Vào buổi chiều Soames sang Pháp, Jolyon nhận được một bức điện tín tại Robin Hill:

“Con trai anh mắc bệnh lỵ, hiện chưa nguy hiểm đến tính mạng, sẽ gửi điện tín tiếp.”

Bức điện đến vào lúc gia đình đang vô cùng bận rộn vì cuộc chia tay cận kề của June, người đã đặt chỗ trên tàu khởi hành vào ngày hôm sau. Quả thực, cô đang bận giao phó Eric Cobbley cùng gia đình cho cha mình chăm sóc thì thông điệp ấy tới.

Quyết định trở thành y tá Hội Chữ Thập Đỏ, được đưa ra dưới sự thúc đẩy từ việc tòng quân của Jolly, đã được thực hiện một cách trung thành dẫu kèm theo sự bực bội và tiếc nuối mà mọi thành viên gia đình Forsyte đều cảm thấy khi sự việc làm hạn chế quyền tự do cá nhân của họ. Ban đầu đầy nhiệt huyết về sự “tuyệt vời” của công việc, sau một tháng, cô bắt đầu cảm thấy bản thân có thể tự rèn luyện tốt hơn nhiều so với những gì người khác đào tạo cho cô. Và nếu Holly không khăng khăng noi theo gương cô, cũng đòi đi học nghề y tá, thì chắc chắn cô đã “quay xe”. Việc Jolly cùng Val và tiểu đoàn của họ lên đường vào tháng Tư càng làm cứng rắn thêm quyết tâm đang lung lay của cô. Nhưng giờ đây, ngay trước lúc lên đường, ý nghĩ bỏ mặc Eric Cobbley cùng vợ và hai đứa con trôi nổi giữa dòng đời lạnh lẽo của một thế giới vô ơn cứ nặng trĩu trong lòng, khiến cô vẫn có nguy cơ đổi ý. Đọc bức điện tín ấy, với thực tế đầy bất an của nó, đã chấm dứt mọi do dự. Cô đã hình dung ra cảnh mình đang chăm sóc Jolly—vì dĩ nhiên họ phải cho cô chăm sóc em ruột mình chứ! Jolyon—vốn luôn rộng lượng và đầy hoài nghi—thì không hề có hy vọng đó. Tội nghiệp June!

Liệu có bất kỳ người nhà Forsyte nào thuộc thế hệ của cô thấu hiểu cuộc đời này thô lỗ và tàn nhẫn đến nhường nào không? Kể từ khi biết tin con trai mình đặt chân đến Cape Town, ý nghĩ về thằng bé cứ như một cơn bệnh tái phát trong lòng Jolyon. Anh không tài nào nguôi ngoai được cảm giác rằng Jolly luôn gặp nguy hiểm. Bức điện tín, dù nghiêm trọng, lại mang đến sự nhẹ nhõm phần nào. Dù sao đi nữa, thằng bé giờ đây đã an toàn trước đạn dược. Thế nhưng—căn bệnh lỵ này lại là một thứ dịch bệnh vô cùng độc ác! Tờ The Times tràn ngập cáo phó về những cái chết do nó gây ra. Tại sao anh lại không thể nằm ở ngoài đó, trong bệnh viện vùng sâu vùng xa ấy, để con trai mình được bình an ở nhà? Sự hy sinh quên mình, hoàn toàn không mang chất Forsyte của ba đứa con thực sự khiến Jolyon vô cùng bối rối. Anh sẵn sàng đổi chỗ cho Jolly, bởi vì anh yêu con trai mình; nhưng không có động cơ cá nhân nào như vậy chi phối chúng. Anh chỉ có thể nghĩ rằng điều đó đánh dấu sự suy tàn của dòng giống nhà Forsyte.

Chiều hôm đó, Holly bước ra chỗ anh dưới tán cây sồi già. Con bé đã lớn lên rất nhiều trong những tháng ngày đào tạo y tá xa nhà vừa qua. Và khi nhìn thấy nó tiến lại gần, anh thầm nghĩ: “Nó có nhiều lý trí hơn June, dẫu vẫn còn là một đứa trẻ; khôn ngoan hơn nhiều. Tạ ơn Chúa vì nó không sang đó.” Con bé đã ngồi lên xích đu, vô cùng lặng lẽ và bất động. “Nó cũng cảm thấy chuyện này,” Jolyon nghĩ, “nhiều như mình vậy”; và khi thấy ánh mắt con bé dán chặt vào mình, anh nói: “Con đừng quá bận lòng, con yêu của cha. Nếu thằng bé không bị bệnh, nó có khi còn đối mặt với nguy hiểm lớn hơn nhiều.”

