50 Phố Wimpole, Ngày 17 tháng 2 năm 1845.
Thưa ông Browning kính mến,—Để bắt đầu từ đoạn cuối (vốn chỉ là tính cách của kẻ ương bướng như tôi), tôi xin đoan chắc với ông rằng tôi đọc chữ viết tay của ông trôi chảy hệt như đọc kiểu chữ in rõ ràng nhất từ con chữ đúc. Nếu tôi đã luyện tập nghệ thuật đọc thư của ông suốt cả cuộc đời, chắc tôi cũng chẳng làm tốt hơn được đâu. Hơn nữa, tôi hoàn toàn ủng hộ việc viết chữ nhỏ. Hãy thử nghĩ xem biết bao nhiêu năng lượng thể chất phải tiêu tốn để tạo ra những nét chữ quét rộng, phóng khoáng của một số người... chẳng hạn như ông Landor, người viết cứ như thể bầu trời là vở tập viết và ông chấm dấu các chữ 'i' tương xứng với bầu trời ấy. Những kẻ làm những trò như thế đáng lẽ phải đeo găng tay sắt; vâng, và tốt nhất là chẳng có găng mà đeo; bằng không thì họ đã chẳng hoài phí thời gian của mình vô ích như vậy. Những người cầm bút—theo nghề nghiệp—tôi nên nói thế không?—lẽ ra không bao giờ nên làm thế, bằng không thì điều gì sẽ xảy ra với họ khi phần lớn sức lực của họ rút vào đầu và tim, (như trường hợp của một số người trong chúng ta và có thể là của tất cả mọi người) và khi họ phải viết lại một bài thơ tận mười hai lần, đúng như lời ông Kenyon bảo tôi phải làm nếu tôi là người có đạo đức? Không phải là tôi làm thế. Tự tự hỏi có ai làm thế không nhỉ? Còn ông, có bao giờ thế không? Từ những gì ông kể cho tôi nghe về cách vặn ngọn đèn, tôi đoán là không. Và vả lại, người ta có thể là một nhà văn chăm chỉ mà không cần phải chép lại đến mười hai lần. Tôi tin rằng có những người sẽ cho ông biết ngay lập tức ba lần sáu là bao nhiêu mà không cần phải 'tính nhẩm' trên ngón tay; và cũng theo cách đó, người ta có thể nhào nặn những vần thơ trong đầu mình một cách nhọc nhằn chẳng kém gì trên giấy—tôi vẫn giữ vững quan điểm đó. Tôi tự coi mình là một người viết rất kiên nhẫn, chăm chỉ—mặc dù thưa ông Kenyon thân mến, ông ấy cứ cườimỉa mai tôi khi tôi nói vậy. Và thử nhìn xem mọi chuyện có thể khác đi thế nào. Nếu tôi đang đan một chiếc ví, tôi có thể đang nghĩ về chuyện khác và làm tuột mũi đan; hoặc ngay cả khi tôi đang viết thơ để làm vừa lòng thị hiếu đại chúng, tôi có thể lơ là trong đó. Nhưng việc theo đuổi một Lý tưởng được tâm trí thừa nhận sẽ thu hút và tập trung toàn bộ sức mạnh của trí tuệ—và Nghệ thuật, ông biết đấy, là một vị thần ghen tuông và đòi hỏi toàn bộ con người—dù là nam hay nữ. Tôi không thể tưởng tượng nổi một nghệ sĩ chân chính lạiđồng thời là kẻ cẩu thả—mặc dù người này có thể có bàn tay nhanh nhẹn hơn người kia, nhìn chung là thế,—và mặc dù tất cả mọi người đều dễ gặp phải những thăng trầm về mức độ lưu loát—và những vướng víu trong cỗ máy sáng tác, cho dù mức độ lưu loát có đạt đến đâu đi nữa. Ông có thể viết hai mươi dòng trong một ngày—hoặc thậm chí ba dòng như Euripides trong ba ngày—rồi một trăm dòng trong một ngày tiếp theo—và tuy nhiên, vào dòng thứ một trăm ấy, người ta đã có thể bỏ vào đó lượng công sức tốt đẹp chẳng kém gì hai mươi dòng hay ba dòng kia. Và cũng như ông nói, ngọn đèn được vặn nhỏ ở phía sau bức tường—và hành động cất lời chính là bằng chứng của quá trình nghiền ngẫm trước đó, thậm chí còn hơn cả việc nó là dịp để nghiền ngẫm. Niềm hứng thú sâu sắc mà tôi dành cho việc đọc tất cả những gì ông đã ân cần viết cho tôi về bản thân ông, mong ông hãy tin tưởng tôi, bởi tôi thấy thật khó để diễn tả nó. Đó là sự đồng cảm theo một cách, và là sự quan tâm dưới mọi góc độ!
