Jolyon trẻ, người có hoàn cảnh chẳng giống một Forsyte chút nào, đôi khi thấy rất khó khăn trong việc chắt chiu số tiền cần thiết cho những chuyến dã ngoại vùng quê và các cuộc nghiên cứu thiên nhiên — những việc mà nếu không thực hiện, chẳng họa sĩ màu nước nào dám đặt cọ lên giấy.
Thực chất, anh thường xuyên buộc phải mang hộp màu của mình vào Vườn Thảo Dược, và ở đó, trên chiếc ghế đẩu, dưới bóng râm của một cây thông khỉ hoặc nép sau lùm cao su nào đó, anh sẽ dành hàng giờ liền để phác họa.
Một nhà phê bình nghệ thuật vừa mới xem qua các tác phẩm của anh đã đưa ra nhận xét thế này:
“Theo một cách nào đó, các bức vẽ của anh rất đẹp; sắc độ và màu sắc, ở một số bức, quả thực mang lại cảm xúc rất chân thực về thiên nhiên. Nhưng, anh thấy đấy, chúng quá tản mạn; anh sẽ chẳng bao giờ lôi kéo được công chúng ngắm nhìn chúng đâu. Này nhé, nếu anh chọn một đề tài rõ ràng, chẳng hạn như ‘Luân Đôn về đêm’ hoặc ‘Cung Điện Pha-lê vào mùa xuân’, rồi thực hiện một chuỗi tranh có chủ ý, công chúng sẽ nhận ra ngay họ đang ngắm cái gì. Tôi không thể nhấn mạnh điều này hơn được nữa. Tất cả những tên tuổi lớn trong làng nghệ thuật, như Crum Stone hay Bleeder, đều tạo dựng danh tiếng bằng cách tránh né những điều bất ngờ; bằng cách chuyên môn hóa và xếp các tác phẩm của họ vào cùng một ngăn kéo, để công chúng biết ngay phải tìm đến đâu. Điều này là hiển nhiên, vì nếu một nhà sưu tập đã mua tranh, họ không muốn mọi người phải ngửi tấm vải bạt để đoán xem tranh của ai; họ muốn người ta có thể thốt lên ngay lập tức: ‘Một tuyệt phẩm Forsyte!’ Việc anh cẩn thận chọn một đề tài mà họ có thể nắm bắt ngay lập tức lại càng quan trọng hơn, bởi vì phong cách của anh không có gì quá nổi trội.”
Jolyon trẻ, đang đứng cạnh chiếc đàn piano nhỏ — nơi đặt một bát cánh hồng khô, sản phẩm duy nhất của khu vườn, trên một mảnh vải damask đã phai màu — lắng nghe với nụ cười mờ nhạt.
Quay sang người vợ — người đang nhìn vị diễn giả với vẻ mặt giận dữ trên gương mặt gầy gò — anh nói:
“Em thấy đấy, cưng?”
“Em chẳng thấy gì cả,” cô đáp bằng giọng ngắt quãng, vẫn vương chút âm điệu ngoại quốc; “phong cách của anh có tính nguyên bản mà.”
Nhà phê bình nhìn cô, mỉm cười đầy cung kính và không nói thêm gì nữa. Giống như bất kỳ ai khác, ông ta biết rõ câu chuyện của họ.
Những lời ấy đã mang lại trái ngọt cho Jolyon trẻ; chúng đi ngược lại với tất cả những gì anh tin tưởng, với mọi giá trị nghệ thuật mà anh vẫn tôn thờ về mặt lý thuyết, nhưng một bản năng sâu thẳm, kỳ lạ nào đó đã thôi thúc anh, dẫu trái lòng, phải tận dụng chúng.
Thế là vào một buổi sáng, anh nhận ra mình đã nảy ra ý tưởng thực hiện một loạt tranh màu nước về Luân Đôn. Ý tưởng ấy xuất phát từ đâu, anh không tài nào nhớ nổi; và phải đến tận năm sau, khi anh đã hoàn thành và bán chúng với giá khá hời, trong một khoảnh khắc tâm tư vô cảm, anh mới nhớ lại được nhà phê bình nghệ thuật nọ và nhận ra trong thành quả của chính mình một bằng chứng nữa cho thấy anh đích thực là một Forsyte.
Anh quyết định khởi đầu với Vườn Thảo Dược, nơi anh đã thực hiện bao nhiêu bức nghiên cứu, và chọn cái ao nhân tạo nhỏ giờ đây rải rác trận mưa thu lá đỏ lá vàng — bởi vì dù các thợ làm vườn rất muốn quét sạch chúng đi, họ chẳng thể với tới bằng chiếc chổi của mình. Phần còn lại của khu vườn thì được họ quét dọn sạch trơn, dọn sạch thứ mưa lá của tự nhiên mỗi buổi sáng: chất thành từng đống, từ đó bốc lên làn khói thơm nồng, cay cay — thứ khói mà cũng giống như tiếng chim cuốc gọi xuân, hương hoa đoạn cho mùa hè, chính là biểu tượng đích thực của mùa thu. Tâm hồn ngăn nắp của những người làm vườn không tài nào dung nổi hoa văn vàng, xanh và nâu đỏ trên thảm cỏ. Những lối đi rải sỏi phải hoàn toàn tinh tươm, ngăn nắp, có trật tự, chẳng màng đến những thực tế phũ phàng của cuộc sống, cũng chẳng màng đến thứ tàn phai chậm rãi và đẹp đẽ — thứ gạt những chiếc vương miện xuống dưới chân để rải lên mặt đất những vinh quang đãng rụng, để rồi khi vòng quay luân hồi chuyển động, mùa xuân hoang dã sẽ lại bừng sinh.