Holly bước xuống khỏi chiếc xích đu.

“Con muốn nói với cha một điều. Chính vì con mà Jolly mới tòng quân và ra trận.”

“Sao lại thế?”

“Khi cha vắng nhà ở Paris, Val Dartie và con đã đem lòng yêu nhau. Chúng con thường cưỡi ngựa trong công viên Richmond; chúng con đã đính hôn. Jolly phát hiện ra, và nghĩ rằng cậu ấy phải ngăn chặn điều đó; thế nên cậu ấy thách thức Val tòng quân. Tất cả tại con hết, cha ạ; và con cũng muốn sang đó. Bởi vì nếu có chuyện gì xảy ra với một trong hai người bọn họ, con sẽ cảm thấy vô cùng tồi tệ. Hơn nữa, con cũng đã được đào tạo y tá ngang ngửa June.”

Jolyon đẫn đờ nhìn con bé với nỗi bàng hoàng nhuốm màu mỉa mai. Hóa ra đây là câu trả lời cho câu hỏi mà anh vẫn hằng tự vấn; và ba đứa con của anh rốt cuộc vẫn thuần chất là người nhà Forsyte. Lẽ ra Holly phải kể hết chuyện này cho anh nghe từ trước chứ! Nhưng anh kìm nén những lời cay đắng chực trào trên môi. Sự dịu dàng với thế hệ trẻ có lẽ là điều răn thiêng liêng nhất trong tín điều của anh. Chắc chắn anh đã nhận được những gì xứng đáng với mình. Đính hôn! Hóa ra đây là lý do khiến anh mất đi sự gắn kết với con bé! Và lại với cậu thanh niên Val Dartie—cháu trai của Soames—ở chiến tuyến bên kia! Mọi chuyện thật là chướng tai gai mắt làm sao. Anh gấp giá vẽ lại, và dựng bức tranh phác thảo tựa vào thân cây.

“Con đã nói với June chưa?”

“Rồi ạ; chị ấy bảo thế nào cũng sẽ tìm cách nhét con vào buồng ngủ của chị ấy. Đó là một buồng đơn; nhưng một trong hai đứa có thể ngủ dưới sàn. Nếu cha đồng ý, chị ấy sẽ lên đó ngay bây giờ để xin phép.”

“Đồng ý ư?” Jolyon nghĩ. “Hơi muộn màng rồi đấy để mà xin phép chuyện đó!” Nhưng rồi anh lại tự kiềm chế bản thân.

“Con còn quá trẻ, con yêu ạ; họ sẽ không cho con đi đâu.”

“June quen vài người mà chị ấy từng giúp đỡ để sang Cape Town. Nếu họ chưa cho con làm y tá ngay, con có thể ở lại với họ và tiếp tục học nghề ở trỏng. Để con đi đi, cha!”

Jolyon mỉm cười bởi vì anh chỉ muốn khóc.

“Cha không bao giờ ngăn cản ai làm bất cứ điều gì,” anh nói.

Holly chồm tay ôm lấy cổ anh.

“Ôi! Cha là người tuyệt vời nhất trên đời.”

“Điều đó có nghĩa là người tệ hại nhất,” Jolyon thầm nghĩ. Nếu có khi nào anh hoài nghi về tín điều bao dung của mình, thì chính là vào lúc này.

“Cha không có thiện cảm với gia đình Val,” anh nói, “và cha cũng không quen Val, nhưng Jolly không thích cậu ta.”

Holly nhìn ra xa xăm và đáp:

“Con yêu anh ấy.”

“Thế thì chịu rồi,” Jolyon nói một cách khô khan, rồi bắt gặp biểu cảm trên khuôn mặt con bé, anh hôn nó với ý nghĩ: “Còn gì bi thảm hơn niềm tin của tuổi trẻ cơ chứ?” Trừ phi anh thực sự cấm tiệt con bé đi, còn không thì hiển nhiên anh phải chấp nhận thực tế cho êm chuyện, thế là anh cùng June lên thành phố. Dù là nhờ sự kiên trì của June, hay vì thực tế viên chức mà họ gặp vốn là một người bạn học cũ của Jolyon, họ đã xin được phép cho Holly ở chung buồng đơn. Tối hôm sau, anh đưa hai cô con gái ra ga Surbiton, và rồi họ lặng lẽ rời xa anh, được trang bị đầy đủ tiền bạc, thức ăn cho người bệnh, cùng những bức thư tín dụng mà người nhà Forsyte không thể thiếu trong những chuyến đi.

