Bản chất của một người mang họ Forsyte là không bao giờ nhận thức được rằng mình chính là một Forsyte; thế nhưng, Jolyon trẻ tuổi lại ý thức rất rõ về điều đó. Cậu chỉ nhận ra điều ấy sau bước ngoặt quyết định đã biến cậu thành kẻ tha hương; và kể từ đó, sự tự nhận thức ấy vẫn luôn hiện hữu trong tâm trí cậu. Cậu cảm nhận rõ điều đó trong suốt mối tơ duyên của mình, trong mọi cách ứng xử với người vợ thứ hai—một người dứt khoát không phải là người nhà Forsyte.
Cậu biết rằng, nếu bản thân không sở hữu khả năng nhạy bén để nhận ra những điều mình khao khát, sự kiên định để nắm giữ chúng đến cùng, cùng với nhận thức về sự dại dột khi bỏ phí thứ mà mình đã phải trả một cái giá quá đắt — nói cách khác, chính là “ý thức sở hữu” — thì cậu đã chẳng thể giữ nổi cô ấy (và có lẽ cũng chẳng màng giữ nổi cô ấy) bên cạnh mình qua bao nhiêu năm tháng chật vật tài chính, những lời khinh miệt và sự hiểu lầm suốt mười lăm năm qua; chưa bao giờ có thể thuyết phục cô ấy kết hôn với mình sau khi người vợ đầu qua đời; và chưa bao giờ có thể vượt qua tất cả để vươn lên, dẫu có phần gầy guộc nhưng vẫn mỉm cười.
Cậu là một trong số những kẻ mà, dẫu ngồi khoanh chân như những bức tượng Phật nhỏ bằng sứ trong lồng ngực của chính mình, vẫn luôn mỉm cười với bản thân bằng một nụ cười đầy hoài nghi. Không phải nụ cười thâm trầm và vĩnh cửu ấy lại cản trở hành động của cậu, bởi hành động của cậu, cũng giống như chiếc cằm và tính cách của cậu, là một sự pha trộn vô cùng độc đáo giữa nét mềm mỏng và lòng quyết tâm.
Cậu cũng nhận thức rõ mình mang bản chất Forsyte trong công việc, đó là bộ môn vẽ tranh màu nước mà cậu dồn rất nhiều tâm sức, luôn ngầm quan sát chính mình như thể không thể hoàn toàn coi trọng một theo đuổi phi thực tế đến thế, đồng thời luôn canh cánh một nỗi bứt rứt kỳ lạ vì không kiếm được nhiều tiền hơn từ nó.
Chính vì vậy, chính sự ý thức rõ ràng về việc làm một Forsyte ấy đã khiến cậu đón nhận bức thư dưới đây từ cụ Jolyon già với một tâm trạng vừa thông cảm vừa ngán ngẩm:
“NHÀ SHELDRAKE,
“BROADSTAIRS,
“Ngày 1 tháng 7.
“JO THÂN MẾN,”
(Nét chữ của tía hầu như chẳng thay đổi gì mấy trong hơn ba mươi năm mà cậu nhớ đến nó.)
