Khi chúng tôi đã chỉnh tề trang phục để dự tiệc tối và bước vào phòng khách, chúng tôi vô cùng ngạc nhiên và thú vị khi thấy sự hiện diện của ông Seward. Cùng đi có ông Lort, người được coi là một trong những bậc uy bác nhất đương thời, đồng thời là một nhà sưu tầm các cổ vật lẫn kỳ trân dị bảo cả về văn học lẫn lịch sử tự nhiên. Phong thái của ông có phần bộc tuệch, kỳ quặc và hoàn toàn đi lệch những lối mòn thông thường, dẫu chẳng mấy khi ông chọn được cho mình một con đường nào tốt đẹp hơn.
Ngày hôm ấy trôi qua vô cùng thú vị. Đến buổi tối, chúng tôi lại quây quần bên câu chuyện văn chương như thường lệ. Ông Lort mang ra mấy bản thảo kỳ lạ của chàng Chatterton người Bristol nổi tiếng; trong đó có cả di chúc của anh ta cùng nhiều vần thơ đả kích Tiến sĩ Johnson vì tội danh nhận chức bổng và tiền trợ cấp. Tất cả đều được ông đọc lớn với giọng điệu đều đặn và nét mặt không chút biến sắc.
Tôi thì kinh ngạc trước thái độ của ông; bà Thrale chẳng mấy vui lòng; ông Thrale thì im lặng lắng nghe chăm chú; còn ông Seward thì lấm lét cười thầm. Riêng Tiến sĩ Johnson lắng nghe vô cùng sâu sắc và cười vang một cách sảng khoái. Quả thực, tôi tin rằng ngài chẳng mong những kẻ bôi nhọ mình gặp điều gì khác ngoài một bữa ăn thị soạn, giống như cách của Pope.
Đúng lúc chúng tôi đang dùng bánh quy và nước nướng — thứ đồ ăn nhẹ buổi tối tại Streatham, và quả thực cũng là tất cả những gì còn có thể ăn nổi sau những bữa tối thịnh soạn và muộn màng — ông Lort bỗng cất lời:
“Xin hỏi thưa phu nhân, ngài đã nghe gì về một cuốn tiểu thuyết đang được bàn tán xôn xao mang tên 'Evelina' chưa?”
Câu hỏi ấy, thốt ra trước một nhóm người như vậy, đã đẩy tôi vào một nỗi hoang mang tột độ làm sao! Tôi không biết ông đang hướng lời về phía tôi hay bà Thrale, mà bản thân bà Thrale cũng rơi vào mối hoài nghi y hệt; và như bà thú nhận sau đó, lòng bà cũng thấp thỏm vì tôi, chẳng biết chuyện gì sắp xảy ra tiếp theo. Thế nên, rốt cuộc chẳng có ai trong hai chúng tôi đáp lời ông.
“Người ta đã giới thiệu nó cho tôi,” ông nói tiếp; “nhưng tôi chẳng có mấy hứng thú muốn đọc, bởi cái tên nghe mới ngớ ngẩn làm sao. Dẫu vậy, tôi cũng nghe bàn tán rất nhiều về nó.”
Rồi ông lặp lại từ “Evelina” — với một giọng điệu vô cùng yểu điệu và lố bịch.
Trái tim tôi đập thình thịch liên hồi vào chiếc nẹp áo khiến tôi gần như thở hổn hển vì quá đỗi bấn loạn, sợ hãi rằng mình sẽ phải nghe những lời chê bai cay đắng hoặc sẽ bị bại lộ thân tung. Tôi nhai ngấu nghiến miếng bánh quy cứ như thể đã nửa tháng nay mình chưa được hột cơm nào.
Tôi tin rằng cả nhóm lúc bấy giờ đều ít nhiều chấn động. Tiến sĩ Johnson bắt đầu ngả người đưa qua đưa lại; ông Thrale tỉnh giấc; ông E——, người mà tôi e rằng đã đánh hơi được đôi chút về câu chuyện này vì ra vào ngôi nhà này quá thường xuyên, cười toe toét đến lạ lùng; còn ông Seward, vừa cắn móng tay vừa ngả người ra phía sau ghế, chắc chắn đang vô cùng khoái chí khi thưởng thức toàn bộ màn kịch này.
Bà Thrale thực sự có hơi dao động, nhưng không hề nhìn về phía tôi, bà cất giọng hỏi: “Và thưa ông Lort, ông đã nghe được những gì về nó thế?”
“Chà, người ta đồn rằng,” ông đáp, “đó là câu chuyện kể về những bước chân đầu tiên của một tiểu thư bước vào xã hội thượng lưu cùng những phen rắc rối mà nàng vướng phải. Người ta cũng bảo cuốn sách khắc họa tính cách nhân vật rất đặc sắc, nhưng tôi nào có màng tới chuyện mở ra xem, vì cái tên nghe ngớ ngẩn quá cơ — 'Evelina'!”
“Sao lại ngớ ngẩn, thưa ông?” Tiến sĩ Johnson lớn tiếng cắt ngang. “Cái sự ngớ ngẩn nằm ở đâu chứ?”
