sự bất định và những biến chuyển đa dạng của Vận mệnh có lẽ chính đáng khiến chúng ta kỳ vọng nàng sẽ bày ra trước mắt đủ mọi gương mặt khác nhau. Liệu có hành động công lý nào rõ mười mươi hơn thế này chăng? Công tước xứ Valentinois—[Cesare Borgia.]—đã định đầu độc Adrian, Hồng y xứ Corneto, người mà Giáo hoàng Alexander VI, cha hắn, và chính hắn sắp sửa dùng bữa tối cùng tại điện Vatican. Hắn bèn phái người mang tới trước một chai rượu độc, đồng thời hạ lệnh ngặt nghèo bắt người quản gia phải cất giữ cho thật cẩn thận. Vị Giáo hoàng đến trước con trai mình và còi uống nước; người quản gia, cho rằng chai rượu này sở dĩ được dặn dò kỹ lưỡng không phải vì có độc mà chỉ vì nó là loại hảo hạng, liền dâng ngay lên cho Giáo hoàng. Vừa lúc đó vị công tước bước vào, đinh ninh rằng chẳng ai chạm đến chai rượu của mình, bèn tự rót lấy cạn chén của hắn; thế là người cha ngã quì xuống chết tươi ngay tại chỗ—[Các sử gia khác ghi nhận vị Giáo hoàng phải chịu đựng nỗi thống khổ kéo dài nhiều ngày trước khi qua đời. D.W.]—, còn người con trai, sau một thời gian dài dằn vặt vì bệnh tật, đã bị để dành cho một số phận khác và tồi tệ hơn.

Đôi khi nàng dường như đùa giỡn với chúng ta ngay đúng vào thời điểm nước sôi lửa bỏng của một sự việc. Ông d’Estrees, khi ấy là thiếu úy dưới quyền Monsieur de Vendome, và ông de Licques, trung úy trong đại đội của Công tước d’Ascot, đều cầu hôn em gái của Sieur de Fougueselles, dẫu họ thuộc hai phe đối địch (như vẫn thường xảy ra giữa những láng giềng vùng biên giới). Sieur de Licques đã giành được nàng; nhưng ngay trong ngày cưới, và ngặt nghèo thay, trước cả khi hắn kịp vào phòng hoa chúc với vợ mình, chú rể vì muốn múa gươm tỏ lòng tôn kính với người vợ mới cưới nên đã kéo ra giao tranh gần St. Omer. Tại đó, Sieur d’Estrees tỏ ra mạnh hơn đã bắt sống được hắn, và để tô điểm thêm cho chiến thắng của mình, vị phu nhân đành phải—

—thành kính thỉnh cầu ông nhượng lại tù nhân cho nàng, và quả nhiên ông đã làm vậy, bởi các nam nhân nước Pháp chưa từng từ chối điều gì trước các quý bà.

Nào phải nàng trông giống như một nghệ sĩ trong chuyện này sao? Constantine, con trai của Helena, đã đặt nền móng cho đế chế Constantinople, và rất nhiều thế kỷ sau, Constantine, con trai của Helen, đã đặt dấu chấm hết cho nó. Đôi khi nàng lấy làm thích thú khi bắt chước các phép lạ của chúng ta: người ta kể rằng khi Vua Clovis vây hãm Angouleme, nhờ ơn thiêng liêng mà những bức tường thành đã tự đổ sụp xuống; và Bouchet ghi lại từ một tác giả nào đó rằng Vua Robert, khi đang vây hưng một thành phố và lén rời khỏi chiến tuyến để đi dự lễ kính Thánh Aignan tại Orleans, lúc đang chìm đắm trong lòng sùng kính tại một phần của Thánh lễ, những bức tường của thành phố bị vây hãm đã tự đổ rụp xuống trong một cơn tai họa bất ngờ mà chẳng hề chịu bất kỳ sự tác động bạo lực nào. Thế nhưng nàng lại hành động hoàn toàn trái ngược trong các cuộc chiến tranh ở Milan của chúng ta; bởi khi Đại úy Rense nhân danh chúng ta vây hãm thành phố Arona và đào một đường hầm bên dưới phần lớn bức tường thành, rồi cho kích hoạt thuốc nổ, bức tường đã bị nhấc bổng lên từ phần móng, thế nhưng rồi lại rơi phịch xuống nguyên vẹn không tổn hại gì, và nằm khớp chính xác đến từng li trên nền móng cũ, khiến những kẻ bị vây hãm chẳng phải chịu chút phiền toái nào từ cuộc tấn công đó.

