rồi thưởng thức chúng theo một cách đầy trí tưởng tượng nào đó; sau đó, vũ trang tận răng với súng ống và gươm giáo, cậu bắt đầu cuộc hành trình leo trèo nghiêm túc của buổi sáng, chạm trán dọc đường với vô số kẻ buôn nô lệ, thổ dân da đỏ, cướp biển, báo đốm và gấu. Người ta hiếm khi thấy cậu vào thời điểm đó trong ngày mà không ngậm một thanh kiếm ngắn trong miệng (giữa lúc những tiếng nổ lốp bốp của hạt nổ đồng vang lên dồn dập). Và biết bao người làm vườn đã phải gục ngã dưới những phát đạn đậu Hà Lan bắn ra từ khẩu súng nhỏ của cậu. Cậu sống một cuộc đời ngập tràn những hành động vô cùng bạo liệt.

“Jon,” cha nói với mẹ dưới gốc cây sồi, “thật là kinh khủng. Anh sợ rằng sau này thằng bé sẽ trở thành một thủy thủ, hay một kẻ vô tích sự nào đó. Em có thấy dấu hiệu nào cho thấy nó biết trân trọng cái đẹp không?”

“Chẳng có lấy một chút.”

“Ừ, tạ ơn trời là nó không có khiếu mê xe cộ hay động cơ! Anh có thể chịu đựng bất cứ thứ gì ngoài điều đó ra. Nhưng anh ước gì nó quan tâm nhiều hơn đến Thiên nhiên.”

“Thằng bé giàu trí tưởng tượng mà, Jolyon.”

“Đúng thế, theo một cách đầy máu me. Dạo này nó có yêu mến ai không em?”

“Không ạ; chỉ là yêu tất cả mọi người thôi. Chưa từng có đứa trẻ nào sinh ra lại giàu tình thương và đáng yêu đến thế như Jon.”

“Bởi vì nó là con của em mà, Irene.”

Ngay lúc ấy, cậu Jon nhỏ đang nằm vắt vẻo trên một cành cây cao tít phía trên họ, đã bắn hạ cả hai người bằng hai hạt đậu Hà Lan; nhưng đoạn hội thoại vụn vặt ấy đã đọng lại sâu thẳm trong tâm can bé nhỏ của cậu. Giàu tình thương, đáng yêu, giàu trí tưởng tượng, máu me!

Lúc này lá cây cũng đã xanh rậm, và đã đến dịp sinh nhật của cậu, diễn ra vào ngày mười hai tháng Năm hằng năm, luôn đáng nhớ với bữa tối do chính cậu lựa chọn gồm bánh mì ngọt dẻo, nấm, bánh hạnh nhân macaroon và bia gừng.

Tuy nhiên, khoảng thời gian giữa sinh nhật lần thứ tám ấy và buổi chiều khi cậu đứng dưới ánh nắng rực rỡ tháng Bảy ở khúc quẹo cầu thang, đã xảy ra vài sự kiện vô cùng quan trọng.

Vú nuôi “Da”, kiệt sức vì phải giặt giũ mấy chiếc đầu gối rách rưới của cậu, hoặc bị thôi thúc bởi bản năng huyền bí vốn buộc ngay cả các bà vú phải rời bỏ những đứa trẻ mình từng chăm bẵm, đã ra đi ngay ngày hôm sau sinh nhật trong dòng nước mắt ngập tràn “để đi lấy chồng” - trớ trêu làm sao - “với một người đàn ông”. Cậu Jon, người mà chuyện này bị giấu kín, đã buồn rầu khôn nguôi suốt cả buổi chiều. Lẽ ra người ta không nên giấu cậu chuyện đó! Hai hộp lính đồ lúa lớn cùng vài khẩu pháo, đi kèm cuốn sách Những cậu bé kèn trống (The Young Buglers) vốn nằm trong số những món quà sinh nhật, đã kết hợp với nỗi đau buồn của cậu tạo ra một sự chuyển biến lớn, thay vì tự thân dấn thân vào các cuộc phiêu lưu và mạo hiểm tính mạng của chính mình, cậu bắt đầu chơi những trò chơi đầy trí tưởng tượng, nơi cậu đem tính mạng của vô số lính chì, bi thủy tinh, sỏi đá và hạt đậu ra để đánh cược. Từ những hình thức “vật hy sinh” (chair à canon) đó, cậu lập nên các bộ sưu tập, và dùng chúng luân phiên chiến đấu trong các cuộc chiến tranh như Chiến tranh Bán đảo, Chiến tranh Bảy năm, Chiến tranh Ba mươi năm, và những cuộc chiến khác mà cậu vừa đọc được gần đây trong một cuốn Lịch sử Châu Âu dày cộp từng là của ông nội. Cậu thay đổi chúng cho phù hợp với thiên tài quân sự của mình, và bày trận đánh khắp sàn nhà trong phòng trẻ đến mức chẳng ai dám bước vào, vì sợ làm phiền vua Gustavus Adolphus của Thụy Điển, hay dẫm phải một đội quân Áo hùng hậu. Vì âm điệu của từ ngữ, cậu đâm ra say mê quân Áo đến cuồng nhiệt, và khi nhận ra có quá ít trận chiến mà họ giành chiến thắng, cậu buộc phải tự bịa ra chúng trong các trò chơi của mình. Những vị tướng yêu thích của cậu là Thân vương Eugene, Đại công tước Charles và Wallenstein. Tilly và Mack (“những gã hề tấu hài tạp kỹ” - cậu từng nghe cha gọi họ như vậy một hôm, dù điều đó có nghĩa là gì đi nữa) thì thực sự khó lòng mà yêu thương cho nổi, dù họ có là người Áo đi chăng nữa. Cũng vì lý do ngữ âm, cậu vô cùng sùng bái Turenne.

