Bấy giờ Sir Joshua Reynolds bước vào, chẳng mấy chốc ông kéo một chiếc ghế lại gần chỗ tôi, và từ khoảnh khắc ấy, lúc nào bên cạnh tôi cũng có bạn bè bầu bạn.
– Dạo này cô đã gặp lại bà Montagu chưa? – ông hỏi.
– Dạ chưa, cũng lâu rồi tôi không gặp.
– Nhưng trong vài tháng nay thì sao?
– Dạ chưa, từ năm ngoái tới giờ tôi chưa gặp lại.
– Ồ, vậy cô phải đến gặp bà ấy ngay. Cô nên gặp và lắng nghe bà ấy nói — rất đáng đấy chứ. Cô đã nghe gì về bức thư dài tuyệt hay mà bà ấy vừa viết chưa?
– Dạ rồi, nhưng tôi chưa được đọc.
– Còn tôi thì đọc rồi.
– Thế thư gửi cho ai vậy ạ?
– Cố Công nương xứ Portland.[161] Bà ấy muốn nghe ý kiến của bà Montagu về cuốn “Cecilia”, và bà Montagu đã viết hẳn một bức thư dài phân tích tường tận. Tôi từng dự một buổi tụ họp ở dinh thự của Công nương, và ở đó người ta chỉ bàn tán về mỗi mình cô. Bà ấy vô cùng phấn khích, sự hào hứng ấy thật sâu sắc và minh triết đến mức tôi chỉ ước gì cô có ở đó để được nghe trực tiếp. Cả cụ bà Delany lớn tuổi nữa, ban đầu cụ buộc phải bắt đầu đọc nó dẫu từng tuyên bố sẽ chẳng bao giờ đọc sách thêm lần nào nữa; thế mà khi chúng tôi gặp nhau, cụ đã đọc đến lần thứ ba rồi.
Sau đó, bà Burke nhìn thấy tôi, với phong thái vô cùng lịch thiệp và nhã nhặn, bà bước đến trò chuyện với tôi, trong khi phu quân của bà, do không nhìn thấy tôi, đã đi thẳng ra sau ghế tôi để chào bà Hampden.
Miss Monckton quay lại chỗ tôi rồi cất lời:
– Miss Burney, hôm qua tôi rất vinh hạnh khi được gặp bà Greville.[162]
Tôi đoán chắc cô ấyinhinh đinh rằng tôi và bà ấy rất thân thiết.
– Đã nhiều năm rồi tôi không gặp lại bà ấy, – tôi đáp.
– Tuy nhiên, tôi biết rõ, – cô ấy ngạc nhiên thốt lên, – bà ấy là mẹ đỡ đầu của cô cơ mà.
– Nhưng bà ấy chẳng làm trònn bổn phận và gánh vác trách nhiệm đó thay cho tôi đâu, vì tôi có bao giờ gặp lại bà ấy đâu.
– Ồ, thế thì cô đã tự lo liệu cho bản thân quá xuất sắc rồi còn gì! Nhưng qua đó tôi biết tên cô là Fanny.
Nói đoạn, cô ấy líu ríu bước sang chỗ người khác, còn ông Burke rất điềm tĩnh rời khỏi chỗ bà Hampden và ngồi xuống chiếc ghế còn trống ngay bên cạnh tôi. Lúc ấy tôi không thể chần chừ thêm được nữa, bởi tôi nhận ra thị lực của ông còn kém hơn cả tôi; vì vậy, tôi liền quay sang phía ông và cúi đầu chào: ông có vẻ ngạc nhiên vô cùng, thực sự khiến tôi thấy ngượng ngùng nhưng cũng đầy hân hoan trước sự lịch thiệp và nhã nhặn chan chứa thành ý khi ông lập tức đứng dậy đáp lễ, đứng nghiêm suốt thời gian cất lời khen ngợi việc được gặp tôi, đồng thời tự nhận mình là kẻ đui mù nhất trên đời vì đã không nhận ra tôi sớm hơn. Và bà Burke, người đang ngồi gần đó, liền cất giọng đủ lớn để tôi nghe rõ:
– Kìa, hãy nhìn cách ông Burke đang tán tỉnh Miss Burney kìa, lại còn làm ngay trước mặt tôi nữa chứ!
Những màn chào hỏi qua loa đã kết thúc, ông ngồi xuống cạnh tôi và bắt đầu một cuộc trò chuyện mà ngài Susy thân mến của tôi ơi, chắc hẳn bạn sẽ rất muốn nghe từng câu từng chữ vì lợi ích của tôi; nhưng ngặt nỗi, do quá ngượng ngùng trước những lời tán dương nồng nhiệt của ông, tôi thực sự không thể giữ được sự bình tĩnh cần thiết để ghi nhớ lại một cách chính xác. Tuy nhiên, tôi xin thuật lại đại ý theo như trí nhớ của mình.
Sau vô vàn những lời khen ngợi đầy hùng biện về cuốn sách, những lời khen tinh tế đến mức không làm chướng tai hay khó chịu bất kỳ thính giả khó tính nào, ông ân cần chúc mừng tôi về thành công vang dội mang tầm vóc toàn quốc của tác phẩm. Ông bày tỏ rằng “giờ đây tôi đến muộn màng khi nhắc về nó, bởi tôi chỉ có thể họa lại tiếng nói chung của cả dân tộc”, rồi cười vang nói thêm: “Tôi từng nuôi hy vọng có thể kiếm chút công trạng từ sự nhiệt thành của mình; nhưng ngay khi vừa đi thăm dò xem người khác nói gì, tôi nhận ra bản thân chỉ là một kẻ lọt thỏm giữa đám đông”.
