Thư Tình Robert Browning Và Elizabeth Barrett Barrett, Tập 1

Lượt đọc: 2272 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
E.b.b. Gửi R.b.

❊ ❊ ❊

50 Phố Wimpole: Ngày 20 tháng 3 năm 1845.

Thưa ông Browning thân mến, mỗi khi tôi chậm trễ viết thư cho ông, xin hãy chắc chắn rằng đó không phải vì tôi muốn "thong thả theo ý mình", mà là vì tôi phải chịu đựng khoảng thời gian tồi tệ của chính mình. Ông thật tốt bụng khi muốn biết sức khỏe tôi ra sao, và tôi cũng chẳng hề tệ bạc khi trì hoãn việc trả lời câu hỏi của ông—bởi quả thực dạo này tôi không được khỏe cho lắm, và cũng chẳng mấy thiết tha thổ lộ điều đó. Cái thời tiết khắc nghiệt này! Ngọn gió đông cứ như thổi xuyên qua cả mặt trời lẫn mặt trăng thế này! Ai mà có thể khỏe nổi trong một cơn gió như vậy? Thế nhưng với tôi, lẽ ra tôi không nên phàn nàn. Chẳng có cơn bệnh nào quá tệ hại giáng xuống tôi như trước kia—tôi chỉ cảm thấy yếu hơn thường lệ, và học lấy bài học về sự mong manh của cõi phàm trong một góc nhỏ—rồi tất cả chuyện này rồi cũng sẽ chấm dứt! Tháng Tư đang đến gần. Sẽ có cả tháng Năm và tháng Sáu nếu chúng ta sống để chứng kiến những điều đó, và biết đâu, suy cho cùng, chúng ta lại có thể. Còn về việc gặp ông nữa chứ, tôi nhận ra rằng ông không tin tưởng tôi, và rằng có lẽ ông thấu thấu được sự u uất của tôi để rồi đoán ra rằng, khi khoảnh khắc phải giáp mặt với một sinh linh bằng xương bằng thịt mà tôi vốn xa lạ thực sự kề cận, tâm hồn tôi lại co ro và tái mét đi. Có phải vậy không? Ông là một người uyên bác về bản chất con người, và ông thừa biết những hệ lụy của một lối sống ẩn dật như tôi—bất chấp mọi triết lý hay ho của tôi về bổn phận xã hội hay đại loại thế—thôi được—nếu ông tường tận những điều ấy hoặc không, tôi không dám chắc, nhưng tôi có thể khẳng định rằng tôi thực sự sẽ gặp ông khi tiết trời ấm áp đã vực tôi dậy đôi chút, và đưa trái đất trở lại "quỹ đạo" để làm cho những niềm vui kiểu đó trở nên khả thi. Bởi nếu ông nghĩ rằng tôi không thích gặp ông, thì ông đã lầm to, mặc cho sự uyên bác của ông. Nhưng thoạt đầu tôi sẽ thấy sợ ông—dù lúc viết những dòng này thì tôi không sợ. Ông là một Paracelsus, còn tôi chỉ là một kẻ ẩn dật, với những dây thần kinh từng bị bẻ gãy trên giá tra tấn, để giờ đây buông thõng lỏng lẻo—run rẩy trước từng bước chân và hơi thở.

