[Vào] ngày cuối tháng Năm của những năm đầu thập niên chín mươi, tầm khoảng sáu giờ chiều, cụ Jolyon Forsyte đang ngồi dưới tán cây sồi phía dưới thềm nhà của mình ở Robin Hill. Cụ đang chờ lũ dắt (midge) đốt mình trước khi từ giã ánh hoàng hôn rực rỡ của buổi chiều. Bàn tay gầy gân guốc và điểm những mạch máu xanh của cụ đang cầm lấy phần đuôi một điếu xì gà bằng những ngón tay thon dài, móng tay để dài vót nhọn—một kiểu móng nhọn được mài giũa cẩn thận vẫn còn được cụ lưu giữ từ những ngày đầu thời Victoria, khi mà việc không chạm vào bất cứ thứ gì, ngay cả bằng đầu ngón tay, được xem là một nét thanh lịch đỉnh cao. Trán vòm cao, bộ râu mép trắng muốt, đôi gò má hóp và chiếc hàm dài gầy guof của cụ được che khuất khỏi ánh nắng xế tà bởi một chiếc mũ Panama màu nâu cũ kỹ. Chân cụ vắt chéo; toàn bộ tư thế toát lên vẻ thản nhiên và một nét tao nhã đặc trưng của một cụ già mỗi sáng vẫn xức nước hoa eau de Cologne lên chiếc khăn tay lụa của mình. Dưới chân cụ nằm một chú chó lông xù màu nâu trắng đang cố làm giống chó Pomeranian—chú chó Balthasar, kẻ từng có mối thù truyền kiếp với cụ Jolyon nhưng giờ đây đã chuyển thành sự gắn bó sâu sắc qua năm tháng. Ngay gần chiếc ghế của cụ là một chiếc xích đu, trên đó có một con búp bê của bé Holly—được gọi là “Duffer Alice”—với phần thân quỵ hẳn xuống đôi chân và chiếc mũi buồn rầu vùi sâu trong lớp váy lót màu đen. Con búp bê này lúc nào cũng nghịch ngợm hư hỏng nên nó chẳng bận tâm đến việc mình đang ngồi ra sao. Ngay bên dưới cây sồi, thảm cỏ dốc xuống một gờ đất, kéo dài đến khu vườn dương xỉ, và vượt qua khoảng không gian tinh tế đó, nó chuyển thành những cánh đồng, dải đất thoai thoải dẫn xuống cái ao, khóm bụi rậm, và một khung cảnh—“Đẹp tuyệt, thật đáng chú ý”—nơi mà Swithin Forsyte, đứng ngay dưới gốc cây này, đã từng ngắm nhìn từ năm năm trước khi lái xe cùng Irene đến đây để xem nhà. Cụ Jolyon từng nghe kể về chiến tích của người em trai mình—chuyển đi chơi xe đó đã trở thành một giai thoại nổi tiếng trên sàn giao dịch Forsyte. Swithin! Vậy mà gã đó đã vội vã qua đời vào tháng Mười một vừa qua ở tuổi bảy mươi chín, làm dấy lại mối nghi ngờ về việc liệu dòng họ Forsyte có thể sống mãi hay không, ý nghĩ vốn từng xuất hiện lần đầu tiên khi dì Ann qua đời. Qua đời! Để rồi giờ đây chỉ còn lại Jolyon và James, Roger và Nicholas cùng Timothy, Julia, Hester, Susan! Và cụ Jolyon thầm nghĩ: “Tám mươi lăm tuổi! Ta chẳng thấy già chút nào—ngoại trừ những lúc cơn đau ấy tái phát.”

Ký ức của cụ ngược dòng tìm kiếm. Cụ đã chẳng còn cảm thấy tuổi già của mình kể từ khi mua lại ngôi nhà kém may mắn của người cháu Soames và dọn về định cư tại Robin Hill này hơn ba năm trước. Cứ như thể cụ đang trẻ lại sau mỗi mùa xuân, được sống ở vùng quê cùng con trai và các cháu—June, cùng mấy đứa nhỏ của cuộc hôn nhân thứ hai là Jolly và Holly; được sống ở đây, rời xa sự ồn ào của London và tiếng bàn tán rôm rả ở sàn giao dịch Forsyte, thảnh thơi khỏi những buổi họp hành ban bệ, tận hưởng một bầu không khí tuyệt vời chẳng bận việc gì mà chỉ toàn vui chơi, với vô số bận rộn thú vị trong việc hoàn thiện và tô điểm cho ngôi nhà cùng khu đất rộng hai mươi mẫu Anh, cũng như chiều chuộng những ý thích bất chợt của Holly và Jolly. Tất cả những khúc mắc và cay đắng từng tích tụ trong lòng cụ suốt quãng thời gian dài đầy bi kịch ấy của June, Soames, người vợ Irene của nó, và tội nghiệp chàng trai trẻ Bosinney, giờ đây đều đã được xoa dịu phẳng lặng. Ngay cả June cuối cùng cũng rũ bỏ được nỗi u sầu—chứng kiến chuyến du lịch Tây Ban Nha mà con bé đang thực hiện cùng cha và mẹ kế. Sự vắng mặt của họ để lại một bầu không khí bình yên kỳ lạ đến hoàn hảo; thật hạnh phúc nhưng cũng thật trống trải, bởi con trai cụ không có ở đó. Jo chưa bao giờ mang lại cho cụ điều gì ngoài sự an lòng và niềm vui trong những năm gần đây—một anh chàng dễ mến; nhưng phụ nữ nói chung—thậm chí là những người tuyệt vời nhất—vẫn khiến người ta thấy hơi phiền phức, trừ khi đương nhiên là ta ngưỡng mộ họ.