“Chúng ta đã ở đây được hai tuần nay, và nhìn chung thời tiết khá tốt. Không khí rất sảng khoái, nhưng gan của tía lại có vấn đề, và tía sẽ rất vui mừng khi được trở lại thành phố. Tía không thể nói gì nhiều về con bé June, sức khỏe và tinh thần của nó rất thất thường, và tía chẳng hiểu rồi mọi chuyện sẽ đi đến đâu. Nó chẳng nói gì cả, nhưng rõ ràng là nó vẫn đang canh cánh về cái lễ đính hôn này — một thứ vừa giống đính hôn lại vừa chẳng phải đính hôn, và — trời mới biết được thế nào. Tía thực sự hoài nghi không biết có nên để nó quay về London trong hoàn cảnh hiện tại hay không, nhưng nó lại quá bướng bỉnh nên rất có thể sẽ nổi hứng quay về bất cứ lúc nào. Thực tế là cần phải có ai đó nói chuyện với Bosinney để xem ý định của cậu ta là gì. Tía ngại vụ này lắm, vì tía chắc chắn sẽ mắng cho cậu ta một trận tơi bời, nhưng tía nghĩ con, vốn quen biết cậu ta ở Câu lạc bộ, có thể ngỏ ý vài lời để tìm hiểu xem gã đó đang mưu tính gì. Dĩ nhiên con sẽ không làm ảnh hưởng đến danh dự của June theo bất kỳ cách nào. Tía sẽ rất vui nếu nhận được hồi âm của con trong vài ngày tới xem con có thu thập được thông tin gì không. Tình hình này khiến tía vô cùng phiền muộn, đêm nào tía cũng trằn trọc nghĩ ngợi. Gửi ngàn lời yêu thương đến Jolly và Holly.
“Bố của con,
“JOLYON FORSYTE.”
Jolyon trẻ tuổi trầm ngâm suy nghĩ về bức thư này lâu và nghiêm túc đến mức vợ cậu đã nhận ra vẻ bận lòng của chồng và hỏi chuyện gì đang xảy ra. Cậu đáp: “Không có gì.”
Cậu vốn có một nguyên tắc bất di bất dịch là không bao giờ đả động đến June. Con bé có thể hoảng sợ, cậu chẳng thể đoán trước nó sẽ nghĩ gì; vì thế, cậu vội vã xua tan mọi vẻ đăm chiêu khỏi nét mặt, nhưng việc này cũng mang lại kết quả tương tự như khi tía cậu làm vậy, bởi cậu đã thừa hưởng trọn vẹn sự minh bạch đến tội nghiệp của cụ Jolyon trong các vấn đề ngoại giao gia đình; và cô Jolyon trẻ, đang bận rộn với công việc nhà, đi lại với đôi môi mím chặt và liếc nhìn cậu bằng những ánh mắt khó dò.
Cậu lên đường đến Câu lạc bộ vào buổi chiều với bức thư trong túi, khi mà trong lòng vẫn chưa quyết định được điều gì.
Việc dò hỏi ý định của một người vốn là điều vô cùng khó chịu đối với cậu; và hoàn cảnh khác thường của chính cậu lại càng không làm giảm đi sự khó chịu ấy. Hành động đó thật giống phong cách của gia đình cậu, giống hệt tất cả những con người mà họ quen biết và giao du — bắt người khác phải tuân thủ cái gọi là quyền lợi của họ, ép một người phải đi vào khuôn phép; thật giống họ làm sao khi đem những nguyên tắc kinh doanh áp dụng vào các mối quan hệ riêng tư.
Và câu nói ấy trong bức thư — “Dĩ nhiên con sẽ không làm ảnh hưởng đến danh dự của June theo bất kỳ cách nào” — mới phản bội toàn bộ sự thật làm sao.
Thế nhưng bức thư ấy, với nỗi niềm bất bình cá nhân, sự lo lắng cho June, và lời “cảnh cáo tơi bời”, lại hết sức tự nhiên. Thảo nào tía cậu muốn biết Bosinney có ý đồ gì, thảo nào cụ lại nổi giận.
Thật khó lòng từ chối! Nhưng tại sao lại cứ giao việc này cho cậu làm cơ chứ? Điều đó quả thực thật không phải phép chút nào; nhưng chừng nào một người mang họ Forsyte còn đạt được mục đích của mình, thì họ sẽ chẳng mưu cầu quá khắt khe về phương tiện, miễn là vẫn giữ được vỏ bọc bề ngoài.
Cậu phải bắt đầu từ đâu, hay từ chối thế nào đây? Cả hai điều xem chừng đều bất khả thi. Thật là một phen khó xử cho Jolyon trẻ tuổi!