“Chà, bản thân tôi cũng chẳng ca ngợi gì cái tên này cho lắm,” bà Thrale lên tiếng, “nếu đứng trước những ai chưa hiểu rõ ngọn nguồn — điều mà tôi đã khám phá ra, dù hình như chẳng còn ai khác biết điều đó.” Rồi bà giải thích cái tên ấy bắt nguồn từ Evelyn, hoàn toàn đúng với dụng ý của tôi.
“Ồ,” Tiến sĩ Johnson nói, “nếu đó là lý do, thì quả là một cái tên rất hay.”
“Ơ hay, các vị đã có sẵn cuốn sách này ở đây cơ à?” ông Lort trố mắt hỏi.
“Vâng, quả thực là chúng tôi có,” bà Thrale đáp; “tôi đã đọc nó trong cữ ở cữ vừa rồi, và tôi đã cười ngất ngây với nó, rồi cũng khóc sướt mướt vì nó đấy!”
“Ồ ho!” ông Lort thốt lên, “thế thì lại là chuyện khác rồi! Nếu các vị đã có sẵn sách ở đây, nhất định tôi sẽ đọc.”
“Có chứ lại không,” bà đáp lời; “và Tiến sĩ Johnson, người thoạt đầu nhất quyết chẳng thèm ngó ngàng tới nó, vậy mà khi tôi nhét nó vào xe ngựa cùng ngài, ngài đã bị cuốn hút đến mức ca tụng nó không ngớt từ đó đến nay — và ngài còn bảo Richardson hẳn sẽ phải lấy làm hãnh diện nếu viết được tác phẩm này.”
“Ồ ho! Nghe thế này thì khích lệ quá nhỉ,” ông Lort kêu lên; “nếu Tiến sĩ Johnson mà đọc được, tôi sẽ tìm mua cho bằng được với tốc độ nhanh nhất.”
“Ông chẳng cần phải đi đâu xa đâu,” bà Thrale bảo, “vì nó đang nằm ngay trên chiếc bàn đằng kia kìa.”
Tôi không thể ngồi yên thêm được nữa; tình cảnh lúc bấy giờ của tôi có gì đó thật khó xử, thật kỳ quặc và lạ lùng biết bao, khiến tôi chỉ ước gì mình đang ở cách đây cả trăm dặm. Quả thực, tôi suýt nghẹn thở vì miếng bánh quy, bởi dẫu có chết tôi cũng chẳng tài nào nuốt nổi nó xuống. Thế là tôi đứng phắt dậy, và trong lúc ông Lort bước tới chiếc bàn để tìm cuốn “Evelina”, tôi lặng lẽ rời khỏi phòng, buộc phải gọi nước để chiêu xuống trôi đi miếng bánh đang nghẹn cứng ở cổ họng.
Tôi thầm nguyền rủa ông Lort biến quách đi cho rồi. Tôi chẳng lấy gì làm thích thú khi phải quay trở lại, nhưng ngay khi vừa hít thở lại được bình thường, tôi tự nhủ không được làm cho sự tình tồi tệ hơn bằng cách trốn tránh quá lâu. Tuy nhiên, vừa đến cửa phòng, tôi chạm mặt bà Thrale. Khi bà hỏi tôi có muốn uống chút nước không, bà kéo tôi vào căn phòng phía sau và phá lên cười vang sảng khoái.
“Trò này thú vị ra phết đấy chứ,” bà kêu lên; “ông ta hoàn toàn ngây thơ trước sự việc này chẳng khác nào một đứa trẻ, và ngày mai chúng ta sẽ được nghe ông ta bàn tán gì về nó vào bữa sáng cho mà xem. Chị đã ra hiệu cho Tiến sĩ Johnson và Seward không được tiết lộ gì rồi.”
Nhận ra tôi chẳng hề thấy trò này thú vị như bà nghĩ, bà trở nên nghiêm túc hơn, ân cần cầm lấy tay tôi và nói: “Mong rằng cô Burney sẽ chẳng bao giờ phải nếm trải nỗi khổ nào khác ngoài việc nghe người ta ca tụng chính mình! Và tôi chắc chắn rằng cô sẽ phải đối mặt với điều đó dài dài.”
Khi tôi thổ lộ với bà rằng tôi khiếp sợ việc bị phát hiện đến nhường nào và khẩn khoản xin bà đừng bán đứng tôi thêm nữa, bà lại bắt đầu cười rộ lên và thẳng thừng tuyên bố sẽ không thèm bàn bạc gì với tôi về chuyện này nữa. Nhưng bà cũng kể cho tôi nghe rằng, ngay khi tôi vừa rời khỏi phòng và ông Lort cầm cuốn “Evelina” lên, ông đã bĩu môi chê bai: “Hừ, sách này do Lowndes ấn hành cơ mà!” — và rồi Tiến sĩ Johnson đã bảo rằng trong đó có những tình tiết và nhân vật còn vượt xa cả Fielding. “Ồ ho!” ông Lort ngạc nhiên thốt lên; “sao cơ, lại hay hơn cả Fielding cơ á?” “Harry Fielding,” Tiến sĩ Johnson đáp, “chỉ biết được lớp vỏ bên ngoài của cuộc đời mà thôi.”
“Thế nên thưa cô,” bà Thrale nịnh nọt nói thêm, “cô mới là người tìm được phần nhân bên trong.”
Họ phát điên cả rồi hay sao? Hay họ chỉ muốn đẩy tôi đến bờ vực điên dại mà thôi?