Và những điều ông nói về xã hội gợi lên trong tôi nhiều suy ngẫm đối chiếu giữa cuộc đời ông và cuộc đời tôi. Ông dường như đã cạn chén men đời đầy ắp dưới ánh nắng ngập tràn. Còn tôi chỉ sống trong nội tâm; hoặc chăng, với nỗi buồn, cho một xúc cảm mãnh liệt. Ngay cả trước khi phải sống ẩn dật vì bệnh tật này, tôi vốn dĩ đã xa lánh thế gian rồi, và có rất ít những người phụ nữ trẻ nhất trên đời này lại chưa từng chứng kiến, chưa từng lắng nghe, chưa từng thấu hiểu về xã hội nhiều bằng tôi—người mà giờ đây khó lòng có thể gọi là trẻ trung nữa. Tôi lớn lên ở chốn điền viên—chẳng có cơ hội giao du xã hội nào, đặt trọn tâm hồn vào sách vở và thơ ca, còn những trải nghiệm thì chìm đắm trong những giấc mơ mộng. Tình cảm của tôi rũ xuống mặt đất giống như một dây kim ngân không được uốn nắn—ngoại trừ một người, trong chính ngôi nhà của tôi—nhưng về điều này thì tôi không thể nói thêm. Đó là một cuộc sống cô độc, cứ xanh tươi như thứ cỏ mọc xung quanh. Sách vở và những giấc mơ là chốn tôi dung thân—và đời sống gia đình chỉ như tiếng vo ve dịu dàng bên tai, tựa như đàn ong bay lượn trên thảm cỏ. Cứ thế thời gian trôi qua, trôi qua—và mãi về sau, khi bạo bệnh ập đến và tôi tưởng chừng như đang đứng bên bờ vực thẳm của thế giới với mọi thứ đã ngã ngũ, mà chẳng còn chút viễn cảnh nào (như đã có lúc tưởng chừng là thế) về việc có thể đặt chân qua ngưỡng cửa của một căn phòng một lần nữa; tại sao lúc ấy, tôi lại quay sang nghĩ ngợi với chút cay đắng (sau khi nỗi buồn lớn nhất đời tôi đã cho tôi không gian và thời gian để thở) rằng tôi đã đứng trong ngôi đền mà mình sắp sửa rời đi với đôi mắt mù lòa—rằng tôi chưa từng nhìn thấy Bản chất Con người, rằng những người anh chị em trên trái đất này đối với tôi chỉ là những cái tên, rằng tôi chưa từng chiêm ngưỡng ngọn núi hay dòng sông vĩ đại nào, nói tóm lại là chẳng có gì cả. Tôi giống như một kẻ sắp hấp hối nhưng chưa từng đọc Shakespeare, và mọi thứ đã quá muộn màng! Ông có hiểu không? Và ông có biết sự dốt nát này là một bất lợi lớn nhường nào đối với nghệ thuật của tôi không? Chà, nếu tôi cứ sống tiếp mà vẫn không thoát khỏi cảnh ẩn dật này, chẳng lẽ ông không nhận ra rằng tôi đang chịu đựng những bất lợi vô cùng to lớn—rằng tôi, theo một cách nào đó, giống như một thi sĩ mù lòa sao? Tất nhiên, ở một mức độ nào đó thì cũng có sự bù đắp. Tôi đã trải nghiệm rất nhiều đời sống nội tâm, và từ thói quen tự ý thức cùng việc tự phân tích bản thân, tôi đã đưa ra những phỏng đoán lớn lao về bản chất Con người nói chung. Nhưng với tư cách là một nhà thơ, tôi sẵn lòng biết bao khi đánh đổi một phần kiến thức sách vở nặng nề, cồng kềnh và vô dụng ấy, để lấy chút ít trải nghiệm về cuộc đời và con người, lấy chút ít....

Nhưng than thở mãi là một điều ti tiện. Tất cả chúng ta nên tạ ơn Chúa vì phần đời được ban phái, và hãy coi đó là đủ cho mỗi người chúng ta. Tôi viết như vậy để ông không hiểu lầm những gì tôi đã viết trước đó liên quan đến xã hội, dẫu rằng ông không nhìn nhận từ góc độ của tôi; và để ông có thể hiểu trọn vẹn ý tôi khi nói rằng, mọi niềm vui lớn nhất của tôi, và quả thực là hầu như mọi xúc cảm được gọi bằng cái tên nồng nhiệt ấy và gắn liền với cá nhân tôi, đều nằm trọn trong thơ ca và chỉ trong thơ ca mà thôi. Thích viết chứ? Dĩ nhiên, dĩ nhiên là tôi thích rồi. Tôi có cảm giác mình đang thực sự sống khi viết—đó chính là cuộc sống đối với tôi. Chà, thế nào là sống? Không phải là ăn uống và hít thở—mà là cảm nhận sự sống trong mình lan tỏa qua từng sợi tơ của bản thể, một cách đầy đam mê và hân hoan. Và chắc chắn là người ta sống trong quá trình sáng tác như thế đấy—không phải lúc nào cũng vậy—nhưng là khi bánh xe quay đều và dòng chảy không bị đứt đoạn. Chẳng phải ông cũng thế sao? ồ—chắc chắn phải thế rồi. Về phần còn lại, tất yếu sẽ có sự phản ứng ngược; và trong trường hợp riêng của tôi, bất cứ khi nào tôi nhìn thấy một bài thơ của mình được in ra, hoặc thậm chí chỉ được chép lại một cách mượt mà, phản ứng để lại thật vô cùng đau đớn. Niềm vui sướng, cảm giác quyền năng mà nếu thiếu nó tôi không thể viết nổi một dòng, bỗng chốc tan biến trong tích tắc; và chẳng còn lại gì ngoài sự thất vọng và tủ nhục. Tôi chưa từng viết một bài thơ nào mà ông không thể thuyết phục tôi xé nát nó nếu ông chọn đúng thời điểm! Tôi thực sự có một sự khiêm nhường rất đúng lúc, tôi xin đảm bảo với ông điều đó.

