Một trận cảm mạo thông thường, nhiễm phải trong căn phòng có hai lớp cửa sổ, nơi không khí và những ai đến thăm ông đều như đã được thanh lọc qua một lớp màng, căn phòng mà từ giữa tháng Chín ông chưa từng bước chân ra — và James đã lâm vào tình thế ngặt nghèo. Một trận cảm nhẹ, vượt quá chút sức tàn ít ỏi của ông và nhanh chóng tấn công vào phổi. “Ông ấy không được để bị cảm,” vị bác sĩ đã dặn dò như thế, vậy mà ông vẫn cứ mắc phải. Khi vừa cảm thấy nhức mỏi ở cổ họng, ông đã bảo người y tá — vì bây giờ ông đã có y tá riêng — rằng: “Thấy chưa, tôi biết ngay thế nào cũng vậy mà, cứ thông gió phòng ốc kiểu đó đấy!” Suốt cả một ngày trời, ông vô cùng lo lắng cho tình trạng của bản thân và luôn đi trước một bước so với mọi biện pháp phòng ngừa lẫn thuốc men; từng nhịp thở đều được tiết chế vô cùng cẩn trọng và nhiệt độ cơ thể thì được đo đạc hàng giờ. Emily thì không mấy lo lắng.

Nhưng vào sáng hôm sau, khi cô bước vào phòng, người y tá thì thầm: “Ông không chịu để đo nhiệt độ nữa rồi.”

Emily bước sang phía chiếc giường nơi ông đang nằm, dịu dàng hỏi: “Anh thấy thế nào rồi, James?” và đưa chiếc nhiệt kế đến gần môi ông. James ngước nhìn cô.

“Làm thế để làm gì chứ?” ông thì thào bằng giọng khàn đặc; “Tôi chẳng muốn biết đâu.”

Lúc bấy giờ cô mới thực sự hoảng hốt. Ông thở rất khó nhọc, trông gầy gò tiều tụy đến tội nghiệp, da trắng bệch với những vệt đỏ nhạt. Chúa mới biết cô đã từng “khổ sở” vì ông biết nhường nào; nhưng ông chính là James, đã là James của cô gần năm mươi năm nay; cô không thể tài nào nhớ hay tưởng tượng nổi một cuộc sống thiếu vắng James — một James, đằng sau tất cả vẻ bận rộn săm soi, tính bi quan cùng lớp vỏ bọc cáu kỉnh ấy, lại vô cùng sâu sắc tình cảm, thực lòng nhân hậu và hào phóng với tất cả mọi người!

Suốt ngày hôm đó và ngày tiếp theo, ông hầu như chẳng thốt ra lời nào, nhưng trong ánh mắt ông lại là sự chú ý đến từng việc người ta làm cho mình, là biểu cảm trên khuôn mặt cho cô thấy rằng ông đang chiến đấu; và cô không đánh mất hy vọng. Chính sự tĩnh lặng tuyệt đối của ông, cách ông chắt chiu từng chút năng lượng nhỏ nhoi, đã cho thấy sự dai dẳng mà ông dùng để chiến đấu. Điều đó chạm đến sâu thẳm trái tim cô; và dẫu cho mặt cô vẫn điềm tĩnh, dễ chịu khi ở trong phòng bệnh, nhưng những giọt nước mắt lại tuôn rơi trên má khi cô bước ra ngoài.

Khoảng giờ uống trà vào ngày thứ ba — cô vừa thay chiếc váy khác, vẫn giữ vẻ bề ngoài bình thường để không làm ông hoảng sợ, bởi ông tinh ý lắm — cô nhận thấy một sự thay đổi. “Vô ích thôi; tôi mệt lắm rồi,” được viết rõ mồn một trên khuôn mặt tái nhợt ấy, và khi cô tiến đến gần, ông thều thào: “Cho gọi Soames đến đây.”

“Vâng, thưa anh James,” cô đáp với giọng điềm tĩnh; “được rồi — em đi ngay đây.” Rồi cô cúi xuống hôn trán ông. Một giọt nước mắt rơi xuống đó, và khi lau nó đi, cô thấy ánh mắt ông lộ vẻ biết ơn. Vô cùng đau đớn và giờ đây không còn chút hy vọng nào nữa, cô gửi bức điện tín cho Soames.

Khi anh bước vào từ màn đêm đen đặc và lộng gió, ngôi nhà lớn tĩnh lặng như tờ. Khuôn mặt vuông vức của Warmson trông có vẻ thon lại; anh ta đón lấy chiếc áo khoác lông bằng một sự cẩn trọng hơn hẳn thường ngày, đoạn cất lời:

“Ngài có muốn dùng một ly rượu vang không ạ?”

Soames lắc đầu, đôi mày khẽ nhíu lại thay cho câu hỏi.

Môi Warmson giật giật. “Ngài ấy đang gọi ngài đấy ạ;” và bất chợt anh ta đưa tay lau mũi. “Tôi ở với cụ Forsyte đã lâu lắm rồi thưa ngài,” anh nói, “lâu lắm rồi.”

