Sáng thứ Ba.
[Dấu bưu điện, ngày 12 tháng 3 năm 1845.]
Thư của cô đã mang lại cho tôi niềm hạnh phúc vô bờ, thưa cô Barrett kính mến, đến mức tôi cứ lặng thinh suốt ngần ấy thời gian; nhưng liệu có quá trơ trẽn không khi tôi bắt đầu mong chờ thêm những tin tức tốt lành từ cô, và bày tỏ điều đó? Bởi vì từ dạo ấy trời cứ thổi những cơn gió lạnh căm căm. Cô có thể ban ơn cho tôi một điều này được không? Mỗi khi cô viết thư, dù là bàn về tác phẩm của chính mình chứ không chỉ riêng các vở kịch Hy Lạp, xin hãy luôn, luôn thêm vào đó một dòng thông tin chính thức ngắn gọn đại loại như 'Tôi đã khỏe hơn' hoặc 'vẫn đang tiến triển tốt', được chứ? Thế là xong việc đó nhé — và giờ đây, điều đầu tiên tôi muốn nói với cô là gì nào? Bài thơ mà cô dự định viết về thời đại chúng ta; tác phẩm đầy sức sống, tươi mới và táo bạo mà cô miêu tả, chính là Tác phẩm duy nhất nên được thực hiện lúc này bởi cô hoặc bất kỳ ai thực sự là Nhà thơ; đó là thực tế duy nhất, là phần cống hiến thiết thực duy nhất có thể dâng lên Chúa và nhân loại; đó cũng là điều tôi từng ấp ủ suốt cả cuộc đời mình, và giờ đây tôi sẽ đến gần với việc hoàn thành nó biết bao, một khi cô đồng hành cùng tôi. Và tôi biết chắc chắn rằng cô có thể làm được điều đó — chắc chắn đến mức trong thâm tâm, tôi gần như cảm thấy ghen tị khi cô dừng chân dọc đường chỉ để dịch vở Prometheus; dẫu rằng khúc độc thoại đi kèm cũng sẽ bù đắp phần nào. Hay là tôi nên giao cho cô một thử thách mà tôi từng nhắm cho riêng mình thuở trước nhỉ?—mà ôi, cô sẽ hoàn thành nó xuất sắc biết nhường nào! Hãy tái tạo lại vở Prometheus πυρφορος như cách Shelley đã làm với vở Λυομενος; khi nói "tái tạo", tôi biết, hoặc rất sợ rằng, vở πυρφορος cũng chính là vở πυρκαευς mà qua một vài mảnh vỡ, chúng ta đau lòng nhận ra vốn là một Vở kịch Satyr; nhưng chắc chắn là tiềm năng của đề tài này to lớn hơn nhiều so với tác phẩm mà chúng ta đang trầm trồ hiện nay; thậm chí, chúng còn bao hàm cả những nét của tác phẩm sau — vì hãy nhìn xem câu chuyện mở ra một cách hùng tráng biết bao. Khởi đầu triều đại của Jupiter, sự tĩnh lặng trên Thiên đàng sau cơn bão, sự đăng quang—(khoan đã, tôi sẽ lấy cuốn sách và chép lại nguyên văn), οπως ταχιστα τον πατρωον εις θρονον καθεζετ', ευθυς δαιμοσιν νεμει γερα αλλοισιν αλλα—κ.τ.λ.,4 trong khi Prometheus vẫn giữ vị thế đứng đầu trong số những bậc được tôn vinh bậc nhất, như câu καιτοι θεοισι τοις νεοις τουτοις γερα τις αλλος, η 'γω, παντελως διωρισε?5 rồi cái đám mây đen vần vũ bủa xua khắp bầu trời xanh vàng rực rỡ, βροτων δε των ταλαιπωρων λογον ουκ εσχεν ουδενα,6 cùng mưu đồ của Zeus muốn xóa sổ toàn bộ giống loài ấy, để gieo cấy một giống loài mới. Và Prometheus với dáng hình cô độc vĩ đại εγω δ' ετολμησα,7 cùng hành động cứu rức họ thoát khỏi sự diệt vong, như là ân huệ đầu tiên. Rồi đến vầng trán u ám của Zeus, sự xa lánh khỏi vòng tròn lương thiện của các vị thần biết ơn, những lời can ngăn từ các đồng minh cũ, cùng tất cả những thứ Công lý mà người ta có thể tưởng tượng ẩn chứa trong Sức mạnh, những lý lẽ đanh thép nhất παυεσθαι τροπου φιλανθρωπου8 phát xuất từ chính tâm trí của vị Titan, nếu cô muốn thế, và suốt thời gian ấy, ông vẫn tiến bước vững vàng trong sứ mệnh xoa dịu nỗi thống khổ của phàm trần, những kẻ νηπιους οντας το πριν, εννους και φρενων επηβολους εθηκε,9 đồng thời, tương xứng với điều đó, hình phạt mà ông sắp