Từ đằng xa, tiếng chim cu gáy vọng lại; một con chim bồ câu rừng đang gù trên nhành cây du đầu tiên ở cánh đồng, và kìa, hoa cúc dại cùng hoa mao lương mọc lên dày đặc sau lần cắt cỏ vừa rồi! Gió cũng đã thổi hướng Tây Nam—một làn gió thật dễ chịu, tràn trề nhựa sống! Cụ đẩy chiếc mũ ra sau để ánh nắng chiếu rọi lên cằm và má mình. Chẳng hiểu sao, hôm nay cụ lại thèm có người bầu bạn—thèm được ngắm nhìn mộtKhuôn mặt xinh xắn. Người ta thường đối xử với người già cứ như thể họ chẳng cần gì trên đời. Và với triết lý phi-Forsyte vẫn luôn thỉnh thoảng len lỏi vào tâm hồn mình, cụ thầm nghĩ: “Con người ta chẳng bao giờ là thấy đủ cả. Ngay cả khi một chân đã bước vào quan tài, chắc ta vẫn muốn một thứ gì đó cho mà xem, chẳng có gì phải ngạc nhiên!” Ở chốn này—tránh xa những xô bồ của sự đời—các cháu tôi, cùng những đóa hoa, cây cối, chim chóc trong lãnh địa nhỏ bé này, chưa kể đến ánh mặt trời, mặt trăng và muôn vì tinh tú ở trên cao, ngày đêm đều thì thầm với cụ câu thần chú: “Vừng ơi, mở ra.” Và cánh cửa vừng đã thực sự mở ra—mở đến mức nào, có lẽ chính cụ cũng không lường hết được. Cụ vẫn luôn nhạy cảm trước những gì người ta bắt đầu gọi là “Thiên nhiên”, một cách chân thành, gần như tôn kính, mặc dù cụ chưa bao giờ bỏ được thói quen gọi một buổi hoàng hôn đơn giản là hoàng hôn và một thắng cảnh là thắng cảnh, bất kể chúng có lay động lòng cụ sâu sắc đến đâu. Thế nhưng ngày nay, Thiên nhiên thực sự khiến cụ thổn thức khôn nguôi, bởi cụ trân trọng nó biết nhường nào. Trong mỗi ngày trong trẻo, tươi sáng và ngày một dài thêm ấy, khi bàn tay nhỏ bé của Holly nằm gọn trong tay cụ, cùng chú chó Balthasar đứng phía trước ngẩn ngơ tìm kiếm thứ mà chẳng bao giờ nó tìm thấy, cụ lại thong thả tản bộ, ngắm nhìn những đóa hồng hé nở, những chồi quả lấm tấm trên tường, ánh nắng rọi sáng những chiếc lá sồi và cây non trong khóm bụi, ngắm nhìn những chiếc lá súng nước bung nở lấp lánh, cùng sắc lúa mì non bạc màu trên cánh đồng lúa; lắng nghe tiếng chim sáo đá, chim sơn ca, và những con bò cái giống Alderney nhai lại, thong thả quạt chiếc đuôi tua tủa của chúng; và trong mỗi một ngày đẹp trời ấy, cụ lại hơi nhói đau vì tình yêu quá đỗi nồng nàn dành cho tất cả những điều này, sâu thẳm trong lòng có lẽ cảm nhận được rằng cụ chẳng còn lại bao nhiêu thời gian để thưởng thức chúng nữa. Ý nghĩ rằng một ngày nào đó—có lẽ chẳng đợi đến mười năm nữa, có lẽ chẳng phải năm năm—tất cả thế giới này sẽ bị tước đoạt khỏi tay cụ, trước khi cụ kịp vắt kiệt sức mình để yêu thương nó, tựa như một sự bất công lơ lửng ngự trị trên chân trời của cụ. Nếu có bất cứ thứ gì tồn tại sau cuộc đời này, chắc chắn nó sẽ chẳng phải là thứ cụ mong muốn; không phải Robin Hill, không phải hoa lá, chim chóc và những gương mặt xinh đẹp—dù cho xung quanh cụ hiện giờ quá ít những gương mặt ấy! Cùng với tuổi tác, sự chán ghét thói giả hình trong cụ ngày một lớn dần; lớp vỏ bọc chính thống mà cụ từng khoác lên mình vào những năm sáu mươi, cũng giống như việc cụ từng để râu mai rậm chỉ vì sự bồng bột của tuổi trẻ, nay đã sớm rụng rời từ lâu, để lại trong cụ sự kính cẩn trước duy nhất ba điều—cái đẹp, hạnh kiểm đoan chính, và ý thức sở hữu; và điều vĩ đại nhất trong số đó giờ đây chính là cái đẹp. Cụ vẫn luôn có nhiều mối quan tâm rộng lớn, và quả thực vẫn có thể đọc tờ The Times, nhưng cụ sẵn sàng gấp báo lại bất cứ lúc nào nếu nghe thấy tiếng chim hoạ mi hót. Hạnh kiểm đoan chính, tài sản—chúng cứ thế làm con người ta mệt mỏi; nhưng chim hoạ mi và những buổi hoàng hôn chưa bao giờ làm cụ mỏi mệt, chúng chỉ mang lại cho cụ một cảm giác bồn chồn rằng cụ chẳng bao giờ có thể thưởng thức cho đủ. Nhìn đăm đăm vào ánh sáng tĩnh lặng của buổi chiều tản màng và những bông hoa vàng trắng nhỏ xíu trên thảm cỏ, một suy nghĩ chợt lóe lên trong đầu cụ: Tiết trời này tựa như giai điệu của vở “Orfeo” mà cụ mới thưởng thức gần đây tại Nhà hát Covent Garden. Một vở opera tuyệt diệu, không giống như Meyerbeer, cũng chẳng hẳn là Mozart, nhưng theo cách riêng của nó, có lẽ còn đáng yêu hơn gấp bội; mang trong mình nét cổ điển của một Thời kỳ Hoàng kim, thuần khiết và đằm thắm, cùng tiếng hát của Ravogli “xứng đáng với những ngày xưa cũ” —đó là lời ca tụng cao quý nhất mà cụ có thể ban tặng. Khát khao của Orpheus đối với cái đẹp mà chàng đang đánh mất, đối với người ái tình đang chìm dần xuống Âm phủ, giống như cách mà tình yêu và sắc đẹp vẫn luôn rời bỏ cuộc đời này—nỗi khát khao cứ ngân lên và nhịp đập qua từng cung vàng điệu ngọc ấy, cũng đang thổn thức trong vẻ đẹp vương vấn của trần gian vào buổi chiều hôm đó. Và bằng mũi chiếc giày đế cót có viền chun của mình, cụ vô tình khều khều vào sườn chú chó Balthasar, khiến con vật giật mình thức giấc và bắt đầu cào bắt rận; bởi dù người ta cho rằng nó chẳng có con bận nào, thì không gì có thể lay chuyển được ý nghĩ ấy của nó. Khi đã phủi xong, nó cọ chỗ vừa gãi vào bắp chân của chủ nhân, rồi lại ngoan ngoãn nằm xuống với cái cằm gác lên mu bàn chân của chiếc giày vừa làm phiền nó. Và trong tâm trí cụ Jolyon bất chợt ùa về một ký ức—một gương mặt mà cụ từng thấy ở vở opera đó ba tuần trước—Irene, người vợ của gã cháu quý hóa Soames, cái tên đàn ông giàu có hợm hĩnh ấy! Dù cụ chưa từng gặp lại nàng kể từ ngày buổi tiệc “At Home” tại ngôi nhà cũ ở Stanhope Gate, nơi đánh dấu lễ đính hôn đầy trắc trở của cô cháu gái June với chàng thanh niên trẻ Bosinney, cụ vẫn nhận ra nàng ngay lập tức, bởi cụ vẫn luôn ngưỡng mộ nàng—một sinh linh vô cùng xinh đẹp. Sau cái chết của chàng trẻ tuổi Bosinney, kẻ mà nàng đã trót trở thành nhân tình một cách đáng trách, cụ nghe nói rằng nàng đã bỏ trốn khỏi Soames ngay lập tức. Chúa mới biết từ bấy đến nay nàng đã làm những gì. Khoảng khắc thoáng nhìn thấy gương mặt nàng—góc nghiêng—ở hàng ghế phía trước, thực sự là lời nhắc nhở duy nhất trong suốt ba năm qua rằng nàng vẫn còn sống. Chẳng ai từng nhắc đến nàng nữa. Thế nhưng Jo đã từng kể cho cụ nghe đôi điều—điều gì đó từng khiến cụ chấn động hoàn toàn. Thằng bé nghe được từ George Forsyte, cụ tin là vậy, người từng nhìn thấy Bosinney trong màn sương mù vào ngày anh ta bị xe tông phải—một chi tiết giải thích cho nỗi niềm đau khổ của chàng trai trẻ—hành vi tàn nhẫn của Soames đối với vợ mình—một hành động gây sốc. Chiều hôm ấy, Jo cũng đã nhìn thấy nàng, ngay sau khi tin dữ lan ra, nhìn thấy nàng trong chốc lát, và lời mô tả của nó vẫn mãi vương vấn trong tâm trí cụ Jolyon—nó gọi nàng là “hoang dại và lạc lõng”.

