[Việc được giới thiệu với bà Thrale thực chất cũng đồng nghĩa với việc bước vào vòng tròn văn nhân rực rỡ nhất thời bấy giờ. Những bậc kỳ tài văn chương đủ mọi tên tuổi, từ bậc tôn sư Johnson trở xuống, đều thường xuyên tề tựu về Streatham để thưởng thức những bữa tiệc của ông Thrale và tận hưởng bầu trò chuyện với người vợ vô cùng duyên dáng của ông. Tại Streatham, Tiến sĩ Burney đã là một vị khách quý kể từ năm 1776, khi ông bắt đầu mối thâm tình với gia đình này qua việc dạy nhạc cho người con gái cả, Hester Thrale (được Johnson trìu mến gọi là “Queenie”). Trụ cột của gia đình, Henry Thrale, một nhà sản xuất bia giàu có kiêm nghị sĩ đại diện cho khu Southwark, là một người điềm đạm, khiêm nhường mà Johnson hết mực yêu quý và kính trọng; ngược lại, ông cũng dành cho Johnson tình cảm gắn bó với sự trân trọng chân thành nhất. Theo đánh giá của Johnson, học thức của ông Thrale có phần nền tảng và vững chắc hơn người vợ rất nhiều; tuy nhiên, chính sự dí dỏm và hoạt bát của bà lại mang lại cho bà uy thế lớn hơn tại những buổi tụ họp lừng lẫy ấy—nơi mà Fanny giờ đây lần đầu tiên được đưa đến ra mắt. Vào thời điểm Fanny đến thăm lần đầu, bà Thrale vừa tròn ba mươi tám tuổi.—BT]
Tháng Tám.—Giờ đây tôi phải viết lại tường thuật về ngày trọng đại nhất đời mình kể từ khi chào đời: ấy là chuyến viếng thăm.
Hành trình đến Streatham là chặng ít thú vị nhất trong ngày, bởi đường xá bụi bặm khủng khiếp, còn bản thân tôi thì thực sự đứng ngồi không yên khi cứ mường tượng không biết họ sẽ đón tiếp mình ra sao, và lo ngay ngáy rằng họ sẽ thất vọng vì thấy tôi vụng về và rụt rè hơn nhiều so với những gì họ tưởng tượng.
Nhà của ông Thrale sơn màu trắng, nằm ở một vị trí vô cùng nên thơ giữa một thảm cỏ rộng. Bà Thrale đang đi dạo ngoài vườn, liền rảo bước tiến về phía chúng tôi ngay khi tôi vừa bước xuống xe ngựa.
– Ồ, – bà kêu lên, – tôi nghe thấy giọng của Tiến sĩ Burney rồi! Và anh đã đưa cả con gái đến ư?—Chà, anh thật là chu đáo quá đi!
Bà liền đón lấy tôi, nắm chặt cả hai tay tôi, vừa niềm nở vừa thân mật chào mừng tôi đến với Streatham. Bà dẫn tôi vào nhà, và trong vài phút đầu, bà hầu như chỉ trò chuyện với cha tôi, như thể để trấn an tôi rằng bà không hề có ý coi tôi như một thứ hàng hóa để trưng bày, hay làm tôi hoảng sợ và lúng túng bằng cách bắt tôi phải biểu diễn. Sau đó, bà đưa tôi lên lầu, cho tôi tham quan ngôi nhà và bày tỏ rằng bà đã rất mong được gặp tôi tại Streatham từ lâu, đồng thời luôn biết ơn Tiến sĩ Burney vì sự tử tế đã đưa tôi đến đây, mà bà coi là một vinh dự vô cùng lớn lao.
Nhưng dẫu chúng tôi đã ở bên nhau một lúc lâu, và dẫu bà vô cùng nhã nhặn, bà hoàn toàn không đả động gì đến cuốn sách của tôi. Tôi càng yêu quý bà hơn gấp bội vì sự tế nhị khi đã tránh né một đề tài mà bà thừa biết sẽ khiến tôi vô cùng ngượng ngùng.
Khi chúng tôi quay trở lại phòng âm nhạc, chúng tôi thấy cô Thrale đang ở cùng cha tôi. Cô Thrale là một thiếu nữ rất xinh đẹp, khoảng mười bốn tuổi, nhưng có phần lạnh lùng và kín đáo, dù vô cùng uyên bác và thông minh.