Anh lái xe trở về Robin Hill dưới bầu trời rực rỡ để dùng bữa tối muộn, món ăn được dọn lên với sự chu đáo tăng gấp bội bởi những người hầu đang cố tỏ cho anh thấy rằng họ đồng cảm, và anh ăn với sự cẩn trọng cũng tăng gấp bội để cho họ thấy anh trân trọng sự đồng cảm ấy. Nhưng quả thực là một sự giải thoát khi được ra bãi cỏ lát đá cờ—được kiến trúc sư trẻ Bosinney khéo léo lựa chọn về hình dáng và màu sắc—với màn đêm đang buông xuống xung quanh, một đêm đẹp trời làm sao, hầu như chẳng thì thầm qua những tán cây, và tỏa hương ngọt ngào đến mức làm tim anh nhói đau. Bãi cỏ đẫm sương đêm, và anh cứ đi đi lại lại trên những phiến đá ấy, cho đến khi đột nhiên anh có cảm giác mình là một trong ba người, không phải đang đi vòng, mà đang quay ngoắt lại ở mỗi đầu con đường, sao cho người cha luôn ở vị trí gần ngôi nhà nhất, và người con trai luôn ở vị trí gần rìa bãi cỏ nhất. Mỗi người đều đặt nhẹ một tay lên cánh tay anh; anh không dám nhấc tay lên cầm xì-gà vì sợ làm họ động chân động tay, và điếu xì-gà cứ thế cháy tàn, rơi tro lên người anh, cho đến khi nó tuột khỏi đôi môi giờ đây đang nóng bừng của anh. Lúc ấy họ mới rời đi, và đôi tay anh bỗng thấy lạnh buốt. Ba con người mang tên Jolyon trong một thân xác Jolyon vừa mới bước đi cùng nhau.

Anh đứng lặng, đếm những âm thanh—một cỗ xe ngang qua đường cái, một đoàn tàu ở đằng xa, con chó ở trang trại nhà Gage, những tán cây thì thầm, người chểnh mảng thổi sáo ống. Vô số vì sao trên kia—rực rỡ và lặng thinh, ở tận chốn xa xôi nào! Chưa có vầng trăng nào xuất hiện! Vừa đủ ánh sáng để anh nhìn thấy những phiến đá tối màu và phần lá kiếm của những khóm hoa diên vĩ dọc theo mép bãi cỏ—loài hoa yêu thích của anh mang sắc màu của chính màn đêm trên những cánh hoa cong queo nhăn nhúm. Anh quay người hướng về phía ngôi nhà. To lớn, tối tăm, chẳng có một linh hồn nào ngoài anh sống ở cả cái khu vực đó. Sự cô độc đến cùng cực! Anh không thể tiếp tục sống ở đây một mình được nữa. Thế nhưng, chừng nào cái đẹp còn tồn tại, cớ gì con người ta lại phải cảm thấy cô đơn? Câu trả lời—giống như lời giải cho câu đố của một kẻ ngốc—đó là: Bởi vì anh ta vốn dĩ cô đơn. Cái đẹp càng lớn, sự cô đơn càng sâu sắc, bởi vì ẩn sau cái đẹp là sự hài hòa, và ẩn sau sự hài hòa chính là—sự hòa hợp sum vầy. Cái đẹp không thể xoa dịu nếu tâm hồn đã phai tàn sự gắn kết. Đêm nay, đẹp đến phát rồ, với lớp phấn nho phủ màng trên ánh sao, cùng hơi thở của cỏ hoa và mật ngọt tỏa ra từ đó, anh chẳng thể nào thưởng thức nổi, trong khi người phụ nữ vốn là sinh mệnh của cái đẹp đối với anh, là hiện thân và bản chất của nó, lại bị chia cắt khỏi anh, giờ đây bị chia cắt hoàn toàn, anh cảm thấy thế, bởi những chuẩn mực đạo đức danh dự.

