—[Thư này có vẻ thuộc về năm 1570.]—Hiệp sĩ Huân chương của Nhà Vua, Ủy viên Hội đồng Cơ mật, Phó Tổng quản Tài chính, và Đội trưởng Cận vệ Hoàng gia.
THƯA NGÀY,—Tôi xin gửi tới Ngài tác phẩm Kinh tế học của Xenophon, được cố ông M. de la Boetie chuyển ngữ sang tiếng Pháp,—[In tại Paris, khổ 8vo, năm 1571, và được tái bản vào năm 1572 với một số chú thích bổ sung và trang tựa mới.]—một món quà mà tôi thiết nghĩ rất đỗi xứng đáng, không chỉ bởi đây là công trình của một bậc quý tộc lỗi lạc,—[Ý chỉ Xenophon.]—một con người hiển hách cả trong thời chiến lẫn thời bình, mà còn bởi tác phẩm này đã mang hình hài thứ hai qua bàn tay của một nhân vật mà tôi biết rằng sinh thời từng được Ngài quý mến khôn nguôi. Điều này chắc hẳn sẽ thôi thúc Ngài tiếp tục giữ gìn lòng mến khách và thiện cảm dành cho ký ức về ông. Thú thật với Ngài, xin đừng ngại ngần bồi đắp thêm những tình cảm ấy; bởi lẽ, khi Ngài chỉ có dịp thấu hiểu những phẩm chất cao quý của ông qua phương diện công vụ, thì nay chính tôi là người có thể đoan chắc với Ngài rằng ông còn sở hữu biết bao tài năng vượt ra ngoài những gì Ngài từng trực tiếp trải nghiệm. Khi sinh thời, ông đã ban cho tôi vinh dự — và tôi xem đó là một trong những cơ hội diễm phúc nhất trong cuộc đời mình — được gắn bó với một tình bạn thân thiết và khăng khít đến mức chẳng một chuyển động, xung động hay suy nghĩ nào trong tâm trí ông lại không sẻ chia với tôi; và nếu tôi không thể đưa ra một nhận định chuẩn xác về ông, thì tôi đành phải cho rằng đó là do tầm vóc hạn hẹp của chính mình. Quả thực, nói không ngoa, ông kỳ vĩ đến mức suýt thành huyền thoại, khiến tôi e ngại rằng người ta sẽ chẳng mảy may tin tưởng khi tôi nhắc về ông, dẫu cho tôi có thu mình lại rất nhiều so với những gì tôi tận mắt chứng kiến đi chăng nữa. Và trong lúc này, thưa Ngài, tôi xin phép được khẩn khoản mong Ngài — vì danh dự và lòng tôn kính mà chúng ta dành cho sự thật — hãy minh chứng và tin tưởng rằng xứ Guienne của chúng ta chưa từng chứng kiến một ai bì kịp ông trong số những người cùng thời. Do đó, với niềm hy vọng rằng Ngài sẽ dành cho ông sự đánh giá công bằng, cũng như để khơi gợi lại hình ảnh của ông trong ký ức Ngài, tôi xin dâng tặng Ngài cuốn sách này; nó sẽ thay lời tôi minh chứng rằng, nếu không vì năng lực có hạn, tôi đã sẵn lòng dâng hiến một tác phẩm của riêng mình như một lời tri ân đối với những ân huệ tôi mang nợ Ngài, cũng như đối với tình nghĩa thâm giao và lòng tốt xưa nay mà Ngài vẫn luôn dành cho gia tộc chúng tôi. Song, thưa Ngài, dẫu thiếu vắng thứ tiền tài trân quý hơn, tôi xin lấy sự quả quyết về lòng mong muốn được tận tụy phục vụ Ngài làm tấm lòng gửi trao.
Thưa Ngài, nguyện xin Chúa phù hộ và gìn giữ Ngài.
Kính thư người đầy tớ tuân lệnh,
MICHEL DE MONTAIGNE.