Rồi ông thổ lộ rằng, dẫu vô cùng ái mộ, ông chính là kẻ cả gan tìm ra vài hạt sạn trong một tác phẩm đang được yêu thích và săn đón nồng nhiệt đến thế. Tôi khẩn khoản xin ông hãy chỉ ra những điểm ấy, đồng thời khẳng định chẳng gì khiến tôi hạnh phúc hơn là được sửa đổi dưới sự chỉ dẫn của ông. Ông liền liệt kê từng điểm một; và tôi xin kể lại cho bạn nghe để bạn không nghĩ rằng tôi chỉ viết về những trang phơi phới tốt đẹp trong các cuộc phiêu lưu của mình – những điều mà quả thực tôi luôn kể lại một cách rất chân thành, dẫu cho dạo này chúng quá ư tươi đẹp đến mức thoạt nghe có vẻ như đã được tô vẽ thêm.
Ông cho rằng cảnh hóa trang kéo dài hơi quá, và có thể lược bớt một chút từ đại hội của Harrel; ông không thích phân đoạn của Morrice tại điện pantheon; đồng thời ông ước gì cái kết có hậu hơn hoặc bi thảm hơn — “bởi trong một tác phẩm tưởng tượng,” ông nói, “không hề có chỗ cho sự lửng lơ ở giữa.”
Tôi lúc ấy không đủ điềm tĩnh để đáp lời, hoặc giả tôi có rất nhiều điều để bênh vực cho việc bám sát cuộc sống và tự nhiên ở phần kết cũng như trong suốt diễn tiến của câu chuyện – dẫu chúng có thể chẳng đáng giá là bao; nhưng thử hỏi khi nào thì cuộc sống và tự nhiên lại hoàn toàn hạnh phúc hoặc hoàn toàn đau khổ cơ chứ?
Nhìn tôi đầy vẻ tinh quái và quan sát xung quanh, ông cất lời:
– Phải chăng cô đang ngồi đây để quan sát nhân vật để rồi đưa vào trang sách? Nhân tiện xin nói thêm, điều gây ấn tượng mạnh mẽ nhất với tôi khi đọc cuốn sách của cô chính là tài nghệ tuyệt vời khi để các nhân vật đầy mưu trí tự làm nổi bật bản thân qua chính ngôn từ của họ.
Sau đó, ông tiếp tục kể rằng tôi đã lập nên kỳ quan vĩ đại nhất khi làm vừa lòng các bậc tu tài xưa, đặc biệt là Công nương xứ Portland và bà Delany – những người vốn một mực từ chối đọc cuốn sách cho đến khi bị làm phiền đến mức phải đọc, để rồi một khi đã bắt đầu thì chẳng thể rời mắt hay làm việc gì khác nữa – và ông không quên ca ngợi bằng tất cả sự hùng biện của mình về sự khó khăn khi muốn làm hài lòng những kẻ vẫn tự đắc rằng mình đã vượt qua mọi cung bậc cảm xúc.
– Tuy nhiên, – ông nói tiếp, – tôi còn một điểm trừ nữa muốn góp ý, và đây là một điểm trọng yếu hơn bất cứ điều gì tôi vừa nêu.
– Tôi càng phải biết ơn ông hơn nữa. Đó là gì vậy ạ?
– Cách cô xử lý việc phát hành cuốn sách này. Tôi có rất nhiều lời khuyên dành cho cô về vấn đề đó. Tại sao cô không cho gọi người quen của mình ở khu thương mại đến? Ông ấy chắc chắn sẽ đảm bảo để cô không phải bán nó với cái giá thấp hơn nhiều so với giá trị thực.
Ý ông đang nhắc đến Mr. Briggs.[163]
Lúc này SirJoshua Reynolds đã nhập bọn cùng chúng tôi.
– Anh đang kể cho cô ấy nghe về cuộc trò chuyện của chúng ta với các bậc tu tài xưa đấy à? – ông lên tiếng. – Tôi rất mừng vì cô được nghe trực tiếp từ ngài Burke, Miss Burney ạ, bởi anh ấy kể lại hay hơn tôi nhiều và còn nhớ nguyên văn lời của họ nữa.
– Họ chẳng màng bàn tán chuyện gì khác suốt ba tiếng đồng hồ liền, – ông đáp, – và chúng tôi có mặt ở đó khi dự thảo luật được đọc lần thứ ba.
– Tôi tin rằng mình đã gửi gắm vào đúng người, – tôi đáp lời, – nếu họ bàn về nó trước mặt hai ngài?
– Ồ, đúng vậy, – Sir Joshua cười lớn đáp lời, – chúng tôi cũng thỉnh thoảng góp lời vào. Gibbon bảo rằng ông ấy đã ngấu nghiến cả năm tập sách chỉ trong vòng một ngày.
– Thật là hoang đường, – ông Burke kêu lên, – tôi mất tận ba ngày đấy và các anh biết rõ tôi chưa từng rời mắt khỏi cuốn sách lấy một giây kể từ lần đầu tiên mở nó ra cơ mà.