Chẳng bao lâu sau, bà Thrale dẫn tôi vào phòng sách; bà trò chuyện một lát về những chủ đề thông thường, rồi cuối cùng, bà cũng nhắc đến “Evelina”.
– Hôm qua trong bữa tối, – bà nói, – chúng tôi đã bàn luận rôm rả về tất cả các nhân vật trong sách—nhưng nhân vật yêu thích nhất của Tiến sĩ Johnson chính là ông Smith. Ông khẳng định rằng hình tượng gã đàn ông lịch lãm rởm đời ấy chưa bao giờ được khắc họa sinh động hơn thế; và ông đã diễn lại y chang hành động của nhân vật suốt cả buổi tối, miệng lặp đi lặp lại rằng hắn ta “hoàn toàn vì các quý cô!”. Ông đọc thuộc lòng từng tràng thoại dài dằng dặc. Thú thực là tôi vô cùng kinh ngạc trước ông. Ôi, bạn không thể tưởng tượng nổi ông ấy mê mẩn cuốn sách này đến nhường nào đâu; ông bảo với tôi rằng ông “không tài nào dứt ra khỏi gã đểu cáng ấy được”. Nhưng chẳng phải thật buồn cười sao, – bà nói tiếp, – khi chính tôi lại là người giới thiệu nó cho Tiến sĩ Burney? Và ngây thơ trêu chọc ông ấy, giục ông đọc nó bằng được?
Lúc này tôi bèn nài nỉ bà Thrale để tôi được tự do giải trí một chút, và bà lui vào trong để thay trang phục. Tôi liền lảng vảng quanh phòng để chọn sách và nhìn thấy cuốn “Evelina” nằm ngay trên bàn đọc.—Tôi vừa định chọn một bản dịch mới của tác phẩm “Laelius” do Cicero biên soạn thì cửa phòng sách mở ra, và ông Seward bước vào. Tôi lập tức giấu biến cuốn sách đi, vì tôi rất sợ bị mang tiếng là kẻ mọt sách và làm bộ làm tịch. Ông ngỏ ý giúp tôi tìm bất cứ thứ gì tôi cần, rồi ngay trong hơi thở ấy, ông huyên thiên ngay sang tác phẩm mà tôi đã “ban ơn cho thế gian!” bằng chính ngòi bút của mình.
Tôi không sao nhớ nổi những lời chính xác mà ông thốt ra khi mở đầu, bởi tôi thực sự choáng váng trước cuộc tấn công bất ngờ ấy; còn thái độ suồng sã của ông khi cho tôi biết rằng ông đã tường tận mọi chuyện vừa khiến tôi ngạc nhiên tột độ vừa làm tôi nổi giận. Mới thấy sự tinh tế của ông bà Thrale khác biệt biết bao.
Đến giờ dùng bữa, bà Thrale xếp cho cha tôi và tôi ngồi hai bên cạnh bà. Tôi liền bày tỏ hy vọng rằng mình không chiếm mất chỗ của Tiến sĩ Johnson—vì ông vẫn chưa xuất hiện.
– Không đâu, – bà Thrale đáp, – ông ấy sẽ ngồi cạnh cháu, tôi chắc chắn điều đó sẽ mang lại cho ông ấy niềm vui lớn.
Chẳng bao lâu sau khi chúng tôi đã an tọa, bậc vĩ nhân ấy bước vào. Tôi dành cho ông một sự kính trọng sâu sắc đến độ chỉ cần nhìn thấy ông thôi cũng đủ mang lại cho tôi niềm hân hoan và lòng thành kính, dẫu cho ông vướng phải những cơn đau nhức khổ sở; bởi ông gần như luôn phải chịu những cử động co giật liên hồi ở tay, môi, chân, đầu gối, hoặc đôi khi là ở tất cả các bộ phận cùng một lúc.
Bà Thrale giới thiệu tôi với ông, và ông tiến đến chỗ ngồi của mình. Chúng tôi được thết đãi một bữa trưa thịnh soạn cùng món tráng miệng vô cùng tao nhã. Giữa bữa ăn, Tiến sĩ Johnson hỏi bà Thrale xem những chiếc bánh nhỏ đặt gần ông là bánh gì.
– Bánh nhân thịt cừu, – bà đáp, – thế nên cháu không mời bác ăn đâu, vì cháu biết bác coi thường món đó mà.