Soames để mặc anh ta gấp chiếc áo khoác, rồi bắt đầu bước lên lầu. Ngôi nhà này, nơi anh đã cất tiếng khóc chào đời và được chở che nuôi nấng, chưa bao giờ lại mang đến cho anh cảm giác ấm áp, trù phú và ấm cúng đến thế, như trong cuộc hành trình cuối cùng này hướng về căn phòng của cha mình. Đó không phải là phong cách thẩm mỹ của anh; nhưng theo cái cách vững chãi, đậm chất trang hoàng thời đại ấy, nó lại là đỉnh cao của sự thoải mái và an toàn. Và đêm nay mới đen tối và lộng gió làm sao; nấm mồ mới lạnh lẽo và cô độc làm sao!

Anh dừng lại trước cửa phòng. Không có âm thanh nào phát ra từ bên trong. Anh khẽ xoay nắm đấm cửa và bước vào phòng trước khi ai kịp nhận ra. Ánh đèn đã được che mờ. Mẹ anh và Winifred đang ngồi ở phía bên kia giường; người y tá đang dịch chuyển rời khỏi phía bên này, nơi có một chiếc ghế trống. “Cho mình đấy ư!” Soames thầm nghĩ. Khi anh bước ra từ cửa phòng, mẹ và em gái anh liền đứng dậy, nhưng anh khẽ ra hiệu tay và họ lại ngồi xuống. Anh tiến đến bên chiếc ghế và đứng lặng nhìn người cha. Hơi thở của James nghe như bị bóp nghẹt; đôi mắt ông nhắm nghiền. Và trong lòng Soames, khi nhìn người cha tiều tụy, trắng bệch và héo mòn, khi lắng nghe tiếng thở nghẹn ngào ấy, bỗng trào lên một cơn phẫn nộ mãnh liệt chống lại Tự nhiên — một thứ Tự nhiên tàn nhẫn, vô tình, đang quỳ lên lồng ngực của cái thân hình khô héo ấy, đang từ từ bóp nghẹt hơi thở, rút cạn sự sống của con người trân quý nhất đối với anh trên cõi đời này. Cha anh, hơn ai hết, đã sống một cuộc đời cẩn trọng, điều độ, tiết chế, và đây chính là phần thưởng dành cho ông — bị tước đoạt sự sống một cách chậm chạp và đau đớn! Và, hoàn toàn vô thức, anh thốt lên: “Thật là tàn nhẫn!”

Anh thấy mẹ mình che mặt lại và Winifred cúi gằm mặt xuống hướng về phía chiếc giường. Phụ nữ! Họ chịu đựng mọi chuyện giỏi hơn đàn ông biết bao. Anh bước lại gần cha mình thêm một bước. Đã ba ngày James không cạo râu, và đôi môi cùng cằm ông phủ đầy những sợi râu, trắng chẳng kém gì trán ông. Điều đó làm gương mặt ông mềm mại hơn, mang lại một vẻ kỳ lạ dường như không còn thuộc về thế giới này nữa. Đôi mắt ông mở ra. Soames tiến lại sát hẳn và cúi người xuống.

Đôi môi mấp máy.

“Con đây thưa Bố:”

“Ừ... có... tin gì không? Chúng nó chẳng bao giờ kể...” giọng nói lịm dần, và một luồng cảm xúc dâng trào làm cơ mặt Soames co giật đến mức anh không thể thốt nên lời. Kể cho ông nghe ư? — có chứ. Nhưng kể cái gì đây? Anh cố gắng hết sức, mím chặt môi lại, rồi cất lời:

“Tin vui thưa Bố, tin rất vui — Annette sinh được một con trai.”

“Ạ!” Đó là một âm thanh kỳ lạ nhất, nghe thật khó coi, nhẹ nhõm, đáng thương và đắc thắng — giống như tiếng kêu của một đứa trẻ khi đạt được điều nó muốn. Đôi mắt khép lại, và cái âm thanh thở khò khè nghẹn ngào ấy lại vang lên. Soames lùi lại phía chiếc ghế và lầm lũi ngồi xuống. Nỗi dối trá mà anh vừa thốt ra ấy, xuất phát từ một bản năng thâm căn cố đế rằng sau khi chết đi James sẽ chẳng thể biết được sự thật, đã tước đi toàn bộ khả năng cảm nhận của anh trong khoảnh khắc này. Tay anh vô tình quẹt phải một vật gì đó. Đó là bàn chân trần của cha anh. Trong cơn vật lộn để thở, ông đã đá nó chường ra ngoài lớp chăn. Soames liền cầm lấy bàn chân ấy, một bàn chân lạnh ngắt, nhẹ bẫng và gầy guộc, trắng bệch, lạnh vô cùng. Đưa nó vào trong làm gì nữa, để ấp ủ cho thứ rồi đây sẽ càng lạnh giá hơn kia chứ! Anh máy móc dùng tay sưởi ấm cho nó, lắng nghe tiếng thở nhọc nhằn của cha; trong khi cảm xúc trong lòng anh bắt đầu dâng trào trở lại. Một tiếng nấc nghẹn ngào, bị kìm nén ngay lập tức, phát ra từ phía Winifred, nhưng mẹ anh vẫn ngồi bất động với đôi mắt dán chặt vào James. Soames ra hiệu cho y tá.

