Hai ngày mưa qua đi, mùa hè trở lại với vẻ dịu dàng và ngập tràn nắng ấm. Cụ Jolyon đi dạo và trò chuyện cùng Holly. Ban đầu, cụ cảm thấy người mình như cao lên, tràn đầy một nguồn sinh khí mới; nhưng chẳng bao lâu sau, cảm giác bứt rứt lại xuất hiện. Hầu như chiều nào hai ông cháu cũng rẽ vào khoảnh rừng thưa, đi mãi cho đến tận chiếc ghế khúc gỗ. “Chà, con bé không có ở đây!” cụ thầm nghĩ, “đương nhiên là thế rồi!” Và cụ cảm thấy như mình thấp đi một chút, lê bước trở về dốc nhà với bàn tay áp chặt vào mạn sườn trái. Thỉnh thoảng, trong đầu cụ lại dấy lên ý nghĩ: “Liệu con bé đã đến — hay ta chỉ mơ thấy thế nhỉ?” rồi cụ thẫn thờ nhìn vào khoảng không, trong khi chú chó Balthasar ngước đôi mắt tròn xoe nhìn cụ. Dĩ nhiên là con bé sẽ chẳng đến nữa đâu! Cụ mở những bức thư từ Tây Ban Nha gửi về với nỗi hân hoan ít hơn hẳn. Họ phải đến tháng Bảy mới quay về; và kỳ lạ thay, cụ thấy mình có thể chịu đựng được sự vắng vẻ này. Hàng ngày vào bữa tối, cụ lại nheo mắt nhìn về chỗ ngồi quen thuộc của nàng. Nàng không có ở đó, thế là cụ lại mở to mắt ra.

Đến chiều thứ bảy, cụ nghĩ: “Mình phải lên phố để đóng vài đôi giày mới.” Cụ gọi chiếc xe chở Beacon ra rồi lên đường. Khi đi từ Putney hướng về Hyde Park, cụ chợt ngẫm nghĩ: “Hay là mình ghé qua Chelsea thăm con bé nhỉ.” Và cụ cất giọng bảo: “Cứ chở ta đến chỗ anh đã thả vị cô nương hôm nọ ấy.” Người đánh xe quay cái khuôn mặt đỏ lựng, bệu bạo đáp lời: “Cô nương mặc đồ xám phải không thưa ngài?”

“Đúng rồi, cô nương mặc đồ xám.” Ngoài cô ấy ra thì còn cô nương nào khác nữa chứ! Đồ mộc mạc ngốc nghếch!

Chiếc xe dừng lại trước một dãy chung cư nhỏ cao ba tầng, nằm thụt lùi một chút so với bờ sông. Bằng một ánh mắt từng trải, cụ Jolyon nhận ra ngay chúng thuộc loại nhà giá rẻ. “Chắc giá thuê khoảng sáu mươi bảng một năm,” cụ thầm đoán; bước vào trong, cụ liền rà mắt nhìn tấm bảng đề tên. Không có cái tên “Forsyte” nào ở đó cả, nhưng ngay mục “Tầng một, Căn hộ C” lại ghi dòng chữ: “Bà Irene Heron.” À! Nàng đã lấy lại họ thời con gái của mình! Và chẳng hiểu sao điều đó lại làm cụ thấy bằng lòng. Cụ chậm rãi bước lên lầu, cảm thấy hơi nhói ở mạn sườn. Trước khi bấm chuông, cụ đứng lặng một lát để xua đi cái cảm giác nặng nề và thổn thức trong lồng ngực. Nàng sẽ không có nhà cho xem! Rồi tiếp đó — Giày dép! Ý nghĩ đó thật tăm tối. Ở tuổi này thì cụ tha thiết gì đến giày dép nữa cơ chứ? Cụ có mòn hết mấy đôi mình đang có đâu.

“Bà chủ cô có ở nhà không?”

“Thưa có, thưa ngài.”