Cứ thế, từng chiếcếc lá rơi đều được ghi dấu từ khoảnh khắc nó chao mi-miết lời chào tạm biệt và buông xuống, xoay vòng chậm rãi khỏi cành.
Nhưng trên mặt ao nhỏ ấy, những chiếc lá trôi bềnh bồng trong yên bình, ca tụng Thiên đàng bằng sắc màu của mình, với ánh nắng lững lờ vương vấn.
Và Jolyon trẻ đã tìm thấy chúng như thế.
Đến đó vào một buổi sáng giữa tháng Mười, anh chưng hửng khi thấy một chiếc ghế băng cách chỗ anh đứng chừng hai mươi bước đã có người ngồi, vì anh vốn rất sợ có ai bắt gặp mình đang làm việc.
Một quý cô mặc áo khoác nhung đang ngồi đó, ánh mắt dán chặt xuống đất. Tuy nhiên, một khóm nguyệt quế hoa mọc chen vào giữa, và nấp sau đó, Jolyon trẻ chuẩn bị khung vẽ của mình.
Việc chuẩn bị của anh rất thong thả; anh bấu víu vào bất cứ thứ gì có thể trì hoãn đôi chút nỗ lực làm việc, đúng như bản chất của một nghệ sĩ chân chính, và rồi anh thấy mình đang lén lút quan sát người phụ nữ xa lạ này.
Cũng như người cha quá cố, anh có con mắt thẩm mỹ dành cho khuôn mặt. Khuôn mặt này thật quyến rũ!
Anh nhìn thấy chiếc cằm tròn trịa tựa vào chiếc cổ nhún ren màu kem, gương mặt thanh tú với đôi mắt to thẫm màu và đôi môi mềm mại. Một chiếc mũ “điện ảnh” màu đen che khuất mái tóc; dáng người cô tựa nhẹ vào lưng ghế, hai chân bắt chéo; chiếc mũi giày da bóng lấp ló dưới tờ váy. Quả thực, có điều gì đó vô cùng kiều diễm ở con người của vị quý cô này, nhưng sự chú ý của Jolyon trẻ lại bị thu hút chủ yếu bởi biểu cảm trên khuôn mặt cô, khiến anh liên tưởng đến vợ mình. Trông như thể chủ nhân của nó vừa phải đối diện với những thế lực quá sức chịu đựng. Nó làm anh bận lòng, khơi dậy những cảm giác mơ hồ về sự thu hút và tinh thần hiệp sĩ. Cô ấy là ai? Và làm gì ở đó một mình?
Hai chàng trai trẻ thuộc cái giống loài kỳ lạ, vừa sỗ sàng vừa rụt rè, thường bắt gặp ở Công viên Regent, đi ngang qua trên đường đến sân quần vợt, và anh nhận thấy với vẻ không bằng lòng những cái liếc nhìn đầy thèm thuồng lén lút của họ. Một người làm vườn lảng vảng dừng lại để làm cái việc thừa thãi đối với một khóm cỏ pampas; gã ta cũng muốn tìm cớ để lén nhìn. Một cụ già, qua chiếc mũ thì có vẻ là một giáo sư về làm vườn, đã đi qua đi lại ba lần để săm soi cô một cách kín đáo và lâu lắc, với một biểu cảm kỳ quặc quanh khóe môi.
Với tất cả những kẻ đó, Jolyon trẻ đều cảm thấy một sự bực dọc mơ hồ tương tự. Cô chẳng thèm nhìn ai trong số họ, thế mà anh vẫn chắc mẩm rằng bất cứ người đàn ông nào đi ngang qua cũng sẽ nhìn cô ta bằng ánh mắt ấy.
Khuôn mặt cô không phải là gương mặt của một nữ phù thủy — kẻ trong mỗi ánh nhìn đều mời gọi đàn ông sa vào hoan lạc; nó hoàn toàn không có thứ “vẻ đẹp của quỷ” từng được ca tụng hết lời trong giới Forsyte kỳ cựu của đất nước; cũng chẳng thuộc kiểu sắc đẹp đáng yêu không kém gắn liền với những hộp sô-cô-la; nó không mang vẻ u sầu mang tính tâm linh đam mê hay đam mê tâm linh, vốn đặc trưng cho nghệ thuật trang trí nhà cửa và thơ ca hiện đại; nó dường như cũng chẳng hứa hẹn mang lại cho nhà viết kịch chất liệu để nhào nặn nên nhân vật mang màu sắc suy nhược thần kinh đầy kịch tính, kẻ tự sát ngay ở màn cuối.
Về hình dáng và sắc thái, về nét thụ động mềm mại đầy sức thuyết phục, vẻ thuần khiết đượm chút nhục cảm, khuôn mặt của người phụ nữ này gợi cho anh nhớ đến bức “Tình yêu Thiên đàng” của Titian — một bản in treo phía trên chiếc tủ đựng bát đĩa trong phòng ăn nhà anh. Và sức hút của cô dường như nằm ở sự thụ động mềm mại ấy, ở cảm giác mà cô tạo ra rằng trước sức ép, cô chắc chắn sẽ phải khuất phục.
Cô đang đợi ai hay điều gì trong sự tĩnh lặng ấy, khi hàng cây thỉnh thoảng buông rơi một chiếc lá, và những chú chim hoét nhảy nhót sát trên thảm cỏ lấp lánh sương thu? Bỗng gương mặt kiều diễm của cô bừng lên vẻ háo hức, và liếc quanh với sự ghen tuông gần như của một kẻ si tình, Jolyon trẻ thấy Bosinney đang sải bước trên thảm cỏ.
Anh tò mò dõi theo cuộc hội tụ ấy, ánh mắt họ nhìn nhau, cái nắm tay kéo dài. Họ ngồi sát cạnh nhau, quấn quýt dẫu bên ngoài vẫn giữ vẻ kín đáo. Anh nghe thấy tiếng thì thầm trò chuyện dồn dập; nhưng họ nói gì thì anh không thể bắt được.