– Không, thưa phu nhân, không, – ông kêu lên, – tôi chẳng coi thường thứ gì làm tốt theo đúng bản chất của nó cả; nhưng giờ đây tôi quá kiêu hãnh để thưởng thức nó rồi. Được ngồi cạnh cô Burney khiến tôi cảm thấy vô cùng kiêu hãnh trong ngày hôm nay!
– Cô Burney này, – bà Thrale cười nói, – cô phải cảnh giác với trái tim mình đấy nếu Tiến sĩ Johnson tấn công nó, bởi tôi xin cam đoan rằng ông ấy hiếm khi nào thất bại lắm đấy.
– Cô đang nói gì thế, thưa phu nhân? – ông lớn tiếng kêu lên; – cô lại đang châm ngòi gieo rắc sự bất hòa giữa vị tiểu thư này và tôi đấy à?
Chốc lát sau, ông nâng ly chúc sức khỏe cô Thrale và tôi, đoạn nói thêm: – Thật là một điều trớ trêu khủng khiếp khi chúng ta không thể chúc các thiếu nữ những điều tốt đẹp, mà lại cứ phải kèm theo lời chúc họ sớm trở thành những bà lão dữ dằn!
– Nhưng có những người, – ông Seward lên tiếng, – vừa già lại vừa trẻ cùng một lúc, bởi họ giữ gìn phong độ tốt đến mức trông chẳng bao giờ già đi cả.
– Không, thưa ông, không, – vị tiến sĩ vừa cười vừa đáp; – chuyện đó chưa từng xảy ra trên đời; ông cũng có thể nói rằng họ vừa cao lại vừa thấp cùng một lúc ấy chứ. Tôi nhớ có một bài thơ văn tế mang ý nghĩa tương tự, khắc trên—”
(Tôi hoàn toàn quên mất là khắc trên cái gì—và cả tên của người được miêu tả trong đó, nhưng những câu còn lại thì tôi nhớ không sót một chữ:)
“——nằm chôn vấp nơi đây;
Sớm khôn ngoan, mãi đẹp thay,
Đến nỗi ai nghe qua tuổi ngỡ,
Chẳng màng thiếu nữ hay bà gầy.”
Chúng tôi rời Streatham vào khoảng tám giờ tối, và ông Seward—người đã ân cần đỡ tôi lên xe ngựa—cùng hòa chung tiếng nói với mọi người, tha thiết mong cha tôi tuần tới nhất định lại đưa tôi đến đây. Tóm lại, tôi ngập tràn trong sự ân cần của tất cả mọi người. Chuyến xe trở về nhà cũng tuyệt vời không kém gì khoảng thời gian trong ngày, bởi người cha hiền từ và yêu quý nhất của tôi cảm thấy vô cùng hạnh phúc trước niềm vui của con gái, và ngài chúc mừng tôi một cách ngọt ngào đến mức ngài cũng chẳng thể nghĩ đến chuyện gì khác ngoài tôi; ngài bảo tôi rằng, sau khi đã vượt qua thử thách tại một chốn như thế, tôi chẳng còn gì phải sợ hãi nữa—ý ngài muốn nói về cuốn sách của tôi, cuốn sách vô cùng trân quý của tôi.
Thế nhưng niềm vinh dự của tôi vẫn chưa dừng lại ở đó; bởi Hetty, người cùng phu quân đã có mặt ở nhà để đón chúng tôi, kể lại rằng cô vừa tình cờ gặp bà Reynolds—em gái của ngài Joshua; và rằng bà ấy đã tán dương không ngớt lời về một tiểu thuyết mới mang tên “Evelina”, hoàn toàn không mảy may nghi ngờ về thân thế của ngòi bút vô danh ấy. Không chỉ dừng lại ở những lời ca tụng của riêng mình, bà còn cho biết ngài Joshua—người từng bắt đầu đọc cuốn sách vào một ngày quá bận rộn nên không thể đọc tiếp—đã bị cuốn hút sâu sắc đến mức chẳng thể nghĩ được gì khác, tâm trí cứ lơ đễnh suốt cả ngày trời và chẳng hiểu nổi một câu người khác nói với mình; để rồi khi cầm sách lên đọc lại lần nữa, ông đã say mê đến mức thức trắng cả đêm để đọc cho kỳ hết! Ngài Joshua, nghe đâu, đã thề rằng ông sẵn sàng đổi năm mươi bảng Anh chỉ để biết được tác giả là ai! Qua lời kể của Charles, tôi cũng được biết rằng có những người khác nữa đã tuyên bố họ nhất định sẽ tìm ra cho bằng được ngòi bút ấy!