Có một bài thơ trào phúng trong tác phẩm của Martial, và là một trong những bài xuất sắc nhất—bởi ông có đủ mọi thể loại—trong đó ông thuật lại một cách thú vị câu chuyện về Caelius. Để trốn tránh việc phải đến chầu chực các bậc quyền quý ở Roma vào lúc họ thức dậy và tống tiễn họ ra ngoài, hắn đã giả vờ bị bệnh gút. Nhờ thế, để làm cho lớp kịch câm thêm phần chân thật, hắn bôi thuốc lên chân, quấn băng thật dày, hoàn toàn giả dạng cả điệu bộ lẫn sắc diện của một người mắc bệnh gút; cho đến cuối cùng, vận mệnh đã ban cho hắn cái ơn được trở thành một người bệnh gút thực sự:

Tôi nghĩ mình đã từng đọc được ở đâu đó trong sử sách của Appian một câu chuyện tương tự, về một kẻ nhằm trốn tránh lệnh truy nã của bộ ba đầu sỏ tại Roma, và để ẩn mình tốt hơn trước sự lùng sục của những kẻ truy đuổi, đã ngụy trang bằng một bộ dạng khác, lại còn thêm vào mưu mẹo này: giả vờ như chỉ có một mắt. Thế nhưng, khi đã được tự do hơn một chút và đi tháo lớp băng mà hắn đã đeo che mắt suốt một thời gian dài, hắn phát hiện ra rằng mình đã hoàn toàn mất đi thị lực ở con mắt đó, và nó đã mù hẳn. Rất có thể hành động nhìn đã bị suy yếu đi vì phải ở trong trạng thái không hoạt động quá lâu, và năng lực thị giác đã hoàn toàn rút hết sang con mắt bên kia; bởi chúng ta thấy rõ rằng con mắt mà ta nhắm lại vẫn truyền một phần sinh lực của nó cho con mắt còn lại, khiến nó phồng lên và to ra. Và như vậy, sự bất động cùng với sức nóng của băng vải và thuốc đắp, rất có thể đã mang lại căn bệnh gút thực sự cho kẻ đóng kịch trong thơ của Martial.

Khi đọc trong tác phẩm của Froissart về lời thề của một nhóm các nhà quý tộc trẻ tuổi người Anh, rằng họ sẽ bịt kín con mắt bên trái lại cho đến khi đặt chân tới nước Pháp và lập được một chiến công hiển hách nào đó chống lại chúng ta, tôi thường thấy buồn cười trước ý nghĩ rằng điều ấy rất có thể đã xảy ra với họ giống như những kẻ kia, và họ có thể đã quay trở lại với chỉ một con mắt trơ trọi để diện kiến những người tình, vì danh nghĩa của họ mà họ đã thốt ra lời thề nực cười đó.

Các bà mẹ có lý do để quở trách con cái khi chúng giả vờ chột mắt, lác, thọt, hoặc mắc bất kỳ khiếm khuyết thể xác nào khác; bởi vì, ngoài việc thân thể chúng lúc ấy còn rất non nớt và dễ bị lệch lạc, thì vận mệnh, chẳng vì lẽ gì, dường như đôi khi lại thích bắt bẻ chúng ta theo đúng lời ta nói. Tôi đã nghe kể lại nhiều ví dụ về những người chỉ vì giả vờ đau ốm mà cuối cùng lại lâm bệnh thật. Bản thân tôi vẫn thường có thói quen, dù là đi ngựa hay đi bộ, mang theo một chiếc gậy trong tay, thậm chí còn làm điều đó với một vẻ điệu nghệ; nhiều người đã đe dọa rằng sở thích này rồi sẽ có ngày biến thành sự tất yếu: nếu vậy, tôi sẽ là người đầu tiên trong dòng họ mắc bệnh gút.

Nhưng chúng ta hãy kéo dài chương này thêm một chút, và bổ sung một giai thoại khác liên quan đến sự mù lòa. Pliny thuật lại câu chuyện về một người, khi mơ thấy mình bị mù, thì quả nhiên thức dậy với đôi mắt đã mù thật mà không có bất kỳ triệu chứng bệnh tật nào báo trước ở đôi mắt. Sức mạnh của trí tưởng tượng có thể đã góp phần trong trường hợp này, như tôi đã nói ở nơi khác, và Pliny dường như cũng có cùng quan điểm; nhưng có nhiều khả năng hơn là những chuyển động mà cơ thể cảm nhận bên từ bên trong—mà các y sĩ, nếu muốn, có thể tìm ra nguyên nhân—đã tước đi thị lực của ông ta và đồng thời là nguyên nhân sinh ra giấc mơ ấy.

Chúng ta hãy thêm một câu chuyện khác, khá phù hợp với chủ đề này, mà Seneca kể lại trong một bức thư của ông: “Anh biết đấy,” ông viết khi gửi cho Lucilius, “rằng Harpaste, mụ hề của vợ tôi, đã trút lên đầu tôi như một gánh nặng gia bảo, bởi bản chất tôi vốn ác cảm với những quái thai đó; và nếu tôi muốn cười nhạo một tên hề, tôi chẳng cần phải đi tìm đâu xa; tôi có thể tự cười chính mình. Mụ hề này bỗng nhiên mất đi thị lực: tôi nói cho anh nghe một chuyện kỳ lạ nhưng hoàn toàn có thật: mụ không hề nhận thức được rằng mình đã mù, mà cứ lải nhải mãi đòi người hầu dắt đi chơi phố, bởi mụ bảo trong nhà tối tăm. Những gì chúng ta cười nhạo nơi mụ ta, xin anh hãy tin rằng, cũng xảy ra với chính mỗi chúng ta: không ai tự nhận thấy mình là kẻ tham lam hay vơ vét cả; và tương tự, những kẻ mù thì gọi người dẫn đường, trong khi chúng ta lại tự lang thang theo ý muốn của mình. Tôi không hề tham vọng, chúng ta nói thế; nhưng con người ta ở Roma không thể sống theo cách khác được; tôi không hề hoang phí, nhưng thành phố buộc ta phải chi tiêu lớn; đó không phải lỗi tại tôi nếu tôi dễ nổi giận—nếu tôi vẫn chưa thiết lập được một lối sống nhất định nào: đó là lỗi của tuổi trẻ. Chúng ta đừng tìm kiếm căn bệnh của mình ở bên ngoài bản thân; nó nằm ở trong ta, cắm rễ tận sâu trong lòng ta; và chính thực tế là chúng ta không nhận thấy mình đang bệnh lại khiến chúng ta càng khó được chữa khỏi hơn. Nếu chúng ta không sớm bắt đầu tự nhìn nhận lại chính mình, thì đến bao giờ chúng ta mới chữa lành cho biết bao vết thương và bệnh tật đang tràn ngập trong ta? Thế nhưng chúng ta lại có một thứ dược liệu vô cùng ngọt ngào và quyến rũ trong triết học; bởi trong tất cả các môn khác, ta chẳng cảm nhận được chút khoái lạc nào cho đến khi việc chữa trị hoàn toàn kết thúc: còn môn này vừa làm thỏa lòng vừa chữa lành ngay tức khắc.” Đó là những lời của Seneca, đã dẫn dắt tôi đi chệch khỏi đề tài chính, nhưng sự thay đổi ấy mang lại những lợi ích riêng.