“Hãy báo là ông Jolyon Forsyte đến thăm.”

“Vâng, thưa ngài, mời ngài đi lối này.”

Cụ Jolyon bước theo một cô hầu gái rất trẻ — trông chưa tới mười6 tuổi — đi vào một phòng khách vô cùng chật hẹp, nơi những tấm rèm che nắng đang được kéo xuống. Căn phòng chỉ kê một chiếc đàn piano mộc cùng dăm ba thứ đồ đạc khác, thoang thoảng một thứ hương thơm dịu nhẹ và toát lên vẻ có gu. Cụ đứng chết trân ở giữa phòng, tay cầm chiếc mũ chóp cao, thầm nghĩ: “Chắc con bé đang túng thiếu lắm đây!” Phía trên lò sưởi có một chiếc gương lớn, và cụ nhìn thấy bóng mình phản chiếu trong đó. Trông mình sao mà già nua quá! Cụ nghe thấy tiếng sột soạt bèn quay người lại. Nàng đang đứng sát đến nỗi hàng ria mép của cụ suýt chạm vào trán nàng, ngay bên dưới mái tóc.

“Ta có việc đi ngang qua đây,” cụ nói. “Nghĩ là ghé qua thăm con chút xem hôm nọ về nhà thế nào.”

Và khi thấy nụ cười nở trên môi nàng, cụ bỗng cảm thấy nhẹ nhõm hẳn. Có lẽ nàng thực sự vui mừng khi gặp lại cụ.

“Con có muốn đội mũ rồi cùng ta đi dạo một vòng trong Công viên không?”

Nhưng trong lúc nàng vào trong lấy mũ, cụ lại đâm ra cau mày. Công viên ư! James và Emily! Cả bà Nicholas hoặc một thành viên lắm chuyện nào đó trong cái gia đình quý hóa của cụ rất có thể sẽ có mặt ở đó, đang đi lạiênh ngang dạo phố. Rồi sau đó họ sẽ tha hồ xì xào bàn tán về chuyện bắt gặp cụ đi cùng nàng. Thôi, tốt nhất là không nên! Cụ không muốn khơi lại những âm hưởng của quá khứ trên cái sàn giao dịch Forsyte. Cụ phủi một sợi tóc trắng trên vạt chiếc áo khoác dài cài kín mít, rồi đưa tay vuốt má, ria mép và chiếc cằm vuông vức. Vùng da dưới gò má sao mà trũng sâu thế này. Dạo này cụ ăn uống chẳng được bao nhiêu — chắc cụ phải nhờ gã bác sĩ non choẹt hay đến khám cho Holly kê cho ít thuốc bổ mới được. Đúng lúc đó nàng đã bước ra, và khi cả hai đã ngồi yên trên xe, cụ liền bảo:

“Hay là chúng ta đến ngồi ở Kensington Gardens đi?” rồi nháy mắt nói thêm: “Ở đó không có mấy kẻ lượn lờ dạo phố đâu,” cứ như thể nàng là người đang đồng lõa với những suy nghĩ trong đầu cụ vậy.

Rời khỏi xe, hai người bước vào chốn thanh tĩnh ấy và thong thả rảo bước về phía hồ nước.

“Ta thấy con đã lấy lại họ thời con gái rồi nhỉ,” cụ nói: “Ta thấy vậy cũng tốt.”

Nàng luồn tay vào khuỷu tay cụ: “June đã tha thứ cho con chưa, Bác Jolyon?”

Cụ dịu dàng đáp: “Rồi — rồi; dĩ nhiên là rồi, sao lại không chứ?”

“Thế còn bác thì sao?”

“Ta ư? Ta đã tha thứ cho con ngay từ khi nhìn rõ sự tình thực chất ra sao rồi.”

Và có lẽ đúng là thế thật; bản năng của cụ từ trước đến nay vẫn luôn là bao dung cho cái đẹp.

