Sáng Thứ Sáu.
[Dấu bưu điện, ngày 25 tháng 7 năm 1845.]
Tôi dám chắc bây giờ em sẽ để tôi tự nhận mình là người biết ơn em — thế nhưng, lòng kiêu hãnh của tôi trong những chuyện này lại lớn đến thế — tôi căm ghét những gì mang tính vật chất biết bao khi chúng lấn át (hoặc cố gắng lấn át) những giá trị phi vật chất trong nghĩa cử của tình bạn; đến mức suýt chút nữa tôi muốn nói với em rằng tôi chẳng hề biết ơn đâu, và thử xem bằng cách ấy, liệu tôi có thể làm em nhận ra bản chất đích thực của những ân huệ khác mà em cứ chối từ không chịu thừa nhận, cùng sự chân thực của thứ lòng biết ơn khác mà em nhất quyết không thèm nhìn nhận hay không. Nhưng sự thật vẫn là sự thật, còn em thì vô cùng rộng lượng, và sẽ chẳng rút ra kết luận nào khác ngoài những điều công tâm, thế nên tôi cũng xin cảm ơn em vì điều này — lòng tốt mới nhất này. Và em cũng thừa hiểu giá trị của nó — rằng giả sử trên đời có một người nào đó giống như em, đã làm tất cả những gì em đã làm và khiến tôi chỉ vì thế mà ngưỡng mộ; giả sử một người như vậy gửi cho tôi một lời bình phẩm, đúng những điều tôi đang khao khát, có thể sử dụng và biến thành hữu ích biết bao; em thừa nhận đi, tôi hẳn đã kể hết mọi chuyện cho em nghe rồi, hỡi người mà tôi vừa gặp hôm qua, và chắc chắn sẽ nhận được sự đồng cảm cùng niềm vui từ em: — đằng này tất cả lại hội tụ ở một con người!
Còn về phần lời bình, mọi thứ đều đúng đắn ngoại trừ việc quá chú trọng đến chuyện ăn uống — tất cả các ý kiến đóng góp đều sẽ được áp dụng, mọi điểm cải thiện đều được ghi nhận. Tôi hiểu thấu đáo tâm ý của em trong chuyện này đến mức, ngay lúc khởi đầu này đây, tôi thực sự ước gì mình có thể tìm ra điểm nào đó để cùng hợp tác với ý đồ của em, rồi bảo vệ công sức của mình bằng cách tranh biện về hiệu quả của bất kỳ đổi thay nào được đề xuất, nếu như nó đáng để tranh biện — điều đó hẳn sẽ đáp ứng hoàn hảo mục đích của em chẳng kém gì việc thuận theo em — miễn là ích lợi mang lại cho tôi là hiển hiện rõ ràng; ngặt một nỗi lần này tôi chẳng thể bắt bẻ được điểm nào. Mọi thứ đều hoàn hảo nhất.