Giai đoạn này, vốn gây ra không ít lo lắng cho bố mẹ cậu, bởi nó giữ chân cậu trong nhà trong khi lẽ ra cậu nên ra ngoài trời chơi, đã kéo dài suốt tháng Năm và nửa đầu tháng Sáu, cho đến khi cha cậu đặt dấu chấm hết cho nó bằng cách mang về tặng cậu hai cuốn sách Tom Sawyer và Huckleberry Finn. Khi đọc những cuốn sách đó, có cái gì đó đã biến đổi bên trong cậu, và cậu lại lao ra ngoài trời với niềm khát khao mãnh liệt về một dòng sông. Vì xung quanh Robin Hill chẳng có dòng sông nào, cậu đành phải tạo ra một cái từ chiếc ao, nơi may mắn có sẵn hoa súng, chuồn chuồn, muỗi vằn, cỏ nến và ba cây liễu nhỏ. Trên chiếc ao này, sau khi cha cậu và Garratt dùng sào đo đạc và xác nhận rằng đáy ao chắc chắn và không có chỗ nào sâu quá hai feet, cậu được phép sử dụng một chiếc ca-nô gấp gọn, nơi cậu dành hàng giờ liền chèo lẩn khuất, nằm rạp xuống để trốn tránh sự truy lùng của Tên da đỏ Joe và những kẻ thù khác. Ngay bên bờ ao, cậu còn tự dựng cho mình một cái lều chòi (wigwam) rộng chừng bốn foot vuông, làm từ những chiếc hộp đựng bánh quy cũ, lợp mái bằng cành cây. Trong đó, cậu thường nhóm những đốm lửa nhỏ, nấu nướng mấy chú chim mà cậu không bắn hạ được bằng súng khi đi săn trong các lùm cây và đồng ruộng, hay con cá mà cậu chẳng bắt được ở ao vì ở đó vốn làm gì có cá. Hoạt động này chiếm trọn phần còn lại của tháng Sáu và tháng Bảy đó, khi cha và mẹ cậu đang đi vắng ở Ireland. Cậu sống một cuộc đời cô độc của nghệ thuật “tưởng vờ” trong suốt năm tuần lễ thời tiết mùa hè ấy, với súng ống, lều chòi, mặt nước và chiếc ca-nô; và dù cho bộ não hiếu động nhỏ bé của cậu có cố gắng xua đuổi ý niệm về cái đẹp đến đâu đi nữa, thì vẻ đẹp ấy vẫn lén lút len lỏi vào tâm hồn cậu trong chốc lát, đậu trên đôi cánh chuồn chuồn, lấp lánh trên những đóa hoa súng, hay lướt nhẹ qua đôi mắt cậu với sắc xanh thẳm khi cậu nằm ngửa phục kích.

“Auntie” June, người được giao nhiệm vụ quản lý nhà cửa, đang túc trực cùng một gã “người lớn” trong nhà - một người đang ho và sở hữu một khối đất sét lớn mà hắn đang nhào nặn thành một khuôn mặt; thế nên cô hầu như chẳng bao giờ xuống ao thăm cậu. Tuy nhiên, có một lần, cô dẫn theo hai vị “người lớn” khác. Cậu Jon, người lúc đó vừa tình cờ tự sơn lên cơ thể trần trụi của mình những sọc màu xanh lam và vàng rực rỡ lấy từ hộp màu nước của cha, đồng thời cắm vài chiếc lông vịt lên đầu, nhìn thấy họ đang tiến đến - liền lập tức ẩn mình vào giữa những lùm liễu. Đúng như cậu đã dự đoán, họ tiến thẳng đến cái lều chòi của cậu và quỳ xuống dòm ngó bên trong, nhờ thế mà với một tiếng thét rợn tóc gáy, cậu đã có thể “lột da đầu” của “Auntie” June và vị nữ “người lớn” kia một cách hoàn hảo nhất ngay trước khi họ kịp ôm lấy cậu. Tên của hai vị người lớn đó là “Auntie” Holly và “Uncle” Val - người có làn da rám nắng, hơi khập khiễng một chút, và cười cậu không ngớt. Cậu đem lòng quý mến “Auntie” Holly, người có vẻ cũng là một người chị; nhưng cả hai đều rời đi vào cùng buổi chiều hôm đó và cậu không gặp lại họ nữa. Ba ngày trước khi bố mẹ trở về nhà, “Auntie” June cũng vội vã rời đi, mang theo cả vị “người lớn” bị ho cùng cục đất sét của hắn; và cô Mademoiselle bảo rằng: “Tội nghiệp anh ấy, bệnh nặng lắm. Cô cấm con không được vào phòng chú ấy đấy, Jon.” Cậu Jon, người hiếm khi làm điều gì chỉ vì bị ra lệnh, đã chịu nghe lời không bước vào, dù cậu cảm thấy vô cùng chán nản và cô đơn. Thực ra thời của chiếc ao đã qua đi, và tâm hồn cậu đã ngập tràn sự bứt rứt cùng khát khao một thứ gì đó - không phải cây cối, chẳng phải súng ống - mà là một thứ gì đó mềm mại. Hai ngày cuối cùng ấy dài tựa tháng năm dẫu cho cậu đang mải mê đọc cuốn Cast Up by the Sea, nơi cậu đang theo dõi câu chuyện về Mẹ Lee và ngọn lửa đắm tàu kinh hoàng của bà. Cậu đã lên xuống cầu thang có lẽ đến cả trăm lần trong hai ngày đó, và thường từ phòng trẻ, nơi cậu ngủ bây giờ, lén lút bước vào phòng mẹ, ngắm nghía mọi thứ mà không chạm vào đâu, rồi tiến tiếp vào phòng thay đồ; và đứng một chân bên cạnh bồn tắm, hệt như Slingsby, thì thầm:

“Ôi, ôi, ôi! Cầu cho mèo nhà ta gặp may!” với vẻ đầy bí ẩn để cầu vận may mỉm cười. Sau đó, rón rén bước ra, cậu mở tủ quần áo của mẹ ra và hít một hơi thật sâu - thứ hương thơm dường như đưa cậu đến gần hơn với... một điều gì đó mà chính cậu cũng không rõ.