Chính anh cũng từng chèo lái trên con thuyền ấy! Anh thừa hiểu những giờ phút chờ đợi đằng đẵng và những phút giây còm cõi ít ỏi của một cuộc gặp gỡ nửa công khai; những đày đọa của sự bứt rứt cứ đeo bám kẻ tình nhân vụ trộm.
Tuy nhiên, chỉ cần nhìn thoáng qua khuôn mặt của hai người là đủ hiểu rằng đây hoàn toàn không phải là thứ tình cảm chớp nhoáng theo mùa vốn làm xao lòng những kẻ trôi nổi chốn thị thành; không phải thứ thèm thuồng bất chợt chồm lên đói khát rồi nhanh chóng ngấy ngẩm để rồi ngủ vùi trở lại chỉ trong sáu tuần. Đây là thứ tình cảm đích thực! Đây chính là điều đã từng xảy đến với bản thân anh! Từ đây, chuyện gì xảy ra cũng được!
Bosinney đang khẩn khoản, còn cô — dịu dàng, mềm mại biết bao, nhưng lại kiên định đến lạ lùng trong sự thụ động của mình — ngồi lặng lẽ nhìn ra bãi cỏ.
Liệu hắn có phải là kẻ có thể mang cô đi — sinh linh mỏng manh, thụ động ấy, kẻ chẳng bao giờ chịu chủ động bước dù chỉ một bước? Kẻ đã trao trọn bản thân cho hắn, và sẵn sàng chết vì hắn, nhưng có lẽ sẽ chẳng bao giờ chịu cùng hắn bỏ trốn!
Jolyon trẻ có cảm giác như anh đang nghe cô nói: “Nhưng anh yêu ơi, làm thế sẽ hủy hoại anh mất!” Bởi vì chính anh cũng từng trải nghiệm đến tận cùng nỗi sợ hãi gặm nhấm đáy lòng mỗi người phụ nữ rằng mình là gánh nặng cho người mình yêu.
Và anh không thèm lén nhìn họ nữa; nhưng cuộc trò chuyện dồn dập, dịu êm của họ vẫn lọt vào tai anh, hòa lẫn với tiếng hót ngập ngừng của một chú chim nào đó đang cố nhớ lại giai điệu mùa xuân: Niềm vui — bi kịch? Bên nào — bên nào?
Rồi dần dần cuộc trò chuyện của họ lắng xuống; một khoảng lặng kéo dài theo sau.
“Và Soames sẽ đứng ở đâu trong chuyện này?” Jolyon trẻ thầm nghĩ. “Mọi người cứ nghĩ cô ấy dằn vặt vì tội lỗi dám lừa dối chồng ư! Họ hiểu gì về phụ nữ chứ! Cô ấy đang ngấu nghiến sau cơn đói khát — đang đòi lại món nợ của mình! Và xin Chúa hãy độ trì cho cô ấy — bởi vì hắn sẽ đòi lại món nợ của hắn thôi.”
Anh nghe thấy tiếng lạt sạt của lụa, và khi liếc mắt qua khóm nguyệt quế, anh thấy họ đang bước đi, đôi bàn tay lén lút đan chặt vào nhau...
Vào cuối tháng Bảy, cụ già Jolyon đã đưa cô cháu gái đi nghỉ ở vùng núi; và trong chuyến đi ấy (chuyến đi cuối cùng họ cùng nhau thực hiện), June đã lấy lại được phần lớn sức khỏe và tinh thần. Tại các khách sạn ngập tràn những người Anh theo trường phái Forsyte — bởi cụ già Jolyon không tài nào chịu nổi “lũ người Đức”, theo cách cụ gọi mọi người ngoại quốc — con bé được đối xử với sự kính trọng — là đứa cháu gái duy nhất của ông cụ Jolyon phong độ và rõ ràng là rất giàu có. Nó không giao du thân mật với mọi người — giao du thân mật không phải là thói quen của June — nhưng nó cũng kết thân được với vài người, đáng chú ý nhất là ở thung lũng Rhone với một thiếu nữ người Pháp đang mắc bệnh lao giai đoạn cuối.
Quyết tâm ngay lập tức rằng bạn mình không được phép chết, trong chiến dịch chống lại Thần Chết ấy, con bé đã quên đi phần lớn những nỗi buồn của chính bản thân.
Cụ già Jolyon chứng kiến mối thâm tình mới ấy với tâm trạng vừa nhẹ nhõm vừa không mấy hài lòng; bởi bằng chứng bổ sung cho thấy cuộc đời con bé sẽ gắn liền với những mảnh đời “què quặt” khiến cụ lo lắng. Liệu có bao giờ con bé chịu kết bạn hay quan tâm đến điều gì thực sự mang lại lợi ích cho bản thân không cơ chứ?
Cụ thường gọi đó là việc “cặp kè với một lũ ngoại quốc”. Dù vậy, cụ vẫn thường xuyên mang về những chùm nho hay đóa hồng, trao tận tay “Mam'zelle” kèm theo một cái nheo mắt lấy lòng.
Vào khoảng cuối tháng Chín, bất chấp sự phản đối của June, Mademoiselle Vigor đã trút hơi thở cuối cùng tại khách sạn nhỏ ở St. Luc mà họ vừa chuyển cô đến; và June đau đớn trước thất bại ấy đến mức cụ già Jolyon phải đưa con bé đi Paris. Tại đây, khi đắm chìm trong việc ngắm nhìn bức “Tượng thần Vệ nữ thành Milo” và bức “Madeleine”, con bé đã rũ bỏ được cơn trầm uất, và khi họ trở về thành phố vào khoảng giữa tháng Mười, người ông tin rằng mình đã chữa khỏi bệnh cho cháu.