Anh có một đêm ngủ chẳng ra gì, cứ trằn trọc đấu tranh để đạt được sự buông xuôi mà những người nhà Forsyte khó lòng với tới, vốn đã quen sống theo ý mình và được cha mẹ để lại cho một gia tài thoải mái. Nhưng sau bình minh, anh chợp mắt được một lúc, và chẳng mấy chốc đã mơ một giấc mơ kỳ lạ.

Anh đang đứng trên một sân khấu với những tấm màn nhung sang trọng cao ngất ngưởng—cao tận những vì sao—trải dài theo hình bán nguyệt từ đèn chớp sân khấu này sang đèn chớp sân khấu khác. Bản thân anh rất nhỏ bé, một bóng đen nhỏ bé bồn chồn đi lang thang khắp nơi; và điều kỳ lạ là anh không hoàn toàn là chính mình, mà còn là cả Soames nữa, thế nên anh không chỉ trải nghiệm mà còn đang quan sát. Hình bóng này của chính anh và Soames đang cố tìm lối thoát qua những tấm màn nhung, thứ vốn nặng nề và tối tăm, cứ giam hãm anh lại. Vài lần anh đã bước băng qua trước mặt chúng trước khi vui mừng nhận ra một khe hở bất ngờ hẹp—một khe sáng cao mang vẻ đẹp mang màu sắc của những đóa hoa diên vĩ, giống như một góc thiên đường xa xôi, không thể tả xiết. Bước nhanh về phía trước để lách qua đó, anh nhận thấy những tấm màn đang khép lại ngay trước mặt mình. Vô cùng thất vọng, anh—hay đó là Soames?—lại tiếp tục bước đi, và khe sáng ấy lại hiện ra qua lớp màn rẽ sang hai bên, để rồi lại khép lại quá nhanh một lần nữa. Cứ thế lặp đi lặp lại và anh chẳng tài nào bước qua được cho đến khi bừng tỉnh với cái tên “Irene” thốt lên trên môi. Giấc mơ khiến anh vô cùng bứt rứt, đặc biệt là sự đồng nhất giữa bản thân anh và Soames.

Sáng hôm sau, thấy không thể nào làm việc được, anh dành hàng giờ cưỡi con ngựa của Jolly để tìm kiếm sự kiệt sức. Và sang ngày thứ hai, anh quyết định chuyển đến London để xem mình có thể xin phép đi theo các con gái đến Nam Phi hay không. Anh vừa bắt đầu thu dọn hành lý vào sáng hôm sau thì nhận được bức thư này:

“KHÁCH SẠN GREEN,

“RICHMOND.

“Ngày 13 tháng 6.

“JOLYON YÊU QUÝ CỦA EM,

“Anh sẽ ngạc nhiên khi thấy em ở gần anh đến nhường nào. Paris trở thành nơi không thể sống nổi—và em đã đến đây để ở trong tầm với những lời khuyên của anh. Em rất mong được gặp lại anh. Kể từ khi anh rời Paris, em nghĩ mình chẳng gặp ai mà bản thân có thể thực sự trò chuyện cùng. Mọi chuyện của anh và con trai anh vẫn ổn chứ? Em nghĩ hiện tại không ai biết em đang ở đây cả.

“Mãi mãi là bạn của anh,

“IRENE.”

Irene ở cách anh chưa đầy ba dặm!—và lại đang trên đường trốn chạy! Anh đứng đó với nụ cười kỳ lạ trên môi. Chuyện này còn vượt quá những gì anh đã tính toán!

Khoảng trưa, anh bắt đầu đi bộ băng qua công viên Richmond, và trên đường đi, anh thầm nghĩ: “Công viên Richmond! Chà, đúng là rất hợp với người nhà Forsyte chúng ta!” Không phải là người nhà Forsyte sống ở đó—chẳng ai sống ở đó ngoại trừ hoàng gia, các kiểm lâm viên và bầy hươu nai—nhưng ở công viên Richmond, Thiên nhiên được phép tiến đến một giới hạn nhất định chứ không hơn, tạo ra vẻ ngoài dũng mãnh là tự nhiên, như muốn nói lên rằng: “Hãy nhìn bản năng của ta xem—chúng gần như là những niềm đam mê, suýt chút nữa thì vượt khỏi tầm kiểm soát, nhưng tất nhiên là vẫn chưa hoàn toàn; tâm điểm của sự sở hữu chính là làm chủ chính mình.” Vải! Công viên Richmond tự làm chủ chính mình, ngay cả trong ngày tháng Sáu tươi sáng ấy, với những tiếng chim cu cúc kêu vút qua những ngọn cây, và những chú chim bồ câu rừng đang báo hiệu mùa hè đang độ rực rỡ.