Bấy nhiêu đó là đủ cho 'Nữ công tước' này — tác phẩm mà tôi sẽ mãi mãi tự hào — nơi nào có dù chỉ một nụ hoa trong dải thảm rực rỡ sắc tháng Năm ấy, thì nay một chú ong âm nhạc sống động đang đậu lại. Tôi sẽ để mặc nó (bài thơ của tôi), cho đến sát ngày đem in; rồi sau đó sẽ xem xét lại, sửa chữa ở những chỗ cần thiết, và cố gắng làm chút gì đó cho những đoạn mà trước kia tôi (thực sự) viết sao cũng được, đại khái thế, cốt cho xong chuyện. Thật là một thực tế kỳ lạ, lại mang đậm phong cách cho mọi sáng tác của tôi theo thể loại này, rằng cái ý niệm thực sự về một buổi chiều của bài thơ (tính đến nay đã tròn hai năm trời) — cốt lõi ấy, đến một dòng cũng chưa được viết ra — dẫu cho xét cho cùng, những gì tôi sắp gọi là các tình tiết phụ trong câu chuyện lại chính là những hình bóng phản chiếu chân thực dẫu có phần gián tiếp từ ý tưởng ban đầu, và do đó, chúng hoàn toàn đủ sức thay thế cho sự hiện diện trực tiếp của ý tưởng đó, nếu có thể nói như vậy. Nhưng thuở phôi thai hình thành bài thơ, nó hoàn toàn bao gồm bản mô tả của người Gipsy về cuộc sống mà Nữ quý tộc sẽ trải qua cùng người tình Gipsy tương lai của nàng — một cuộc sống thực thụ, chứ không phải thứ đời sống hão huyền như khi ở cạnh vị Công tước. Và theo như dự định ban đầu khi chấp bút, toàn bộ những cuộc phiêu lưu hoang dã của họ đã có thể lộ diện và sự tẻ nhạt của lớp thảm thực vật cằn cỗi trước kia chỉ có thể được suy ra mà thôi — giống như cách mà chủ đề chính đã trở thành lúc này; dĩ nhiên kết cục vẫn thế thôi, bởi chẳng ai lại đem cắt một quả cam rồi chỉ trưng bày từng nửa một bao giờ.
Em sẽ viết thư cho tôi chứ? Dù rằng, em hãy vì lợi ích lớn nhất của tôi mà đừng viết nếu như em có thể dành thời gian làm việc cho riêng mình, hoặc để giữ sức khỏe, tránh mệt nhọc. Tôi nghĩ ngợi trước khi viết — hoặc ngay sau khi viết — một câu như thế — nhưng ngẫm nghĩ lại chỉ càng làm sáng tỏ thêm cảm xúc ban đầu của tôi; tôi thà chịu cảnh không có thư từ của em, thà chẳng được gặp em lấy một lần, nếu điều đó có lợi cho em — người bạn thân thiết nhất của tôi, từ buổi đầu cho đến tận cùng; người bạn của tôi!
Và giờ đây — chắc chắn tôi có thể dám nói rằng, nhờ lòng nhân ái của Thiên Chúa, em hoàn toàn có thể bình phục — với sự kiên nhẫn bền bỉ, chắc chắn là vậy — và mùa đông tới đây ở nước ngoài — nơi mà ngay từ bây giờ em phải chuẩn bị sẵn sàng vào từng ngày có nắng, phải thế không nào? Nếu tôi có mạo hiểm làm em mệt mỏi thêm một lần nữa với tất cả những điều này, thì há chẳng phải vì nguyên nhân của mọi nguyên nhân hay sao, và chẳng phải nhà tiên tri từng viết rằng 'có một thủy triều trong vận mệnh con người, nếu nắm bắt được đúng lúc E.B.B.' sẽ dẫn lối đến vận may của
R.B. của em.
Ồ, để tôi ngậm ngùi thổ lộ với em thế này, rằng khi ấy mới chỉ đúng 4 giờ — cái chiếc đồng hồ mà tôi đã hỏi thăm — và rằng,... không, tôi sẽ chẳng bao giờ thốt lên được những lời mình muốn nói một cách tao nhã cả... và giờ thì chẳng dám nữa... rằng em suýt chút nữa là nợ tôi thêm mười lăm phút nữa vào lần gặp tới: hệt như cách người phương Đông bố thí cho một kẻ ăn mày trong vài ngày liên tiếp — rồi bỗng có hôm họ bỏ quên hắn; để rồi hôm sau hắn tỏ ra bất bình khi món tiền phát chẩn quen thuộc được trao và lầm bầm rằng — 'Thế còn phần của ngày hôm qua thì sao?' — Tôi ở lại có lâu quá không, tôi rất muốn biết, — lâu quá đối với giọng nói, đầu óc và mọi thứ ngoại trừ tâm hồn vốn không dễ mệt mỏi ấy — dẫu tôi biết rõ những điều tốt đẹp mà nó mang lại. Giá như em chịu nói cho tôi biết.
Chúa phù hộ em —