giáng xuống chính mình cũng ngày một hiện rõ hơn, rõ rệt hơn, cho đến tận cùng, ông sẽ mang lại sự cứu rỗi cho con người, cả thể xác (nhờ ngọn lửa) và tâm hồn (bằng cả những τυφλαι ελπιδες,10 niềm hy vọng về sự bất tử), và qua đó, theo như thần thoại nơi đây, khiến loài người hoàn toàn độc lập với Jove — bởi hãy chú ý xem, Prometheus trong vở kịch không hề đả động đến việc giúp đỡ con người thêm nữa, lo lắng cho họ thêm nữa, hay thậm chí ban ơn cho họ thêm nữa qua những đau khổ của mình. Phần còn lại chỉ là chuyện giữa Jove và chính ông; ông sẽ tiết lộ bí mật tối thượng cho Jove khi nào ông được giải thoát, v.v. Không có điều kiện nào buộc các ân huệ dành cho con người phải tiếp tục; quả thực, từ việc chính Prometheus bị treo lơ lửng trên dãy Caucasus trong khi "những kẻ phù du đang sở hữu ngọn lửa", người ta thấy rằng bằng cách nào đó đầy huyền bí, họ nay đã vượt ngoài tầm sát thương của Jove rồi. Chà, khi điều này đã hoàn thành trọn vẹn, cái giá phải trả cũng được chấp nhận trọn vẹn, và bước vào chốn tối tăm trong sự tĩnh lặng hùng vĩ đầy khải hoàn là vị Titan, đi cùng Sức mạnh và Bạo lực, cùng ánh mắt lặng thim cúi gằm của Vulcan, rồi những đám mây vàng và ánh hồng rực rỡ của niềm hạnh phúc lại khép lại khung cảnh ấy một lần nữa, với Sức mạnh ngự trị trên ngai vàng cũ, nhưng mang theo một yếu tố mới là sự hoài nghi, nỗi hổ thẹn thầm kín và sự sợ hiểm, thứ ghi dấu một cách đầy ý nghĩa lên trên tất cả vinh quang và hoan hỉ rằng mọi thứ không còn như trước, và sẽ chẳng bao giờ còn như trước nữa. Khung cảnh ấy có thể là bộ khung cho vở kịch của cô, chính là điều khiến người ta phải ấn tượng ngay từ cái nhìn đầu tiên, và chẳng phải một Vở kịch như thế sẽ rất thích hợp để đứng trước bản dịch của cô sao? Hãy suy nghĩ về điều này và cho tôi biết nhé — nó hầu như tự viết ra vậy. Cô thấy đấy, tôi vẫn mong rằng μεγ' ωφελημα11 sẽ là một chân lý sâu sắc và vĩ đại; nếu không có cuộc sống nào sau cõi đời này, tôi nghĩ niềm hy vọng trong lòng mỗi người sẽ là một ân phuớc vô lượng cho cuộc sống này, một điều mà một người như Æschylus cảm thấy thật sầu muộn khi nghĩ tới, nếu ông chỉ có thể hy vọng, bởi vì lập luận về lợi ích xa xôi của những niềm hy vọng ấy đã bị chặt đứt phăng, và ông còn lại gì cơ chứ?
Tôi không thấy điều đó làm giảm bớt sự hào hiệp của Prometheus khi ông thực sự phàn nàn (như ông vẫn làm từ đầu đến cuối) về những gì mình đang phải chịu đựng. Lẽ ra ông đã có thể ngăn chặn tất cả, và hiện tại cũng có thể dừng lại — nhưng ông chưa từng nghĩ đến điều đó dù chỉ một khoảnh khắc. Đó là cung cách của người Hy Lạp thời cổ đại — họ không bao giờ để một cảm xúc đối địch làm vô hiệu hóa cảm xúc vốn phải dẫn dắt con người đến với sự ca tụng hay khiển trách. Một người anh hùng Hy Lạp sợ hãi tột cùng nhưng vẫn chiến đấu đến cùng, kêu lên khi bị thương nhưng vẫn tiếp tục giao tranh, chứ không hề nói rằng tình yêu hay lòng căm thù khiến họ không nhìn thấy hiểm nguy hay chẳng cảm thấy đau đớn. Æschylus từ lời đầu đến lời cuối (ιδεσθε με, οια πασχω12 cho đến εσορας με, ως εκδικα πασχω13) luôn nhấn mạnh tính chân thực không chút giảm bớt của hình phạt mà chỉ có mặt trời, tầng êt-te thần thánh, và thần tính của người mẹ mới có thể thấu hiểu; dẫu vậy, dẫu vậy thì đó cũng chỉ là những gì tôi cho là Æschylus đã làm — trong bài thơ của mình, cô hãy khắc họa Prometheus theo cách của chúng ta.