Thế nhưng, vừa mới đặt chân về Stanhope Gate, cụ đã kinh hoàng nhận ra con bé lại trở lại vẻ đẫn đờ và chìm đắm trong suy tư như trước. Nó cứ ngồi thẫn thờ nhìn đăm đăm về phía trước, cằm chống lên bàn tay, trông như một tiểu yêu tinh xứ Bắc Âu đầy u ám và quyết tâm, trong khi xung quanh, dưới ánh đèn điện mới vừa được lắp đặt, căn phòng khách lớn với những bức tường bọc gấm hoa văn kéo dài tận diếp trần đang tỏa sáng rực rỡ, chật ních đồ đạc của hãng Baple and Pullbred. Và trong chiếc gương mạ vàng khổng lồ phản chiếu những bức tượng sứ Dresden hình những chàng trai mặc quần chẽn ôm sát, đang quỳ dưới chân những quý bà ngực nở đang ôm trên đùi những chú cừu cưng — những món đồ mà cụ già Jolyon đã mua từ hồi còn độc thân và rất đỗi tự hào trong thời buổi thị hiếu suy đồi này. Cụ là một người có tư duy cực kỳ cởi mở, người vượt hơn bất kỳ tên tuổi Forsyte nào đã bước đi cùng thời đại, nhưng cụ không bao giờ quên rằng mình đã mua những bức tượng sứ ấy ở tiệm Jobson và đã bỏ ra một đống tiền cho chúng. Cụ thường bảo June, với một vẻ khinh miệt đầy vỡ mộng:
“Con chẳng màng đến chúng! Chúng không phải là thứ đồ mã mè mà con và bạn bè con thích đâu, nhưng chúng ngốn của ta tận bảy mươi bảng Anh đấy!” Cụ không phải là kẻ để cho gu thẩm mỹ của mình bị bóp méo khi thừa biết vì những lý do xác đáng rằng nó hoàn toàn chuẩn xác.
Một trong những việc đầu tiên mà June làm khi về đến nhà là ghé qua nhà Timothy. Con bé tự nhủ rằng đó là bổn phận phải ghé thăm và làm ông vui lòng bằng những câu chuyện về các chuyến du lịch của mình; nhưng thực chất nó đi vì chẳng biết nơi nào khác có thể qua một câu nói bâng quơ hay một câu hỏi vòng vo nào đó để hóng hớt tin tức về Bosinney.
Họ tiếp đón con bé vô cùng nồng hậu: Thế còn ông nội quý mến của con thì sao? Ông đã không sang thăm họ từ hồi tháng Năm rồi. Bác Timothy của con dạo này sức khỏe kém lắm, bác đã gặp rất nhiều phiền toái với gã thợ quét ống khói trong phòng ngủ; gã ngốc đó đã làm rớt cả muội than xuống ống khói! Chuyện đó làm bác trai mệt mỏi rũ rượi.
June ngồi đó suốt một thời gian dài, vừa sợ hãi vừa nung nấu hy vọng rằng họ sẽ nhắc đến Bosinney.
Nhưng vì tê liệt bởi sự kín đáo khó hiểu, bà Septimus Small chẳng thốt ra lấy một lời, bà cũng chẳng hỏi June câu nào về anh ta. Trong cơn tuyệt vọng, cuối cùng con bé đành cất lời hỏi xem Soames và Irene có ở thành phố không — nó vẫn chưa đi thăm hỏi ai cả.
Chính dì Hester là người đáp lời: Ồ, có chứ, họ có ở thành phố, họ có đi đâu đâu. Hhình như có chút rắc rối nhỏ về ngôi nhà thì phải. Chắc là June đã nghe ngóng được rồi chứ! Tốt nhất là con nên hỏi dì Juley ấy!
June quay sang bà Small — người đang ngồi thẳng lưng trên ghế, hai bàn tay đan vào nhau, khuôn mặt đầy những nếp nhăn phụng phịu không đếm xuể. Đáp lại cái nhìn của con bé, bà vẫn duy trì sự im lặng kỳ lạ, và khi lên tiếng, bà chỉ hỏi June rằng con bé có mang tất ngủ khi ở trên những khách sạn vùng cao — nơi chắc hẳn lạnh cóng vào ban đêm — hay không.
June đáp là không, nó căm thù mấy thứ đồ ngột ngạt đó; rồi đứng lên cáo từ.
Sự im lặng được chọn lựa một cách hoàn hảo của bà Small còn mang lại điềm gở cho con bé hơn bất cứ điều gì có thể thốt ra.
Chưa đầy nửa tiếng sau, con bé đã moi được sự thật từ bà Baynes ở quảng trường Lowndes, rằng Soames đang kiện Bosinney vì vụ trang trí nhà cửa.
Thay vì làm con bé hoảng loạn, tin tức ấy lại mang lại một hiệu ứng bình yên đến lạ lùng; như thể trong viễn cảnh của cuộc đối đầu này, nó nhìn thấy một tia hy vọng mới cho chính mình. Nó biết được rằng vụ án dự kiến sẽ được đưa ra xét xử trong khoảng một tháng nữa, và dường như chẳng có mấy hy vọng cho phần thắng của Bosinney.
“Và rồi không biết cậu ta sẽ xoay sở ra sao nữa,” bà Baynes nói; “thật là khủng khiếp đối với cậu ta, con biết đấy — cậu ta chẳng có lấy một xu dính túi — đang túng quẫn vô cùng. Và chúng ta thì chẳng thể giúp gì được, mẹ dám chắc thế. Mẹ nghe nói bọn cho vay nặng lãi sẽ chẳng chịu cho vay nếu con không có tài sản thế chấp, mà cậu ta thì chẳng có gì — hoàn toàn chẳng có gì cả.”