Cậu vừa làm việc đó ngay trước khi đứng tần ngần giữa vệt nắng, đắn đo không biết nên trượt xuống tay vịn cầu thang theo kiểu nào đây. Kiểu nào trông cũng ngớ ngẩn cả, và trong một cơn chán chường bất chợt, cậu bắt đầu bước xuống từng bậc thang một. Trong suốt quá trình đi xuống ấy, cậu có thể nhớ rõ mồn một hình ảnh người cha - bộ râu xám ngắn, đôi mắt sâu lấp lánh, nếp nhăn giữa hai chân mày, nụ cười ngộ nghĩnh, dáng người gầy gò luôn có vẻ cao lênh khênh trong mắt cậu; nhưng mẹ thì cậu chẳng tài nào hình dung nổi. Tất cả những gì tượng trưng cho bà chỉ là một bóng hình dao động với đôi mắt đen ngước nhìn cậu; và hương thơm từ chiếc tủ quần áo của bà.

Bella đang ở sảnh lớn, kéo những tấm rèm lớn sang một bên và mở cánh cửa chính. Cậu Jon nũng nịu lên tiếng:

“Bella ơi!”

“Dạ, Cậu Jon.”

“Lát nữa họ về, mình dọn trà ra uống dưới gốc cây sồi nhé; em biết chắc họ thích thế hơn đấy.”

“Ý cậu là cậu thích thế hơn thì có.”

Cậu Jon đăm chiêu suy nghĩ.

“Không, họ thích thế, để chiều lòng em mà.”

Bella mỉm cười. “Thôi được rồi, tôi sẽ mang trà ra ngoài đó nếu cậu chịu đứng yên ở đây và đừng gây chuyện rắc rối gì trước khi họ về nhé.”

Cậu Jon ngồi phịch xuống bậc thang thấp nhất và gật đầu. Bella tiến lại gần, săm soi cậu từ đầu đến chân.

“Đứng lên nào!” cô bảo.

Cậu Jon đứng dậy. Cô soi xét đằng sau lưng cậu; không có vết cỏ xanh nào cả, và đầu gối có vẻ sạch sẽ.

“Được rồi!” cô nói. “Chà! Trông cậu rám nắng chưa kìa! Cho tôi một cái hôn nào!”

Và cậu Jon nhận được một cái hôn phớt trên mái tóc.

“Mứt gì thế chị?” cậu hỏi. “Em chán ngấy việc phải chờ đợi lắm rồi.”

“Mứt lý gai và mứt dâu tây.”

Ngon tuyệt! Đó là những loại mứt cậu thích nhất!

Khi Bella đi khuất, cậu ngồi im thin thít suốt cả phút đồng hồ. Sảnh lớn thật yên tĩnh, mở toang về hướng Đông để cậu có thể nhìn thấy một trong những cái cây của mình, một con tàu brig đang lướt đi rất chậm chạp ngang qua bãi cỏ phía trên. Ở sảnh ngoài, những chiếc bóng đang ngả nghiêng từ các cây cột. Cậu Jon đứng dậy, nhảy qua một cái bóng, rồi đi vòng quanh cụm hoa diên vĩ đang bao quanh vũng nước bằng cẩm thạch trắng xám ở chính giữa. Những bông hoa trông thật xinh xắn, nhưng chỉ tỏa ra một chút mùi hương thoang thoảng. Cậu đứng ở ngưỡng cửa mở toang và nhìn ra ngoài. Giả sử... giả sử họ không về thì sao! Cậu đã chờ đợi lâu đến mức cảm thấy mình không thể chịu đựng nổi điều đó, và sự chú ý của cậu ngay lập tức chuyển hướng khỏi sự tuyệt vọng ấy sang những hạt bụi lơ lửng trong ánh nắng ngả màu xanh nhạt đang rọi vào: Vươn tay lên cao, cậu cố gắng chộp lấy vài hạt. Lẽ ra Bella phải phủi sạch chỗ không khí đó chứ! Nhưng biết đâu chúng không phải là bụi - mà chỉ là thứ làm nên ánh nắng mặt trời, và cậu nheo mắt nhìn ra ngoài xem ánh nắng ngoài trời có giống như vậy không. Không giống chút nào. Cậu từng hứa sẽ ở yên trong sảnh, nhưng cậu thực sự không thể chịu đựng thêm giây phút nào nữa; và băng qua lớp sỏi của lối đi, cậu nằm dài xuống bãi cỏ phía bên kia. Ngắt sáu bông cúc, cậu cẩn thận đặt tên cho từng bông: Sir Lamorac, Sir Tristram, Sir Lancelot, Sir Palimedes, Sir Bors, Sir Gawain, rồi cho chúng đấu với nhau từng đôi một cho đến khi chỉ còn lại Sir Lamorac - kẻ được cậu chọn vì có phần cuống đặc biệt cứng cáp - là vẫn còn giữ được cái đầu, và ngay cả chàng ta, sau ba trận thư hùng, trông cũng đã tả tơi và xiêu vẹo. Một con bọ cánh cứng đang lờ đờ bò trên đám cỏ dường như sắp phải cắt tỉa. Mỗi ngọn cỏ đều là một thân cây nhỏ, bắt con bọ phải lách mình uốn lượn xung quanh. Cậu Jon dang Sir Lamorac ra, để chân hướng về phía trước, rồi khều khều sinh vật nhỏ bé ấy. Nó luống cuống bò đi trốn. Cậu Jon bật cười, mất hứng rồi thở dài. Trái tim cậu bỗng thấy trống trải. Cậu lật người nằm ngửa. Có thoang thoảng hương mật ong tỏa ra từ những tán cây đoạn đang mùa hoa nở, và bầu trời xanh ngắt thật tuyệt vời, lác đác vài đám mây trắng trông hệt như - và có lẽ cũng có vị như - món kem chanh. Cậu có thể nghe tiếng Bob đang tấu khúc: “Way down upon de Suwannee ribber” bằng đàn concertina, và âm thanh ấy mang lại cho cậu cảm giác buồn man mác dễ chịu. Cậu lại xoay người, áp tai xuống mặt đất - người da đỏ có thể nghe thấy âm thanh từ tận đẩu tận đâu - nhưng cậu chẳng nghe thấy gì ngoài tiếng đàn concertina! Và ngay lập tức, cậu nghe thấy tiếng bánh xe nghiến kít trên sỏi, kèm theo một tiếng còi nhỏ khẽ vang lên. Đúng rồi! Là xe hơi - đang đến - đang tới kìa! Cậu bật dậy. Nên đợi ở hiên nhà, hay lao tivi lên cầu thang, rồi khi họ bước vào, thét lên: “Nhìn kìa!” và từ từ trượt xuống tay vịn bằng đầu trước đây? Có nên thế không? Chiếc xe rẽ vào đường lái. Trễ mất rồi! Và cậu chỉ biết đứng chôn chân, nhảy cẫng lên vì phấn khích. Chiếc xe trờ tới thật nhanh, gầm rú rồi dừng lại. Bố bước xuống, y như người thật việc thật. Bố cúi người xuống và cậu Jon lao tới - hai bố con đụng đầu vào nhau. Bố bảo:

“Trời ạ! Chà, anh chàng này, con rám nắng hẳn ra rồi đấy!” Đúng y như phong cách của bố; và cảm giác mong đợi - về một điều gì đó hằng khao khát - lại sục sôi không dứt trong lòng cậu Jon. Rồi, với một cái nhìn dài đầy bẽn lẽn, cậu nhìn thấy mẹ, trong chiếc áo đầm màu xanh, với chiếc khăn choàng xe máy màu xanh quấn hững hờ trên mũ và mái tóc, đang mỉm cười. Cậu nhảy cẫng lên hết cỡ có thể, vòng đôi chân ôm chặt lấy lưng mẹ và siết chặt. Cậu nghe thấy tiếng mẹ thở dốc, và cảm nhận cái ôm siết đáp trả từ mẹ. Đôi mắt cậu, lúc đó có màu xanh thẳm, nhìn sâu vào đôi mắt mẹ có màu nâu sẫm, cho đến khi đôi môi mẹ khẽ chạm lên hàng chân mày cậu, và giữa lúc cậu đang siết lấy mẹ bằng tất cả sức lực, cậu nghe thấy tiếng mẹ cười khúc khích vang lên khe khẽ:

“Jon khỏe thật đấy!”

Nghe vậy, cậu tuột xuống, kéo tay mẹ lao thẳng vào sảnh.

Trong lúc đang thưởng thức phần mứt của mình dưới gốc cây sồi, cậu nhận ra ở mẹ những điều mà hình như trước đây cậu chưa từng thấy: má mẹ mịn màng như kem, lác đác những sợi tóc bạc lẫn trong mái tóc vàng sậm, cổ mẹ không hề có cục yết hầu nhô lên như cổ Bella, và những bước đi của mẹ thật nhẹ nhàng, êm ái. Cậu cũng nhận ra vài nếp nhăn nhỏ xíu ở khóe mắt mẹ, và quầng tối dịu dàng dưới đôi mắt ấy. Mẹ đẹp làm sao, đẹp hơn cả “Da”, Mademoiselle, “Auntie” June hay thậm chí cả “Auntie” Holly - người mà cậu vừa đem lòng quý mến; còn đẹp hơn cả Bella - người có đôi má hồng hào nhưng lại hơi thô kệch ở vài chỗ. Vẻ đẹp mới mẻ này của mẹ mang một ý nghĩa đặc biệt nào đó, khiến cậu ăn ít hơn so với dự tính ban đầu.

Dùng trà xong, bố ngỏ ý muốn dắt cậu đi dạo một vòng quanh khu vườn. Cậu có một cuộc trò chuyện dài với bố về muôn chuyện trên đời, khéo léo né tránh đời tư của mình - nhắc đến Sir Lamorac, quân Áo, và cảm giác trống trải mà cậu đã phải chịu đựng suốt ba ngày qua nay bỗng chốc được khỏa lấp. Bố kể cho cậu nghe về một nơi gọi là Glensofantrim, nơi bố và mẹ từng đặt chân đến; và về những người tí hon thường chui lên từ lòng đất ở đó vào những lúc không gian tĩnh lặng tuyệt đối. Cậu Jon khựng lại, hai gót chân tách ra.

“Bố có thực sự tin là họ có thật không ạ?” “Không, Jon ạ, nhưng bố nghĩ con sẽ tin.”

“Tại sao ạ?”

“Vì con nhỏ tuổi hơn bố; và họ là những nàng tiên.” Cậu Jon mím chặt chiếc lúm đồng tiền trên cằm.

“Con không tin có tiên. Con có bao giờ thấy ai đâu.” “Hà!” bố thốt lên.

“Thế mẹ có thấy không ạ?”

Bố nở nụ cười ngộ nghĩnh của mình.

“Không; mẹ chỉ thấy thần Pan thôi.”

“Thần Pan là ai ạ?”

“Vị thần Dê chuyên nhảy nhót ở những chốn hoang dã và tươi đẹp.”

“Thần ấy có ở Glensofantrim không ạ?”

“Mẹ bảo thế.”

Cậu Jon nhấc gót chân lên, bước đi dẫn đường.

“Thế bố có thấy thần ấy không ạ?”

“Không; bố chỉ thấy thần Venus Anadyomene thôi.”

Cậu Jon trầm ngâm suy nghĩ; cái tên Venus nằm trong cuốn sách viết về người Hy Lạp và người Troia của cậu. Vậy Anna là tên riêng còn Dyomene là họ chăng?

Nhưng qua vài câu hỏi gặng, hóa ra đó chỉ là một từ ghép, có nghĩa là trồi lên từ bọt biển.

“Thế vị thần ấy có trồi lên từ bọt biển ở Glensofantrim không ạ?”

“Có chứ; ngày nào cũng thế.”

“Thần ấy trông như thế nào hả bố?”

“Giống mẹ.”

“Ồ! Thế thì chắc chắn là...” nhưng cậu chợt khựng lại, lao vút về phía bức tường, trèo lên rồi lập tức tuột xuống. Phát hiện ra việc mẹ rất đẹp là một điều mà cậu cảm thấy tuyệt đối phải giữ kín cho riêng mình. Tuy nhiên, điếu xì-gà của bố hút lâu quá, khiến cậu cuối cùng đành phải thốt lên:

“Con muốn đi xem mẹ mang những gì về nhà cơ. Bố có phiền không ạ?”

Cậu viện ra một lý do cỏn con để che giấu sự yếu đuối của mình, và có chút bối rối khi nhìn thấy ánh mắt bố nhìn thấu tâm can, buông một tiếng thở dài đầy hàm ý rồi đáp:

“Được rồi, anh bạn nhỏ, cứ đi mà yêu thương mẹ đi.”