Nàng hít một hơi thật sâu. “Con chưa từng hối hận — con không thể. Bác đã bao giờ yêu một cách sâu sắc chưa, Bác Jolyon?”

Trước câu hỏi kỳ lạ ấy, cụ Jolyon ngẩn người nhìn thẳng về phía trước. Cụ đã từng thế chưa nhỉ? Cụ dường như không thể nhớ nổi mình đã từng có mối tình nào như thế chưa. Nhưng cụ không nỡ nói điều đó với người phụ nữ trẻ đang đặt tay lên cánh tay mình, người mà cuộc đời dường như đang bị treo lơ lửng bởi ký ức về một mối tình bi tráng. Và cụ thầm nghĩ: “Nếu ta gặp con khi ta còn trẻ, thì có lẽ — có lẽ ta đã làm một điều dại dột rồi cũng nên.” Và một niềm khao khát được tránh né bằng những lời lẽ chung chung bỗng trùm lấy cụ.

“Tình yêu là một thứ kỳ lạ,” cụ nói, “và thường là thứ tai họa. Người Hy Lạp — phải không nhỉ? — đã tôn vinh tình yêu lên hàng nữ thần; ta dám chắc họ đã đúng, nhưng ngặt nỗi họ lại sống trong Thời Đại Hoàng Kim.”

“Phil tôn sờ sục họ.”

Phil! Cái tên ấy khiến cụ thấy chói tai, bởi đột nhiên — với khả năng nhìn nhận thấu đáo mọi vấn đề, cụ đã hiểu ra lý do tại sao nàng lại phải chịu đựng cụ thế này. Nàng muốn nói về người tình quá cố của mình! Chà! Nếu điều đó mang lại niềm vui cho nàng! Và cụ cất lời: “À! Ta mường tượng ra ở cậu ta có chất của một nhà điêu khắc.”

“Vâng. Anh ấy yêu sự cân đối và đối xứng; anh ấy yêu cái cách người Hy Lạp tận hiến hết mình cho nghệ thuật với một tâm hồn trọn vẹn.”

Cân đối ư! Gã đó chẳng có chút cân đối nào hết, nếu cụ nhớ không nhầm; còn về sự đối xứng — quả thật gã có dáng người gọn gàng thật đấy; nhưng với đôi mắt kỳ lạ và cặp gò má cao ngất ấy thì sao chứ — Đối xứng á?

“Bác cũng thuộc về Thời Đại Hoàng Kim đấy, Bác Jolyon.”

Cụ Jolyon quay sang nhìn nàng. Có phải nàng đang trêu chọc cụ không? Không, đôi mắt nàng mềm mại tựa như nhung. Có phải nàng đang nịnh nọt cụ không? Nhưng nếu vậy thì vì mục đích gì? Chẳng có lợi lộc gì có thể kiếm chác được từ một gã già cả như cụ cả.

“Phil đã nghĩ vậy đấy. Anh ấy thường nói: ‘Nhưng anh chẳng bao giờ có thể nói cho bác ấy biết rằng anh ngưỡng mộ bác ấy đến nhường nào.’”

À! Lại thế nữa rồi. Người tình đã khuất của nàng; niềm khao khát được nhắc về anh ta của nàng! Và cụ siết nhẹ cánh tay nàng, một mặt cảm thấy hơi bực bội trước những ký ức ấy, mặt khác lại thấy biết ơn, như thể cụ nhận ra đó chính là sợi dây liên kết giữa nàng và mình.

“Cậu ta là một thanh niên rất có tài,” cụ lẩm bẩm. “Trời nóng quá; dạo này cứ thấy tiết trời oi bức thế nào ấy. Chúng ta ngồi xuống đây đi.”