Cậu đến Câu lạc bộ lúc ba giờ, và người đầu tiên cậu nhìn thấy chính là Bosinney, đang ngồi thu lu trong một góc, thẫn thờ nhìn ra cửa sổ.
Jolyon trẻ tuổi ngồi xuống cách đó không xa, và bắt đầu nơm nớp nghĩ lại về tình thế của mình. Cậu liếc nhìn Bosinney đang ngồi đó mà không hề hay biết gì. Cậu vốn không thân thiết với Bosinney cho lắm, và đây có lẽ là lần đầu tiên cậu chăm chú quan sát anh ta đến thế; một người đàn ông có vẻ ngoài khác thường, từ y phục, khuôn mặt cho đến tác phong đều chẳng giống phần lớn các thành viên khác trong Câu lạc bộ — trong khi Jolyon trẻ tuổi, dẫu tâm trạng và tính tình đã đổi thay nhiều, vẫn giữ được nét kín đáo, gọn gàng đặc trưng của một Forsyte. Chỉ có mình cậu trong số những người họ Forsyte là không biết đến biệt danh của Bosinney. Con người này mang vẻ bất thường, không phải kiểu kỳ quặc, mà là khác thường; trông anh ta cũng phờ phạc, tiều tụy, hai bên má trũng xuống dưới gò má cao và rộng ấy, dẫu không hề mang vẻ bệnh tật, bởi anh ta có một thể hình vạm vỡ cùng mái tóc xoăn phảng phất sức sống của một cơ thể tráng kiện.
Có cái gì đó trong gương mặt và dáng vẻ của Bosinney đã chạm đến cõi lòng Jolyon trẻ tuổi. Cậu từng nếm trải đau khổ là gì, và người đàn ông này trông hệt như đang phải chịu đựng nỗi đau đớn khôn cùng.
Cậu đứng dậy và chạm vào cánh tay Bosinney.
Bosinney giật mình, nhưng không hề tỏ chút bối rối nào khi nhận ra đó là ai.
Jolyon trẻ tuổi ngồi xuống.
“Tôi đã không gặp anh từ lâu lắm rồi,” cậu nói. “Công trình nhà của họ hàng tôi tiến triển thế nào rồi?”
“Khoảng một tuần nữa là xong.”
“Tôi xin chúc mừng anh!”
“Cảm ơn — tôi chẳng biết đó có phải là chuyện đáng chúc mừng hay không nữa.”
“Thế sao?” Jolyon trẻ tuổi thắc mắc; “Tôi cứ nghĩ anh phải mừng vì trút bỏ được một dự án kéo dài như thế chứ; nhưng chắc anh cũng cảm thấy giống tôi mỗi khi phải dứt khỏi một bức tranh — một thứ giống như đứa con tinh thần vậy?”
Cậu nhìn Bosinney bằng ánh mắt ôn hòa.
“Phải,” người kia đáp với giọng cởi mở hơn, “nó rời khỏi tay mình và thế là hết chuyện. Tôi không biết là anh cũng biết vẽ đấy.”
“Chỉ là tranh màu nước thôi; tôi không dám tin tưởng lắm vào tác phẩm của mình.”
“Không tin tưởng vào nó á? Thế thì — sao anh có thể làm được chứ? Công việc chẳng có ích gì sất trừ phi anh đặt trọn niềm tin vào nó!”
“Hay lắm,” Jolyon trẻ tuổi nói; “đó chính xác là điều tôi vẫn thường tự nhủ. Nhân tiện đây, anh có để ý thấy rằng cứ hễ ai thốt lên ‘Hay lắm’, thì người ta lại luôn bồi thêm câu ‘Đó chính xác là điều tôi vẫn thường tự nhủ’ hay không? Nhưng nếu anh hỏi tại sao tôi lại làm thế, thì câu trả lời của tôi là, bởi vì tôi mang họ Forsyte.”
“Một Forsyte ư! Tôi chưa bao giờ nghĩ anh là người nhà đó cả!”
