[TIÊU ĐỀ CHƯƠNG]: Chương XLV: Về trận Dreux Trận Dreux của chúng ta nổi bật với nhiều sự kiện kỳ lạ; thế nhưng, những kẻ vốn chẳng mấy thiện cảm với ngài de Guise, cũng chẳng mưu cầu gì việc vun vén danh tiếng cho ông, lại muốn quy trách nhiệm lên đầu ông. Họ cho rằng việc ông ra lệnh dừng quân và trì hoãn thời gian với lực lượng do mình chỉ huy, trong khi vị Đại nguyên soái — tức tổng tư lệnh quân đội — đang bị pháo binh địch bắn phá tơi bời, tiểu đoàn bị đánh tan tác và bản thân bị bắt làm tù binh, là điều hoàn toàn không thể tha thứ; và rằng thà ông cứ liều mình đánh tạt sườn địch còn hơn là chờ thời cơ đánh úp phía sau để rồi gánh chịu một tổn thất quá lớn và quá trọng đại nhường ấy. Song, ngoài những gì sự kiện đã minh chứng, bất kỳ ai suy xét một cách vô tư, không thiên kiến, đều sẽ dễ dàng thừa nhận rằng mục tiêu và dự tính — không chỉ của một vị tướng quân mà của mọi người lính thường — là phải hướng đến đại thắng chung cuộc; không một biến cố riêng lẻ nào, dù liên quan mật thiết đến lợi ích cá nhân ra sao, được phép làm lệch hướng mục tiêu ấy. Philopoemen, trong một cuộc chạm trám với Machanidas, đã cử trước một đội cung thủ và lính ném đá khá mạnh để khơi mào trận chiến; khi lực lượng này bị đánh tan và bị địch đuổi gắt gao — phe địch thừa thắng xông lên, và trong cuộc truy kích ấy đã vượt qua cả tiểu đoàn nơi Philopoemen đang đứng — dù các binh sĩ của ông vô cùng sốt ruột muốn xung phong, ông vẫn không hề rời khỏi vị trí của mình hay nghênh chiến để giải cứu quân ta. Trái lại, sau khi trơ mắt nhìn quân mình bị truy sát và chém giết tơi bời ngay trước mặt, ông mới tung quân đánh thẳng vào bộ binh địch khi thấy chúng không còn kỵ binh bảo vệ; và dẫu đó là những chiến binh Lacedaemonia, nhưng nhờ chớp đúng thời cơ khi chúng đang đinh ninh nắm chắc phần thắng và bắt đầu lơi lỏng hàng ngũ, ông đã hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ một cách vô cùng dễ dàng, để rồi sau đó mới truy đuổi Machanidas. Tình huống đó rất giống với trường hợp của ngài de Guise.

Trong trận chiến đẫm máu giữa Agesilaus và người Boeotia — mà Xenophon, người tận mắt chứng kiến, đã thuật lại là trận khốc liệt nhất mà ông từng thấy — Agesilaus đã bỏ qua lợi thế mà vận mệnh trao tay, là để cho các tiểu đoàn Boeotia đi qua rồi mới đánh úp phía sau, dẫu khi ấy ông có nắm chắc phần thắng trong tay đi nữa. Ông nhận định rằng xử lý như vậy thiên về mưu lược hơn là lòng dũng cảm; thế nên, để chứng tỏ uy danh, ông lại chọn một cách đầy nhiệt huyết là tấn công trực diện vào mặt trận của chúng. Nhưng kết quả là ông đã bị đánh cho nhừ tử, mang đầy thương tích, để rồi cuối cùng buộc phải rút lui và quay sang áp dụng cách thức mà thoạt đầu ông đã phớt lờ: ông ra lệnh mở toang tiểu đoàn để nhường đường cho dòng thác người Boeotia ấy tràn qua, và khi họ đã đi qua, nhận thấy họ hành quân lộn xộn như những kẻ ngỡ mình đã thoát hiểm, ông mới bám theo tấn công vào sườn họ. Dù vậy, ông cũng không thể xoay chuyển tình thế thành một trận đại bại hoàn toàn, bởi họ vẫn ung dung rút lui, vừa đi vừa quay mặt chống trả cho đến khi rút về được vùng an toàn.