Hai người chọn hai chiếc ghế nằm dưới tán một cây dẻ, nơi những chiếc lá rộng che chở họ khỏi vẻ đẹp bình yên rực rỡ của buổi chiều tà. Thật là một niềm khoan khoái khi được ngồi đây ngắm nhìn nàng, và cảm nhận rằng nàng thích ở bên cạnh mình. Và mong muốn làm tăng thêm sự gắn bó ấy, nếu có thể, đã thúc đẩy cụ tiếp tục câu chuyện:

“Ta đoán là cậu ta đã cho con thấy một khía cạnh ở bản thân mà ta chưa từng được thấy bao giờ. Cậu ta sẽ bộc lộ những phẩm chất tốt đẹp nhất khi ở bên con. Những quan niệm về nghệ thuật của cậu ta có phần mới mẻ — đối với ta” — cụ đã kịp nén lại từ ‘quái dị’ sắp thốt ra.

“Vâng: nhưng anh ấy thường nói bác có một sự cảm nhận thực sự về cái đẹp.” Cụ Jolyon thầm nghĩ: “Quỷ tha ma bắt cái gã ấy đi!” nhưng miệng lại nháy mắt đáp lời: “Chà, ta có chứ, nếu không thì ta đã chẳng ngồi đây với con thế này.” Nàng thật có sức mê hoặc làm sao khi nheo đôi mắt cười như thế!.

“Anh ấy nghĩ rằng bác sở hữu một trái tim không bao giờ già cỗi. Phil là người có cái nhìn rất tinh tế.”

Cụ không hề bị đánh lừa bởi những lời nịnh nọt thốt ra từ quá khứ ấy, từ nỗi khát khao được nói về người tình quá cố của nàng — chút nào cũng không; thế nhưng được nghe những lời đó vẫn thật là quý giá, bởi nàng làm thỏa mãn ánh nhìn và trái tim cụ — hoàn toàn đúng là thế! — chưa bao giờ già cỗi. Phải chăng đó là vì — không giống như nàng và người tình xấu số kia, cụ chưa từng yêu đến mức tuyệt vọng, mà luôn giữ được sự cân bằng, ý thức về sự đối xứng của riêng mình. Chà! Điều đó đã để lại cho cụ sức lực, ở tuổi tám mươi tư, để còn biết thưởng thức cái đẹp. Và cụ thầm nghĩ, “Ước gì mình là một họa sĩ hay nhà điêu khắc! Nhưng mình chỉ là một ông già lụ khụ. Hãy tranh thủ gặt hái khi trời còn nắng.”

Một đôi tình nhân đan tay vào nhau đi ngang qua bãi cỏ trước mặt họ, sát ngay rìa vùng bóng râm tỏa ra từ tán cây. Ánh nắng chiếu rọi tàn nhẫn lên những khuôn mặt trẻ tuổi nhợt nhạt, nhàu nhĩ và đầu tóc bù xù. “Trông chúng ta mới thảm hại làm sao!” cụ Jolyon đột ngột lên tiếng. “Ta lấy làm kinh ngạc khi thấy tình yêu — có thể chiến thắng cả những điều đó.”

“Tình yêu chiến thắng tất cả mọi thứ!”

“Lũ trẻ thường nghĩ thế,” cụ lẩm bẩm.

“Tình yêu không có tuổi tác, không có giới hạn, và không có cái chết.”

Với ánh hào quang rực rỡ trên gương mặt tái nhợt, lồng ngực phập phồng, cùng đôi mắt to tròn, đen thẳm và dịu dàng, nàng trông tựa như nữ thần Venus bước ra từ huyền thoại! Nhưng sự thái quá này ngay lập tức vấp phải phản ứng, và nheo mắt lại, cụ nói: “Chà, nếu nó có giới hạn, thì chúng ta đã chẳng được sinh ra trên đời; bởi vì lạy Chúa tôi! nó phải chịu đựng biết bao là thứ.”

Rồi, cởi chiếc mũ chóp cao ra, cụ dùng tay áo lau sạch vành mũ. Cái vật bề bộn vướng víu ấy làm trán cụ nóng bừng lên; dạo này cụ thường bị những cơn máu dồn lên não — tuần hoàn máu của cụ không còn được như trước nữa.