“Một Forsyte,” Jolyon trẻ tuổi đáp, “không phải là một loài sinh vật hiếm. Có hàng trăm kẻ như thế ngay trong thành viên của Câu lạc bộ này. Hàng trăm kẻ ngoài kia trên đường phố; anh có thể bắt gặp họ ở bất cứ nơi đâu anh đến!”
“Và làm sao để nhận ra họ, tôi xin phép được hỏi?” Bosinney nói.
“Dựa vào ý thức sở hữu của họ. Một người Forsyte luôn có cái nhìn thực tế — người ta có thể gọi là cái nhìn theo lẽ thông thường — về mọi sự vật, và cái nhìn thực tế ấy vốn bắt nguồn sâu xa từ ý thức sở hữu. Anh sẽ nhận thấy điều này: một Forsyte không bao giờ dại dột bộc lộ điểm yếu của mình cho thiên hạ.”
“Anh đang đùa đấy à?”
Đôi mắt Jolyon trẻ tuổi ánh lên vẻ tinh nghịch.
“Không đùa lắm đâu. Bản thân là một Forsyte, lẽ ra tôi không nên bàn chuyện này. Nhưng tôi giống như một con lai thuần chủng vậy; còn anh thì khác hoàn toàn, không thể nhầm lẫn vào đâu được: Anh khác biệt với tôi cũng nhiều như tôi khác biệt với người bác James — mẫu mực hoàn hảo của một Forsyte. Ý thức sở hữu của bác ấy đạt đến mức cực độ, trong khi anh hầu như chẳng có chút nào. Nếu không có tôi ở khoảng giữa để làm cầu nối, trông anh và họ sẽ như thuộc về hai loài khác nhau vậy. Tôi chính là mắt xích bị thiếu. Tất nhiên, tất cả chúng ta đều là nô lệ của của cải vật chất, và tôi thừa nhận đó chỉ là vấn đề mức độ, nhưng kẻ mà tôi gọi là ‘Forsyte’ chính là người rõ ràng bị vật chất trói buộc nhiều hơn là tự do. Anh ta biết thế nào là một món hời, thế nào là một sự an toàn, và sự bám chấp của anh ta vào của cải — bất luận đó là vợ, nhà cửa, tiền bạc hay danh tiếng — chính là dấu ấn độc quyền của anh ta.”
“À!” Bosinney lẩm bẩm. “Anh nên đăng ký bản quyền cho từ đó đi.”
“Tôi rất muốn,” Jolyon trẻ tuổi nói, “đứng lớp thuyết giảng về nó:
“Đặc tính và phẩm chất của một Forsyte: Loài sinh vật nhỏ bé này, dẫu bị quấy rầy bởi sự chế giễu từ chính đồng loại của mình, vẫn chẳng hề nao núng trước những tràng cười của những sinh vật lạ lùng khác (như anh hay tôi). Vốn có xu hướng cận thị bẩm sinh, hắn chỉ công nhận những kẻ cùng loài với mình, và trải qua những khoảng thời gian yên bình mang tính cạnh tranh giữa chốn bầy đàn ấy.”
“Anh nói về họ,” Bosinney bảo, “cứ như thể họ chiếm nửa nước Anh vậy.”
“Đúng vậy,” Jolyon trẻ tuổi nhắc lại, “họ chiếm nửa nước Anh, và còn là nửa tốt hơn nữa chứ, nửa an toàn, nửa hưởng lãi suất ba phần trăm, nửa có trọng lượng nhất. Chính sự giàu có và an toàn của họ đã tạo tiền đề cho mọi thứ; làm cho nghệ thuật của anh có đất sống, làm cho văn chương, khoa học, thậm chí cả tôn giáo có chỗ đứng. Nếu không có những kẻ mang họ Forsyte — những kẻ chẳng tin vào bất cứ thứ gì trong số đó, mà chỉ chăm chăm lợi dụng tất cả — thì chúng ta sẽ trôi dạt về đâu? Bạn tôi ơi, tầng lớp Forsyte chính là những kẻ trung gian, những thương nhân, những trụ cột của xã hội, là hòn đá tảng của lề thói quy chuẩn; họ là tất cả những gì đáng ngưỡng mộ!”
