Hatcham, Thứ Ba.
[Dấu bưu điện, ngày 11 tháng 2 năm 1845.]
Thưa cô Barrett kính mến,—Con người ta có lẽ chẳng bao giờ phải nói dối về một sự việc nào đó, nếu từ đầu họ được phép nói sự thật; bởi vì thật khó mà làm vấy bẩn chính con người thật của mình, và chẳng ai—chẳng hạn như người từng dùng những lời lẽ và thái độ nhất định với cha hoặc mẹ mình—lại có thể, dẫu cho có sự giúp đỡ của quỷ dữ đi nữa, tái hiện hoặc bắt chước những điều đó sao cho đạt được hiệu quả với bất kỳ ai khác mà họ muốn lấy lòng—và vì thế, nếu câu "Tôi yêu cô" luôn được thốt lên một cách bộc trực mỗi khi có thể, thì tôi cho rằng, sẽ chẳng còn nỗi sợ nào về việc câu nói ấy bị phỉ báng vào bất kỳ thời điểm nào sau đó. Thế mà, ôi chao! Chỉ mới tối qua thôi, tôi phải viết thư, thay mặt cho ông Carlyle, gửi tới một gã đàn ông kỳ cục, ngốc nghếch nào đó—gã đang giữ lại một bức thư tay của Cromwell nhằm hoàn thiện tập tài liệu sắp đem in, và gã ta cứ dùng đủ mọi sự bất lực đầy vẽ vời của sự ngu xuẩn (không phải ác ý đâu, than ôi! bởi vì ác ý thì chúng ta còn xử lý được) để cố tình trì hoãn—và cái thali-lón[1] này cứ phải được gọi là "kính thưa" và "tôi tớ vâng lời" cho đến khi tôi phải thốt lên (nói một cách nhẹ nhàng) rằng: "Xin hãy chuyển lời chào của tôi đến những sự chân thành kiểu này!". Khi tôi nói rằng cô hãy còn ít hiểu biết về tôi, một trong những ý nghĩa mà tôi muốn ám chỉ chính là điều này—rằng tôi không thể nào chấm nguyên âm cho những bức thư và âm tiết thông thường của mình bằng một thứ âm thanh và ý nghĩa theo lối Ma-sô-rét nào khác, không thể khiến chữ "kính thư" của tôi trở nên nồng nàn hơn mức bình thường, hay biến câu "chân thành của cô" mang ý nghĩa sâu xa hơn so với những câu thông thường khác. Và tất cả chuyện này bắt nguồn từ việc cô cứ nhắc đến chuyện "làm phiền tôi", "quá ghen tị", v.v. và v.v., những điều mà tôi sẽ chẳng bao giờ phải nghe đến nếu như sự thật hiển nhiên đã nhìn ra từ bức thư của tôi bằng đôi mắt không thể nhầm lẫn của nó. Giờ đây, những gì cô nói về sự "cúi chào", về những lề thói ước lệ sắp tới, và những thủ tục rườm rà không cần thiết, đã giúp tôi một lần và mãi mãi—bởi chẳng phải tôi có quyền nói một cách đơn giản rằng, vì những lý do tôi biết, vì những lý do khác tôi không biết chính xác nhưng có thể biết nếu tôi chịu khó suy nghĩ đôi chút, và vì cả những lý do khác nữa mà rất có thể mọi sự suy nghĩ và lựa chọn trên đời này cũng chẳng tài nào giúp tôi hiểu thấu, tôi thà được nghe tin từ cô còn hơn là gặp bất kỳ ai khác hay sao? Cô đừng bận tâm nhé, hỡi Carlyle cao thượng kính mến, cả anh nữa, Alfred—người bạn của riêng tôi ở phía bên kia đại dương, hay cả một binh đoàn những kẻ si tình chân chính!—Chẳng phải số phận của họ đã được định đoạt sẵn rồi sao? Xong nhé! Xin cô đừng đáp lại bức thư này, nhưng hãy ghi nhớ rằng nó đã được ghi lại; và giờ đây, với một tâm hồn nhẹ nhõm hơn, tôi xin bắt đầu trả lời các câu hỏi của cô.