Và ngày hôm sau, June đã đến đó—nén chặt những cảm xúc của mình lại và đến đó, rồi người người hầu gái đã khóc lóc và kể cho cô nghe cách mà bà chủ đã len lén tẩu thoát trong đêm và biến mất. Quả là một câu chuyện bi kịch từ đầu đến cuối! Có một điều chắc chắn—Soames chưa bao giờ có thể tóm lại được nàng một lần nào nữa. Và hắn đang sống ở Brighton, ngược xuôi đi về—một kết cục xứng đáng cho con người giàu có ấy! Bởi vì một khi đã đem lòng ghét bỏ ai—như hắn đã làm với người cháu trai của mình—cụ Jolyon sẽ không bao giờ tha thứ được. Cụ vẫn còn nhớ cảm giác nhẹ nhõm khi nghe tin Irene biến mất. Thật kinh khủng khi nghĩ đến cảnh nàng bị giam cầm như một tù nhân trong ngôi nhà mà nàng hẳn đã quay trở lại, vào khoảnh khắc mà Jo nhìn thấy nàng, quay trở lại dù chỉ trong giây lát—giống như một con vật bị thương lê lết về hang ổ của mình sau khi đọc được dòng tin tức “Cái chết bi thảm của một Kiến trúc sư” trên đường phố. Gương mặt nàng đã gây ấn tượng mạnh với cụ vào tối hôm nọ—xinh đẹp hơn cả trong trí nhớ của cụ, nhưng trông giống như một chiếc mặt nạ, ẩn giấu những biến động cuồn cuộn bên dưới. Vẫn là một người phụ nữ trẻ—có lẽ mới hai mươi tám tuổi. À mà thôi! Rất có thể giờ này nàng đã có tình nhân khác rồi. Thế nhưng trước ý nghĩ nổi loạn này—bởi vì những người phụ nữ đã có chồng thì không bao giờ được phép yêu đương: dẫu chỉ một lần thôi cũng đã là quá đủ rồi—mu bàn chân cụ khẽ động đậy, và cái đầu của chú chó Balthasar cũng ngóc lên theo. Con vật khôn ngoan đứng dậy và ngẩng lên nhìn thẳng vào mặt cụ Jolyon. “Đi dạo nhé?” ánh mắt nó như muốn nói vậy; và cụ Jolyon đáp lời: “Đi nào, chú bạn già!”

Chậm rãi như thói quen của họ, họ bước qua những chòm hoa cúc vàng trắng li ti và tiến vào khu vườn dương xỉ. Khu vực này, nơi chưa có nhiều loại cây mọc lên cho lắm, được hạ thấp một cách khôn ngoan xuống bên dưới mực của thảm cỏ để rồi lại nhô lên bằng mực của thảm cỏ bên kia, tạo ra cảm giác bất đối xứng—yếu tố vô cùng quan trọng trong nghệ thuật làm vườn. Những hòn đá và lớp đất ở đây là chốn yêu thích của chú chó Balthasar, thỉnh thoảng nó lại tóm được một con chuột chũi ở đó. Cụ Jolyon luôn cố tình đi ngang qua đây bởi vì, dẫu nó chưa được đẹp, cụ dự định biến nó thành một nơi xinh đẹp vào một ngày nào đó, và cụ sẽ thầm nghĩ: “Ta phải nhờ Varr đến đây xem xét lại; hắn ta làm giỏi hơn Beech.” Bởi vì cây cối, cũng giống như nhà cửa và bệnh tật của con người, đều đòi hỏi sự tư vấn tốt nhất từ chuyên gia. Nơi đây là chốn sinh sống của loài ốc sên, và nếu đi cùng các cháu, cụ sẽ chỉ vào một con và kể cho chúng nghe câu chuyện về cậu bé nọ đã hỏi rằng: “Mẹ ơi, mận có chân không ạ?” “Không con ạ.” “Thế thì có trời mới biết con vừa nuốt nhửng một chú sên rồi.” Và khi chúng nhảy cót két và níu lấy tay cụ, tưởng tượng cảnh chú sên đang trôi tuột xuống “cái ống đỏ” của cậu bé, đôi mắt cụ lại lấp lánh nụ cười. Thoát khỏi khu vườn dương xỉ, cụ mở cánh cổng nhỏ dẫn thẳng vào cánh đồng đầu tiên, một khoảng không gian rộng lớn tựa công viên, nơi mà khu vườn rau đã được quây tường gạch tách biệt sang một bên. Cụ Jolyon tránh khu vườn rau vốn không hợp với tâm trạng lúc này của mình, và rẽ xuống sườn đồi hướng về phía cái ao. Balthasar, kẻ rành rỏi mấy vụ bắt chuột nước, tung tăng chạy nhảy phía trước với dáng đi đặc trưng của một chú chó già ngày nào cũng đi chung một lối mòn. Đến nơi bờ ao, cụ Jolyon đứng lặng ngắm một bông súng nữa vừa hé nở từ hôm qua; cụ sẽ khoe nó với Holly vào ngày mai, khi “cục cưng nhỏ” của cụ đã qua khỏi cơn mệt mỏi sau khi ăn một quả cà chua vào bữa trưa—hệ tiêu hóa của con bé vốn dĩ vô cùng mong manh. Giờ đây khi Jolly đã đi học nội trú—học kỳ đầu tiên của thằng bé—Holly ở bên cụ gần như cả ngày, và cụ nhớ con bé da diết. Cụ cũng cảm nhận được cơn đau nhói ở bên sườn trái, thứ vẫn thường xuyên hành hạ cụ lúc này. Cụ quay đầu nhìn ngược lên sườn đồi. Thật lòng mà nói, tội nghiệp chàng trai trẻ Bosinney đã làm một công việc thực sự xuất sắc với ngôi nhà này; nếu còn sống, chắc chắn anh ta sẽ tiến xa trong sự nghiệp! Và giờ anh ta đang ở đâu? Có lẽ, vẫn đang vương vấn nơi này, khung công trình cuối cùng của cuộc đời anh, của mối tình bi kịch ấy. Hay linh hồn của Philip Bosinney đã hòa tan vào cõi vĩnh hằng bao la kia rồi? Ai mà biết được chứ! Con chó kia lại sắp làm bẩn hết chân cẳng rồi kìa! Và cụ rảo bước hướng về phía khóm cây. Nơi đó từng có một thảm hoa chuông xanh tuyệt diệu nhất, và cụ biết rõ có những khóm vẫn còn vương vấn lại như những mảng trời xanh rơi rớt giữa những tán cây, ẩn khuất khỏi ánh nắng mặt trời. Cụ đi ngang qua những dãy chuồng bò và chuồng gà được dựng ở đó, rồi theo lối mòn đi sâu vào giữa những thân cây non, hướng thẳng tới một trong những thảm hoa chuông. Balthasar, đi tiên phong một lần nữa, phát ra một tiếng gầm gừ trầm đục. Cụ Jolyon khều nó bằng chân, nhưng con vật vẫn đứng im bất động ở đoạn đường chật hẹp không tài nào lách qua được, và lớp lông dọc sống lưng xù lông dựng đứng lên từng chút một. Không rõ là do tiếng gầm và dáng vẻ xù lông của con chú chó, hay từ cảm giác mà một người thường có trong khu rừng vắng, cụ Jolyon cũng cảm nhận được thứ gì đó đang trườn dọc sống sống lưng mình. Rồi con đường rẽ ngoặt, và ở đó có một khúc gỗ phủ đầy rêu phong, trên đó có một người phụ nữ đang ngồi. Gương mặt nàng quay đi hướng khác, và cụ chỉ kịp nghĩ: “Nàng đang xâm nhập đất tư rồi—mình phải cho cắm biển báo mới được!” trước khi nàng quay đầu lại. Hỡi các đấng thần linh trên cao! Gương mặt mà cụ đã thấy ở nhà hát opera—chính là người phụ nữ mà cụ vừa mới nghĩ tới! Trong khoảnh khắc bối rối đó, cụ nhìn mọi thứ mờ ảo, tựa như một bóng ma—thật là một hiệu ứng kỳ lạ—có lẽ do ánh nắng chiếu chéo lên bộ váy màu tím nhạt của nàng! Và rồi nàng đứng dậy, mỉm cười, đầu hơi nghiêng sang một bên. Cụ Jolyon thầm nghĩ: “Nàng mới xinh đẹp làm sao!” Nàng không lên tiếng, và cụ cũng vậy; và với một sự thán phục thầm kín, cụ chợt hiểu ra lý do. Nàng có mặt ở đây chắc chắn vì một ký ức nào đó, và nàng không hề có ý định ngụy biện hay thoát thân bằng những lời giải thích tầm thường.