“Tôi không biết mình có hiểu ý anh không,” Bosinney nói, “nhưng tôi tưởng tượng có khối kẻ mang tư chất Forsyte, theo cách gọi của anh, đang làm trong nghề của tôi đấy chứ.”
“Dĩ nhiên rồi,” Jolyon trẻ tuổi đáp. “Đa phần các kiến trúc sư, họa sĩ hay nhà văn đều chẳng có nguyên tắc nào sất, y như bất kỳ kẻ mang họ Forsyte nào khác. Nghệ thuật, văn chương, tôn giáo tồn tại được là nhờ vào một nhúm những kẻ gàn dở thực sự tin tưởng vào những điều đó, cùng vô số những kẻ mang bản chất Forsyte biết tận dụng chúng cho mục đích thương mại. Tính sơ ra, ba phần tư các Viện sĩ Viện Hàn lâm Hoàng gia của chúng ta là người nhà Forsyte, bảy phần tám tiểu thuyết gia, và một tỷ lệ lớn giới truyền thông cũng vậy. Về khoa học thì tôi không dám chắc; nhưng họ lại hiện diện vô cùng hoành tráng trong lĩnh vực tôn giáo; tại Hạ viện thì có lẽ số lượng của họ đông đảo hơn bất cứ nơi đâu; còn giới quý tộc thì tự thân họ đã nói lên điều đó rồi. Nhưng tôi không hề cười cợt đâu. Thật nguy hiểm khi đi ngược lại số đông — và lại là một số đông hùng hậu đến thế!” Cậu đăm đăm nhìn Bosinney: “Thật nguy hiểm khi để cho bất cứ thứ gì cuốn phăng đi — một ngôi nhà, một bức tranh, hay một — người phụ nữ!”
Họ nhìn nhau. — Và như thể vừa làm một việc mà không một người mang họ Forsyte nào làm — tự bộc lộ điểm yếu của mình, Jolyon trẻ tuổi thu mình lại vào cái vỏ ốc quen thuộc. Bosinney phá vỡ sự im lặng.
“Tại sao anh cứ lấy người nhà của mình ra làm tiêu chuẩn thế?” anh hỏi.
“Người nhà tôi,” Jolyon trẻ tuổi đáp, “không đến nỗi quá cực đoan, và họ cũng có những nét kỳ quặc riêng tư như bất kỳ gia đình nào khác, nhưng họ sở hữu một cách rõ rệt hai phẩm chất chính là bài kiểm tra thực sự cho một Forsyte — khả năng không bao giờ có thể dâng hiến trọn vẹn thể xác lẫn tâm hồn cho bất cứ điều gì, và ‘ý thức sở hữu’.”
Bosinney mỉm cười: “Thế còn nhân vật vĩ đại kia thì sao, chẳng hạn như bác Swithin?”
“Ý anh là Swithin phỏng?” Jolyon trẻ tuổi hỏi. “À! Ở Swithin vẫn còn vương vấn chút gì đó mang tính nguyên thủy. Đời sống thị thành và tầng lớp trung lưu vẫn chưa tiêu hóa hết được con người lão. Toàn bộ những thế kỷ đồng áng và sức mạnh cơ bắp thuở xưa đã ngấm sâu vào con người lão, và cứ cắm rễ ở đó mãi, dẫu cho lão có ra dáng quý tộc đến mức nào đi chăng nữa.”
Bosinney có vẻ trầm ngâm. “À mà, anh đã phác họa chính xác từng chân tơ kẽ tóc người anh họ Soames của anh rồi đấy,” anh ta chợt nói. “Hắn ta sẽ đời nào tự sát đâu.”