Thật thú vị biết bao khi được nói về chính mình; nhưng vì ông đã "cám dỗ tôi và tôi đã ăn", tôi nài xin sự kiên nhẫn lâu dài của ông đối với tội lỗi của tôi, và ồ! giá như ông cũng phạm tội lại một cách tương tự như thế! Cả ông và tôi dường như gặp nhau trong một thứ hòa âm tương phản dịu dàng... giống như câu "si no, si no" trong một bản song ca Ý. Tôi muốn tìm hiểu nhiều hơn về con người, còn ông lại bảo rằng ông đã thấy quá nhiều. Tôi thì dốt nát, còn ông thì ngập ngán. "Bây giờ ông thậm chí còn chẳng màng đến việc đọc sách nữa." Có thể thế được sao? Còn tôi vẫn "tươi mới" đối với việc đọc sách, y như thủa nào—miễn là tôi tránh xa cái bóng của những cuốn từ điển, những cuộc tranh luận thần học và đại loại thế. Tôi có nên thì thầm điều này với ông dưới miền ký ức của bông hồng cuối cùng mùa hè năm ngoái không? Tôi rất thích tiểu thuyết; đúng vậy! và tôi đọc chúng không phải chỉ vì một số người khôn ngoan vẫn làm, là vì sự hùng biện chỗ này hay tình cảm chỗ nọ, hay những đoạn đan xen hình ảnh chỗ này chỗ khác, mà là vì cốt truyện! hệt như những đứa trẻ nhỏ ngồi trên đầu gối của bố chúng vậy. Tình yêu thuở nhỏ dành cho những câu chuyện chưa bao giờ phai nhạt cùng tình yêu bánh ngọt của tôi, và giờ đây nó vẫn nguyên vẹn chẳng thủng một lỗ nào. Tôi coi việc đọc tất cả các tiểu thuyết mà người khác hảo tâm viết ra là một nguyên tắc sống—và khốn thay cho kẻ khốn khổ nào dám hé lộ cho tôi biết tập ba kết thúc ra sao. Trong người ông còn sót lại chút ngây thơ nào kiểu này không? Hay ông gọi đó là sự ngu ngốc? Nếu ông có gọi thế, tôi cũng sẽ tha thứ cho ông, chỉ tự cười một mình thôi—tôi báo trước cho ông biết đấy—với một nụ cười đầy kiêu hãnh! Hôm qua ông Chorley khiến tôi được một trận cười thả cửa khi giới thiệu cuốn 'Improvisatore' của Mary Hewitt, kèm theo một vẻ ngượng ngùng khi nhắc đến những miêu tả trong sách, cứ như thể tôi chưa bao giờ đọc tiểu thuyết—tôi cơ chứ! Tôi đã viết một bức thư thú tội gửi lại khiến ông ấy có lẽ phải lắc đầu, và giờ thì tôi lại tự thú với ông, hoàn toàn không do ai khiêu khích. Tôi là kiểu người có thể quên cả trận dịch hạch khi đang lắng nghe những câu chuyện của Boccaccio; và tôi chẳng có gì phải xấu hổ vì điều đó. Tôi thậm chí còn chẳng thèm "nhìn về phía phần cao đẹp hơn", tôi ngớ ngẩn đến thế là cùng.

À! Ông cám dỗ tôi bằng một viễn cảnh vĩ đại về Prometheus! Tôi, kẻ vừa mới trốn thoát với cái mạng sống của mình sau khi giẫm lên mảnh đất của Milton, mà ông lại muốn đẩy tôi đến xứ sở của Æschylus ư. Không, tôi không dám đâu. Và hơn nữa... tôi có xu hướng nghĩ rằng chúng ta cần những hình thức mới, cũng như những tư tưởng mới. Những vị thần cũ đã bị phế truất. Tại sao chúng ta phải quay về với những khuôn mẫu cổ xưa, những khuôn mẫu cổ điển, theo cách gọi sai lầm ấy chứ? Nếu đó là một nhu cầu tất yếu của Nghệ thuật, thì hóa ra những nhà phê bình cho rằng Nghệ thuật đã cạn kiệt và thế giới đã quá già cỗi đối với thơ ca lại là những kẻ đúng ư. Về phần mình, tôi không tin điều đó: và tôi tin rằng cái gọi là nhu cầu của Nghệ thuật ấy chỉ là sự yếu hèn thuần túy của người nghệ sĩ. Thà rằng tất cả chúng ta hãy cùng khát khao hướng về Cuộc sống, và để những kẻ chết chôn cất người chết của họ. Nếu chúng ta có đủ dũng khí để đối mặt với những lề thói ấy, để chạm đến mảnh đất thấp bé này, chúng ta sẽ rút ra được sức mạnh từ nó thay vì đánh mất nó; và về điều này, tôi vô cùng đoan chắc. Bởi vì thơ ca có mặt ở khắp mọi nơi; "kho báu" (hãy nhìn vào ngụ ngôn xưa) nằm rải rác khắp cánh đồng. Và khi ấy Thiên Chúa giáo là một huyền thoại đáng trân trọng, và hoàn toàn có thể chấp nhận được về mặt thơ ca.

Tôi còn rất nhiều điều muốn nói với ông, hoặc ít ra là một vài điều, về những "hy vọng mù quáng" v.v., nhưng lại ngượng ngùng không dám đặt bút sang trang giấy mới. Nếu ông định "đi du lịch", chà, thế thì tôi sẽ lỡ hẹn với ông mất. Ông thực sự có ý định đó chứ? Vở kịch thế nào rồi? Cả bài thơ nữa?

Nguyện xin Chúa phù hộ cho ông!

Luôn chân thành của ông,

E.B.B.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 16 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.