[May 25, 1845].
Chủ Nhật
Tôi xin gửi lời xin lỗi thành khẩn nhất đến ông, thưa ông Browning kính mến, vì đã tỏ ra quá ư nghiêm trọng trước một chuyện đơn giản nhường ấy, và tôi vội vã xin nhận lỗi; đồng thời thú nhận rằng (tại sao lại không cơ chứ?) tôi cũng đang tự hổ thẹn với bản thân nhiều như mức lẽ ra tôi phải thế, mà điều đó thì không hề ít chút nào. Có lẽ ông sẽ thấy khó tin khi tôi quả quyết rằng chưa bao ý giờ tôi lại mắc một sai lầm ngớ ngẩn đến thế (ý tôi là sự coi trọng quá mức đối với những lời khen xã giao mơ hồ), không, chưa bao giờ trong đời trước đây cả — quả thực các em gái tôi vẫn thường hay đùa cợt với tôi (trong những chuyện chúng đều biết rõ) về thái độ thờ ơ kỳ lạ của tôi trước cấp so sánh hơn nhất nói chung, cứ như thể nó chẳng có chút ý nghĩa gì trong ngữ pháp vậy. Tôi thường hiểu rất rõ rằng đôi khi người ta cần phải nhắc đến những chiếc "giày ống" trong cõi đời này của chúng ta, đúng như cách ông đã nhắc đến đôi giày của ông; và việc lôi cả chòm sao "Bootes" vào thì quả là một trò lố bịch nhất trên đời.
Ngoài ra, lẽ ra tôi đã hiểu được từ "giày ống" ở chỗ ông viết, trong bức thư đang nói tới ấy; nếu không vì mối liên hệ giữa hai chi tiết trong đó — và giờ đây dường như tôi đã hoàn toàn hiểu rõ vì sao mình lại hiểu nhầm mối liên hệ ấy; ('dường như hiểu rõ'; bởi vì tôi đã không hề đọc lại bức thư đó kể từ sau lời bình phẩm của ông tối qua, và sẽ không đọc lại —) vì tôi từng nhận thấy trong suy nghĩ của chính mình rằng, phần lớn những điều được coi là tối nghĩa ở ông xuất phát từ thói quen liên tưởng hết sức tinh tế; tinh tế đến mức có lẽ chính ông cũng không ý thức được điều đó,... và hệ quả của nó là gom lại trên cùng một bình diện và dưới cùng một ánh sáng những sự vật vừa giống lại vừa khác nhau — cho đến khi người đọc trở nên bối rối y như tôi, và nhầm lẫn cái này với cái kia.
Tuy nhiên, để tự bênh vực bản thân một cách yếu ớt, tôi có thể nói rằng những dòng tôi đã viết một cách bất cẩn ấy xuất phát từ lòng kính trọng dành cho ông, chứ hoàn toàn không mảy may vì sự tự van tự phụ nào từ phía tôi... mặc dù ngay lúc này đây, khi viết những dòng này, tôi cảm thấy rõ mồn một rằng thà tôi cứ để chúng không được viết ra còn hơn; bởi vì sẽ chẳng có một người từng trải nào trên đời này (thậm chí ngay cả ông đi nữa) có thể tin nổi chúng, dù cho tôi có nói, có hát hay có thề thốt đi chăng nữa.
Còn về phần những chuyện khác, đây hầu như không phải là thời điểm thích hợp để ông bàn luận, dù chỉ là "dưới góc độ kịch nghệ", về sự "vượt trội" của tôi so với ông,... trừ phi ý ông muốn nói, mà có lẽ đúng là ông có ý đó, rằng tôi vượt trội hơn ở sự đơn giản — và quả thực, đối với một phần "sự chân thành đáng yêu" vốn gắn liền với cái bóng của Simpson, tôi hoàn toàn có thể đưa ra một lời khẳng định khiêm nhường,... "và được mọi người công nhận". "Xin đừng chế giễu tôi" — tôi lại trích dẫn lời Shakespeare của ông gửi đến ông, một nhà thơ kịch,... và tôi sẽ chấp nhận bất cứ điều gì ông thích (vì lúc này tôi đang vô cùng khiêm nhường) — thậm chí cả việc tôi đã không hề biết gì về ông. Quả thực tôi hoàn toàn không hề hay biết về "tảng băng và làn nước lạnh" mà ông vừa dẫn dắt tôi vào, và giờ đây tôi chỉ đang lắc đầu, y như cách chú chó Flush vẫn làm, sau lần ngâm mình đầu tiên đầy sảng khoái ấy.
