Nhật Ký Và Thư Của Madame D'arblay — Tập 1

Lượt đọc: 2390 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Cuộc Viếng Thăm Sắp Tới Của Bà Montagu

❊ ❊ ❊

["Bà Montagu vĩ đại" xứng đáng nhận được một lời giới thiệu dài hơn đôi chút so với những gì có thể tóm lược ngắn gọn trong phạm vi của một chú thích cuối trang. Trong mắt công chúng thời bấy giờ, bà là nữ sĩ hàng đầu không ai có thể tranh cãi, cũng giống như Johnson là vị đại văn hào số một. Tên thời con gái của bà là Elizabeth Robinson. Bà sinh tại York vào năm 1720, đến năm 1742 thì kết hôn với Edward Montagu, cháu nội của Bá tước Sandwich thứ nhất. Sự ra đi của người chồng vào năm 1775 đã để lại cho bà một khối tài sản kếch xù. Danh tiếng văn chương của bà Montagu chẳng hề do hư danh mà có, bởi nó dựa gần như hoàn toàn vào cuốn "Luận về Tác phẩm và Thiên tài của Shakespear", do nhà xuất bản Dodsley phát hành năm 1769. Thực ra, những tác phẩm duy nhất khác mà bà từng cho xuất bản chỉ gồm ba bài "Tọa đàm với Người chết", được in kèm vào tập "Tọa đàm" nổi tiếng của người bạn bà là Lãnh chúa Lyttelton. Cuốn "Luận" là một tác phẩm nhỏ được viết bằng phong cách tao nhã, tuy còn nông chót vót nếu nhìn dưới góc độ phê bình hiện đại, nhưng lại thể hiện sự sắc sảo và khả năng cảm thụ tốt. Một trong những mục tiêu chính của nữ tác giả là bảo vệ Shakespeare trước những lời phê bình gay gắt của Voltaire, và bà đã hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ không mấy khó khăn này. Johnson lại có quan điểm không mấy thiện cảm về cuốn "Luận". Đáp lại nhận xét của Ngài Joshua Reynolds rằng cuốn sách làm vẻ vang cho nữ tác giả, ông phán: "Vâng, thưa Ngài: nó làm vẻ vang cho bà ấy, nhưng chẳng làm vẻ vang cho ai khác cả;" và ông nói thêm rằng "trong toàn bộ cuốn sách không có nổi một câu phê bình đúng nghĩa." Tuy nhiên, nếu sự hoan nghênh chung mà cuốn sách nhận được là vượt quá xa so với giá trị thực của nó, thì sự lên án không chút nương tay của Johnson lại càng quá đà hơn so với những khiếu sót của tác phẩm.

Đối với tài năng trò chuyện của bà Montagu, Johnson lại dành một sự đánh giá cao hơn. Ông thường nói: "Thưa Ngài, người phụ nữ ấy vắt óc suy nghĩ khi trò chuyện nhiều hơn bất kỳ ai tôi từng gặp" (Trích "Nhớ lại" của Cô Reynolds). Thật vậy, có lẽ chính nhờ danh tiếng từ những cuộc trò chuyện và các buổi tiệc tùng được tổ chức tại nhà bà mà bà có được phần lớn uy tín của mình. Bà được công nhận là "Nữ hoàng của Hội Tất Xanh", mặc dù danh xưng này thực ra lại bắt nguồn từ một nữ chủ nhân tiệc tùng văn chương đối thủ là bà Vesey. Khi đáp lại lời cáo lỗi của một vị khách nam từ chối lời mời đến dự họp mặt vì thiếu trang phục phù hợp, bà Vesey đã thốt lên: "Ồ dẹp đi! Bận tâm gì trang phục! Cứ mặc tất xanh của ông mà đến!" Từ đó về sau, thuật ngữ "Tất Xanh" (bas bleu) được dùng để chỉ nhóm người hay lui tới nhà bà Vesey, rồi dần dần mở rộng sang các văn hội khác có tính chất tương tự.

