Thư Tình Robert Browning Và Elizabeth Barrett Barrett, Tập 1

Lượt đọc: 2272 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
E.b.b. Gửi R.b.

❊ ❊ ❊

50 Wimpole Street: Ngày 27 tháng 2 năm 1845.

Vâng, nhưng, thưa ông Browning kính mến, tôi muốn có mùa xuân theo “lối” mới (của riêng tôi), chứ không phải lối cũ của ông và các nhà thơ khác. Đối với tôi, thật bất hạnh làm sao, hoa giọt tuyết cũng chẳng khác gì tuyết là mấy — cảm giác dưới chân vẫn lạnh buốt — và tôi đãâm thầm hoài nghi về “tiếng gù của chim cu”, khi những cơn gió đông thổi quá lảnh lót. Tháng Tư là một tên lính Parthia mang theo mũi giáo, còn tháng Năm (ít nhất là những ngày đầu) lại là một kẻ do thẹn dò la trong trại. Đó là ý niệm của tôi về cái mà ông gọi là mùa xuân; mùa xuân của tôi, theo phong cách mới! Phải muộn hơn chút nữa mùa xuân của tôi mới đến; và quả thực, sau quãng thời gian thời tiết khắc nghiệt vừa qua, thứ mà tôi vừa may mắn thoát chết trong gang tấc, tôi phải cảm ơn nó vì đã chịu đến. Ông mới hạnh phúc làm sao, khi có thể lắng nghe tiếng chim ca mà không phải nghe những lời bình phẩm của gió đông — thứ gió, cũng giống như bao lời bình phẩm khác, chỉ làm hỏng cả âm nhạc. Và tôi mới hạnh phúc làm sao khi được lắng nghe ông, khi ông viết cho tôi những lá thư ân cần và rộng mở đến thế! Tôi rất vui mừng được nghe ông kể mọi điều về bản thân, về “Luria”, về con nhện, và — để không tỏ ra bất kính khi đặt cạnh những điều đó — về người thầy lớn của thời đại, Carlyle, người cũng đồng thời là thầy của cả ông lẫn tôi. Ông ấy đang đảm nhận vai trò của một nhà thơ — phải vậy không? — bằng cách phân tích bản chất con người trở về với những nguyên tố ban sơ, nhằm phá hủy những lề thói ước lệ của thời đại. Đó chẳng phải là — nói một cách nghiêm túc — sứ mệnh của nhà thơ hay sao? — và ông ấy đã hoàn thành sứ mệnh ấy một cách trọn vẹn, với khả năng thấu hiểu có lẽ rộng lớn hơn đối với thời đại đương thời, so với việc ông ấy cứ lập tức “cất lên một khúc ca”.

Nhưng sao tôi cứ lan man thế này! — Ý tôi muốn nói, và tôi xin kéo mình lại để nói rằng, tôi hy vọng và tin tưởng mùa xuân rồi thực sự sẽ đến vào một ngày nào đó, cùng với thời tiết ấm áp ổn định, và khi ấy có lẽ tôi sẽ đủ sức khỏe để tận hưởng một số niềm vui hơn là những gì tôi có thể tự cảm nhận về mình lúc này.

Và, trong lúc chờ đợi, hình như tôi đang nhìn thấy “Luria” thay vì nhìn thấy ông; tôi có những ảo ảnh và những giấc mơ. Cả “Bi kịch của tâm hồn” nữa, nghe cứ như tiếng bước chân của hồn ma từ một nền kịch nghệ cổ xưa vậy! Và xin ông đừng nghĩ rằng tôi đang lăng mạ kịch nghệ, thưa ông Browning kính mến; hay tôi từng có ý định khuyên nhủ ông từ bỏ “tấm áo trang nghiêm” và đôi giày ghệt của kịch thê. Chính sân khấu mới là nơi làm phàm tục hóa những điều ấy; cái sân khấu hiện đại nơi chúng ta chẳng còn thấy bàn thờ nào nữa! Nơi bệ thờ thymelé bị thay thế bởi sự đồng bóng của một diễn viên nổi tiếng. Thêm nữa, tôi có một linh cảm rằng sức mạnh kịch tính lớn lao của ông sẽ phát huy một cách rõ ràng và vang dội hơn trong một khuôn mẫu ít ràng buộc hơn — nhưng ông vẫn đang điều khiển tài năng của chính mình như vị thần Oceanus điều khiển con tuấn mã biển, “dẫn dắt nó bằng ý chí của ông”; và khốn thay cho kẻ nào dám xấc xược thốt lên “hãy rẽ lối này” hay “hãy tránh xa lối nọ” — tuyệt đối sẽ không phải là sự xấc xược của tôi đâu. Xin đừng nghĩ tôi lăng mạ kịch nghệ. Trái lại, chính vì tình yêu dành cho nó mà tôi đã ngấu nghiến “tất cả những trang sách đáng lẽ không bao giờ nên đọc” (ý tôi là, đối với phụ nữ!). Và năng lực kịch tính ở ông rất mạnh mẽ — thế nên, như khi “tôi nói với một người khôn ngoan, xin hãy phán xét những gì tôi nói”.