Nàng vẫn ngồi đó đăm đăm nhìn về phía trước, rồi bất ngờ nàng thì thầm:

“Được sống sót thế này đã là một điều kỳ lạ lắm rồi.”

Những lời “Hoang dại và lầm lạc” của Jo bỗng văng vẳng trở lại trong tâm trí cụ.

“À!” cụ nói: “con trai ta đã nhìn thấy con trong khoảnh khắc đó — vào ngày hôm ấy.”

“Đó là con trai bác ư? Con nghe thấy tiếng ai đó ngoài sảnh; có một thoáng con đã tưởng đó là — Phil.”

Cụ Jolyon thấy môi nàng run rẩy. Nàng đưa tay che miệng lại, rồi lại buông xuống, và điềm tĩnh tiếp lời: “Đêm hôm đó con đã ra bờ kè sông; một người phụ nữ đã túm lấy vạt áo con. Chị ấy kể cho con nghe về cuộc đời mình. Khi người ta biết rằng những người khác cũng đang chịu khổ đau, tự khắc người ta sẽ thấy hổ thẹn.”

“Một trong những người phụ nữ khốn khổ đó ư?”

Nàng gật đầu, và sự kinh hoàng dấy lên trong lòng cụ Jolyon, sự kinh hoàng của một kẻ chưa từng biết đến cuộc đấu tranh với sự tuyệt vọng. Gần như cưỡng lại ý muốn của chính mình, cụ lẩm bẩm: “Kể cho ta nghe đi, được chứ?”

“Con chẳng màng đến chuyện mình sống hay chết. Khi rơi vào hoàn cảnh đó, số phận dường như cũng chẳng buồn muốn tước đoạt mạng sống của bạn nữa. Chị ấy đã chăm sóc con suốt ba ngày — chị ấy không rời con nửa bước. Con chẳng có một xu dính túi. Đó là lý do tại sao bây giờ, con làm bất cứ điều gì có thể để giúp đỡ họ.”

Nhưng cụ Jolyon lúc ấy lại đang nghĩ: “Không một xu dính túi!” Còn nỗi bất hạnh nào có thể so sánh được với điều đó cơ chứ? Mọi nỗi khốn khổ khác đều bắt nguồn từ đó mà ra cả.

“Ước gì con đã tìm đến ta,” cụ nói. “Sao con lại không làm thế?” Nhưng Irene không đáp lời.

“Chắc là vì họ hàng Forsyte của ta ư? Hay vì June đã ngăn con lại? Dạo này cuộc sống của con thế nào?” Đôi mắt cụ vô thức đảo qua người nàng. Biết đâu ngay lúc này nàng cũng đang —! Mà trông nàng đâu có gầy — thực sự là không gầy chút nào!

“Ồ! Với năm mươi bảng một năm, con cũng vừa đủ xoay sở.” Câu trả lời ấy không làm cụ yên tâm chút nào; cụ đã mất đi lòng tin rồi. Cả cái tên Soames kia nữa! Nhưng ý thức công lý trong cụ đã dập tắt cơn phẫn nộ. Không, thà rằng nàng chết đi chứ nhất định không thèm nhận thêm dù chỉ một xu từ hắn. Trông nàng có vẻ mỏng manh là thế, nhưng ẩn sâu trong con người nàng chắc chắn vẫn có sự kiên cường — sự kiên cường và lòng chung thủy. Mà sao cái cậu Bosinney trẻ tuổi kia lại bất cẩn để bị xe chẹt rồi bỏ mặc nàng bơ vơ thế này cơ chứ!

“Này, bây giờ con phải đến chỗ ta,” cụ nói, “để lấy bất cứ thứ gì con cần, nếu không ta sẽ buồn lắm đấy.” Và đội mũ lên, cụ đứng dậy. “Nào, chúng ta đi uống chút trà thôi. Ta đã dặn cái tên lười biếng kia thả ngựa nghỉ ngơi một tiếng rồi quay lại đón ta ở chỗ con. Lát nữa chúng ta sẽ bắt xe ngựa; ta không thể đi bộ như trước được nữa rồi.”