Đôi khi nàng lại đóng vai thầy thuốc. Jason xứ Pheres, khi bị các bác sĩ trả về vì một khối u mủ ở ngực, với ý định giải thoát bản thân khỏi nỗi đau đớn dẫu có phải bằng cái chết đi nữa, đã liều lĩnh lao mình vào giữa vòng vây dày đặc của kẻ thù trong một trận chiến. Tại đó, ông ta đã may mắn bị một vết thương thấu tận qua người, nhờ vậy mà khối u mủ vỡ ra và ông ta hoàn toàn bình phục. Nào phải nàng cũng vượt qua cả họa sĩ Protogenes trong nghệ thuật của ông ta hay sao? Sau khi hoàn thành bức tranh vẽ một con chó đã kiệt sức và thở hổn hển, mọi chi tiết khác đều xuất sắc đúng như ý muốn, nhưng lại không thể diễn tả được theo ý mình lớp dãi và bọt mép trào ra từ miệng con chó, vị họa sĩ cảm thấy bực bội và tức tối với tác phẩm của mình, bèn cầm lấy miếng bọt biển vốn dùng để làm sạch cọ vẽ đang thấm đẫm đủ các loại màu sắc, rồi trong cơn thịnh nộ liền ném thẳng vào bức tranh với ý định hủy hoại nó hoàn toàn. Thế nhưng vận mệnh đã dẫn đường cho miếng bọt biển rơi trúng ngay miệng con chó, và ở đó nó đã làm được điều mà toàn bộ nghệ thuật của ông không tài nào làm nổi. Nào phải nàng đôi khi cũng định hướng cho những mưu toan của chúng ta và chỉnh sửa chúng hay sao? Isabel, Nữ hoàng nước Anh, khi phải giương buồm từ Zealand trở về vương quốc của mình—[vào năm 1326]—cùng một đạo quân để phò tá người con trai chống lại người chồng, hẳn đã gặp nạn nếu bà cập vào hải Cảng mà mình đã dự tính, nơi kẻ thù đang mai phục sẵn; nhưng vận mệnh, bất chấp ý muốn của bà, đã đưa đẩy bà đến một bến cảng khác, nơi bà đặt chân lên bờ hoàn toàn bình an vô sự. Và kẻ thời cổ đại ném hòn đá vào con chó, rốt cuộc lại đánh trúng và giết chết chính mẹ vợ mình, há chẳng có lý do để thốt lên câu thơ này sao:

Icetes đã thuê hai tên lính để ám sát Timoleon tại Adrana ở Sicily.—[Plutarch, Life of Timoleon, c. 7.]—Chúng chọn thời điểm ra tay khi ông đang tham dự một buổi lễ tế thần, và chen lấn vào đám đông. Trong lúc chúng đang ra hiệu cho nhau rằng đây là lúc thích hợp để hành sự, thì một kẻ thứ ba bước tới, vung gươm giáng cho một tên một cú trời giáng lên đỉnh đầu, làm hắn chết tươi tại chỗ rồi bỏ chạy. Những kẻ còn lại nhìn thấy cảnh ấy, đinh ninh rằng mình đã bị phát hiện và tiêu đời, bèn chạy nhào đến bàn thờ cầu xin tha mạng, hứa sẽ khai ra toàn bộ sự thật. Khi hắn đang làm điều đó và phơi bày toàn bộ âm mưu, kìa kìa, kẻ thứ ba kia, sau khi bị bắt giữ, đã bị dân chúng túm lấy và xách cổ lôi qua đám đông để đem đến trước mặt Timoleon cùng những nhân vật kiệt xuất khác trong buổi lễ. Khi bị điệu đến trước mặt họ, hắn liền lớn tiếng kêu xin khoan hồng, biện hộ rằng hắn đã trừng phạt đích đáng kẻ sát hại cha mình. Hắn cũng chứng minh ngay tại chỗ điều đó trước sự chứng kiến của các nhân chứng đáng tin cậy—những người mà vận mệnh may mắn đã đưa đến đúng lúc—rằng cha hắn thực sự đã bị sát hại tại thành phố Leontini bởi chính kẻ mà hắn vừa trả thù. Ngay lập tức, hắn được thưởng mười đồng mina Attica vì đã có được may mắn, khi mưu tính trả thù cho cái chết của người cha, lại cứu sống được người cha chung của xứ Sicily. Quả thực, trong cung cách hành xử của mình, Vận mệnh vượt lên trên mọi quy tắc của sự khôn ngoan nhân thế.

Nhưng tóm lại: há chẳng có một sự thể hiện rõ mười mươi lòng ân sủng, sự rộng lượng và đạo đức của nàng được bày tỏ công khai trong hành động này hay sao? Ignatius người cha và Ignatius người con, khi bị bộ ba chấp chính quan ở Rome kết án tử hình, đã quyết định thực hiện một hành động cao thượng chứa đựng tình thâm tương ái: đó là ngã xuống dưới lưỡi gươm của nhau, và bằng cách đó làm chệch hướng cũng như đánh bại sự tàn nhẫn của đám bạo chúa. Quả nhiên, với những thanh gươm tuốt trần trong tay, họ lao bổ vào nhau với tất cả sức mạnh. Vận mệnh đã dẫn dắt mũi gươm của họ đâm sâu đến mức tạo ra hai vết thương chí mạng ngang nhau, đồng thời ban cho tình bạn dũng cảm ấy niềm vinh dự lớn lao là vẫn đủ chút sức lực cuối cùng để rút những thanh gươm đẫm máu ra, ngõ hầu có thể ôm chầm lấy nhau trong cơn hấp hối ấy với một cái ôm thật gắn bó và chân thành, đến nỗi đao phủ nhân cơ hội đó chém đứt phăng cả hai chiếc đầu cùng một lúc, khiến cho thi thể họ vẫn dính liền vào nhau trong sợi dây liên kết cao quý ấy, và những vết thương áp sát miệng vào nhau, đầy âu yếm mút lấy giọt máu cuối cùng cùng phần đời còn lại của nhau.