Cậu bước đi với vẻ làm bộ chậm chạp, rồi bỗng phóng nhanh như bay để bù lại. Cậu bước vào phòng ngủ của mẹ từ phòng mình, cánh cửa vốn đang mở toang. Mẹ vẫn đang quỳ trước một chiếc rương, và cậu đứng sát bên mẹ, bất động.

Mẹ ngẩng người thẳng lên, cất tiếng:

“Sao thế, Jon?”

“Con định ghé qua nhìn mẹ chút thôi.”

Sau khi trao và nhận thêm một cái ôm siết, cậu trèo lên bệ cửa sổ, co chân lại và ngồi ngắm mẹ mở vali. Cậu cảm thấy một niềm vui sướng từ việc này mà trước đây cậu chưa từng biết tới, một phần vì mẹ đang lấy ra những món đồ trông có vẻ đầy bí ẩn, và phần vì cậu rất thích ngắm nhìn mẹ. Cách chuyển động của mẹ khác hẳn bất kỳ ai khác, đặc biệt là so với Bella; mẹ quả thực là người tao nhã nhất mà cậu từng thấy. Cuối cùng mẹ cũng dọn xong chiếc rương và quỳ xuống ngay trước mặt cậu.

“Jon có nhớ nhà không?”

Cậu Jon gật đầu, và cứ thế thừa nhận cảm xúc của mình bằng những cái gật đầu liên tiếp.

“Nhưng con có 'Auntie' June ở cùng cơ mà?”

“Ổi! Cô ấy dẫn theo một người đàn ông bị ho.”

Khuôn mặt mẹ thoáng biến sắc, trông có vẻ giận dữ. Cậu vội vã thanh minh thêm:

“Chú ấy là người nghèo thôi mẹ ạ; chú ấy ho dữ lắm; con... con thích chú ấy.”

Mẹ vòng tay ôm lấy vòng eo nhỏ của cậu.

“Con thích tất cả mọi người cơ à, Jon?”

Cậu Jon đăm chiêu suy nghĩ.

“Đến một mức độ nào đó thôi ạ,” cậu đáp: “Hôm Chủ nhật 'Auntie' June có dẫn con đi nhà thờ.”

“Đi nhà thờ ư? Ồ!”

“Cô ấy muốn xem điều đó tác động thế nào đến con.” “Thế có tác động gì không?”

“Có chứ ạ. Con thấy người cứ kỳ lạ thế nào ấy, thế là cô ấy dẫn con về nhà ngay lập tức. Dù sao thì con cũng có nôn mửa gì đâu. Con lên giường đi ngủ, được uống rượu brandy pha nước nóng ấm, và đọc cuốn Những cậu bé Beechwood. Tuyệt cú mèo luôn ạ.”

Mẹ cắn nhẹ bờ môi.

“Chuyện đó xảy ra khi nào thế?”

“Ồ... cách đây lâu lắm rồi... con muốn cô ấy dẫn đi nữa, nhưng cô ấy không chịu. Bố và mẹ không bao giờ đi nhà thờ phải không ạ?”

“Không, nhà mình không đi.”

“Tại sao lại thế ạ?”

Mẹ mỉm cười.

“À, con yêu, cả bố và mẹ đều từng đi nhà thờ khi còn nhỏ. Có lẽ chúng ta đã đến đó khi còn quá nhỏ chăng.”

“Con hiểu rồi,” cậu Jon gật gù, “thế thì nguy hiểm lắm.”

“Con sẽ tự mình phán xét về tất cả những điều đó khi lớn lên nhé.”

Cậu Jon đáp lại bằng một giọng điệu đầy tính toán:

“Con chẳng muốn lớn lên đâu. Con cũng chẳng muốn đi học nữa.” Một niềm khao khát mãnh liệt bất ngờ muốn nói thêm điều gì đó, muốn bộc lộ những gì mình thực sự cảm nhận, khiến mặt cậu đỏ bừng lên. “Con... con muốn ở bên mẹ, làm người tình của mẹ cơ, Mẹ ạ.”

Rồi với bản năng muốn cứu vãn tình thế, cậu nói thêm ngay lập tức: “Con cũng chẳng muốn đi ngủ tối nay nữa đâu. Con chán ngấy cái cảnh phải đi ngủ mỗi tối lắm rồi.”

“Con còn bị ác mộng nữa không?”

“Chỉ độ một lần thôi ạ. Tối nay con mở hé cửa phòng con thông sang phòng mẹ được không ạ, Mẹ?”

“Được chứ, hé một chút thôi nhé.” Cậu Jon thở dài thỏa mãn.

“Mẹ thấy gì ở Glensofantrim thế ạ?”

“Chẳng thấy gì ngoài vẻ đẹp cả, con yêu.”

“Chính xác thì vẻ đẹp là gì ạ?”

“Chính xác thì... Ồ, Jon, con hỏi khó quá đấy.”

“Ví dụ như con có thể nhìn thấy nó không ạ?” Mẹ đứng dậy và ngồi xuống bên cạnh cậu. “Con vẫn thấy mỗi ngày đấy thôi. Bầu trời rất đẹp, những vì sao, những đêm trăng sáng, rồi cả loài chim, hoa lá, cây cối - tất cả đều đẹp. Con nhìn ra cửa sổ mà xem - có cả một khoảng trời đẹp đẽ ngoài kia kìa, Jon.”

“Ồ vâng, đó là phong cảnh. Chỉ thế thôi ạ?”

“Chỉ thế thôi ư? Không đâu. Biển đẹp tuyệt diệu, và những con sóng với phần bọt tung trắng xóa.”

“Mẹ có trồi lên từ biển mỗi ngày không ạ?”

Mẹ mỉm cười. “À, chúng mẹ có đi tắm biển mà.”

Cậu Jon bất chợt rướn người, vòng tay ôm chầm lấy cổ mẹ.

“Con biết rồi nhé,” cậu thì thầm đầy vẻ bí ẩn, “chính mẹ là hiện thân của nó, còn tất cả những thứ khác chỉ là giả vờ thôi.”

Mẹ thở dài, bật cười và thốt lên: “Ôi, Jon!”

Cậu Jon đánh giá một cách nghiêm túc:

“Ví dụ như mẹ có thấy Bella đẹp không? Con thì chẳng thấy đẹp tí nào.”