“Bác sĩ đâu rồi?” anh thì thầm.

“Đã có người đi gọi rồi ạ.”

“Cô không thể làm gì để giúp ông ấy dễ thở hơn sao?”

“Chỉ có cách tiêm thôi ạ; nhưng cụ không chịu nổi đâu. Bác sĩ đã dặn, trong lúc cụ đang chống chọi...”

“Ông ấy có chống chọi gì đâu,” Soames thì thầm, “ông ấy đang bị bóp nghẹt từ từ đấy chứ. Thật khủng khiếp.”

James cựa quậy bứt rứt, như thể ông hiểu được những gì họ đang nói. Soames đứng dậy và cúi người xuống bên ông. James yếu ớt cử động đôi tay, và Soames nắm lấy chúng.

“Cụ muốn được kéo dậy ạ,” cô y tá thì thầm.

Soames liền kéo lên. Anh nghĩ mình kéo rất nhẹ nhàng, nhưng một vẻ mặt gần như tức giận thoáng qua trên nét mặt James. Cô y tá liền xóc lại mấy chiếc gối. Soames đặt đôi tay ông xuống, rồi cúi người hôn lên trán cha. Khi anh vừa ngẩng đầu lên, ánh mắt James đăm đăm nhìn anh, ánh mắt dường như phát ra từ tận cùng sâu thẳm những gì còn sót lại bên trong cơ thể ấy. “Cha xong rồi, con trai ạ,” ánh mắt ấy dường như muốn nói, “hãy chăm sóc họ thay cha; hãy chăm sóc lấy chính con; hãy cẩn trọng — cha giao phó tất cả cho con đấy.”

“Vâng, Vâng,” Soames thì thầm, “vâng, vâng.”

Đứng phía sau anh, cô y tá làm quái gì đó mà anh chẳng hay biết, bởi cha anh khẽ cử động người tỏ ý đẩy ra như đang bực bội trước sự can thiệp ấy; và hầu như ngay lập tức, tiếng thở của ông dịu dần, trở nên êm ả; ông nằm im lìm. Vẻ căng thẳng trên gương mặt ông biến mất, nhường chỗ cho một vẻ thanh thảng trắng ngần kỳ lạ. Mi mắt ông khẽ động đậy rồi khép lại; toàn bộ khuôn mặt chìm vào sự thư thái; hoàn toàn bình yên. Chỉ qua làn hơi thở phập phồng nhè nhẹ nơi đôi môi, họ mới nhận ra rằng ông vẫn đang thở. Soames khụy người ngã xuống ghế, và lại tiếp tục nâng niu bàn chân ấy. Anh nghe tiếng cô y tá lặng lẽ sụt sùi bên lò sưởi; thật kỳ lạ khi cô ấy, một người xa lạ, lại là người duy nhất trong số họ khóc! Anh nghe tiếng ngọn lửa reo lách tách và phần phật trong lò sưởi. Thêm một lão gia nhà Forsyte nữa bước vào giấc ngủ ngàn thu — thật đáng kinh ngạc, họ thật phi thường! — thật đáng kinh ngạc là ông đã kiên cường bám trụ đến nhường nào! Mẹ anh và Winifred đang rướn người về phía trước, ngóng chờ từng hơi thở trên đôi môi James. Thế nhưng Soames lại cúi nghiêng người về phía đôi bàn chân, ấp ủ cả hai bàn chân ấy; chúng mang lại cho anh sự an ủi, mặc cho chúng ngày càng trở nên lạnh ngắt. Bột nhiên anh chồm dậy; một âm thanh, một âm thanh khủng khiếp mà chưa bao giờ anh từng nghe thấy, phát ra từ đôi môi cha anh, tựa như một trái tim đầy uất hận đã vỡ tung theo một tiếng rên dài. Thật là một trái tim mạnh mẽ làm sao, mới có thể thốt lên được tiếng từ giã ấy! Âm thanh ấy ngớt dần. Soames nhìn trân trân vào khuôn mặt ấy. Không cử động; không hơi thở! Đã mất rồi! Anh hôn lên vương trán, quay người bước ra khỏi phòng. Anh chạy vội lên lầu bước vào phòng ngủ, căn phòng ngủ cũ của anh, vẫn luôn được giữ gìn dành riêng cho anh; lao mình úp mặt xuống giường, và bật khóc nức nở, tiếng khóc được anh kìm nén lại bằng chiếc gối...

Một lúc sau, anh đi xuống lầu và bước trở vào căn phòng ấy. James nằm đó một mình, tĩnh lặng đến kỳ diệu, rũ sạch mọi u tối và lo âu, với nét trang nghiêm hằn lên trên khuôn mặt hốc hác, cái vẻ trang nghiêm mòn mỏi tinh tế như trên những đồng tiền cổ.

Soames đăm đăm nhìn gương mặt ấy, nhìn ngọn lửa lò sưởi, nhìn khắp căn phòng với những khung cửa sổ đang mở toang đón làn gió đêm London.

“Vĩnh biệt!” anh thì thầm, rồi bước ra ngoài.