Và giờ đây, hãy nhìn xem! Mặc dù ông đã chứng minh cho tôi thấy bằng một thứ logic tuyệt vời rằng, vì những lý do mà ông biết và những lý do mà ông không biết, tôi hoàn toàn không thể biết gì về ông; mặc dù điều đó là sự thật—và đã được chứng minh (còn hơn cả sự thật)—thưa ông, tôi thực sự đã thấu hiểu về ông trước cả khi được ai đó kể cho nghe, chính xác là những gì ông đã kể cho tôi. Vâng, tôi thực sự đã hiểu như thế. Tôi cảm thấy chắc chắn rằng với tư cách là một nhà thơ, ông đang nhìn về tương lai—và những tác phẩm chính của ông, theo như chính ông nhận thức, vẫn còn ở phía trước. Ồ—tôi chẳng dám nhận chút sự sắc sảo nào về điều đó cho mình; cũng như cách đây chưa lâu, tôi từng nói với các chị em và anh em của mình rằng tôi có khả năng thấu tỏ tất cả những người bạn mà tôi chưa từng gặp mặt trong đời, chỉ bằng hình ảnh hiện lên cùng với tên gọi của họ; và tôi khiến họ cười ngất khi chỉ ra rành mạch những đôi mắt xanh, mắt đen, mắt nâu hạt dẻ cùng những chiếc mũi dọc dừa hay mũi hếch cho đúng với các ông Smith hay cô Hawkins, và tôi đã bắn trúng hồng tâm cùng những nét đặc trưng chính xác của vấn đề, mười lần như mười!
Nhưng ông thì khác. Con người ông phải được giải mã bằng hệ thống giải phẫu so sánh. Ông đã tung ra những mảnh vỡ của phần xương... siêu việt... biểu thị cho tầm vóc mam-mút của tâm hồn—và ông đang sống để phát triển bản chất của chính mình—nếu ông còn sống. Điều đó thật dễ dàng và rõ ràng. Ông đã vươn tới một phạm vi vô cùng rộng lớn—từ những nốt nhạc cao vút, mờ ảo của phái thần bí vốn vượt ngoài tính cá thể... cho đến những màn hóa thân kịch nghệ, thô ráp đậm chất tự nhiên, 'gr-r-r- đồ lợn'; và khi những điều này được hòa quyện vào nhau, theo một cách nào đó như trong 'Pippa Passes' (tác phẩm mà tôi thèm muốn được làm tác giả hơn bất cứ tác phẩm nào khác của ông—), sự kết hợp của các hiệu ứng hẳn luôn phải nổi bật và cao quý—và ông hẳn phải cảm thấy bản thân mình ngày càng bị cuốn hút vào những sự kết hợp như thế. Nhưng ông lại bảo rằng, tôi không thực sự hiểu về bản thân ông—con người ông. Tôi chỉ biết đến các khả năng và năng lực của ông mà thôi. Vậy thì, hãy dạy cho tôi biết về chính ông—con người ông đi. Tôi sẽ không gặng hỏi về sự thấu hiểu đó—và trên thực tế, ông vẫn chưa viết bài thơ về R.B. nào cả—các tia sáng của ông chiếu xiên nhiều hơn là rọi thẳng. Tôi chỉ nhìn thấy ông qua bóng trăng của ông mà thôi. Xin hãy kể cho tôi nghe tất cả những gì có thể và sẵn lòng về con người ông... trước khi bài thơ về R.B. ra mắt. Còn 'Luria' là gì? Một bài thơ chứ không phải một vở kịch ư? Ý tôi là, một bài thơ không viết theo hình thức kịch nói ư? Chà! Thỉnh thoảng tôi vẫn kinh ngạc về ông, không phải vì sự táo bạo, mà vì ông dám chịu đựng việc phó mặc những tác phẩm cao quý của mình vào cỗ máy xay khổng lồ của nhà hát 'bình dân, thô tục', để rồi bị nghiền nát giữa hàm răng của những nam nữ diễn viên rẻ tiền. Còn tôi, thà giao phó 'tin thần mình vào bầy sư tử' còn hơn. 