“Đừng để con chó đó chạm vào váy cô,” cụ lên tiếng; “chân nó đang bị ướt. Lại đây nào, mày!”

Nhưng chú chó Balthasar vẫn tiến thẳng về phía vị khách, và nàng cúi xuống đưa tay vuốt ve đầu nó. Cụ Jolyon vội vàng nói:

“Tôi đã thấy cô ở nhà hát opera tối hôm nọ; cô không nhận ra tôi à.”

“Ôi, có chứ! Em có thấy.”

Cụ cảm nhận được một sự nịnh nọt tinh tế trong câu nói đó, tựa như nàng vừa bồi thêm rằng: “Anh nghĩ có ai lại có thể không nhìn thấy anh sao?”

“Tất cả bọn chúng đều sang Tây Ban Nha cả rồi,” cụ lỏn cỏn nói. “Tôi ở một mình; tôi đánh xe lên thành phố chỉ để xem opera. Con bé Ravogli hát được đấy. Cô đã xem chuồng bò chưa?”

Trong một tình huống đầy vẻ bí ẩn và mang mác thứ cảm xúc gì đó rất giống tình yêu, cụ vô thức bước về phía phần tài sản đó, và nàng rảo bước sánh vai bên cụ. Dáng người nàng uốn lượn nhẹ nhàng, hệt như những dáng người Pháp kiều diễm nhất; bộ trang phục của nàng cũng mang một thứ sắc xám kiểu Pháp. Cụ chú ý thấy hai hay ba sợi tóc bạc lấp lánh giữa mái tóc màu hổ phách, một mái tóc kỳ lạ đi cùng đôi mắt tối màu và gương mặt nhợt nhạt tựa kem tươi ấy. Ánh mắt liếc ngang bất chợt từ đôi mắt nâu nhung lụa ấy khiến cụ xao xuyến. Nó dường như đến từ một cõi sâu thẳm và xa xôi nào đó, gần như từ một thế giới khác, hay ít ra là từ một kẻ chẳng mấy khi sống trọn trong thế giới thực tại này. Và cụ máy móc hỏi:

“Giờ cô đang sống ở đâu?”

“Em có một căn hộ nhỏ ở Chelsea.”

Cụ không hề muốn nghe xem nàng đang làm gì, chẳng muốn nghe bất cứ điều gì; thế nhưng cái câu hỏi ương bướng ấy lại thốt ra:

“Sống một mình à?”

Nàng khẽ gật đầu. Biết được điều đó khiến cụ thấy nhẹ nhõm phần nào. Và trong đầu cụ chợt lóe lên ý nghĩ rằng, nếu không vì một trêu ngươi của định mệnh, thì giờ đây nàng đã là nữ chủ nhân của mảnh rừng thưa này, đang dẫn cụ, một vị khách ghé thăm, đi tham quan những dãy chuồng bò.

“Toàn bò giống Alderneys cả đấy,” cụ lẩm bẩm; “chúng cho lượng sữa tốt nhất. Con này trông xinh xắn thật đấy. Đứng yên nào, Myrtle!”

Con bò màu vàng sẫm với đôi mắt hiền từ và nâu thẫm y hệt đôi mắt của Irene, đang đứng bất động bởi vừa mới được vắt sữa xong. Nó quay đầu nhìn hai người từ khóe của đôi mắt long lanh, hiền lành và phảng phất nét dửng dưng ấy, và từ đôi môi xám ngoét của nó, một dòng nước dãi ròng ròng rủ xuống bãi rơm. Hương thơm của cỏ khô, vani và mùi amoniac thoang thoảng bay lên trong không gian mờ ảo của chuồng bò mát mẻ; và cụ Jolyon cất lời:

“Cô phải ghé nhà ăn tối với tôi mới được. Tôi sẽ cho xe đưa cô về tận nhà.”

Cụ nhận ra một cuộc đấu tranh đang diễn ra trong thâm tâm nàng; điều đó hoàn toàn dễ hiểu, nhất là với những ký ức của nàng. Nhưng cụ đang khao khát có người bầu bạn; một gương mặt xinh xắn, một dáng người kiều diễm, cái đẹp! Cụ đã thui thủi một mình suốt cả buổi chiều. Có lẽ ánh mắt cụ đang đong đầy vẻ khẩn cầu, nên nàng đáp lại rằng: “Vâng, thưa bác Jolyon. Em rất sẵn lòng.”

Cụ xoa hai tay vào nhau và phấn khởi nói:

“Tuyệt quá! Vậy chúng ta lên nhà thôi!” Và đi trước dẫn đường là chú chó Balthasar, họ cùng nhau ngược dốc băng qua cánh đồng. Lúc này ánh mặt trời đã rọi thẳng vào mặt họ, và cụ có thể nhìn thấy không chỉ những sợi tóc bạc kia, mà cả những nếp nhăn nhỏ xíu, đủ để khắc tạc vẻ đẹp của nàng với sự tinh xảo tựa như một đồng xu đúc—nét đặc trưng của một cuộc đời không sẻ chia cùng ai. “Ta sẽ đưa con bé vào nhà qua ngả thềm nhà,” cụ thầm nghĩ: “Ta sẽ không đối xử với nó như một vị khách bình thường đâu.”

“Hàng ngày cô làm những gì?” cụ hỏi.

“Em dạy nhạc; em còn có một mối quan tâm khác nữa.”

“Làm việc ư!” cụ Jolyon vừa nói vừa nhặt con búp bê lên khỏi chiếc xích đu, vuốt phẳng lại chiếc váy lót màu đen của nó. “Chẳng có gì sánh bằng phải không nào? Giờ thì bố chẳng làm gì nữa cả. Bố già rồi mà. Mối quan tâm đó là gì thế?”

“Cố gắng giúp đỡ những người phụ nữ lỡ bước sa chân.” Cụ Jolyon không hiểu rõ lắm. “Sa chân ư?” cụ lặp lại; rồi bàng hoàng nhận ra nàng ngụ ý chính xác những gì mà cụ sẽ định nói nếu dùng cụm từ đó. Hỗ trợ những người đàn bà lầm đường lạc lối ở London ư! Thật là một mối quan tâm kỳ lạ và đáng sợ làm sao! Và sự tò mò đã lấn át bản năng ngần ngại tự nhiên của cụ, cụ hỏi:

“Tại sao chứ? Cô làm gì cho họ nào?”

“Không nhiều đâu ạ. Em chẳng có dư dả tiền bạc. Đôi khi em chỉ có thể cho họ sự đồng cảm và chút thức ăn.”

Bản năng thúc giục bàn tay cụ Jolyon tìm kiếm chiếc ví trong túi. Cụ vội vã hỏi:

“Làm sao mà cô tiếp cận được bọn họ?”

“Em đến bệnh viện.”

“Bệnh viện ư! Chà!”