Khách sạn Green, nơi Jolyon bước vào lúc một giờ, nằm gần như đối diện với quán trọ nổi tiếng hơn là quán Crown and Sceptre; nó khiêm nhường, cực kỳ đáng kính, không bao giờ thiếu món thịt bò nguội, bánh tart quả lý gai, và vài vị phu nhân quý tộc lớn tuổi, thế nên trước cửa hầu như lúc nào cũng đỗ một cỗ xe ngựa kéo đôi.

Trong căn phòng được trang trí bằng vải chintz trơn tuột đến mức triệt tiêu mọi cảm xúc, Irene đang ngồi trên chiếc ghế đẩu đàn piano được bọc vải thêu thùa, chơi bản “Hansel and Gretel” từ một bản nhạc cũ. Phía trên cô trên bức tường, nơi vẫn chưa được dán giấy dán tường Morris, là một bức tranh in hình Nữ hoàng ngồi trên lưng ngựa pony, giữa bầy chó săn hươu, những chiếc mũ phong cách Scotland, và những chú hươu đực bị hạ gục; bên cạnh cô trong một chiếc chậu trên bệ cửa sổ là một chậu hoa fuchsia trắng và hồng. Sự đậm chất Victoria của căn phòng hầu như biết nói; và trong chiếc váy ôm sát cơ thể, Irene hiện lên trong mắt Jolyon giống như nữ thần Venus trỗi dậy từ chiếc vỏ sò của thế kỷ trước.

“Nếu chủ quán có mắt nhìn,” anh nói, “hắn sẽ mời cô ra cửa; cô đã phá hỏng phong cách trang trí của hắn rồi đấy.” Cứ thế, anh nhẹ nhàng xoa dịu một khoảnh khắc đầy cảm xúc. Sau khi đã ăn thịt bò nguội, quả óc chó ngâm giấm, bánh tart quả lý gai, và uống bia gừng đóng chai sành, họ đi bộ vào Công viên, và những lời trò chuyện nhẹ nhàng nhường chỗ cho sự im lặng mà Jolyon vẫn hằng e sợ.

“Em chưa kể cho anh nghe về Paris,” cuối cùng anh cũng lên tiếng.

“Không. Em đã bị theo dõi suốt một thời gian dài; người ta rồi cũng quen với chuyện đó thôi. Nhưng rồi Soames đã đến. Vụ bức tượng nàng Niobe nhỏ bé—cũng câu chuyện ấy; liệu em có quay về với anh ta không?”

“Thật không thể tin nổi!”

Cô nói mà không ngẩng mắt lên, nhưng giờ thì cô ngước nhìn anh. Ánh mắt đen láy đắm chìm vào mắt anh nói lên điều mà không lời nào có thể diễn tả: “Em đã đi đến tận cùng rồi; nếu anh muốn có em, em đây rồi.”

Liệu về mặt cường độ cảm xúc thuần túy, anh đã từng—dẫu đã có tuổi—trải qua khoảnh khắc nào như thế chưa?

Câu nói: “Irene, anh tôn thờ em!” suýt nữa thì thốt ra khỏi môi anh. Thế rồi, với sự minh mẫn mà anh không thể tin rằng tầm nhìn tinh thần của mình có thể đạt được, anh nhìn thấy Jolly đang nằm với khuôn mặt tái mét quay vào bức tường trắng.

“Con trai anh đang rất ốm ở ngoài đó,” anh bình tĩnh nói.

Irene luồn tay vào cánh tay anh.

“Chúng ta đi tiếp đi; em hiểu mà.”

Không cần những lời giải thích ru rà ru rứa nào nữa! Cô đã hiểu! Và họ tiếp tục bước đi giữa đám dương xỉ, cao ngập đầu gối, giữa những cái hang thỏ và những gốc cây sồi, trò chuyện về Jolly. Anh rời xa cô hai tiếng đồng hồ sau tại cổng Richmond Hill, và quay bước hướng về nhà.

“Vậy là cô ấy biết tình cảm của mình dành cho cô ấy rồi,” anh nghĩ. Dĩ nhiên rồi! Không thể che giấu sự thật đó trước một người phụ nữ như thế được!