“Bella còn trẻ; đó cũng là một lợi thế.”

“Nhưng trông mẹ còn trẻ hơn ấy chứ, Mẹ ạ. Nếu lỡ va phải Bella thì thể nào cũng bị đau cho xem.”

“Nghĩ lại thì mẹ không tin là 'Da' ngày trước đẹp đâu; còn Mademoiselle thì gần như là xấu.”

“Mademoiselle có khuôn mặt rất dễ thương mà ạ.” “À đúng thế; dễ thương. Mẹ ơi, con rất thích những nếp nhăn nhỏ quanh mắt mẹ nhé.”

“Nếp nhăn nhỏ ư?”

Cậu Jon đưa ngón tay chạm vào khóe mắt mẹ.

“À, mấy vết ấy hả? Nhưng đó là dấu hiệu của tuổi tác đấy.”

“Chúng xuất hiện mỗi khi mẹ cười mà.”

“Nhưng trước đây chúng có thế đâu.”

“Ồ chà, nhưng con thích chúng lắm. Mẹ có yêu con không, Mẹ?”

“Mẹ yêu chứ - mẹ rất yêu con, cục cưng ạ.”

“Thật nhiều á?”

“Thật nhiều luôn!”

“Nhiều hơn những gì con nghĩ cơ à?”

“Nhiều - nhiều hơn thế nữa.”

“Vâng, con cũng thế; thế là huề nhé.”

Nhận thức được rằng chưa bao giờ trong đời mình lại thổ lộ lòng mình một cách cạn sạch như thế, cậu cảm thấy một sự trỗi dậy đột ngột hướng về phong thái nam tính của Sir Lamorac, Dick Needham, Huck Finn và những người hùng khác.

“Con biểu diễn cho mẹ xem mấy trò này nhé?” cậu nói; và trượt khỏi vòng tay mẹ, cậu trồng cây chuối ngay tại chỗ. Rồi, được khích lệ bởi sự ngưỡng mộ rõ mồn một của mẹ, cậu trèo lên giường, tung người lộn một vòng từ tư thế đứng ra phía sau mà không hề chạm tay xuống bất cứ đâu. Cậu làm đi làm lại trò đó mấy bận liền.

Tối hôm đó, sau khi đã kiểm tra những món quà họ mang về, cậu được phép thức khuya ăn tối, ngồi giữa bố mẹ ở chiếc bàn tròn nhỏ mà họ vẫn dùng những lúc ăn một mình. Cậu vô cùng phấn khích. Mẹ mặc chiếc đầm màu xám kiểu Pháp, viền ren màu kem điểm những bông hồng xoăn tít quanh cổ - chiếc cổ có làn da nâu bánh mật hơn cả lớp ren. Cậu cứ ngắm mẹ mãi cho đến khi nụ cười ngộ nghĩnh của bố bất chợt kéo sự chú ý của cậu quay trở lại với đĩa dứa thái lát. Lúc lên giường đi ngủ là lúc muộn nhất từ trước đến nay. Mẹ lên phòng cùng cậu, và cậu cởi đồ rất chậm để giữ mẹ ở lại lâu hơn một chút. Khi trên người chỉ còn độc chiếc áo ngủ pyjama, cậu thưa:

“Mẹ hứa là sẽ không đi đâu trong lúc con đọc kinh cầu nguyện nhé!”

“Mẹ hứa.”

Quỳ xuống và vùi mặt vào giường, cậu Jon đọc lướt thật nhanh trong lồng ngực, thỉnh thoảng lại hé một mắt để ngắm mẹ đang đứng bất động với nụ cười trên môi. “Lạy Cha chúng con”—bài kinh cuối cùng của cậu cứ thế tiếp diễn, “Đấng ngự trên trời, nguyện danh Mẹ được cả sáng, vương quốc Mẹ trị đến... ý Mẹ thể hiện dưới đất cũng như trên trời, xin ban cho chúng con hôm nay phần Mẹ hằng ngày và tha lỗi cho những tội lỗi của chúng con dưới đất cũng như trên trời và xin tha thứ cho chúng con, vì vương quyền, uy lực và vinh quang là của Mẹ đến muôn đời muôn thuở. A-mùm! Đỡ lấy con!” Cậu phóng vọt tới và ôm chầm lấy mẹ suốt một phút dài đằng đẵng. Khi đã nằm trên giường, cậu vẫn tiếp tục nắm chặt lấy tay mẹ.

“Mẹ sẽ không đóng cửa chặt hơn thế nữa đâu phải không ạ? Mẹ ở lại lâu không, Mẹ?”

“Mẹ phải xuống chơi đàn cho bố nghe chứ.”

“Ồ vâng, thế thì con sẽ được nghe tiếng đàn của mẹ.”

“Mẹ hy vọng là không; con phải đi ngủ ngoan đi đấy.”

“Lúc nào con chẳng ngủ được.”

“Thì đêm nay cũng chỉ là một đêm bình thường như mọi đêm thôi.”

“Ôi không - đêm nay đặc biệt lắm chứ bộ.”

“Vào những đêm đặc biệt thì người ta thường ngủ say nhất.”

“Nhưng nếu con ngủ quên mất, Mẹ ơi, con sẽ chẳng nghe thấy lúc mẹ lên phòng đâu.”

“Thế thì, khi lên phòng, mẹ sẽ ghé vào hôn con một cái, lúc đó nếu con thức thì con sẽ biết, còn nếu con ngủ quên thì con vẫn sẽ biết là mình vừa được hôn rồi.”

Cậu Jon thở dài, “Thôi được rồi ạ!” cậu nói: “Con đành chịu vậy. Mẹ ơi?”

“Sao thế con?”

“Tên vị nữ thần mà bố tin tưởng là gì cơ ạ? Venus Anna Diomedes ạ?”

“Ôi, thiên thần của mẹ! Là Anadyomene cơ con.”

“Vâng! Nhưng con thích tên con đặt cho mẹ hơn cơ.”

“Tên con đặt là gì thế, Jon?”

Cậu Jon ngượng ngùng đáp:

“Guinevere! Tên trong chuyện Bàn tròn ấy ạ - con vừa mới nghĩ ra thôi, chỉ có điều là tóc của cô ấy buông xõa cơ.”