“Điều khiến em đau lòng nhất là trước kia hầu như ai trong số họ cũng từng sở hữu một phần nhan sắc nào đó.”

Cụ Jolyon nắn lại con búp bê cho thẳng thắn. “Nhan sắc ư!” cụ thốt lên: “Hừ! Phải! Quả là một nỗi cay đắng!” rồi bước nhanh về phía ngôi nhà. Qua khung cửa kính kiểu Pháp, dưới những tấm bạt che nắng vẫn chưa được kéo lên, cụ dẫn nàng bước vào căn phòng nơi cụ thường dùng để nghiên cứu tờ The Times cùng những trang tạp chí nông nghiệp với những hình ảnh minh họa khổng lồ về củ cải đường và những thứ tương tự, thứ mang lại cho Holly chất liệu để vẽ tranh.

“Nửa tiếng nữa là đến giờ ăn tối rồi. Chắc cô muốn rửa mặt chứ nhỉ? Tôi sẽ dẫn cô lên phòng của June.”

Cụ nhìn nàng háo hức đưa mắt quan sát xung quanh; biết bao thay đổi kể từ lần cuối cùng nàng đặt chân đến ngôi nhà này cùng người chồng, hoặc tình nhân, hoặc có lẽ là cả hai—cụ nào đâu hay biết, chẳng thể đoán định được! Tất cả những điều đó đều đã chìm vào bóng tối, và cụ muốn để nó mãi ngủ yên như thế. Nhưng quả là thay đổi quá nhiều! Và khi ra tới sảnh lớn, cụ nói:

“Thằng Jo nhà tôi là họa sĩ đấy, cô biết không. Nó có rất nhiều gu thẩm mỹ. Tất nhiên đó không phải là gu của tôi, nhưng tôi cứ để nó muốn làm gì thì làm.”

Nàng đang đứng rất im lặng, đôi mắt đảo khắp sảnh lớn và phòng nghe nhạc—nay đã được đập thông làm một dưới khoảng giếng trời lớn. Cụ Jolyon có một ấn tượng kỳ lạ về nàng. Phải chăng nàng đang cố gọi hồn ai đó từ cõi bóng tối của khoảng không gian mang toàn sắc xám ngọc trai và bạc này? Bản thân cụ thì thích sắc vàng hơn; trông sinh động và vững chãi hơn nhiều. Nhưng thằng Jo lại chuộng phong cách Pháp, và không gian cứ thế hiện lên bàng bạc mờ ảo, phảng phất hương vị khói thuốc lá mà thằng bé vẫn hút suốt ngày, thỉnh thoảng lại được phá cách bởi những đốm màu xanh lam hoặc đỏ thẫm rực rỡ. Đó không phải là giấc mơ của cụ! Trong tâm trí, cụ vốn muốn trang trí khoảng không gian này bằng những bức kiệt tác đóng khung vàng mang phong cách tĩnh vật mà cụ đã mua trong những năm tháng mà số lượng mới là điều quý giá. Và giờ thì chúng đâu rồi? Đã bị bán tống bán tháo đi hết! Chính trực giác mách bảo cụ, người duy nhất trong dòng họ Forsyte biết uyển chuyển theo thời gian, đã cảnh báo cụ tránh xa cuộc chiến giành giật chúng. Thế nhưng trong phòng làm việc của mình, cụ vẫn còn treo bức “Thuyền đánh cá Hà Lan trong hoàng hôn”.

Cụ bắt đầu bước lên cầu thang cùng nàng, đi thật chậm bởi cụ cảm thấy nhói ở sườn.

“Đây là phòng tắm,” cụ nói, “cùng các tiện nghi khác. Tôi đã cho ốp gạch toàn bộ. Khu nhà trẻ nằm ở phía bên kia. Còn đây là phòng của vợ chồng thằng Jo. Chúng thông nhau hết đấy. Nhưng chắc là cô còn nhớ.”

Irene khẽ gật đầu. Họ tiếp tục bước đi, qua hành lang và bước vào một căn phòng lớn có một chiếc giường nhỏ cùng vài ô cửa sổ.

“Đây là phòng của tôi,” cụ nói. Những bức tường phủ đầy ảnh trẻ em cùng các bức ký họa màu nước, và cụ đắn đo nói thêm:

“Đây là tranh của thằng Jo đấy. Cảnh quan ở đây thì tuyệt cú mèo. Trực trào nhìn thấy cả Khán đài lớn ở Epsom vào những hôm trời trong.”

Lúc này mặt trời đã lặn hẳn đằng sau ngôi nhà, và bao trùm lên “khung cảnh” ấy là một lớp sương mờ ảo quang đãng, kết tinh từ một ngày dài thịnh vượng. Thấp thoáng vài ngôi nhà ẩn hiện, nhưng những cánh đồng và hàng cây vẫn lấp lánh dịu dàng vươn tới tận mờ sương của vùng đồi downs.

“Đất nước đang đổi thay từng ngày,” cụ đột ngột lên tiếng, “nhưng nó vẫn ở đó khi tất cả chúng ta đã qua đời. Nhìn kìa, lũ chim hoạ mi—những tiếng hót thật ngọt ngào vào mỗi buổi sáng ở chốn này. Tôi thực sự mừng vì đã rửa tay gác kiếm khỏi cái sự ồn ào ở London.”

Gương mặt nàng áp sát vào ô cửa sổ kính, và cụ chợt giật mình trước vẻ u sầu ẩn hiện trên đó. “Ước gì mình có thể làm cho con bé vui vẻ trở lại!” cụ thầm nghĩ. “Một gương mặt xinh xắn, nhưng đượm buồn!” Và nhấc theo bình đựng nước nóng, cụ bước ra ngoài hành lang.

“Đây là phòng của June,” cụ vừa nói vừa đẩy cánh cửa tiếp theo ra rồi đặt chiếc bình xuống; “tôi nghĩ cô sẽ tìm thấy mọi thứ mình cần.” Và khép cánh cửa lại đằng sau lưng nàng, cụ quay trở lại phòng mình. Vừa chải tóc bằng cặp lược bằng gỗ mun lớn, vừa chấm nước hoa eau de Cologne lên trán, cụ vừa trầm ngâm suy nghĩ. Nàng xuất hiện thật kỳ lạ—tựa như một cuộc viếng thăm; đầy vẻ bí ẩn, thậm chí mang đậm chất lãng mạn, cứ như thể khát khao bầu bạn, khát khao cái đẹp của cụ đã được ứng nghiệm bởi bất cứ thứ lực lượng vô hình nào vẫn thường đáp lại những mong cầu kiểu đó. Và trước tấm gương, cụ ưỡn thẳng vóc dáng vẫn còn rất phong độ của mình, lướt cây lược qua bộ râu mép trắng muốt, chấm thêm nước hoa eau de Cologne lên chân mày, rồi vươn tay giật chuông gọi người hầu.

“Tôi quên không báo cho họ biết là tôi có một vị khách nữ ở lại ăn tối. Bảo đầu bếp làm thêm vài món đặc biệt, và dặn Beacon chuẩn bị cỗ xe landau đôi túc trực lúc mười giờ rưỡi tối nay để đưa cô ấy về Thành phố. Bé Holly đã ngủ chưa?”

Cô hầu gái thưa rằng chắc là chưa. Và cụ Jolyon, bước dọc theo hành lang, rón rén đi nhón chân về phía phòng trẻ, rồi khéo léo đẩy cánh cửa mà cụ vẫn thường xuyên tra dầu mỡ bản lề để có thể lẻn ra vào mỗi buổi tối mà không gây ra tiếng động nào.