Cụ thực sự tận hưởng quãng đường đi dạo đến phía cổng Kensington của khu vườn — âm thanh giọng nói của nàng, ánh mắt liếc nhìn của nàng, vẻ đẹp tinh tế của một vóc dáng kiều diễm đang sánh bước bên cụ. Cụ tận hưởng bữa trà tại tiệm của Ruffel trên phố High Street, rồi bước ra với một hộp sô-cô-la lớn đung đưa trên ngón út. Cụ tận hưởng cả chuyến xe ngựa hansom trở về Chelsea trong làn khói xì gà thơm phức. Nàng đã hứa Chủ nhật tới sẽ xuống chơi và đàn cho cụ nghe, và ngay lúc ấy, trong tâm tưởng, cụ đã mường tượng ra cảnh mình đang ngắt những bông cẩm chướng và hoa hồng sớm để nàng mang về thành phố. Thật là một niềm vui sướng khi được mang lại cho nàng chút ít niềm vui, dù đó là niềm vui xuất phát từ một ông già lụ khụ như cụ! Chiếc xe ngựa đã đợi sẵn khi họ đến nơi. Đúng cái phong cách của gã đó, cứ lúc cần là lại la cà trễ nải! Cụ Jolyon bước vào trong nhà một phút để nói lời tạm biệt. Sảnh nhỏ tối tăm của căn hộ sực nức một mùi hương hoắc hương khó chịu, và trên chiếc ghế băng dài sát tường — món đồ nội thất duy nhất ở đó — cụ nhìn thấy một bóng người đang ngồi. Cụ nghe thấy tiếng Irene thì thầm dịu dàng: “Chỉ một phút thôi ạ.” Khi cánh cửa phòng khách nhỏ khép lại, cụ nghiêm giọng hỏi: “Một trong những người con đỡ đầu của con à?”

“Vâng. Giờ đây nhờ có bác, con đã có thể làm gì đó cho cô ấy.”

Cụ đứng lặng, đăm đăm nhìn và đưa tay vuốt ve chiếc cằm từng khiến bao kẻ phải khiếp sợ trong quá khứ. Ý nghĩ về việc nàng thực sự dính líu đến những kẻ khốn cùng bên lề xã hội này khiến cụ buồn rầu và lo lắng. Con bé có thể làm gì cho họ cơ chứ? Chẳng được gì sất. Chỉ tổ chuốc lấy những phiền toái và rắc rối cho bản thân mà thôi. Và cụ cất lời: “Hãy cẩn thận đấy, con gái ạ! Người đời thường hay suy diễn theo chiều hướng tồi tệ nhất về mọi thứ.”

“Con biết điều đó chứ.”

Cụ đâm ra lúng túng trước nụ cười điềm tĩnh của nàng. “Vậy thì... hẹn gặp lại vào Chủ nhật nhé,” cụ lẩm bẩm: “Tạm biệt con.”

Nàng rướn má cho cụ hôn tạm biệt.

“Tạm biệt con,” cụ lại nói thêm lần nữa; “hãy tự chăm sóc bản thân cho tốt nhé.” Và cụ bước ra ngoài, cố không nhìn về phía bóng người đang ngồi trên chiếc ghế băng. Cụ bảo người đánh xe chạy về hướng Hammersmith để có thể dừng chân tại một cửa quen và dặn họ gửi tặng nàng hai tá rượu vang Burgundy hảo hạng nhất. Thỉnh thoảng con bé cũng cần phải được bồi bổ chứ! Phải đến tận khi đặt chân vào Công viên Richmond, cụ mới sực nhớ ra rằng ban đầu mình lên phố là để đóng giày, và cụ không khỏi ngạc nhiên vì sao mình lại có thể nghĩ ra một điều tầm thường đến thế.