Dạo gần đây thân hình đẫy đà của bà đã tăng lên; bà đang ngập chìm trong guồng quay của các hoạt động tổ chức mùa thu, bàn làm việc ngập tràn thực đơn của các buổi tiệc từ thiện. Bà nhìn June đầy ngụ ý với đôi mắt tròn xoe xám màu chim vẹt.
Vết đỏ bừng bất chợt xuất hiện trên khuôn mặt trẻ trung đầy tập trung của con bé — chắc hẳn nó đã thấy bừng lên trước mắt một tia hy vọng lớn lao — sự ngọt ngào bất ngờ trong nụ cười của June sau này vẫn thường hiện về trong ký ức của Lady Baynes (Baynes được phong tước hiệp sĩ khi ông xây dựng công trình Bảo tàng Nghệ thuật công cộng vốn mang lại rất nhiều việc làm cho các quan chức, nhưng lại chẳng mang lại mấy niềm vui cho tầng lớp lao động mà nó được thiết kế phục vụ).
Ký ức về sự biến đổi đó, sống động và đầy cảm xúc như đóa hoa bung nở hay tia nắng đầu tiên sau mùa đông dài đằng đẵng, cùng ký ức về tất cả những gì xảy ra sau đó, thường đột ngột len lỏi vào tâm trí Lady Baynes một cách không sao lý giải nổi và hoàn toàn sai thời điểm, ngay cả khi bà đang bận tâm với những chuyện trọng đại nhất.
Đó chính là buổi chiều của ngày mà Jolyon trẻ chứng kiến cuộc gặp gỡ trong Vườn Thảo Dược, và cũng vào ngày này, cụ già Jolyon đã đến thăm các luật sư của mình, hãng Forsyte, Bustard, và Forsyte, ở khu Poultry. Soames không có ở nhà, hắn đã xuống Somerset House; Bustard thì ngập đầu trong đống giấy tờ ở căn phòng khuất nẻo phía sau — nơi hắn được bố trí một cách khôn ngoan để có thể làm việc nhiều nhất có thể; nhưng James thì đang ngồi ở văn phòng phía trước, cắn móng tay và lật giở những văn bản tranh tụng trong vụ Forsyte kiện Bosinney với vẻ buồn rầu thảm hại.
Vị luật sư già lão luyện này chỉ có một nỗi sợ xa xỉ mang tính tận hưởng đối với cái gọi là “vấn đề hóc búa”, đủ để khơi gợi cảm giác hào hứng bận rộn; vì sự nhạy bén thực tế mách bảo ông rằng nếu chính ông ngồi trên ghế thẩm phán, ông sẽ chẳng thèm bận tâm nhiều đến nó. Nhưng ông lại sợ rằng cái gã Bosinney này sẽ phá sản và cuối cùng Soames sẽ phải tự móc tiền túi ra trả, lại thêm cả án phí nữa đằng khác. Và ẩn sau nỗi sợ hữu hình đó luôn là nỗi phiền muộn vô hình ẩn nấp ở hậu phương, phức tạp, mờ mịt, đầy tai tiếng như một cơn ác mộng, mà vụ kiện này chỉ là biểu hiện bề ngoài rành rành của nó.
Ông ngẩng đầu lên khi cụ già Jolyon bước vào, lẩm bẩm: “Khỏe chứ, Jolyon? Lâu lắm rồi không gặp anh. Nghe nói anh vừa đi Thụy Sĩ về à. Cái cậu Bosinney trẻ tuổi này tự chuốc lấy rắc rối to rồi. Tôi biết ngay từ đầu là thế nào cũng có chuyện mà!” Ông đưa xấp giấy tờ ra, nhìn người anh cả với vẻ ủ dột đầy lo lắng.
Cụ già Jolyon im lặng đọc chúng, và trong lúc cụ đọc, James nhìn chằm chằm xuống sàn nhà, miệng vẫn cắn móng tay.
Cuối cùng cụ già Jolyon quăng phắt xấp giấy xuống, chúng rơi bịp một tiếng vào giữa đống bản khai tuyên thệ trong vụ “Buncombe, đã qua đời” — một trong vô số nhánh của cái cây mẹ sinh sôi nảy nở mang tên “Fryer kiện Forsyte”.
“Tôi không hiểu Soames đang tính quái gì nữa,” cụ nói, “lại đi làm rùm beng lên chỉ vì mấy trăm bảng. Tôi cứ tưởng nó là một gã có tài sản cơ chứ.”
Môi trên dài của James giật giật vì giận dữ; ông không thể chịu được khi con trai mình bị công kích ở một điểm yếu như vậy.
“Đâu phải vì tiền,” ông mở lời, nhưng khi bắt gặp ánh mắt thẳng thắn, sắc sảo và mang cái nhìn phán xử của người anh, ông liền im bặt.
Một khoảng lặng trùm xuống.
“Tôi đến để lấy bản Di chúc,” cụ già Jolyon cuối cùng cũng lên tiếng, vừa giật giật bộ ria mép.
Sự tò mò của James lập tức bị khơi dậy. Có lẽ chẳng có gì trên đời này kích thích ông ta hơn một bản Di chúc; đó là giao dịch tối thượng về tài sản, là bản kiểm kê cuối cùng về gia sản của một con người, là lời phán quyết cuối cùng về giá trị thực của họ. Ông bấm chuông gọi.
“Mang bản Di chúc của ông Jolyon ra đây,” ông ra lệnh cho một nhân viên trẻ tóc đen đang mang vẻ mặt lo âu.
“Anh định sửa đổi gì à?” Và trong đầu ông thoáng hiện lên ý nghĩ: “Không biết tài sản của mình có bằng nó không nhỉ?”