Jolyon trẻ tuổi ném cho anh ta một cái nhìn thấu tận tâm can.
“Không,” cậu nói; “hắn ta không đời nào làm thế. Đó là lý do vì sao ta phải dè chừng hắn. Hãy đề phòng sự bám chấp của bọn họ! Cười cợt thì dễ thôi, nhưng đừng có hiểu lầm tôi. Coi thường một Forsyte là điều tai hại; phớt lờ họ lại càng nguy hiểm hơn!”
“Thế mà chính anh lại vừa làm điều đó đấy thôi!”
Jolyon trẻ tuổi thừa nhận cú đánh trúng đích ấy bằng cách tắt hẳn nụ cười trên môi.
“Anh quên mất,” cậu nói với một niềm kiêu hãnh kỳ lạ, “tôi cũng có thể bám trụ đến cùng — bản thân tôi cũng là một Forsyte. Tất cả chúng ta đều đang nằm trong vòng xoáy của những thế lực lớn lao. Kẻ nào rời bỏ chỗ dung thân bên bức tường — chà — chắc anh hiểu ý tôi rồi đấy.” Cuối cùng, cậu hạ giọng nói rất khẽ, như thể đang thốt ra một lời đe dọa, “Tôi không khuyên bất cứ ai — bước — theo con đường của tôi. Còn tùy thuộc vào từng hoàn cảnh.”
Máu bừng lên mặt Bosinney, nhưng rồi nhanh chóng rút đi, để lại làn da ngăm nâu vàng xỉn như trước. Anh ta cười ngắn một tiếng, để lại đôi môi nhếch lên thành một nụ cười kỳ lạ và đầy vẻ hung hãn; ánh mắt anh ta lộ vẻ khiêu khích Jolyon trẻ tuổi.
“Cảm ơn,” anh ta nói. “Anh thật tốt chết đi được. Nhưng các anh không phải là những gã duy nhất biết bám trụ đâu.” Anh đứng dậy.
Jolyon trẻ tuổi dõi theo bóng anh khuất dần, rồi chống tay lên trán và thở dài.
Trong căn phòng lờ mờ buồn ngủ và gần như trống hoác, âm thanh duy nhất vang lên là tiếng sột soạt lật báo, tiếng cọ xát của những que diêm đang được quẹt. Cậu cứ ngồi bất động như thế trong một quãng thời gian dài, sống lại những ngày tháng mà ngày trước, chính cậu cũng từng ngồi hàng giờ liền đăm đăm nhìn đồng hồ, ngóng chờ từng phút trôi qua — những khoảng thời gian dài đằng đẵng ngập tràn nỗi dằn vặt của sự bất định, cùng cảm giác đau nhói ngọt ngào, dữ dội; và nỗi thống khổ chậm rãi, ngọt lịm của mùa đó lại ùa về trong cậu với sự nhức nhối nguyên sơ. Hình bóng Bosinney với gương mặt hốc hác, cùng đôi mắt bồn chồn lúc nào cũng hướng về chiếc cục tích-tắc, đã khơi gợi lên trong lòng cậu một niềm thương cảm, đan xen lẫn lộn với một sự đố kỵ kỳ lạ, không tài nào cưỡng lại được.
Cậu quá đỗi quen thuộc với những dấu hiệu ấy. Hắn ta đang bước đi đâu — về chốn số phận nào đây? Người phụ nữ kiểu gì mà lại đang lôi kéo hắn về phía mình bằng thứ sức mạnh ma mị mà không màng danh dự, không nguyên tắc, không lợi ích nào có thể cưỡng lại nổi; thứ sức mạnh mà cách duy nhất để thoát thân chính là trốn chạy.
