Streatham, tháng Hai.—Em đã ở đây lâu quá rồi, Susan quý mến của em ơi, mãi chẳng viết nổi dù chỉ một lời, đến mức giờ đây em khó lòng biết phải bắt đầu từ đâu hay bằng cách nào. Dù vậy, em sẽ cố gắng phác thảo lại một cách ngắn gọn những gì đã diễn ra trong hai tuần qua, rồi sau đó sẽ cố kể lại thật tỉ mỉ.
Bà Thrale và Tiến sĩ Johnson đã thi nhau thể hiện sự đón tiếp nồng hậu dành cho em. Ban đầu, ông Thrale vẫn giữ vẻ lạnh lùng và điềm tĩnh quen thuộc, nhưng chẳng mấy chốc, ông cũng lại cởi mở và hòa đồng như mọi khi.
Ngày hôm sau, Sir Philip Jennings Clerke tới. Ông không phải là một người uyên bác, nhưng lại có tác phong vô cùng lịch thiệp, thậm chí tao nhã, cùng lối trò chuyện nhạy bén và dễ mến. Ông là một người ủng hộ phe đối lập nhiệt thành, tỏ ra vô cùng tích cực và hăng hái trong các hoạt động của phe này. Khi em đến, ông đang thúc đẩy một dự luật liên quan đến các nhà thầu—một vấn đề quá dài dòng để trình bày trên giấy—nhưng nhằm đả phá nạn hối lộ và tham nhũng trong giới cầm quyền, và ông dự định sẽ đưa ra một kiến nghị về dự luật này tại Hạ viện vào tuần tới.
Cậu có thể tưởng tượng được rằng, với những nguyên tắc sống khác biệt một trời một vực như Tiến sĩ Johnson và Sir Philip, họ khó mà có được sự đồng cảm hay hòa hợp trong các cuộc tranh luận chính trị; thế nhưng, tài năng vượt trội của vị tiến sĩ cùng sự lịch thiệp đáng nể của vị nghị sĩ đã giúp cả hai giữ được hòa khí, dẫu họ đã trải qua vài cuộc tranh luận mà trong đó ai nấy đều dốc hết sức lực để giành phần thắng.
Em phải cố gắng ghi nhớ nội dung chính của một trong những cuộc tranh luận giữa họ, vì em sẽ rất tiếc nếu quên mất. Sir Philip giải thích về dự luật của mình; thoạt đầu Tiến sĩ Johnson chế giễu nó; ông Thrale cáp một đồng guinea rằng kiến nghị sẽ không được thông qua, còn Sir Philip thì cáp rằng ông sẽ giành được một trăm năm mươi phiếu ủng hộ.
Sir Philip quay sang hướng bà Thrale, hy vọng bà sẽ không để phái Bảo thủ làm lu mờ phán đoán của mình, rồi bảo em rằng ông mong cha em không làm vẩn đục những nguyên tắc của em. Sau đó, ông tiếp tục giải thích về dự luật, và thực sự khiến nó trông vô cùng hợp lý, đến mức bà Thrale đã xuôi theo và mong chồng mình bỏ phiếu thuận cho dự luật ấy. Ông Thrale vẫn ngần ngại; thế nhưng, điều khiến tất cả chúng em bất ngờ là sau khi tìm hiểu kỹ càng hơn về những điểm ưu việt của dự luật, Tiến sĩ Johnson thoạt đầu đã dịu giọng lại, rồi tuyên bố đó là một đạo luật rất hợp lý và công bằng, đồng thời hùa cùng bà Thrale nài nỉ ông Thrale bỏ phiếu ủng hộ.
Sir Philip vô cùng vui mừng, và hoàn toàn có lý do để làm vậy. Ông cởi mở hơn hẳn về các vấn đề chính trị, thoải mái bày tỏ quan điểm của mình—những quan điểm chống đối chính phủ quyết liệt đến mức suýt ngả sang xu hướng cộng hòa—khiến Tiến sĩ Johnson bỗng chốc nổi giận đùng đùng. Ông rút lại lời tuyên bố hồi nãy, nài nỉ ông Thrale đừng bỏ phiếu cho dự luật của Sir Philip, và trở nên vô cùng gay gắt với đối thủ của mình.