Cụ già Jolyon nhét bản Di chúc vào túi áo ngực, còn James thì tiếc nuối vắt chéo đôi chân dài.
“Nghe nói dạo này anh vừa tậu được mấy món hời lắm phải không?” ông cất lời.
“Tôi chẳng biết anh moi thông tin đấy từ đâu ra nữa,” cụ già Jolyon đáp trổng không sắc bén. “Khi nào thì vụ kiện này đem ra xử thế? Tháng sau à? Tôi chịu không tài nào hiểu nổi trong đầu các anh đang mưu tính cái gì nữa. Các anh tự lo lấy việc của mình đi; nhưng nếu nghe theo lời khuyên của tôi, các anh nên dàn xếp ổn thỏa bên ngoài tòa án đi. Chào nhé!” Nói rồi, với một cái bắt tay lạnh nhạt, cụ quay lưng bước đi.
James, với đôi mắt xám xanh cố định đang xoáy sâu vào một hình ảnh lo âu thầm kín nào đó, lại bắt đầu cắn móng tay.
Cụ già Jolyon mang bản Di chúc của mình đến văn phòng của Công ty Than mới, và ngồi xuống căn phòng họp trống trải để đọc lại từ đầu đến cuối. Cụ cáu kỉnh quát thasnh gã Hemmings “Sát-đáy-tầu” khi gã này — thấy Chủ tịch của mình đang ngồi đó — bước vào với bản báo cáo đầu tiên của Giám đốc Suốt — khiến vị Thư ký đành phải lủi thủi rút lui với vẻ tôn nghiêm đầy hối tiếc; để rồi trút giận lên đầu nhân viên quản lý chuyển nhượng cho đến khi tội nghiệp cậu thanh niên chẳng biết chui vào đâu cho khuất mắt.
Đâu phải — có trời đất quỷ thần ơi — như hắn (Sát-đáy-tầu) muốn cho biết, mà lại để cho một gã ranh con vắt mũi chưa sạch như cậu ta dám bén mảng đến cái văn phòng đó và tưởng mình là Bố Già Toàn Năng. Bản thân hắn (Sát-đáy-tầu) đã ngồi ghế trưởng phòng ở cái nơi này nhiều năm hơn số tuổi mà một thằng nhãi ranh như cậu ta có thể đếm nổi, và nếu cậu ta tưởng rằng khi đã làm xong hết việc rồi mà có thể ngồi ì ra ở đấy không làm gì cả, thì cậu ta nhầm to với cái tên Hemmings (Sát-đáy-tầu) này rồi, v.v. và v.v.
Ở phía bên kia cánh cửa bọc nỉ xanh, cụ già Jolyon đang ngồi bên chiếc bàn họp dài làm bằng gỗ gụ bọc da, chiếc kính gọng đồi mồi dày cộm, lỏng lẻo vắt vẻo trên sống mũi, cây bút chì vàng đang lướt qua từng điều khoản trong bản Di chúc.
Đó là một văn bản đơn giản, vì chẳng có những khoản di lộc lắt nhắt hay tiền quyên góp từ thiện rườm rà nào làm hao hụt gia sản của một con người, hay làm lu mờ hiệu ứng uy nghi của dòng thông tấn ngắn ngủi trên các trang báo buổi sáng dành riêng cho những dòng họ Forsyte ra đi để lại một trăm ngàn bảng Anh.
Một văn bản đơn giản. Chỉ là khoản tiền để lại cho con trai trị giá hai mươi ngàn, và “còn về phần tài sản còn lại của tôi dưới bất kỳ hình thức nào, dù là bất động sản hay động sản, hoặc mang một phần tính chất của cả hai — ủy thác để trả các khoản hoa lợi, tiền cho thuê, sản lượng hàng năm, cổ tức hoặc tiền lãi phát sinh từ đó và trên đó cho người cháu gái yêu quý June Forsyte của tôi hoặc những người được ủy quyền của con bé trong suốt cuộc đời nó nhằm phục vụ hoàn toàn cho quyền lợi và mục đích sử dụng riêng của con bé mà không cần phải... v.v. và kể từ sau khi con bé qua đời hoặc từ trần, ủy thác để chuyển nhượng, sang tên, giao lại hoặc định đoạt các vùng đất, bất động sản thừa kế, tiền ủy thác, cổ phiếu, quỹ đầu tư và chứng khoán nói trên hoặc bất kỳ tài sản nào đại diện cho chúng vào thời điểm đó cho cá nhân hay những người cụ thể, dù là một hay nhiều người, vì những mục đích, ý định và công dụng đó, và nói chung theo bất kỳ phương thức, hình thức nào về mọi mặt mà bản thân June Forsyte, dẫu có đang trong thời kỳ hôn nhân hay không, sẽ bằng Di chúc và Di mưu cuối cùng của mình hoặc bất kỳ văn bản nào mang tính chất di chúc, di mưu hoặc sự định đoạt tài sản sau khi chết được chính con bé lập, ký tên và công bố một cách hợp thức, chỉ định, phân định hoặc chuyển nhượng, trao tặng và định đoạt cùng tài sản đó Và trong trường hợp mặc định, v.v... Miễn là luôn có quy định...” cứ thế kéo dài suốt bảy trang giấy da với lối hành văn vắn tắt, giản đơn.
Bản Di chúc này do chính tay James soạn thảo thời còn đương chức. Ông ta đã lường trước hầu như mọi tình huống phát sinh.
Cụ già Jolyon ngồi đọc bản Di chúc ấy suốt một hồi lâu; cuối cùng cụ cầm nửa tờ giấy từ chiếc giá đựng tài liệu lên và ghi chú dài dòng bằng bút chì; đoạn cài khuy áo khoác giữ chặt bản Di chúc, cụ gọi một chiếc xe ngựa và ra lệnh cho đánh xe đến văn phòng của hãng Paramor và Herring, ở Lincoln’s Inn Fields. Jack Herring đã qua đời, nhưng cháu trai của ông vẫn còn làm việc trong hãng, và cụ già Jolyon đã có cuộc trao đổi kín với anh ta suốt nửa tiếng đồng hồ.