Trốn chạy! Nhưng tại sao Bosinney lại phải trốn chạy? Người ta trốn chạy khi đứng trước nguy cơ phá hoại tổ ấm gia đình, khi có con cái vướng bận, khi cảm thấy chính mình đang giẫm đạp lên những lý tưởng, đang đập vỡ một thứ gì đó. Nhưng ở đây, theo như cậu nghe ngóng được, mọi thứ hình như đã vỡ vụn sẵn ra để mặc hắn ta muốn làm gì thì làm.
Bản thân cậu ngày trước đã chẳng trốn chạy, và nếu có được làm lại từ đầu thì cậu cũng sẽ chẳng chạy trốn. Thế nhưng cậu đã bước đi xa hơn cả Bosinney, đã tự tay đập nát tổ ấm bất hạnh của chính mình, chứ không phải của kẻ khác: Và câu nói cổ xưa lại vọng về trong tâm trí cậu: “Số phận của một con người nằm ngay trong trái tim hắn.”
Trong chính trái tim hắn! Đường dài mới biết ngựa hay, chiếc bánh pudding của Bosinney — hắn ta vẫn còn phải nuốt nó cơ mà.
Suy nghĩ của cậu chuyển hướng sang người phụ nữ, người phụ nữ mà cậu chưa từng quen biết, nhưng dẫu sao cũng đã nghe qua đại cương câu chuyện về cuộc đời cô.
Một cuộc hôn nhân bất hạnh! Không hề có chuyện bạo hành — chỉ là thứ cảm giác khó chịu không sao gọi tên ấy, thứ tai ương khủng khiếp đã bóp nghẹt mọi sự ngọt ngào dưới vòm trời này; cứ thế từ ngày này qua ngày khác, từ đêm này sang đêm khác, từ tuần này sang tuần khác, từ năm này qua năm nọ, cho đến khi cái chết đặt dấu chấm hết.
Nhưng Jolyon trẻ tuổi, kẻ mà sự cay đắng trong lòng đã được thời gian xoa dịu, cũng nhìn nhận khía cạnh của Soames. Một kẻ như người anh họ của hắn, ngập tràn trong mọi định kiến và tín điều của giai cấp mình, thì lấy đâu ra sự thấu cảm hay nguồn cảm hứng cần thiết để phá vỡ cuộc sống ngột ngạt này? Đó là vấn đề của trí tưởng tượng, của việc tự đặt mình vươn tới tương lai vượt qua những lời bàn tán khó nghe, những điệu cười khẩy và tiếng thị phi bám riết theo sau những vụ ly thân như thế, vượt qua những nỗi đau xót thoáng qua do việc không còn được nhìn thấy cô ấy gây ra, vượt qua cả sự chê bai nghiêm khắc của những kẻ đạo đức giả. Nhưng có mấy ai, và đặc biệt là những người đàn ông thuộc tầng lớp của Soames, lại có đủ trí tưởng tượng để làm được điều đó. Con người trên cõi đời này thì nhiều vô kể, nhưng trí tưởng tượng thì lại chẳng đủ để chia đều cho tất cả! Và lạy Chúa tôi, lý thuyết với thực hành khác nhau một trời một vực làm sao; khối kẻ, có lẽ thậm chí bao gồm cả Soames, luôn ôm ấp những quan điểm cao thượng về các vấn đề đại loại thế, để rồi khi giày vây đến chân lại tìm ra muôn vàn yếu tố biệt lệ biến chính mình thành ngoại lệ.