Chà — nếu tôi chưa hiểu về ông, thì rồi tôi cũng sẽ học cách để hiểu, có lẽ là vậy, theo thời gian. Tôi sẵn sàng nhún nhường học hỏi — và tôi có lẽ sẽ làm được — nếu như ông không được viết bằng thứ tiếng Phạn quá ư khó hiểu đối với tôi,... bất chấp việc ngày hôm qua tôi đã rất vui mừng khi nhận được tin từ Mỹ về khả năng uyên bác của tôi trong "nhiều thứ tiếng ít được biết đến hơn cả tiếng Hơ-bơ-rơ"! — đó chỉ là một cách phóng đại phóng khoáng trước những tưởng tượng bay bổng của ông Horne về chủ đề tương tự, và tự thân nó cũng là một tiếng tăm đáng thỏa mãn — chừng nào người ta chưa buộc phải chứng minh mình xứng đáng với nó. Vì vậy, ở đây tôi xin gửi trả lại ông bức thư của mình, đúng như lời khuyên khôn ngoan của ông; mặc dù tôi vẫn hy vọng rằng ông chưa bao giờ mảy may nghi ngờ về sự an toàn của nó khi nằm trong tay tôi theo cách trọn vẹn nhất: và rồi, từ đỉnh cao của sự ngu ngốc... trác tuyệt cùng những phẩm chất tương tự của mình, tôi mạo muội khuyên ông... thế nhưng (nếu xét bức thư dưới lăng kính phê bình, và như một tác phẩm kịch nghệ thực thụ) phải thừa nhận rằng nó rất đẹp, hoàn toàn xứng đáng đứng chung hàng ngũ với những văn phẩm khác trong tập hồ sơ, dù là "Khúc ca của các nhà thơ" hay bất kỳ thể loại nào khác,... tôi vẫn mạo muội khuyên ông hãy đem đốt nó đi ngay lập tức.
Và rồi, bạn tôi ơi, tôi xin ông (với chút ít tư cách của mình) hãy đồng thời thiêu hủy luôn cả bức thư mà tôi đã may mắn viết cho ông vào thứ Sáu, cùng với bức thư hiện tại này — xin đừng gửi trả lại chúng cho tôi; tôi căm ghét việc bị trả lại thư — nhưng xin hãy đốt chúng hộ tôi và đừng bận tâm đến ác quỷ Mephistopheles làm gì. Sau nghĩa cử thân thiện đó, ông sẽ làm ơn ban cho tôi một ân huệ cuối cùng là quên đi toàn bộ những lời nhảm nhí tuyệt mỹ này, đồng thời kiềm chế không nhắc đến nó, dù bằng lời nói hay ngòi bút, với tôi hay bất kỳ ai khác.
Giờ đây tôi đặt trọn niềm tin nơi ông: — ông hãy xếp nó vào cùng mốc thời gian với trận chiến Waterloo — còn tôi, tôi sẽ xếp nó vào mọi niên đại trong lịch sử; bởi vì vốn dĩ tôi chẳng thể tài nào nhớ nổi một mốc thời gian nào cả. Rồi chúng ta sẽ xáo lại những lá bài, dồn nén sự kiên nhẫn, và bắt đầu lại ván bài này, nếu ông muốn — và tôi sẽ ghi nhớ rằng ông là một nhà thơ kịch, một vị thế hoàn toàn khác biệt so với những kẻ mộc mạc như chúng tôi, những người vốn chẳng hề mang giày cao gót của kịch sĩ hay đổi thay chiếc mặt nạ trên sân khấu. Và tôi sẽ tôn kính ông vừa như "một nhà thơ" vừa như "nhà thơ đích thực"; bởi vì đó không phải là một "thế lực" giả tạo, mà là một quyền năng vốn thuộc về ông — và là điều mà những ai sống lâu nhất sẽ được chứng kiến nó được minh oan một cách triệt để....
Trong lúc này, tôi thiết nghĩ mình chẳng cần phải hỏi ông Kenyon xem ông có phải là một người khôn ngoan hay không, bởi tôi chắc chắn rằng ông thừa sự khôn ngoan — và ngay cả khi tôi có đôi chút hoài nghi đi nữa, tôi vẫn thích tự mình phán đoán hơn là nhờ đến sự can thiệp của người khác; điều mà tôi hoàn toàn có thể làm được, như ông biết đấy, chừng nào ông còn muốn đến thăm tôi. Và ông có thể đến vào tuần này nếu ông thực sự muốn — bởi vì hình như những người họ hàng của chúng tôi phải đến tận cuối tuần mới tới — không phải tôi bày đặt ra vẻ "tốt bụng" đâu — xin đừng phán xét tôi một cách quá quắt như thế — nhưng nếu ông muốn ghé thăm... không phải vào thứ Ba... mà vào lúc ba giờ chiều thứ Tư, tôi sẽ rất vui mừng được đón tiếp ông; và về phần mình, tôi sẽ quên sạch mọi chuyện trước thời điểm đó; bởi tôi vốn là kẻ rất nhanh quên đi những lỗi lầm của chính mình.
Nếu thứ Tư không thuận tiện cho ông, tôi không chắc mình có thể gặp ông vào tuần này hay không — nhưng điều đó còn tùy thuộc vào hoàn cảnh. Chỉ xin ông đừng tự cảm thấy buộc phải đến vào thứ Tư. Ông biết đấy, ngay từ đầu tôi đã khẩn khoản xin ông hãy cứ cởi mở và chân thành với tôi — và chẳng cần gì hơn thế — tôi không đòi hỏi phải "gọt giũa từng câu từng chữ". Tôi yêu sự thật và có thể chịu đựng được nó — dù là trong lời nói hay hành động — và những ai gắn bó với tôi lâu nhất sẽ là người minh chứng điều đó rõ ràng nhất.
Chà! — Nguyện xin Chúa phù hộ cho ông. Rồi sẽ có ngày chúng ta thực sự hiểu về nhau — và tôi vẫn luôn là
Người bạn thành tâm và trung thủy của ông,
E.B.B.