Nhưng rồi—những gì tôi đã in ấn chẳng hề hé lộ chút gì về con người tôi—nếu cô muốn, chúng chứng minh những năng lực ở các mức độ khác nhau... và một sự đồng cảm mang tính kịch với một số biến thái của niềm đam mê... điều đó thì tôi nghĩ—Nhưng tôi thậm chí còn chưa từng bắt đầu điều mà tôi hy vọng mình sinh ra để bắt đầu và hoàn thành—"R.B. một bài thơ"—và tiếp theo, nếu tôi nói (và Chúa biết là tôi cảm thấy) như thể những gì cô từng đọc chỉ là những biểu hiện buồn rầu và bất toàn của dẫu chỉ là khả năng đơn thuần, thì điều đó hoàn toàn không xuất hiện từ sự kiêu ngạo ngớ ngẩn nào, dẫu thoạt trông có vẻ là thế—những phân cảnh và mảnh thi phẩm ấy chỉ đơn thuần là sự bứt phá tuyệt đối từ sức mạnh nội tâm của tôi, thứ đang sống trong tôi tựa như ánh sáng ngọn hải đăng điên rồ bên bờ Địa Trung Hải mà tôi từng ngắm nhìn ngoài khơi xa, nơi ánh sáng ấy cứ hoài chuyển động trong một hành lang tối tăm, rực rỡ và tràn đầy sự sống, để rồi chỉ sau một khoảng thời gian mỏi mệt mới lóe lên trong khoảnh khắc từ một khe hẹp duy nhất, rồi sau đó lại tiếp tục chìm khuất đằng sau bức tường tối mù mịt giữa nó và bạn; và không còn nghi ngờ gì nữa, chính vào khoảnh khắc ấy, gã phu đèn tội nghiệp mang ngọn đèn lồng mới càng chăm chỉ nhất để tỉa bấc đèn—vì đừng tưởng tôi muốn nói rằng mình chưa từng làm việc chăm chỉ—(cái đầu này của tôi hiểu rõ hơn thế)—nhưng công việc ấy diễn ra ở tận sâu bên trong, chứ không phải khi vào những thời điểm nhất định, tôi giơ cao ngọn đèn của mình trước mặt cô—và rằng chẳng hề có sự tự huyễn hoặc nào ở đây, tôi xin chứng minh cho cô thấy (và chẳng cho ai khác), thậm chí bằng cách mở tung chiếc bàn làm việc tôi đang viết này ra, để cho thấy mớ vật liệu bằng gỗ nào mà tôi có thể dựng lên một đống lửa trại lớn, nếu như tôi chỉ được phép đánh sập cái chóp tháp vụng về của mình xuống! Tất nhiên, bất kỳ kẻ cầm bút nào cũng nói những điều tương tự, thế nên tôi chẳng thu được gì từ lời thú nhận ấy; nhưng khi nhớ lại cách tôi thực hiện những tác phẩm đã được xuất bản, và mới làm được nửa chừng những thứ có lẽ chẳng bao giờ nên hình nên dạng, tôi có một chút quyền hạn để nói rằng, cô chỉ có thể biết rất ít về tôi. Dù vậy, đôi khi tôi vẫn hy vọng, mặc cho các nhà tướng sọ học quả quyết rằng tôi không thể làm được, và tôi đang làm tốt hơn với vở "Luria" thân yêu này—đang nằm ngoan ngoãn trong đầu tôi, cùng một mẩu giấy nhỏ xíu mà tôi lấy ngón cái che khuất!