Nhưng Holly đã chìm vào giấc ngủ từ lúc nào, nằm đó trông tựa như một bức tượng Đức Mẹ thu nhỏ, thuộc kiểu tạo hình mà những họa sĩ thời xưa chẳng thể phân biệt nổi với hiện thân của thần Vệ Nữ khi họ hoàn thiện xong tác phẩm. Hàng lông mi dài đen nhánh dán chặt vào đôi má; trên gương mặt là một sự bình yên hoàn hảo—hệ tiêu hóa của con bé rõ ràng đã ổn định trở lại rồi. Và cụ Jolyon, đứng giữa không gian mờ ảo của căn phòng, ngắm nhìn con bé với tất cả sự tôn sùng! Gương mặt nhỏ nhắn ấy mới đáng yêu, trang nghiêm và chan chứa tình cảm làm sao. Cụ dường như được ban cho dư dả cái phước lành của việc được sống lại một lần nữa trong tuổi trẻ của con cháu. Chúng chính là tương lai của cụ—toàn bộ tương lai mà sự điềm đạm mang hơi hướng ngoại giáo trong tâm hồn cụ cho phép thừa nhận. Con bé nằm đây với cả một tương lai rộng mở phía trước, mang trong dòng máu nhỏ bé ấy một phần huyết thống của cụ. Con bé là người bạn nhỏ của cụ, người sẽ được nuông chiều sao cho hạnh phúc nhất có thể, để con bé chẳng bao giờ biết đến điều gì ngoài tình yêu thương. Trái tim cụ phồng rồ lên vì xúc động, và cụ lặng lẽ bước ra ngoài, cố kìm ném tiếng động từ đôi giày da bóng loáng của mình. Dọc hành lang, một ý nghĩ kỳ quặc bỗng xẹt qua đầu cụ: Thật xót xa khi nghĩ đến việc những đứa trẻ rồi cũng sẽ rơi vào hoàn cảnh mà Irene vừa kể là nàng đang giúp đỡ! Những người phụ nữ mà thuở nhỏ ai nấy cũng từng là những sinh linh bé bỏng ngây thơ như đứa trẻ đang ngủ say kia! “Ta phải gửi cho con bé một tấm séc mới được!” cụ thầm nghĩ; “Chẳng thể nào chịu nổi khi nghĩ về họ!” Những mảnh đời khốn khổ bị ruồng bỏ ấy chưa bao giờ là đề tài có thể dửng dưng suy ngẫm; chúng cứa sâu quá mức vào cốt lõi của sự tinh tế thực sự vốn ẩn giấu đằng sau những lớp vỏ bọc tuân thủ ý thức sở hữu—làm tổn thương một cách trầm trọng nhất điều thiêng liêng nhất trong con người cụ—niềm ái mộ cái đẹp từng có thể mang lại cho cụ, ngay cả lúc này, một nhịp đập thổn thức trong lồng ngực khi nghĩ đến buổi tối được quây quần bên một người phụ nữ đẹp. Và cụ bước xuống lầu, băng qua những cánh cửa lật để đi xuống khu vực nhà bếp phía sau. Nơi đó, nằm sâu trong hầm rượu, là một chai rượu vang hock trị giá ít nhất hai bảng Anh một chai, một loại Steinberg Cabinet thượng hạng, ngon hơn bất kỳ thứ rượu Johannisberg nào từng chảy qua cổ họng; một thứ rượu vang có hương thơm tuyệt hảo, ngọt ngào như quả xuân đào—đích thực là thứ mật tửu của chúa trời! Cụ khui một chai ra, nâng niu nó như bồng một đứa trẻ, giơ ngang tầm mắt hướng về phía ánh sáng để ngắm nghía. Được bao bọc trong lớp bụi thời gian, chai rượu cổ dài với sắc màu đằm thắm ấy mang lại cho cụ một niềm hoan hỉ sâu sắc. Ba năm kể từ ngày dọn nhà rời khỏi Thành phố để tái thiết lập cuộc sống—giờ chắc chắn nó đã đạt đến độ chín muồi hoàn hảo! Ba mươi lăm năm trước cụ đã mua nó—tạ ơn Chúa vì ngài vẫn giữ cho vị giác của cụ sự tinh tế vẹn nguyên, và ban cho cụ quyền được thưởng thức nó. Nàng chắc chắn sẽ biết trân trọng hương vị này; chẳng tìm đâu ra dù chỉ một chút vị chua chát nào trong mười hai chai. Cụ lau sạch chai rượu, tự tay rút nút bần, áp mũi vào hít hà hương thơm ngào ngạt, rồi quay trở lại phòng nghe nhạc.

Irene đang đứng bên cây đàn piano; nàng đã tháo chiếc mũ và khăn quàng ren ra, để lộ mái tóc màu vàng óng ả cùng chiếc cổ trắng ngần. Trong bộ đầm xám, nàng hiện lên như một bức tranh xinh đẹp dưới góc nhìn của cụ Jolyon, tựa nổi bật bên phần gỗ hồng mộc của cây đàn.

Cụ chìa tay cho nàng vịện vào, và họ trang nghiêm sải bước. Căn phòng vốn được thiết kế để phục vụ thoải mái cho hai mươi bốn thực khách, giờ đây chỉ được kê một chiếc bàn tròn nhỏ. Trong sự cô quạnh hiện tại, chiếc bàn ăn lớn bỗng trở thành gánh nặng đè nặng lên tâm trí cụ Jolyon; cụ đã cho người khiêng nó cất đi cho đến khi con trai cụ trở về. Tại đây, bầu bạn với hai bản sao tranh Đức Mẹ Raphael vô cùng xuất sắc, cụ thường dùng bữa một mình. Đó là khoảng thời gian duy nhất trong ngày mang lại sự u sầu vào những ngày hè này. Cụ chưa bao giờ là một kẻ phàm ăn nhậu nhẹt như gã khổng lồ Swithin, hay Sylvanus Heythorp, hay Anthony Thornworthy, những tay cạu cạ thời trẻ; và việc ăn tối một mình, dưới cái nhìn giám sát của các bức tranh Đức Mẹ, đối với cụ chẳng khác nào một công việc buồn tẻ phải làm cho thật nhanh chóng để có thể chuyển sang sự thưởng thức mang tính tinh thần cao hơn với ly cà phê và điếu xì gà. Nhưng buổi tối hôm nay lại là một câu chuyện hoàn toàn khác! Đôi mắt cụ lấp lánh nhìn nàng qua chiếc bàn nhỏ và trò chuyện về nước Ý, Thụy Sĩ, kể cho nàng nghe những câu chuyện về các chuyến du lịch của cụ ở đó, cùng những trải nghiệm mà cụ chẳng thể kể lại cho con trai và cháu gái nghe nữa vì chúng đã quá rõ. Khán giả mới mẻ này vô cùng quý giá đối với cụ; cụ chưa bao giờ biến mình thành mẫu người già hay luyên thuyên lặp đi lặp lại những ký ức cũ kỹ. Bản thân là người nhanh chóng cảm thấy mệt mỏi trước sự vô tâm, cụ theo bản năng luôn tránh làm người khác mệt mỏi, và sự lẳng lơ bản năng hướng tới cái đẹp càng bảo vệ cụ kỹ càng hơn trong mối quan hệ với một người phụ nữ. Cụ rất muốn khơi gợi để nàng cởi mở hơn, nhưng mặc dù nàng mỉm cười, lẩm bẩm đáp lời và tỏ ra thích thú với những gì cụ kể, cụ vẫn cảm nhận rõ sự xa cách bí ẩn tạo nên một nửa sức hút khó cưỡng của nàng. Cụ không tài nào chịu nổi những người phụ nữ cứ sà sà bờ vai và đôi mắt vào người đối diện rồi liên mồm chém gió; hay những mụ đàn bà đanh đá chua ngoa luôn muốn áp đặt chân lý và tỏ ra hiểu biết hơn cả bạn. Chỉ có duy nhất một phẩm chất ở phụ nữ thu hút được cụ—đó là sự duyên dáng; và nét duyên dáng ấy càng trầm lặng bao nhiêu, cụ lại càng say đắm bấy nhiêu. Và người phụ nữ này toát lên sự duyên dáng ấy, mờ ảo như ánh nắng chiều rọi qua những ngọn đồi và thung lũng nước Ý mà cụ từng yêu dấu. Cảm giác nàng như một kẻ đứng bên lề, ẩn mình sau tu viện, càng khiến nàng trở nên gần gũi hơn với cụ, một người bạn đồng hành khao khát đến kỳ lạ. Khi một người đã ở tuổi xế chiều và hoàn toàn đứng ngoài những cuộc đua tranh, họ thích thú biết bao cảm giác được an toàn trước những đố kỵ của tuổi trẻ, bởi họ vẫn khao khát giữ vị trí độc tôn trong trái tim của cái đẹp. Và cụ nhấm nháp ly rượu hock, ngắm nhìn đôi môi nàng, và có cảm giác bản thân như trẻ lại. Nhưng chú chó Balthasar cũng nằm ngước lên ngắm nhìn đôi môi nàng, trong thâm tâm thầm chê bai những đoạn ngắt quãng của cuộc trò chuyện và hành động nâng những chiếc ly ngả sắc lục chứa đầy chất lỏng vàng óng mà nó chẳng hề ưa thích.

