Chủ nhật, ngày 20 tháng 6.—Trong lúc tôi đang ngồi cùng ông Thrale ở thư viện, ông Seward bước vào. Ngay sau những lời thăm hỏi ban đầu, ông nhắc đến thứ mà ông gọi là vở kịch của chúng tôi, rồi nài nỉ và trêu chọc tôi bắt tay vào viết. Thế nhưng, vào buổi tối, ông bỗng trở nên kỳ cục và chán chường đến mức, trong một phút hứng chí cợt nhả, tôi đã gọi ông là “ông Khô khan”; cái tên ấy lại được bà Thrale vô cùng thích thú, khiến tôi chẳng biết bao giờ ông mới gỡ bỏ được biệt danh này. Quả thực, sự đan xen giữa nét vui nhộn và vẻ phờ phạc, những phẩm chất thú vị cùng những lời phàn nàn mệt mỏi ở chàng thanh niên này có sức mạnh kích động tôi trở nên xấc xược hơn hẳn so với khi đối diện với bất kỳ ai khác.
Vở kịch, theo lời ông, nên mang cái tên kép là “Kẻ dửng dưng, hay Mọi thứ đều nhàm chán,” và tôi khẳng định ông Khô khan sẽ là nhân vật chính. Rồi chúng tôi tiếp tục hào hứng, cùng nhau lên ý tưởng cho hàng loạt cảnh tượng lố bịch;—ông tự trào phúng bản thân khá thoải mái, dẫu chẳng thoải mái được một nửa, hay đạt hiệu quả cao như cách tôi trào phúng ông; bởi vì mượn hình tượng ông Khô khan, tôi đã tấn công trực diện vào sự chán chường, nỗi u sầu vô cớ, sự ủ rũ đầy than vãn, thái độ ngáp ngắn ngáp dài đầy xao lãng, cùng nỗi bất mãn không yên của ông. Bạn có thể dễ dàng tưởng tượng ra rằng tôi phải có tinh thần rất phấn chấn thì mới dám đi xa đến thế: thực ra, chẳng có gì khác ngoài điều đó có thể khơi nguồn hay bào chữa cho sự sắc sảo của tôi: và chính cung cách ngạo mạn của ông lúc nào cũng gợi mở ở tôi một sự hưởng ứng đồng điệu.
Ông liên tục nài nỉ tôi bắt tay vào việc, đưa những phân cảnh đã vạch sẵn lên trang giấy: nhưng tôi nghĩ làm vậy có thể là đi quá giới hạn của trò đùa; bởi vì tôi vốn chẳng có tâm trạng nào để nương tay với ông, nên những lời chế giễu viết thành văn có lẽ sẽ không hợp khẩu vị của ông bằng lời nói trực tiếp.
Ông thách tôi sáng hôm sau, trước giờ ăn sáng, hãy gặp ông ở thư viện để chúng tôi có thể cùng nhau sáng tác một vài cảnh, nhưng tôi nghĩ tốt hơn là nên bỏ qua chuyện đó, và mãi đến khi tất cả mọi người đã tề tựu đông đủ tôi mới xuất hiện.
Tuy nhiên, ông chẳng bận tâm đến chuyện gì khác; và ngay khi chúng tôi vừa có dịp ở lại với nhau, ông lại tấn công tôi.
“Nào,” ông nói, “cô đã có gì sẵn sàng chưa? Tôi dám cá là cô đang thủ sẵn nửa màn kịch trong túi rồi đấy.”
“Không,” tôi đáp, “tôi quên bén đi mất rồi; tối qua tôi chỉ hứng thú lúc đó thôi.”
“Nó nên bắt đầu thế nào nhỉ?” ông kêu lên; “với ông Khô khan trong phòng làm việc của mình chứ?—chân đi dép lê, tóc tai bù xù,—thốt lên rằng: ‘Ôi cuộc đời sao mà nhàm chán thế!—Tiếp theo sẽ là gì đây?’”
“Tiếp theo ư?” tôi kêu lên, “gì chứ, trước khi ông ta kịp làm bất cứ điều gì sao?”
“Ồ, thì ông ta đã thay quần áo rồi mà.—Thế rồi, ông ta cầm lấy một cuốn sách—”
“Chẳng hạn như cuốn này,” tôi vừa nói vừa đưa cho ông cuốn Lịch sử của Clarendon.
Ông đón lấy cuốn sách ra vẻ nhập vai, rồi hất phăng đi và kêu lên:
“Không—thế này thì hỏng hẳn,—lịch sử viết bởi kẻ ăn theo phe phái thì thật thiên vị.”
Tôi bèn đưa cho ông cuốn “Châu Mỹ” của Robertson.
“Cuốn này,” ông kêu lên, “đọc lên mới thấy thảm hại làm sao;—một bản tường thuật về những lãnh thổ mà chúng ta đã đánh mất chính vì sự ngu ngốc của mình.”
Tôi liền đưa cho ông cuốn “Du khảo Tây Ban Nha” của Baretti.
“Ai mà thèm đọc,” ông vừa nói vừa ném nó sang một bên, “sách du khảo của một kẻ chưa từng nói lấy một lời thật lòng cơ chứ.”
Rồi tôi đưa cho ông một tập của bộ “Clarissa.”
“Chà,” ông kêu lên, “tiểu thuyết mà do một tay bán sách viết ư!—giờ đây chỉ có duy nhất một cuốn tiểu thuyết là người ta có thể chịu đựng để đọc,—và nó lại được viết bởi một tiểu thư trẻ tuổi.”
Tôi vội vã chặn đứng ông lại bằng bộ Hồi ký của Dalrymple, rồi tiếp tục đưa cho ông đủ loại sách khác, và với tất cả những cuốn đó, ông đều đưa ra những lời bình cay đắng, khó chịu nhưng cũng không kém phần hài hước;—và chúng tôi cứ tiếp tục công việc ấy cho đến khi ông được gọi đi cùng ông Thrale lên thành phố.
Sáng hôm sau, thứ Tư, tôi đã có một cuộc trò chuyện vô cùng nghiêm túc với ông Seward,—một cuộc trò chuyện khiến tôi chẳng còn chút hứng thú nào để chế giễu nữa, dù nó vẫn xoay quanh nỗi chán chường của ông; trái lại, ngay khoảnh khắc ấy, tôi tự nhủ sẽ không bao giờ trêu chọc ông về vấn đề đó nữa, bởi những gì ông kể về bản thân đã khiến lòng tôi tràn ngập niềm thương cảm.
Ông thổ lộ rằng trong đời mình chưa bao giờ có lấy nổi ba tiếng đồng hồ được khỏe mạnh, và rằng có những lúc người ta tưởng ông chỉ mệt mỏi bình thường thì thực ra ông đang ốm nặng đến mức ông tin rằng chẳng có nổi một ai khác chịu ở lại cùng người như vậy. Tôi hoàn thành bàng hoàng trước lời giãi bày này, và thành thật nói với ông rằng tôi đã đối xử bất công với ông biết bao khi dám quy chụp mọi sự uể oải của ông chỉ là do làm màu.