Rồi cô hỏi về "sự nhạy cảm của tôi trước những lời phê bình", và tôi rất sẵn lòng kể cho cô nghe tường tận, bởi vì tôi đã có hơn một lần lựa chọn cách xử sự mà có lẽ cô sẽ không hiểu nổi nếu không được giải thích. Tôi sẽ luôn sống—đó là vì bản thân tôi—tôi đang sống ở đây, trong năm 1845 này, đó là vì Luân Đôn. Tôi viết với một niềm xác tín sâu sắc rằng đó là bổn phận của mình, cùng niềm tin rằng, sau mọi sự cản trở và thiếu sót, tôi vẫn đang làm hết sức mình xét trên mọi khía cạnh—đó là vì bản thân tôi, và cứ cho là thế, thì việc không một sinh linh nào thèm lắng nghe tôi, tôi hy vọng, sẽ chẳng mảy may ảnh hưởng gì đến tôi cả. Nhưng tất nhiên, dẫu chỉ vì những mục đích mang tính khoa học đi chăng nữa, tôi vẫn phải tường tận mọi thứ về năm 1845 này, về cung cách và lề thói của nó, và quả thực tôi cũng biết đôi điều, chẳng hạn như việc với một tá bắp cải, nếu tôi thích trồng chúng ở khu vườn nơi này, tôi có thể đòi, giả sử là, một tá xu tại Chợ Covent Garden,—và rằng với một tá phân cảnh có chất lượng trung bình, tôi hoàn toàn có thể đòi hỏi ngần ấy tiếng vỗ tay tại nhà hát ngay gần kề; và một tá trang thơ được mang đến Rialto, nơi các thương gia buôn thơ thường tụ hội, hẳn phải mang lại cho tôi một lượng tiền vàng tương xứng từ giới Phê bình, khi thấy những kẻ buôn bán khác đang thu vén chiến lợi phẩm của chúng, như tôi vẫn thấy. Chà, khi họ không chịu trả tiền cho mấy bắp cải của tôi, cũng chẳng thèm khen ngợi những vần thơ của tôi, tôi hoàn toàn có thể, nếu thích, thốt lên rằng "thật là tai họa", và sai khiến cả hai nhóm "biến xéo về với lũ quạ", theo một thành ngữ Hy Lạp, mà vẫn có thể ung dung bước trở về với một khu vườn ngập tràn hoa hồng và một tâm hồn đầy ắp sự an ủi. Giá như họ chịu mua rau của tôi, hẳn tôi đã đủ khả năng mua số báo Punch mới nhất, đi qua trạm thu phí của Cầu Waterloo, và bố thí cho người thổi kèn cla-ri-nét mù một ít tiền lẻ, mà tất cả đều chẳng cần phải đổi đồng vàng nào. Giá như họ chịu đón nhận những cuốn sách của tôi, cha mẹ tôi hẳn đã rất đả động đến những lời "chê bai hay khen ngợi thuận lợi" này và kia—và—ít ra thì thiên hạ vẫn nghĩ thế—tôi sẽ phải trả cho ông Moxon ít hơn vài bảng Anh, trong khi—nhưng cô thấy đấy! Quả thực, thỉnh thoảng tôi vẫn tự ép mình phải thốt lên, vì lợi ích của những người làm vườn chuyên nghiệp và những bậc chân tu như Keats: "Chẳng xi nhê gì với các người đâu, hỡi những nhà phê bình, những kẻ buôn bán nhỏ, tất cả các người, nếu như tôi có được khu vườn này và lương tâm này—tôi có thể ra đi để chết ở Rome, hoặc đâm đầu vào rượu gin và báo chí, mặc cho các người có quan tâm hay không!" Thế nên tôi không hoàn toàn bày tỏ hết mọi nguồn lực của mình cho tất cả mọi người. Nhưng ngẫu nhiên làm sao, tôi lại gặp được nhiều hơn thế rất nhiều, vượt quá cả những gì tôi có thể trông đợi trong vấn đề ghi nhận một cách tử tế và mau chóng này. Tôi chưa bao giờ thiếu vắng một nhóm thực sự những người ca tụng đầy nhiệt huyết—và chẳng có nhà phê bình tồi nào—tôi hoàn toàn thỏa mãn với phần chia của mình. Không—điều khiến tôi phải bật cười trước "cỗ thính giả tao nhã" của mình lại là một thói xấu đáng buồn của những người ái mộ chân chính, đó là họ thường ca tụng sai chỗ—đủ để khiến một vị tông đồ cũng phải nổi giận. Điều đó thực sự làm tôi phát bực—chứ chưa bao giờ là kiểu người kia; nào, hãy thử nghĩ xem—lấy chính "Drama of Exile" của cô và để tôi gửi nó cho hai mươi người đàn ông và đàn bà đầu tiên gõ cửa nhà cô vào ngày hôm nay và những ngày sau—trong số đó năm người đầu tiên là Người đưa thư, kẻ bán sáp niêm phong giá rẻ, anh chàng Hawkins Con, người bán thịt đến nhận đơn đặt hàng, và Người thu thuế—cô có cho phép tôi, với sự trợ giúp của Cornelius Agrippa, ép năm người này và những gã đó phải đọc và đưa ra báo cáo về "Vở kịch" này không—và khi tôi đã biên tập những bản báo cáo trung thành ấy thành một thứ tiếng Anh tao nhã, cô có tin rằng chúng sẽ khá hơn, hoặc chí ít là hay bằng, phần lớn những bài phê bình định kỳ thông thường không? Chẳng đời nào, tôi dám đoan chắc như vậy.