Ánh sáng đang dần lịm tắt khi họ quay trở lại phòng nghe nhạc. Và ngậm điếu xì gà trên môi, cụ Jolyon cất lời:

“Hãy chơi cho tôi nghe chút nhạc Chopin đi.”

Nhìn vào những điếu xì gà họ hút, và những nhà soạn nhạc họ yêu, người ta sẽ thấu hiểu tâm hồn của một con người. Cụ Jolyon không thể chịu nổi những điếu xì gà nặng đô hay âm nhạc của Wagner. Cụ yêu Beethoven và Mozart, Handel và Gluck, Schumann, và vì một lý do huyền bí nào đó, cả những vở opera của Meyerbeer; nhưng dạo gần đây cụ lại bị cuốn hút bởi Chopin, y hệt như trong hội họa, cụ đã khuất phục trước Botticelli. Khi nhượng bộ những sở thích đó, cụ hoàn toàn ý thức được sự lệch pha so với chuẩn mực của Thời kỳ Hoàng kim. Thơ ca của họ không giống như Milton, Byron và Tennyson; không giống Raphael và Titian; Mozart và Beethoven. Chúng giống như ẩn sau một lớp khăn voan; thứ thi ca ấy không đập thẳng vào mặt ai, mà luồn những ngón tay qua kẽ sườn rồi xoay chuyển, bóp nghẹt và làm tan chảy trái tim. Và dẫu chưa bao giờ chắc chắn rằng điều này có lành mạnh hay không, cụ chẳng thèm bận tâm miễn là được ngắm những bức tranh của người này hay thưởng thức âm nhạc của người kia.

Irene ngồi xuống trước cây đàn piano dưới bóng đèn điện được trang hoàng bằng dải lụa màu xám ngọc trai, và cụ Jolyon, ngồi trên chiếc ghế bành từ nơi cụ có thể ngắm nhìn nàng, vắt chéo chân và chậm rãi rít điếu xì gà. Nàng ngồi lặng yên trong giây lát với đôi bàn tay đặt trên phím đàn, rõ ràng đang lục lọi trong tâm trí để chọn ra bản nhạc dành tặng cụ. Rồi nàng bắt đầu cất tiếng đàn, và trong sâu thẳm lồng ngực cụ Jolyon trào lên một niềm vui man mác buồn, chẳng giống bất cứ cảm xúc nào trên thế giới này. Cụ chìm dần vào một trạng thái xuất thần, chỉ bị ngắt quãng bởi những cử động thò tay lấy điếu xì gà ra khỏi miệng sau những khoảng thời gian dài, rồi lại ngậm vào. Nàng ở đó, vị rượu hock lan tỏa bên trong, và hương thơm của thuốc lá; nhưng hiện diện ở đó còn là một thế giới ngập tràn ánh nắng tan chảy thành ánh trăng, những mặt hồ có đàn cò đậu, những hàng cây phớt xanh bên trên tỏa sáng rực rỡ với những đóa hồng đỏ thẫm như màu rượu vang, những cánh đồng hoa oải hương nơi những chú bò trắng như sữa đang gặm cỏ, và một người phụ nữ mờ ảo với đôi mắt sẫm màu cùng chiếc cổ trắng ngần đang mỉm cười, rộng mở đôi tay; và xuyên qua bầu không gian tựa như âm nhạc ấy, một vì sao băng rơi xuống và vướng lại trên sừng một con bò. Cụ hé mắt. Một khúc nhạc tuyệt vời; nàng đánh rất hay—đôi bàn tay của một thiên thần! Và cụ lại khép hìm đôi mắt. Cụ cảm thấy buồn và hạnh phúc một cách kỳ diệu, giống như cảm giác của một người đứng dưới gốc cây bồ đề đang độ rộ hoa kết mật. Không phải để sống lại cuộc đời của chính mình, mà chỉ để đứng đó tắm mình trong nụ cười từ đôi mắt của một người phụ nữ, và tận hưởng hương thơm ngát! Và cụ giật nảy bàn tay; chú chó Balthasar đã với tới và liếm lên đó.

“Tuyệt diệu!” Cụ thốt lên: “Chơi tiếp đi—thêm bản Chopin nữa!”

Nàng bắt đầu chơi lại. Lần này, sự tương đồng giữa nàng và “Chopin” khiến cụ giật mình. Dáng đi uyển chuyển mà cụ từng nhận thấy ở nàng cũng hiện diện trong cách nàng đập phím, cùng khúc Nocturne mà nàng lựa chọn, sắc tối dịu dàng trong đôi mắt nàng, ánh sáng vương trên mái tóc tựa ánh trăng phát ra từ một vầng trăng vàng rực. Sức hút mê hoặc, vâng; nhưng chẳng hề có bóng dáng của một nàng Delilah nào ở nàng hay trong khúc nhạc đó. Một vòng xoáy khói lam thuốc lá bay vút lên rồi tan biến vào hư không. “Chúng ta rồi cũng sẽ tàn lụi như thế!” cụ thầm nghĩ. “Chẳng còn cái đẹp nữa ư? Chẳng còn gì sao?”

Irene lại dừng tay.

“Anh có muốn nghe chút nhạc Gluck không? Ông ấy thường sáng tác nhạc trong một khu vườn ngập tràn ánh nắng, với một chai rượu vang sông Rhine bên cạnh.”

“À! Có chứ. Chơi khúc ‘Orfeo’ đi.” Xung quanh cụ lúc bấy giờ là những cánh đồng hoa vàng hoa bạc, những bóng hình trắng muốt đang đung đưa trong ánh nắng, những cánh chim rực rỡ bay lượn qua lại. Tất cả là mùa hè. Những đợt sóng dư âm của sự ngọt ngào và luyến tiếc ngập tràn tâm hồn cụ. Một ít tàn xì gà rơi xuống, và rút chiếc khăn tay bằng lụa ra để phủi, cụ hít phải một thứ hương thơm hòa quyện giữa thuốc hít và nước hoa eau de Cologne. “À!” cụ thầm nghĩ, “mùa thu muộn—chỉ vậy thôi!” và cụ cất lời: “Cô chưa chơi bản ‘Che faro’ cho tôi nghe đâu đấy.”