Đôi mắt mẹ, nhìn qua người cậu, dường như lửng lơ trôi đi.

“Mẹ nhớ phải lên đấy nhé, Mẹ?”

“Miễn là con chịu đi ngủ.”

“Thế thì giao kèo thế nhé.” Và cậu Jon nhắm tịt hai mắt lại.

Cậu cảm nhận được đôi môi mẹ đặt lên trán mình, nghe tiếng bước chân mẹ; mở hé mắt để nhìn thấy dáng mẹ đang lướt đi qua khung cửa, rồi thở dài và nhắm nghiền mắt lại lần nữa.

Và lúc đó Thời gian bắt đầu chuyển động.

Khoảng mười phút đầu, cậu trung thành cố gắng chìm vào giấc ngủ bằng cách đếm một loạt các cây kế liên tiếp, theo bài thuốc gia truyền giúp dễ ngủ của “Da”. Cậu có cảm giác mình đã đếm được hàng giờ đồng hồ. Chắc hẳn, cậu nghĩ, đã gần đến lúc mẹ lên phòng rồi. Cậu hất tung chăn ra. “Nóng quá!” cậu lẩm bẩm, và giọng nói của cậu vang lên kỳ lạ trong bóng tối, nghe cứ như giọng của ai khác vậy. Sao mẹ mãi vẫn chưa lên nhỉ? Cậu ngồim bật dậy. Cậu phải kiểm tra mới được! Cậu bước xuống giường, đi đến bên cửa sổ và kéo hé một góc rèm. Ngoài trời không hẳn là tối mịt, nhưng cậu không phân biệt được đó là ánh ban ngày hay là ánh trăng, vì vầng trăng quá đỗi to lớn. Trông nó có một khuôn mặt kỳ lạ, tinh quái, như đang cười nhạo cậu, và cậu không muốn nhìn nó chút nào. Rồi, chợt nhớ ra mẹ từng bảo những đêm trăng sáng rất đẹp, cậu lại tiếp tục phóng tầm mắt nhìn ra ngoài theo một cách chung chung. Những tán cây đổ bóng dày đặc, bãi cỏ trông hệt như một bãi sữa đổ, và ở một khoảng cách rất, rất xa, cậu có thể nhìn thấy; ôi, xa tít tắp; tận phía bên kia thế giới, và tất cả đều trông thật khác lạ và mờ ảo. Có một mùi hương vô cùng dễ chịu thoảng vào qua ô cửa sổ để ngỏ.

'Ước gì mình có một con bồ câu như ông Noah!' cậu thầm nghĩ.

“Vầng trăng vằng vặc tròn vo, Toả muôn ánh sáng hẹn hò không gian.”

Sau câu vần vè bất chợt hiện lên trong đầu ấy, cậu bắt đầu nghe thấy tiếng nhạc, vô cùng êm dịu - tuyệt vời làm sao! Là tiếng đàn của mẹ! Cậu chợt nhớ đến chiếc bánh macaroon mình cất giấu trong ngăn kéo tủ, liền lấy nó rồi quay lại bên cửa sổ. Cậu nhoài người ra ngoài, lúc thì nhai bánh, lúc thì ngậm miệng lại để thưởng thức âm thanh trọn vẹn hơn. “Da” từng bảo các thiên thần thổi đàn hạc trên thiên đường; nhưng âm thanh ấy chẳng bằng một nửa vẻ tuyệt diệu khi mẹ đàn trong đêm trăng, còn cậu thì đang gặm chiếc bánh macaroon. Một con bọ hung vo ve bay qua, một con bướm đêm đập thẳng vào mặt cậu, tiếng nhạc bỗng ngưng bặt, và cậu Jon rụt đầu lại. Chắc chắn là mẹ đang lên rồi! Cậu không muốn bị bắt quả tang là vẫn còn thức. Cậu vội chui tút lên giường, kéo chăn trùm kín gần đến đầu; nhưng cậu vẫn để chừa lại một vệt trăng chiếu vào. Nó trải dài trên sàn nhà, gần phía cuối giường, và cậu dõi theo vệt sáng ấy đang di chuyển chậm chạp từng ly từng tí về phía mình, hệt như nó có sự sống. Tiếng nhạc lại vang lên, nhưng lúc này cậu chỉ còn nghe mang máng; tiếng nhạc du dương... êm đềm... chìm dần vào giấc ngủ... êm ái... ru hời.....

Và thời gian trôi đi, tiếng nhạc dâng lên, chùng xuống, rồi dứt hẳn; vệt trăng sáng đã bò sát đến khuôn mặt cậu. Cậu Jon cựa mình trong giấc ngủ cho đến khi nằm ngửa ra, một bàn tay nâu sạm vẫn còn nắm chặt lấy tấm chăn. Khóe mắt cậu giật giật - cậu đã bắt đầu mơ. Cậu mơ thấy mình đang uống sữa trong một cái chảo chính là mặt trăng, đối diện với một con mèo đen khổng lồ đang nhìn cậu với nụ cười ngộ nghĩnh hệt như của bố. Cậu nghe thấy nó thì thầm: “Đừng uống nhiều quá đấy!” Tất nhiên đó là sữa của con mèo, và cậu thân thiện vươn tay ra định vuốt ve sinh vật ấy; nhưng nó đã biến mất; chiếc chảo giờ đã hóa thành chiếc giường mà cậu đang nằm, và khi cố trèo ra, cậu không tài nào tìm thấy mép giường; cậu tìm mãi không thấy... cậu... cậu... không thể nào trèo ra nổi! Thật là kinh hoàng!

Cậu rên rỉ trong giấc ngủ. Chiếc giường bắt đầu xoay tít thò lò; nó ở bên ngoài và cả bên trong cơ thể cậu; cứ xoay tròn mãi, nóng rực lên, và nhân vật Mẹ Lee trong cuốn Cast up by the Sea đang khuấy đảo nó! Ôi trông bà mới đáng sợ làm sao! Nhanh hơn và nhanh hơn nữa! - cho đến khi cậu, chiếc giường, Mẹ Lee, mặt trăng và con mèo hòa làm một chiếc bánh xe duy nhất đang xoay tròn mãi, vút lên cao mãi - khủng khiếp quá - kinh hoàng quá - đáng sợ quá!