'Có một sự quyến rũ chết người trong đó,' cô Mitford đã nói thế, và tôi chắc chắn là phải có, thì mới giải thích được điều này. Công chúng nói chung đã đủ tệ hại rồi; nhưng việc chắt lọc cặn bã của công chúng và tự tắm mình trong thứ nước chua ngoét ấy, thì sự cám dỗ nằm ở đâu chứ? Tôi có thể lấy Shakespeare ra để thề, giống như người ta từng thề 'bởi những linh hồn đã ngã xuống ở Marathon', rằng tôi chẳng thấy có sự cám dỗ nào ở đó cả. Tôi cũng rất yêu nghệ thuật kịch. Tôi coi các nhà soạn kịch thời xưa của chúng ta như những vị Vua và hoàng tử trong thi ca. Tôi yêu họ qua mọi tầng sâu thẳm của nhữngếm khuyết và tội lỗi họ từng mắc phải. Nhưng sân khấu thời đó là một phương tiện truyền tải tốt hơn giữa nhân dân và nhà thơ; và báo chí thời đó là một phương tiện ít đủ sức thay thế hơn bây giờ. Mặc dù vậy, nhà thơ vẫn phải chịu tổn hại bởi sân khấu ngay cả ở thời đại đó; và những lý do thì quá ư rõ ràng.
Mới đúng làm sao—chuẩn xác làm sao... tất cả những gì ông nói về giới phê bình. Những niềm tin của tôi hoàn toàn đi theo từng câu chữ của ông. Và tôi vô cùng thích thú khi đọc những quan điểm của ông về cái nhìn đúng đắn của nhà thơ đối với công tác phê bình—tôi đọc chúng với sự thấu cảm và đánh giá cao nhất. Đã có lúc tôi nghĩ rằng sẽ là một quá trình tò mò và đầy tính giáo dục, như một minh chứng cho sự thông thái và khả năng lĩnh hội của các nhà phê bình, nếu có ai đó sưu tập lại những lời độc thoại phê bình của mọi thời đại bàn về nền văn nghệ của chính thời đại đó (trong chừng mực những tư liệu ấy còn tồn tại) và đối chiếu chúng với thành quả văn chương của các thời đại ấy. Giáo sư Wilson hình như đã bắt đầu một việc đại loại như thế trong bài viết mở đầu của số báo Blackwood gần đây bàn về các nhà phê bình, bắt đầu từ Dryden—nhưng ông ấy dường như chẳng có dụng ý gì trong bài viết của mình—đó chỉ thuần túy là một bài phê bình về nhà phê bình mà thôi. Và hơn thế nữa, lẽ ra ông ấy phải bắt đầu sớm hơn Dryden—thậm chí sớm hơn cả Sir Philip Sydney, người trong bài 'Luận về Thơ' cao quý của mình, đã đưa ra một minh chứng kỳ lạ về việc hoàn toàn mù tịt và trơ lỳ trước các vị thần đang chuyển động xung quanh ông. Theo như tôi nhớ, ông ấy thậm chí còn nhìn nhận Shakespeare một cách khá hờ hững. Ồ, trong mắt ông ấy, thời kỳ Elizabeth mà chúng ta thấy rực rỡ ánh dương ấy hóa ra lại là một thời kỳ hoàn toàn tăm tối! Và rất ít người có thể nhìn thấy những gì đang ở sát ngay trước mắt mình, mặc dù họ có cắm đầu đâm sầm vào đó đi chăng nữa; việc chối bỏ thiên tài đương thời là một quy luật nhiều hơn là ngoại lệ. Chẳng ai đếm những chú đại bàng trong tổ cho đến khi có một tiếng vỗ cánh ào ạt vang lên; và kìa! chúng đã bay đi mất. Và ở đây chúng ta đang nói về những con người uyên bác, như những Sydney và Dryden. Về đại bộ phận các nhà phê bình, ông đã nhận xét rất chính xác rằng họ tốt hơn so với mức độ tồi