Nàng không đáp lời; cũng chẳng nhúc nhích. Cụ cảm nhận được điều gì đó—một sự suy sụp kỳ lạ nào đó. Đột ngột, cụ thấy nàng đứng dậy quay mặt đi, và một nhói đau của sự hối hận bóp nghẹt tâm can cụ. Thật là một gã vụng về! Giống như Orpheus, nàng dĩ nhiên—nàng cũng đang kiếm tìm người thương đã mất trong cõi sảnh đường của ký ức! Và xúc động đến tận tâm can, cụ đứng phắt dậy khỏi chiếc ghế. Nàng đã bước ra ô cửa sổ lớn ở tận cùng căn phòng. Cụ rón rén bước theo sau. Đôi bàn tay nàng đan chéo trước ngực; cụ chỉ kịp nhìn thấy gò má nàng, trắng bệch. Và với trọn vẹn cảm xúc dâng trào, cụ cất lời:

“Thôi nào, thôi nào, cưng của ta!” Những lời đó đã thốt ra một cách máy móc, bởi đó là những từ cụ vẫn thường dùng để dỗ dành Holly mỗi khi con bé kêu đau, nhưng hiệu quả của chúng lại mang đến sự đau khổ ngay tức thì. Nàng giơ đôi tay lên, che kín gương mặt và bật khóc.

Cụ Jolyon đứng chôn chân nhìn nàng với đôi mắt sâu hoắm vì tuổi tác. Nỗi hổ thẹn đầy đớn đau mà nàng dường như đang cảm nhận về sự gục ngã của mình, trái ngược hoàn toàn với vẻ điềm tĩnh và trầm mặc thường thấy, tựa như thể chưa bao giờ nàng dám thả lỏng trước mặt bất kỳ ai khác trên cõi đời này.

“Thôi nào, thôi nào—thôi nào, thôi nào!” cụ lẩm bẩm, và kính cẩn đưa tay ra chạm vào người nàng. Nàng quay người lại, tựa đôi tay đang che mặt vào ngực cụ. Cụ Jolyon đứng im phăng phắc, giữ một bàn tay gầy gũi trên vai nàng. Hãy để nàng khóc thỏa nỗi lòng đi—điều đó sẽ giúp ích cho nàng.

Và chú chó Balthasar, đầy khó hiểu, ngồi phịch cái mông xuống sàn để quan sát họ.

Ô cửa sổ vẫn đang mở, rèm cửa chưa được kéo lại, ánh chiều tà hắt vào từ bên ngoài hòa quyện với thứ ánh sáng mập mờ phát ra từ ngọn đèn trong phòng; thoang thoảng hương thơm của cỏ vừa được cắt. Với sự khôn ngoan của một đời người trải dài, cụ Jolyon không lên tiếng. Ngay cả nỗi đau buồn rồi cũng sẽ tự khóc cho đến cạn kiệt theo thời gian; chỉ có Thời gian mới là liều thuốc chữa lành cho nỗi sầu muộn—Thời gian là kẻ chứng kiến sự phai nhạt của từng tâm trạng, từng xúc cảm lần lượt trôi qua; Thời gian là kẻ vỗ về đưa vào giấc ngủ ngàn thu. Trong đầu cụ chợt vang lên câu kinh thánh: “Như con nai vàng khao khát dòng suối mát”—nhưng chúng chẳng giúp ích gì cho cụ lúc này. Rồi, nhận ra hương thơm của hoa violet thoảng qua, cụ biết nàng đang lau nước mắt. Cụướn cằm về phía trước, áp chùm râu mép lên trán nàng, và cảm nhận toàn thân nàng rung lên bần bật, hệt như một tán cây rũ sạch những giọt nước mưa bám trụ. Nàng đưa tay cụ lên môi hôn, tựa như đang thì thầm: “Hết rồi! Xin hãy tha thứ cho em!”

Nụ hôn ấy lấp đầy trong cụ một sự an ủi kỳ lạ; cụ dẫn nàng quay trở lại nơi nàng từng gục ngã vì xúc động. Và chú chó Balthasar, lầm lũi theo sau, ngậm chiếc xương của một khúc sườn cừu họ vừa ăn đặt ngay dưới chân hai người.

Lo lắng muốn xóa nhòa ký ức về khoảnh khắc xúc động đó, cụ chẳng nghĩ ra được chủ đề nào khác ngoài đồ sứ; và chậm rãi bước cùng nàng từ tủ trưng bày này sang tủ trưng bày khác, cụ liên tục nhấc những món đồ sứ Dresden, Lowestoft và Chelsea lên, xoay đi xoay lại bằng đôi bàn tay gầy gò, nổi gân xanh, với phần da lốm đốm những tàn nhang mang đậm dấu ấn tuổi tác.

“Cái này tôi mua ở cửa hàng Jobson,” cụ thường nói; “tốn của tôi những ba mươi bảng Anh. Nó cổ lắm đấy. Con chó đó cứ vứt xương bừa bãi khắp mọi nơi. Cái ‘bát hình thuyền’ cổ này tôi vớt vát được trong một buổi đấu giá khi gã tay chơi khét tiếng, lão Hầu tước, bị phá sản. Nhưng chắc cô chẳng nhớ đâu. Đây là một món đồ sứ Chelsea khá đẹp đấy. Nào, theo cô thì món này là gì nào?” Và cụ được an ủi phần nào khi nhận ra rằng, với gu thẩm mỹ của mình, nàng đang thực sự tỏ ra hứng thú với những món đồ này; bởi vì suy cho cùng, chẳng có gì làm dịu thần kinh tốt hơn một món đồ sứ còn đang bỏ ngỏ xuất xứ.

Khi tiếng lạo xạo của bánh xe ngựa vang lên ở ngoài cửa, cụ cất lời:

“Cô phải ghé lại nữa nhé; lần tới hãy đến ăn trưa, khi đó tôi có thể cho cô ngắm mấy món đồ này dưới ánh sáng ban ngày, và cả cục cưng nhỏ của tôi nữa—con bé là một sinh linh vô cùng đáng yêu. Có vẻ như chú chó này đã phải lòng cô rồi đấy.”

Bởi vì Balthasar, cảm nhận được nàng sắp sửa rời đi, đang cọ sát mạn sườn vào chân nàng. Bước ra hiên nhà tiễn nàng, cụ dặn dò:

“Hắn sẽ đưa cô về trong vòng một tiếng mười lăm phút thôi. Cầm lấy khoản này để giúp đỡ những người cô đang bảo trợ nhé,” và cụ nhét một tấm séc trị giá năm mươi bảng Anh vào tay nàng. Cụ nhìn thấy đôi mắt nàng bừng sáng và nghe thấy tiếng thầm thì: “Ôi! Bác Jolyon!” cùng một nhịp đập thổn thức chân thật chạy dọc lồng ngực cụ. Điều đó có nghĩa là sẽ có thêm một hoặc hai mảnh đời khốn khó được giúp đỡ đôi chút, và điều đó cũng có nghĩa là nàng sẽ quay trở lại. Cụ thò tay qua cửa kính xe siết chặt lấy bàn tay nàng thêm lần nữa. Chiếc xe lướt bánh rời đi. Cụ đứng lặng ngắm nhìn ánh trăng cùng những bóng cây ngả dài, và thầm nghĩ: “Một đêm thật dịu dàng! Nàng ấy...”