Còn về bản thân tôi và những việc tôi làm, ông sẽ sớm nghe kể về những gì tôi đã làm và những gì tôi sắp làm. Vài năm trước, có lẽ ông đã nghe qua (nhưng tôi mong là không, vì càng ít người nghe thấy thì càng tốt) — vài năm trước, tôi đã dịch, hay đúng hơn là “giải dịch” ra tiếng Anh, vở kịch “Prometheus” của Eschylus. Nói một cách ôn hòa về tác phẩm này (chứ không phải khiêm tốn), thì đây thảm hại nhất trong số những bản dịch thảm hại cùng loại. Nó được hoàn thành (trước hết) trong vòng mười ba ngày — các thể thơ iambus được chuyển thành thơ không vần, các đoạn trữ tình thành thể thơ tám âm tiết có vần, và cứ thế — toàn bộ tác phẩm lạnh giá như dãy Caucasus, và phẳng lì chẳng khác gì vùng đồng bằng gần nhất. Để giải thích cho điều này, sự vội vã có lẽ cũng là một nguyên nhân; nhưng nếu tâm trí tôi lúc đó được đánh thức đúng mức, tôi thậm chí còn có thể vội vã hơn nữa và làm tốt hơn thế. À thì — niềm an ủi là cuốn sách nhỏ ấy không hề được quảng cáo hay biết tới, và hầu hết các bản in (do tôi nài nỉ cha mình) đều đang bị khóa kín trong tủ quần áo trong phòng ngủ của ông ấy. Nếu có ngày nào tôi bình phục, tôi sẽ thể hiện niềm vui bằng cách đem chúng ra đốt lửa trại. Trong lúc này, ký ức về tội lỗi này của tôi đã trở thành cơn ác mộng cả ban đêm lẫn ban ngày, và tội lỗi ấy chính là “Vết nhơ trên gia huy” của tôi. Tôi chẳng dám nhìn thẳng vào mặt ai với câu nói “Anh không thể bảo chính tôi đã làm điều đó” — tôi thừa biết, chính tôi đã làm. Và thế là tôi quyết định gột rửa lỗi lầm ấy, dịch lại thảm kịch đó một lần nữa. Đó là một bằng chứng chân thành và thẳng thắn về sự hối cải — phải vậy không? — và tôi đã hoàn thành nó, chỉ còn thiếu khâu chép lại và trau chuốt lần cuối. Nếu bây giờ Eschylus có đứng dưới chân giường tôi đi chăng nữa, tôi cũng vẫn có chút hơi sức để đối mặt với ông ấy. Tôi đã làm tròn bổn phận của mình với ông ấy, quả thực không phải theo đúng những gì ông ấy xứng đáng, mà là trong giới hạn năng lực của tôi. Việc tôi có bao giờ xuất bản hay không (xin hãy nhớ cho) vẫn còn phải xem xét — đó là một khía cạnh khác của vấn đề. Nếu tôi làm vậy, có thể nó sẽ xuất hiện trên một tờ tạp chí — hoặc — nhưng đây lại là một chuyện khác. Rồi sau đó, trong đầu tôi còn nung nấu ý định kết hợp với bản dịch ấy một vở kịch đơn thoại của chính tôi — không phải một bài thơ dài, mà là lời độc thoại của Eschylus khi ông ngồi như một kẻ lưu vong mù lòa trên những cánh đồng hoang ở Sicily, hồi tưởng lại quá khứ trong tâm hồn ngay trước khi con đại bàng dùng một hòn đá làm vỡ nát cái hộp sọ vĩ đại của ông.