Cậu thét lên một tiếng kinh hoàng.

Một giọng nói cất lên: “Cục cưng, cục cưng ơi!” xuyên thủng qua vòng quay chiếc bánh xe, và cậu bừng tỉnh, đứngật dậy trên giường, đôi mắt mở tráo hoảnh.

Mẹ đang ở đó, với mái tóc xõa dài tựa Guinevere, và ôm chầm lấy mẹ, cậu vùi mặt vào mái tóc ấy.

“Ôi! Ôi!”

“Không sao đâu, kho báu của mẹ. Con tỉnh rồi đây. Ngoan nào! Ngoan nào! Không có gì đâu con!”

Nhưng cậu Jon vẫn tiếp tục rên rỉ: “Ôi! Ôi!”

Giọng mẹ vẫn dịu dàng êm ái bên tai cậu:

“Tại ánh trăng chiếu vào mặt con đấy, cục cưng ạ.”

Cậu Jon thút thít vùi mặt vào chiếc áo ngủ của mẹ

“Mẹ bảo nó đẹp cơ mà. Ôi!”

“Không phải để ngủ cùng đâu con. Ai để ánh trăng lọt vào thế này? Con không kéo rèm cửa vào à?”

“Con muốn xem mấy giờ rồi; con... con ngó ra ngoài, con... con nghe tiếng mẹ đàn, Mẹ ạ; con... con đã ăn bánh macaroon rồi.” Nhưng cậu dần được vỗ về; và bản năng bao biện cho sự sợ hãi lại trỗi dậy trong lòng cậu.

“Mẹ Lee quay mòng mòng trong người con làm nóng rực cả lên,” cậu lí nhí.

“Thế thì con còn mong đợi gì nữa nếu cứ ăn bánh macaroon sau khi đã lên giường đi ngủ cơ chứ?”

“Chỉ một cái thôi mà, Mẹ; nó làm cho tiếng nhạc trở nên tuyệt diệu hơn hẳn ấy chứ. Con đang đợi mẹ mà - con cứ tưởng đã sang ngày mai rồi cơ.”

“Đồ con vịt của mẹ ơi, bây giờ mới vừa tròn mười một giờ thôi mà.”

Cậu Jon im lặng, dụi mũi vào cổ mẹ.

“Mẹ ơi, bố có ở trong phòng mẹ không ạ?”

“Đêm nay thì không.”

“Con sang đấy được không ạ?”

“Nếu con muốn, cục cưng của mẹ.”

Lấy lại một nửa tinh thần, cậu Jon lùi lại.

“Trông mẹ khác quá, Mẹ ạ; trẻ hơn hẳn luôn.”

“Tại mái tóc của mẹ đấy, con yêu.”

Cậu Jon túm lấy mái tóc dày, vàng sậm, điểm xuyết vài sợi bạc ấy.

“Con thích lắm,” cậu nói: “Con thích mẹ để thế này nhất.”

Nắm lấy tay mẹ, cậu bắt đầu kéo mẹ về phía cửa. Cậu khép cửa lại khi họ bước qua, thở dài một hơi đầy nhẹ nhõm.

“Mẹ thích nằm bên nào của giường hơn thế ạ?”

“Bên trái con ạ.”

“Được rồi.”

Không chần chừ lãng phí thời gian, không cho mẹ cơ hội đổi ý, cậu Jon trèo lên chiếc giường có vẻ êm ái hơn hẳn giường mình. Cậu lại thở dài một tiếng, rúc đầu vào gối và nằm ngắm nhìn trận chiến của những cỗ xe chiến mã, gươm giáo và giáo mác vẫn luôn diễn ra bên ngoài tấm chăn, nơi những sợi lông tơ nhỏ xíu hắt lên trong ánh sáng.

“Thực ra có chuyện gì đâu, phải không ạ?” cậu thốt lên.

Từ trước tấm gương trang điểm, mẹ đáp lại:

“Chẳng có gì ngoài ánh trăng và trí tưởng tượng của con bị kích thích quá đà thôi. Con không được phép để mình quá phấn khích như thế đâu, Jon.”

Nhưng vẫn chưa hoàn toàn bình tĩnh lại, cậu Jon kiêu hãnh đáp:

“Đương nhiên là con có sợ đâu cơ chứ!” Và cậu lại nằm ngắm nghía những ngọn giáo và cỗ xe chiến mã. Mọi thứ có vẻ kéo dài dằng dặc.

“Ôi! Mẹ nhanh lên nào!”

“Cục cưng ạ, mẹ còn phải tết tóc nữa chứ.”

“Ôi đừng tết tối nay nữa. Ngày mai mẹ lại phải tháo ra thôi mà. Bây giờ con buồn ngủ lắm rồi; nếu mẹ không mau lên, chốc nữa con lại hết buồn ngủ cho xem.”

Mẹ đứng đó, dáng người trắng muốt thướt tha trước chiếc gương ba cánh: cậu có thể nhìn thấy tận ba hình bóng của mẹ, với cái cổ nghiêng nghiêng và mái tóc óng ánh dưới ánh đèn, cùng đôi mắt thâm trầm đang mỉm cười. Thật là dài dòng, và cậu cằn nhằn:

“Mẹ lên đi thôi; con đang đợi đây này.”

“Được rồi, cục cưng của mẹ, mẹ lên ngay đây.”

Cậu Jon nhắm nghiền hai mắt lại. Mọi chuyện đang diễn ra vô cùng tốt đẹp, chỉ có điều mẹ phải nhanh chân lên mới được! Cậu cảm thấy chiếc giường rung lên, mẹ đã bước lên giường. Và vẫn với đôi mắt nhắm nghiền, cậu lẩm bẩm trong cơn ngái ngủ: “Thích thật đấy, phải không mẹ?”

Cậu nghe tiếng mẹ đáp lại điều gì đó, cảm nhận đôi môi mẹ chạm vào mũi mình, và rúc vào sát bên người mẹ - người đang thức và dành trọn tình yêu thương cho cậu qua những suy nghĩ miên man - cậu chìm sâu vào giấc ngủ không mộng mị, khép lại trọn vẹn quá khứ của mình.