Và giờ thì thế là quá đủ cho tiếng Hy Lạp, thứ ngôn ngữ mà tôi đang phai mờ dần trong trí nhớ (vì tôi chẳng bao giờ nhìn lại những cuốn sách mình từng yêu quý) — chính lời nhắc của cô về bản dịch đã khơi gợi lại những nét phác thảo cũ đang mờ dần của Bài thơ trong tâm trí tôi — ý tôi là bài thơ Hy Lạp ấy. Cô nghĩ rằng — vì tôi phải hướng về cô — rằng tôi "đã vô thức phóng đại những gì cô đại diện đối với tôi." Giờ thì, cô chẳng thể biết điều đó là gì, và tôi cũng chẳng cách nào diễn tả cho trọn vẹn, bởi thứ ngôn ngữ mà tôi dùng để trò chuyện với chính mình về những vấn đề này là thứ tiếng Attic tâm linh, và "ưa thích sự cô đọng", như các nhà ngữ pháp hay nói; thế nhưng tôi tự đọc hiểu nó, và thừa biết nó có nghĩa gì, đó là lý do tôi nói với ý rằng tôi là người tự nhận thức rõ về bản thân — ý tôi là tôi chưa bao giờ nhầm lẫn cảm xúc của chính mình, cái nọ với cái kia — thế đấy! Nói nhảm nhiều để làm gì chứ? Chỉ xin cô hãy ở lại đây cùng tôi trong "Ngôi nhà" này trong vài năm ngắn ngủi tới. Cô nghĩ liệu tôi có thể gặp cô sau hai tháng, ba tháng nữa không? Có lẽ tôi sẽ đi du lịch. Vậy là cô đã đâm ra thích thú hội hè và nghĩ rằng mình sẽ tận hưởng nó sao? Còn tôi, tôi vẫn luôn căm ghét nó — chỉ đành chịu đựng nó suốt sáu hay bảy năm qua, kẻo nếu từ bỏ nó, tôi sẽ để vụt mất một mối thiện duyên vô danh nào đó vào đúng thời điểm của nó, để rồi chỉ nhận ra lỗi lầm khi đã quá muộn; và giờ đây, khi tôi đã làm xong phần lớn những gì cần phải làm, thì bất kỳ chòi canh nào trong một luống dưa cũng đủ khiến tôi mãn nguyện! Giờ đây tôi thậm chí chẳng màng đến việc đọc sách nữa — thế giới, và những bức tranh về nó, còn hơn là những bài viết bàn về thế giới! Nhưng cô thì buộc phải đọc sách để thu thập từ ngữ và hình mẫu cho "công chúng" nếu cô viết lách, và cô chắc chắn phải làm thế, nếu cô kính sợ Chúa. Bản thân tôi chẳng lấy gì làm vui thú khi viết lạp — chẳng có chút nào trong thuần túy hành động ấy — dẫu rằng có tất cả niềm vui trong ý thức hoàn thành mộttrách nhiệm, từ đó, nếu tôi đã cố gắng hết sức mình, hãy thử đoán xem việc bị nhà phê bình này hay người quen nọ phán là một kẻ tầm thường sẽ xé lòng đến nhường nào! Nhưng tôi nghĩ cô thích thú với việc viết lách cũng giống như tôi thích vẽ tranh hoặc hòa nhạc vậy, phải không? Rốt cuộc, ẩn sâu trong cốt lõi của sự việc vẫn có một niềm hạnh phúc lớn lao; và thói quen cùng sự trù liệu đã giúp tôi sẵn sàng bắt tay vào việc bất cứ lúc nào — nhưng — tôi chẳng hiểu sao — lòng tôi cứ chùn xuống mỗi khi mở chiếc bàn làm việc này, và lại nhẹ bẫng khi tôi khép nó lại. Thế nhưng, nếu không có những gì tôi đã viết thì cô đã chẳng bao giờ biết đến tôi — và thông qua những gì cô đã viết, chứ không hẳn vì nó, tôi yêu mến và chúc cô những điều tốt đẹp nhất! Giờ đây, cô có nhớ điều tôi đã nói ở đầu thư không — rằng cô đã hứa sẽ cho tôi hay nếu điều tôi ước mong trở thành hiện thực, và nếu cô tiếp tục khá hơn? Và thậm chí đừng... (vì chúng ta đều là những kẻ am tường về lòng hào hiệp) thậm chí đừng nói với tôi điều đó hay bất cứ điều gì khác, nếu nó làm phiền cô,— mà cứ đợi đến thời điểm thích hợp của cô, và hãy xem tôi là... ước gì những lời này là của chính tôi, và vừa được đúc nóng hổi cho khoảnh khắc này sử dụng mới hay làm sao!...
Luôn chân thành của cô,
R. Browning.