Nhưng rồi—một lần nữa, tôi tập hợp những con người ấy lại và đưa cho họ cuốn sách của cô, hơn thế nữa, còn thuyết phục họ rằng, bằng cách ca ngợi nó, người đưa thư sẽ giúp tác giả của cuốn sách chia con đường Long Acre thành hai tuyến đi phát thư, và cô ấy sẽ nhận một tuyến với một nửa tiền lương cùng chiếc cổ áo đỏ trọn gói,—rằng kẻ bán sáp niêm phong sẽ thấy những viên sáp đỏ được ưa chuộng trở lại, và cứ thế với những người còn lại—và khi ấy cô sẽ chẳng khao khát gì hơn ngoài việc mong những tờ Spectator, Observer và Newcastle-upon-Tyne—Hebdomadal Mercuries quay trở lại hay sao! Cô thấy đấy cái suy luận ấy—tôi thực sự kính trọng một điều hoàn toàn mang tính thần thánh và kỳ diệu ở chỗ họ vốn dĩ vô cùng ngoan ngoãn trong đời sống thường ngày, những nhà phê bình ấy; và việc để Keats cùng Tennyson phải "rón rén suốt những ngày tháng" chỉ vì một vài lời nhận xét cộc cằn thì đối với tôi quả là điều hoàn toàn khó hiểu, và từ trước đến nay vẫn luôn là như vậy. Tennyson đọc tờ Quarterly và làm theo đúng những gì họ sai bảo, với một vẻ mặt nghiêm trang nhất trên đời—cái này bị tống ra, cái kia được tống vào, tất cả đều được thay đổi và sắp xếp đâu ra đấy. Ôi chao tôi ơi!
Mặt trời ló rạng, tờ Times bước vào và đồng hồ đã điểm mười một giờ (thực sự là thế rồi) và tôi phải chuẩn bị đi vào Thành phố, và tôi chẳng còn sự lựa chọn nào khác ngoài việc câu chuyện về Nhà phê bình và Nhà thơ, về "Con gấu và chiếc đàn vĩ cầm", đành phải "bắt đầu nhưng lại đứt đoạn ở ngay giữa chừng"; dẫu vậy tôi vẫn hoài nghi—và từ nay về sau, tôi biết cô sẽ không thốt lên rằng: "Tôi chắc chắn làm phiền anh, khi viết lách dài dòng thế này" nữa. Hãy nhớ rằng mùa xuân đang đến gần, dẫu cho tuyết rơi ngập tràn; và hãy xem tôi mãi là người tận tụy của cô,
R. Browning.
Tôi không dám—nhưng tôi sẽ—hỏi rằng cô có đọc nổi chữ này không? Bởi vì tôi có thể viết khá hơn một chút, nhưng không thể viết nhanh thế này được. Xin cô cứ tiếp tục viết y như lúc này nhé!