tệ đáng lẽ phải có của họ, chỉ có điều là sức ảnh hưởng của họ cũng không thể chối cãi được chẳng kém gì lý do tại sao họ không nên có ảnh hưởng. Những chiếc ấm đồng sẽ bị nhầm tưởng là lời sấm truyền ở khắp mọi nơi trên thế giới này. Nhưng tầm ảnh hưởng ấy chỉ dành cho ngày hôm nay, cho giờ phút này—chứ không dành cho ngày mai hay ngày kia—trừ khi, đúng như ông nói, chính nhà thơ lại tự mình kéo dài tầm ảnh hưởng đó bằng cách khuất phục trước nó. Ông có biết Tennyson không?—ý tôi là có một sự quen biết trực tiếp ấy? Tôi vô cùng ngưỡng mộ ông ấy. Về mặt kỹ thuật, ông ấy thật tinh tế,—và về âm nhạc, ông ấy là một người cân đong đo đếm những giai điệu tuyệt vời vô cùng tinh vi cho đôi tai. Việc một nhà thơ như thế lại khuất phục một cách mù quáng trước những lời gợi ý của các nhà phê bình của ông ấy, (tôi không nói rằng những lời gợi ý từ bên ngoài đôi khi không thể được tiếp nhận một cách có chọn lọc để mang lại lợi ích cho người tiếp nhận), lại khuất phục một cách mù quáng và tuyệt đối trước những lời gợi ý của họ, thì cũng giống như việc Babbage tiếp nhận ý kiến của tôi và phá hỏng cỗ máy tính toán của ông ấy vì nó vậy. Napoleon từng gọi thơ ca là science creuse—điều này, dẫu cho bản thân ông ấy không phải là một người am hiểu khoa học về thơ ca, thì lại hoàn toàn đúng đắn. Nhưng theo thiên hạ, bất cứ ai cũng có đủ tư cách để đưa ra ý kiến về thơ ca. Mọi chuyện không diễn ra như thế trong hóa học và toán học. Và tôi tin là trong bài bạc và khiêu vũ polka cũng không phải vậy. Nhưng dẫu sao thì đó là những thứ nghiêm túc hơn.
Vâng—và tôi thực sự vô cùng vui sướng khi nghe tin khu vườn nhà ông đầy ắp hoa hồng và tâm hồn ông tràn ngập sự bình yên! Ông có quyền được hưởng cả hai—ông có chiếc chìa khóa dẫn đến cả hai điều đó. Ông đã viết đủ để sống bằng nghề này, dù chỉ mới bắt đầu cầm bút, như ông tự nhận xét về bản thân. Và điều này khiến tôi nhớ lại để nhắc ông rằng khi tôi nói mình thèm muốn nhất quyền tác giả của vở 'Pippa', tôi không có ý gọi đó là tác phẩm hay nhất của ông (ông có thể trách tôi vì điều đó), mà chỉ để bày tỏ một cảm xúc cá nhân. Ông có biết cảm giác thèm muốn thơ ca của người hàng xóm là thế nào không?—không phải danh tiếng của họ, mà là thơ ca của họ cơ?—tôi dám cá là ông không biết. Ông quá hào phóng mà. Và trên thực tế, cái đẹp vẫn là cái đẹp, và dù nó xuất hiện từ bàn tay chúng ta hay từ tay người khác, thì sự hiện diện của nó vẫn thật đáng chúc phúc! Hơn nữa, bản thân tôi cũng cảm nhận được điều đó. Thế nhưng—thế nhưng, tôi vẫn nhận thức được một cảm xúc bên trong mình, thứ đã thì thầm hai hay ba lần về một ước ao rằng giá như mình mới là người được ban cho thị kiến về 'Pippa' trước ông—và confiteor tibi—tôi xin thú nhận sự hèn mọn đó của mình. Đối với tôi, ý tưởng sáng tác ấy vô cùng tinh tế và hoàn toàn độc đáo—và sự tương phản trong việc triển khai kế hoạch ấy mang lại một sức biểu đạt kỳ lạ cho các năng lực đa dạng.