Hơn nữa, cậu cũng hoài nghi sự phán đoán của chính mình. Bản thân cậu từng trải qua cảnh ngộ đó, từng nếm trải tận cùng vị cay đắng của một cuộc hôn nhân bất hạnh, vậy làm sao cậu có thể đưa ra cái nhìn bao quát và vô tư như những kẻ chưa từng bén mảng tới chiến tuyến? Lời khai của cậu mang tính thực tế quá mức — giống như lời bàn về quân sự của một người lính đã trải qua bao trận mạc khốc liệt, đem ra so sánh với lời của những kẻ ngoại đạo chưa từng phải chịu cái bất lợi là nhìn nhận sự việc ở cự ly quá gần. Phần lớn mọi người sẽ coi một cuộc hôn nhân như của Soames và Irene là khá êm ấm thành công; hắn có tiền, nàng có sắc; đó là một vụ thỏa thuận ổn thỏa. Chẳng có lý do gì để họ không thể tiếp tục lết đi cùng nhau, dẫu cho có căm ghét đối phương đi chăng nữa. Chẳng hề gì nếu họ tự đi con đường riêng của mình một chút, miễn là vẫn giữ thể diện bên ngoài — sự thiêng liêng của mối quan hệ vợ chồng, của mái nhà chung, vẫn được tôn trọng. Một nửa số cuộc hôn nhân trong giới thượng lưu đều diễn ra theo khuôn mẫu đó: Đừng làm tổn thương sự nhạy cảm của Xã hội; đừng làm tổn thương sự nhạy cảm của Giáo hội. Tránh được việc làm tổn thương những thứ đó thì có hy sinh bao nhiêu cảm xúc cá nhân cũng đáng. Những lợi ích của một mái ấm vững chãi là điều có thật, có thể sờ nắn được, nhiều như những món tài sản; duy trì hiện trạng là con đường không rủi ro. Việc đập nát một tổ ấm suy cho cùng là một canh bạc nguy hiểm, lại ích kỷ nữa là khác.
Đó là lập luận bào chữa, và Jolyon trẻ tuổi lại thở dài.
“Cốt lõi của tất cả những điều này,” cậu nghĩ, “chính là tài sản, nhưng có khối kẻ không thích người ta phơi bày sự thật đó theo cách này. Đối với họ, đó là ‘sự thiêng liêng của dây tơ hồng vợ chồng’; nhưng sự thiêng liêng của mối tơ duyên ấy lại phụ thuộc vào sự thiêng liêng của gia đình, và sự thiêng liêng của gia đình lại phụ thuộc vào sự thiêng liêng của tài sản. Thế mà tôi lại cứ tưởng tượng tất cả những con người ấy đều là tín đồ của một Đấng tối cao chưa từng sở hữu bất cứ thứ gì trên đời. Thật là nực cười!”
Và một lần nữa Jolyon trẻ tuổi lại thở dài.
“Liệu trên đường về nhà hôm nay, tôi có đi mời bất kỳ kẻ khốn khổ nào gặp được đến chia sẻ bữa tối của mình — thứ bữa tối vốn đã chẳng đủ cho chính tôi, hay ít ra là cho vợ tôi, người tối quan trọng đối với sức khỏe và hạnh phúc của tôi — hay không? Xét cho cùng, biết đâu Soames lại làm đúng khi thực thi quyền lực của mình và duy trì qua thực tiễn cái nguyên tắc thiêng liêng về tài sản vốn mang lại lợi ích cho tất cả chúng ta, ngoại trừ những kẻ phải chịu đựng đau khổ vì tiến trình đó.”
Và thế là cậu đứng dậy khỏi chiếc ghế, len lỏi qua mê cung những dãy bàn, cầm lấy chiếc mũ, rồi lê bước uể oải dọc theo những con phố nóng bức ngập tràn xe cộ, nồng nặc mùi khói bụi để trở về nhà.
Trước khi đặt chân đến đại lộ Wistaria, cậu lấy bức thư của cụ Jolyon ra khỏi túi, cẩn thận xé thành từng mảnh vụn rồi tung vào lớp bụi đường.
Cậu dùng chìa khóa mở cửa bước vào và gọi tên vợ. Nhưng cô đã đi vắng, dẫn theo cả Jolly và Holly, căn nhà trống hoác; chỉ có con chó Balthasar nằm cô độc dưới bóng râm ngoài vườn đang nhe răng táp ruồi.
Jolyon trẻ tuổi cũng lặng lẽ ngồi xuống đó, dưới tán cây lê cằn cỗi chẳng bao giờ kết trái.