Cụ vẫn giữ chiếc xe hansom, và khi bước ra ngoài, cụ đọc địa chỉ cho người đánh xe — số 3, phố Wistaria.
Cụ cảm thấy một sự thỏa mãn kỳ lạ, chậm rãi, như thể mình vừa giành được chiến thắng trước James và gã chủ đất kia. Bọn họ đừng có hòng thò mũi vào chuyện riêng của cụ nữa; cụ vừa hủy bỏ tư cách người ủy thác di chúc của bọn chúng; cụ sẽ rút toàn bộ công việc làm ăn của mình khỏi tay họ và giao cho cậu trẻ Herring, đồng thời cụ cũng sẽ chuyển cả công việc của các Công ty mình sang đó luôn. Nếu cái gã Soames trẻ tuổi đó đúng là một đại gia tài sản như thế, chắc hắn sẽ chẳng tiếc chi một ngàn bảng một năm hoặc đại loại thế; và bên dưới bộ ria mép trắng xóa, cụ già Jolyon nhếch mép cười đầy lạnh lùng. Cụ cảm thấy những việc mình đang làm mang bản chất của công lý báo ứng, một sự đền đáp hoàn toàn xứng đáng.
Chậm rãi, chắc chắn, bằng thứ tiến trình ngầm bên trong vốn gây ra sự hủy hoại của một cổ thụ lâu năm, nọc độc từ những vết thương giáng vào hạnh phúc, vào ý chí và lòng tự trọng của cụ đã gặm nhấm tòa lâu đài triết lý sống đẹp đẽ của cụ. Cuộc đời đã mài mòn cụ ở một góc cạnh, đến nỗi, cũng giống như dòng họ mà cụ là tộc trưởng, cụ đã mất đi sự cân bằng.
Đối với cụ, khi đang được đưa về hướng bắc tới ngôi nhà của con trai, ý nghĩ về sự sắp đặt tài sản mới mà cụ vừa khởi xướng bỗng hiện lên mờ ảo như một đòn trừng phạt, giáng xuống dòng họ đó và xã hội đó — nơi mà James và con trai hắn chính là những đại diện tiêu biểu trong mắt cụ. Cụ đã đền bù cho Jolyon trẻ, và sự đền bù ấy đã thỏa mãn cơn khát trả thù thầm kín trong cụ — trả thù Thời gian, nỗi buồn và sự nhúng tay xía vào, trả thù tất cả tổng hòa khôn lường của sự phán xét chê bai mà thế giới đã dành cho đứa con trai độc nhất suốt mười lăm năm qua. Nó hiện lên như con đường khả dĩ duy nhất để tái khẳng định sự thống trị của ý chí cụ; để ép James, Soames, gia tộc ấy, và tất cả những khối lượng người khổng lồ thuộc dòng họ Forsyte — một dòng chảy cuồn cuộn đổ vào con đập đơn độc mang tên sự bướng bỉnh của cụ — phải nhận thức rõ một lần và mãi mãi rằng cụ mới là kẻ thống trị. Thật ngọt ngào làm sao khi nghĩ rằng cuối cùng cụ sắp biến con trai mình thành một kẻ giàu có hơn rất nhiều so với đứa con trai của James, cái gã “chủ đất” đó. Và thật ngọt ngào khi được cho Jo, bởi cụ thương con trai mình.
Cả Jolyon trẻ lẫn vợ đều không có nhà (thực ra Jolyon trẻ vẫn chưa về từ Vườn Thảo Dược), nhưng cô người hầu nhỏ cho hay cô chủ và cậu chủ có thể về bất cứ lúc nào:
“Cậu chủ luôn có mặt ở nhà lúc giờ trà, thưa ông, để chơi với mấy đứa trẻ.”
Cụ già Jolyon bảo cụ sẽ đợi; và kiên nhẫn ngồi xuống phòng khách phai màu, tồi tàn — nơi mà giờ đây, khi những tấm rèm chintz mùa hè đã được cất đi, những chiếc ghế bành và ghế sofa cũ kỹ lộ rõ tất cả những khiếm khuyết sờn rách của chúng. Cụ thèm thuồng muốn gọi bọn trẻ lại; muốn chúng ở đó bên cạnh mình, những thân hình mềm mại áp vào đầu gối; muốn nghe tiếng Jolly reo lên: “Chào ông ạ!” và thấy thằng bé lao đến; muốn cảm nhận bàn tay nhỏ nhắn mềm mại của Holly khẽ chạm lên má mình. Nhưng cụ không làm thế. Có sự trang nghiêm trong việc cụ đến đây, và chừng nào chưa xong việc, cụ sẽ không chơi đùa. Cụ tự giải khuây bằng cách nghĩ xem chỉ với hai nhát bút, cụ sẽ khôi phục lại vẻ bề ngoài quý tộc vốn vắng bóng một cách rõ rệt ở mọi thứ trong ngôi nhà nhỏ bé này; rằng cụ có thể lấp đầy những căn phòng này, hoặc những căn phòng khác trong một biệt thự lớn hơn, bằng những chiến tích nghệ thuật từ tiệm Baple and Pullbred; rằng cụ có thể cho thằng bé Jolly vào học ở Harrow và Oxford (cụ không còn niềm tin vào Eton và Cambridge nữa, vì con trai cụ từng học ở đó); rằng cụ có thể lo cho con bé Holly những bài học âm nhạc tốt nhất, con bé có năng khiếu đặc biệt lắm.