Nhưng ý định chính của tôi lúc này là viết một thể loại thơ-tiểu thuyết — một bài thơ mang hơi thở hiện đại hoàn toàn giống như “Geraldine's Courtship”, bước thẳng vào giữa những lề thói ước lệ của chúng ta, lao vào các phòng khách và những nơi chốn tương tự, “nơi các thiên thần cũng e dè không dám bước”; và nhờ thế, được đối mặt trực diện, không che đậy với Bản chất Con người của thời đại, cất lên sự thật theo cách tôi suy nghĩ một cách rạch ròi. Đó là ý định của tôi. Nó vẫn chưa đủ chín muồi để có thể gọi là một kế hoạch. Tôi đang chờ đợi một cốt truyện, và tôi sẽ không nhận cốt truyện từ ai khác, bởi vì tôi muốn tự mình sáng tạo ra nó, và tôi thích tự nghĩ ra các cốt truyện của riêng mình, vì khi ấy tôi có thể thoải mái tùy ý nhào nặn theo cách xử lý của mình.

Ai đã kể cho ông nghe về những chiếc hộp sọ và những con nhện của tôi vậy? Chà, chẳng lẽ tôi không thể tự biết điều đó nếu không ai kể sao? Cornelius Agrippa có phải lúc nào cũng cần người ta kể thì mới biết mọi chuyện không? Ông Horne chưa từng thốt điều đó cho tôi nghe (tôi chưa bao giờ gặp mặt ông ấy ngoài đời dù chúng tôi đã thư từ qua lại từ rất lâu, rất lâu rồi), và ông ấy cũng chưa từng viết điều đó cho tôi đọc. Có lẽ ông ấy còn chẳng biết là tôi biết chuyện đó. Thế thì! Nếu tôi bảo rằng chính tôi nghe điều đó từ miệng ông, thì ông sẽ trả lời thế nào? Và sự thực là vậy đấy. Chà, chẳng lẽ ông không biết rằng đây là thời đại của thuật thôi miên và khả năng thấu thị sao? Ông là một kẻ vô thần chắc? Phần tôi, tôi đã tin vào những chiếc hộp sọ của ông suốt cả năm nay rồi đấy.

Và tôi cũng có chút đồng cảm với thói quen sờ soạng ghế và bàn của ông. Tôi nhớ khi còn là một đứa trẻ và tập viết thơ trong những cuốn sổ nhỏ có khóa, tôi từng hôn lên những cuốn sách ấy và cất đi thật nâng niu bởi vì tôi đã có những giây phút hạnh phúc ở bên chúng, rồi lần lượt lấy chúng ra mỗi khi đi vắng xa nhà, để an ủi chúng bằng sự đổi thay không khí và niềm vui khi được đến nơi ở mới. Điều này không phải vì những vần thơ được viết trong đó, và cũng chẳng phải vì muốn viết thêm những vần thơ khác vào đó, mà thuần túy xuất phát từ lòng biết ơn. Những cuốn sách khác tôi cũng đối xử theo cách tương tự — và việc trò chuyện với cây cối và hoa lá vốn là một bản năng tự nhiên — nhưng khoảng cách giữa tôi và thời điểm ấy giờ đây đã mọc lên những hàng cây bách dày đặc và u tối.

Có thật là những điều ước của ông đều tự trở thành hiện thực không? Và khi chúng thành hiện thực, chẳng lẽ chúng không hề đắng ngắt đối với vị giác của ông — chẳng lẽ ông chưa từng ước gì chúng đừng bao giờ thành hiện thực sao? Ôi, cuộc đời này, cuộc đời này! Người ta bảo trong đó vẫn có sự an ủi, và tôi suýt chút nữa thì tin là thế — nhưng nơi sáng sủa nhất trong ngôi nhà, chính là lúc được nhoài người ra khỏi cửa sổ — ít nhất là đối với tôi.

Dĩ nhiên là ông có ý thức về bản thân — Làm sao một người có thể làm thơ nếu không như vậy cơ chứ? Hãy nói cho tôi nghe xem.

Luôn tận tụy với ông,

E.B.B.

Và cuốn sách nhỏ viết cùng ông Mill là về siêu hình học thuần túy, hay là về cái gì vậy?

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 16 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.