Liệu bài thơ có đang nằm trong tầm tay ông, và đang dần thành hình từ đó không? Và nó được viết bằng thể thơ nào? Tôi có thể hỏi những câu hỏi như vậy chứ?
Và ông Carlyle có bảo với ông rằng ông ấy đã cấm đoán mọi thứ gọi là 'ca hát' đối với thế hệ ương bướng và ngang ngạnh này, những kẻ đáng lẽ nên làm việc thay vì ca hát không? Và ông đã nói với ông Carlyle rằng ca hát chính là lao động, và đồng thời cũng là điều kiện để lao động chưa? Tôi là một tín đồ thành kính ngồi dưới chân ông ấy—và tôi phải nỗ lực rất nhiều để nghĩ rằng ông ấy sai lầm ở điểm nào đó—và có lần khi ông ấy bảo tôi hãy viết văn xuôi thay vì làm thơ, tôi đã tưởng rằng ý kiến của ông ấy là tôi đã nhầm lẫn về sứ mệnh cuộc đời mình,—một ảo tưởng mà với lòng tốt và sự dịu dàng vô hạn, ông ấy đã lập tức cúi xuống để uốn nắn lại. Tôi sẽ không bao giờ quên vẻ đẹp của lòng tốt ấy! Nhưng rồi! Việc ông ấy có ý nghĩ tồi tệ về tôi thì cũng chẳng có gì lạ—thú thật với Chúa, chính bản thân tôi cũng thường xuyên có ý nghĩ tồi tệ về mình. Thế nhưng việc Carlyle nghĩ đến chuyện dẹp bỏ, dẫu chỉ là trong một thời gian, thi ca của nhân loại, lại là một điều kỳ diệu, và nó khiến tâm trí tôi xáo trộn cho đến tận bây giờ. Tôi hoàn toàn không quen biết cá nhân ông ấy. Nhưng với tư cách là một môn đệ, tôi đã đánh liều (vì một lý do ngoại lệ) gửi những vần thơ của mình cho ông ấy, và hệ quả là tôi đã nhận được hồi âm từ ông ấy. Ông ấy thực sự 'thân ái và cao quý'—và là một nhà thơ không tự nhận thức được điều đó; ngoại trừ cảm giác về âm nhạc. Ông cũng cảm thấy như vậy phải không? Và tôi hy vọng 'người thưa ống kính' đã cho ông ấy xem 'bức thư của Cromwell', và làm hài lòng 'người đầy tớ vâng lệnh' ấy.
Điều kỳ lạ trên thế giới này không phải là sự ngu ngốc, mà là việc sự ngu ngốc lại nắm thế thượng phong. Những con ngỗng đang ở trên đồi Capitol, còn những người La Mã thì lại ở trong chuồng lợn—và mọi thứ dường như hoàn toàn tự nhiên khi sự việc diễn ra như thế, đối với cả bầy ngỗng lẫn những người La Mã!
Nhưng có những điều ông nói, đối với tôi dường như mang màu sắc siêu nhiên, vì những lý do mà tôi biết và những lý do mà tôi không biết. Ông sẽ để cho tôi được biết ơn ông chứ?—được chứ? Dù ông có muốn hay không thì ông cũng phải chấp nhận điều đó thôi. Và thêm nữa—tôi sẽ chẳng đợi thêm sự cho phép nào nữa—nếu như tôi chỉ có thể nhìn thấy chiếc bàn làm việc của ông—giống như cách tôi nhìn thấy những chiếc đầu lâu và những mạng nhện đi kèm của ông; thế nhưng linh hồn của Cornelius Agrippa đang phai nhạt dần khỏi tôi.
Luôn trung thành với ông,
Elizabeth B. Barrett.