Khi những viễn cảnh ấy hiện ra trước mắt, khiến cảm xúc dâng trào trong lồng ngực, cụ đứng dậy, bước đến bên cửa sổ, nhìn xuống khoảnh vườn nhỏ được vây quanh bởi những bức tường, nơi cây lê đã trơ trụi lá trước mùa với những cành cây khô khốc trong màn sương buông chậm của buổi chiều thu. Chú chó Balthasar, với chiếc đuôi cuộn chặt trên tấm lưng pha màu đốm lông thú, đang đi dạo ở tít tận cuối vườn, ngửi ngửi các luống cây, và thỉnh thoảng lại nhấc chân lên tường làm điểm tựa.
Và cụ già Jolyon trầm ngâm suy tưởng.
Còn niềm vui nào sót lại ngoài việc cho đi? Cho đi thật là tuyệt vời, khi bạn có thể tìm thấy một kẻ biết biết ơn vì những gì bạn trao — một người máu mủ ruột thịt của chính mình! Sẽ chẳng có sự thỏa mãn nào khi đem cho những kẻ chẳng thuộc về mình, những kẻ chẳng có chút liên quan nào với bạn! Việc cho đi như thế chẳng khác nào sự phản bội lại những niềm tin và hành động mang tính cá thể trong suốt cuộc đời cụ, phản bội mọi nỗ lực, lao động và sự chừng mực của cụ, phản bội sự thật hào hùng và kiêu hãnh rằng, giống như hàng chục ngàn người họ Forsyte trước cụ, hàng chục ngàn người ở hiện tại, hàng chục ngàn người trong tương lai, cụ vẫn luôn tự lập và giữ vững chỗ đứng của mình trên thế giới này.
Và, trong khi cụ đứng đó nhìn xuống những chiếc lá phủ đầy muội than của khóm nguyệt quế, bãi cỏ lem luốt màu đen, bước đi của chú chó Balthasar, thì toàn bộ nỗi thống khổ trong suốt mười lăm năm bị tước đoạt niềm vui chính đáng đã hòa lẫn vị đắng của nó vào sự ngọt ngào của khoảnh khắc sắp tới.
Cuối cùng Jolyon trẻ cũng về đến nhà, vô cùng hài lòng với tác phẩm của mình và tươi tắn sau nhiều giờ liền ở ngoài trời. Khi nghe tin bố đang ở phòng khách, anh vội vã hỏi xem phu nhân Forsyte có ở nhà không, và khi được báo là không, anh liền trút một tiếng thở phào nhẹ nhõm. Sau đó, cất kỹ dụng cụ vẽ vào chiếc tủ đựng áo khoác nhỏ cho khuất tầm mắt, anh bước vào.
Với sự quả quyết đặc trưng, cụ già Jolyon đi thẳng vào vấn đề. “Ta vừa thay đổi lại các sắp xếp của mình, Jo,” cụ nói. “Từ nay con có thể vung tay rộng rãi hơn một chút rồi — ta quyết định cấp cho con một ngàn bảng một năm ngay từ bây giờ. June sẽ có năm mươi ngàn khi ta nhắm mắt xuôi tay; và phần còn lại thuộc về con. Con chó của con đang phá hoại khu vườn đấy. Nếu là ta, ta sẽ chẳng nuôi chó đâu!”
Chú chó Balthasar, đang ngồi giữa thảm cỏ, ngẩn ngơ ngắm nghía cái đuôi của mình.
Jolyon trẻ nhìn con vật, nhưng chỉ thấy nó mờ ảo, bởi vì đôi mắt anh đã ngấn lệ.
“Phần của con sẽ không dưới một trăm ngàn đâu, con trai ạ,” cụ già Jolyon nói; “ta nghĩ con nên biết trước điều đó. Ở tuổi này ta chẳng còn sống được bao lâu nữa đâu. Ta sẽ không nhắc lại chuyện này nữa đâu. Vợ con thế nào? Và... gửi lời thăm của ta tới con bé nhé.”
Jolyon trẻ đặt tay lên vai bố, và vì chẳng ai nói thêm câu nào, tập truyện ấy khép lại.
Sau khi tiễn bố lên chiếc xe hansom, Jolyon trẻ quay trở lại phòng khách và đứng ở vị trí mà cụ già Jolyon vừa đứng lúc nãy, nhìn xuống khu vườn nhỏ. Anh cố gắng hình dung tất cả những điều này có ý nghĩa gì đối với mình, và dẫu mang dòng máu Forsyte, những chân trời tài sản lập tức mở ra trong tâm trí anh; những năm tháng thắt lưng buộc bụng vừa qua đã không thể bào mòn bản năng vốn có của anh. Theo cách cực kỳ thực tế, anh nghĩ đến những chuyến du lịch, trang phục của vợ, việc học hành của các con, một chú ngựa pony cho Jolly, hàng ngàn thứ khác; nhưng giữa tất cả những điều đó, anh cũng nghĩ đến Bosinney cùng nhân tình của hắn, và khúc ca đứt quãng của chú chim hoét. Niềm vui — bi kịch? Bên nào — bên nào?
Quá khứ xưa cũ — quá khứ đầy nhức nhối, đau đớn, đam mê và tuyệt diệu ấy, thứ tiền tài nào mua nổi, thứ gì trên đời có thể khôi phục lại toàn vẹn vẻ đẹp rực rỡ và nồng cháy của nó — đã quay trở lại trước mắt anh.
Khi vợ anh bước vào, anh tiến thẳng đến bên cô và ôm chầm lấy cô vào lòng; và suốt một hồi lâu anh cứ đứng lặng không nói năng gì, đôi mắt nhắm nghiền, siết chặt cô vào ngực, trong khi cô ngước nhìn anh với đôi mắt ngập tràn vẻ kinh ngạc, tôn sùng và hoài nghi.