Tấm lòng từ thiện và nhân ái của bà Montagu cũng nổi tiếng không kém gì sự vượt trội về trí tuệ của bà. Ở đây tưởng cũng nên nhắc lại rằng sau khi chồng mất vào năm 1775, bà đã nâng gấp đôi thu nhập cho cô Anna Williams tội nghiệp—nữ sĩ mù lòa sống cùng Tiến sĩ Johnson—bằng cách chu cấp cho cô một khoản tiền trợ cấp hằng năm là mười bảng. Việc xuất bản cuốn "Tiểu sử các Thi sĩ" của Johnson vào năm 1781 đã gây ra sự bất hòa lạnh nhạt giữa vị tiến sĩ và bà Montagu, do sự khắc nghiệt mà ông đã dành để mổ xẻ nhân cách của Lãnh chúa Lyttelton trong tác phẩm đó. Tuy nhiên, đến tháng 9 năm 1783, Tiến sĩ Johnson đã viết thư cho bà để báo tin về sự ra đi của người nhận trợ cấp của bà là cô Williams; và ngay sau đó, ông thông báo với bà Thrale rằng ông đã nhận được một thư phản hồi "không chỉ lịch sự mà còn rất đỗi dịu dàng; vì vậy tôi hy vọng hòa bình đã được lập lại." Bà Montagu qua đời tại nhà riêng ở Quảng trường Portman vào năm 1800.—BTV.]

Tôi đang giở xem cuốn "Tiểu sử Cowley" mà Tiến sĩ Johnson đã tự tay đưa cho tôi đọc, cùng lúc ông đưa cuốn tiểu sử Waller cho bà Thrale. Nhưng ông bảo tôi cất nó đi.

Ông gọi lớn: "Này, cất cái đó đi rồi lại đây líu lo với chúng ta nào! Tôi chẳng thể làm cho cô Burney nhỏ bé này líu lo được, mà tôi tin chắc cô ấy líu lo hay lắm; nhưng trước khi xong chuyện với cô ấy, tôi sẽ dạy cho cô ấy một bài học khác chứ không để ngồi thinh thinh như thế."

Tôi thốt lên: "Nói chuyện là bài học duy nhất mà cháu chậm hiểu nhất khi học từ bác đấy, thưa bác."

Ông hô lên: "Cô phải cho tôi một bài diễn thuyết về các dục vọng mới được: nào, bắt đầu đi! Hãy nói cho chúng tôi nghe về sự cần thiết của việc tiết chế chúng, việc cai quản và kiềm chế chúng! Cô đã bao giờ đọc cuốn 'Lý thuyết Tình yêu' của Norris chưa?"

Tôi vừa cười vừa hơi ngơ ngác đáp: "Dạ chưa, thưa bác."

Tiến sĩ J.—Nó rất đáng để cô đọc đấy. Ông ấy sẽ cho cô thấy rằng tình yêu thái quá là cội nguồn của mọi tai hại; yêu tài sản thái quá sinh ra tham lam; yêu rượu thái quá sinh ra say xưa; yêu quyền lực thái quá sinh ra tàn bạo; và cứ thế. Ông ấy diễn dịch mọi nhược điểm của con người từ tình yêu thái quá mà ra.

Bà T.—Thưa bác, ngày mai bà Montagu sẽ dùng bữa tối ở đây, và khi đó bác sẽ có thừa chuyện để nói.

Tiến sĩ Johnson bắt đầu đung đưa người, nét mặt hiện rõ sự thích thú thầm kín trong lòng, và sau khi tận hưởng niềm vui đó một lúc trong im lặng, ông đột ngột quay sang tôi, đầy hào hứng thốt lên:

"Đánh gục bà ấy đi, Burney!—đánh gục bà ấy!—đừng nương tay!—tấn công bà ấy, khiêu chiến bà ấy, và hạ gục bà ấy ngay lập tức! Cháu là một tài năng đang nổi, còn bà ấy thì đang ở trên đỉnh cao; hồi tôi mới bắt đầu bước vào đời, còn là kẻ vô danh tiểu chẳng là ai cả, niềm vui của đời tôi là xả súng vào tất cả các bậc danh sĩ đã thành danh! Và hồi đó ai ai cũng thích hò reo cổ vũ tôi. Nhưng giờ thì chẳng còn trò vui đó nữa; ai nấy đều muốn thấy tôi bị đánh bại; nhưng ngày ấy, khi tôi còn mới mẻ, hạ gục được những nhân vật vĩ đại là toàn bộ niềm vui thích của cái tâm hồn tội nghiệp bé nhỏ đáng yêu này của tôi! Thế nên cứ xông vào bà ấy, Burney—xông vào bà ấy, và đánh gục bà ấy đi!"

Ôi, tất cả chúng tôi đã được một mớ bận cười thích thú làm sao! Nhân tiện tôi phải kể với bạn rằng bà Montagu rất được tôn trọng ở đây, ngay cả với chính Tiến sĩ Johnson, miễn là những người khác không khen ngợi bà ấy một cách thái quá. Bà Thrale xếp bà ấy là người phụ nữ số một trong giới văn học. Lẽ ra tôi nên kể với bạn rằng cô Gregory, con gái của ông Gregory người đã viết cuốn "Những bức thư" hay "Di huấn Lời khuyên", hiện đang sống cùng bà Montagu và đã được mời đi cùng bà ấy.

Tiến sĩ Johnson nói: "Hãy chú ý xem ngày mai tôi có cãi lại bà ấy không nhé. Tôi đã quyết tâm rồi, dù bà ấy có nói gì đi nữa, tôi cũng sẽ không cãi lại."

Bà T.—Chà, chắc chắn rồi thưa bác, lần trước bà ấy đến bác đã làm bà ấy hơi ngượng ngùng đấy. Dù bác không thô bạo, không nghiệt dã, cũng chẳng ác ý, nhưng khi một phụ nữ đổi sắc mặt, chúng ta đều hiểu rằng cảm xúc của cô ấy không được bình tĩnh cho lắm.

Tiến sĩ J.—Chà, này bà, tôi không cam đoan là mình sẽ không cãi lại bà ấy lần nữa nếu bà ấy lại chọc tức tôi như lần đó; nhưng nếu mức độ chọc tức nhẹ hơn thì tôi sẽ kiềm chế được. Tôi tin là hiện tại mình cũng chẳng được lòng bà ấy cho lắm; và tôi bắt đầu, ông nói thêm rồi bật cười giòn giã, thấy lo cho cơ hội được bước chân vào ngôi nhà mới của bà ấy rồi. Tôi e là mình sẽ chẳng bao giờ được nhìn thấy bên trong ngôi nhà đó đâu.

(Bà Montagu đang cho xây một ngôi nhà cực kỳ tráng lệ.)

Bà T.—Ôi, tôi đảm bảo với bác là bà ấy sợ bác thật đấy; nhưng bác biết đấy, chuyện đó đâu có gì lạ; và tôi cực kỳ thích nghe những bài bình luận của bác; vì quả thực bà ấy là người phụ nữ đứng đầu về kiến thức văn học ở Anh, mà đã ở Anh thì tôi thiết nghĩ mình có thể nói là trên toàn thế giới.

Tiến sĩ J.—Tôi tin là bà có thể nói thế đấy, thưa bà. Bà ấy lan tỏa nhiều kiến thức trong lời ăn tiếng nói hơn bất kỳ người phụ nữ nào tôi biết, hay thực ra là hơn cả hầu hết nam giới.

Bà T.—Tôi xin đoan chắc là về nghệ thuật đó, tôi chẳng biết người đàn ông nào sánh được với bà ấy, trừ bác và ông Burke ra. Và bác, một người vốn yêu sự lộng lẫy, sẽ không gây sự với bà ấy vì tính thích trưng diện như mọi người khác vẫn làm chứ.

Tiến sĩ J.—Không, tôi sẽ không gây sự với bà ấy về chủ đề đó đâu.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 15 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.