"Đạo luật đó," ông nói, "phải bị phản đối bởi tất cả những người lương thiện! Bản thân nó, khi được xét nét một cách đơn thuần, thì quả là công bằng, và tôi sẵn sàng thúc đẩy nó; thế nhưng khi ta nhận ra thứ bè phái nào đứng sau để chống lưng và cổ vũ cho nó, thì ta không thể màng tới được nữa. Tất cả những ai không có thiện cảm với hành vi nổi loạn đều phải chống lại nó!"
Ông đã thốt ra những lời này cùng vài biểu đạt khác thậm chí còn gay gắt hơn; và nếu Sir Philip không sở hữu sự lịch thiệp trước sau như một, em tin rằng họ đã có một trận cãi vã nảy lửa. Dù vậy, ông vẫn giữ vững lập trường một cách bình tĩnh và kiên định, dẫu cho tài biện luận hay sự hóm hỉnh của ông chẳng thể bì kịp một đối thủ tầm cỡ như thế.
Tiến sĩ Johnson dồn ép ông với một sự sắc sảo và năng lực không suy suyển, và cuối cùng, dù không thể thuyết phục được Sir Philip, ông đã khiến đối phương hoàn toàn đuối lý đến mức Sir Philip đành phải tự nguyện im lặng—điều mà ông đã thừa nhận một cách rất đàng hoàng.
Khi ấy, Tiến sĩ Johnson chợt hoàn hồn, và nghĩ rằng—như sau đó ông đã thú nhận—cuộc tranh luận đã trở nên quá ư căng thẳng, liền dùng thứ tài năng độc nhất vô nhị của mình để đột ngột biến nó thành một màn trêu chọc đầy bất ngờ; ông nắm lấy tay Sir Philip đúng vào lúc tất cả chúng em đứng dậy sau bữa tối và chuẩn bị về phòng nghỉ ngơi trong đêm.
"Sir Philip," ông nói, "ông là một người quá phóng khoáng so với cái đảng mà ông đang gia nhập; tôi sẽ lấy làm tự hào biết bao nếu có vinh dự cảm hóa được ông; bởi tôi thực sự tin rằng, nếu không bị thói giao du xấu làm cho hư hỏng, thì tinh thần bè phái đã chẳng thể chiếm lấy tâm trí ông. Vậy thì, thưa ông, hãy cứ đến Hạ viện đi, nhưng đừng đưa ra kiến nghị nữa! Hãy từ bỏ dự luật của ông, và khiến thế giới phải ngỡ ngàng khi quay đầu về phía chân lý và lẽ phải. Hãy đứng lên, thưa ông, vào lúc họ ít ngờ tới nhất, và ngỏ lời với những đồng chí ái quốc của ông theo thế này:—'Thưa các quý ông, tôi đã bị các vị lừa phỉnh và dụ dỗ suốt bao ngày tháng nhọc nhằn qua. Giờ đây mắt tôi đã mở sáng; tôi thấy rằng tất cả các vị đều là những kẻ đồi bại—mục tiêu của các vị là lật đổ mọi chính quyền. Thưa các quý ông, tôi sẽ không thèm tụ tập cùng lũ vô lại mà sự nhơ nhớp của chúng làm vấy bẩn cả tên tuổi lẫn phẩm giá của tôi thêm nữa. Vì vậy, tôi xin đoạn tuyệt với tất cả các vị, hỡi các quý ông, đúng như những gì các vị đáng phải nhận.'"
Rồi, siết chặt tay đối phương thật nồng nhiệt, ông nói thêm,
"Đi đi ông ơi, lên giường đi; hãy ngẫm nghĩ về lời tuyên bố rút lại ý kiến này, và sáng mai thức dậy với tư cách là một người lương thiện hơn lúc ông ngả mình đi ngủ."