Hai năm trôi qua, và Philip đã gần mười tuổi. Cậu học lớp một, đứng gần những bậc đầu bảng, và sau lễ Giáng sinh, khi một số học sinh rời trường để lên bậc trung học, cậu sẽ trở thành học sinh đứng đầu lớp. Cậu đã sở hữu kha khá phần thưởng, toàn những cuốn sách vô giá trị in trên loại giấy kém chất lượng, nhưng được đóng bìa lộng lẫy trang trí bằng huy hiệu của trường: vị trí ấy đã giúp cậu thoát khỏi nạn bắt nạt, và cậu không đến nỗi bất hạnh. Bạn bè tha thứ cho thành công của cậu cũng bởi tật nguyền của cậu.

"Xét cho cùng, đạt giải thưởng đối với nó dễ ợt ấy mà," họ bảo, "chẳng có việc gì ngoài cày cuốc học hành là nó làm được."

Cậu đã không còn nỗi sợ hãi ban đầu đối với ông Watson. Cậu đã quen với giọng nói lớn tiếng ấy, và khi bàn tay nặng nề của vị hiệu trưởng đặt lên vai, Philip mơ hồ cảm nhận được ý định vỗ về. Cậu có trí nhớ tốt—thứ vốn hữu ích cho thành tích học tập hơn là năng lực tư duy—và cậu biết ông Watson kỳ vọng cậu rời trường dự bị với một suất học bổng.

Nhưng cậu đã trở nên vô cùng tự ti về bản thân. Đứa trẻ mới sinh không nhận thức được rằng cơ thể mình là một phần thuộc về bản thân nhiều hơn các vật thể xung quanh, và sẽ nghịch ngợm ngón chân mà không có bất kỳ cảm giác nào rằng chúng thuộc về mình hơn là chiếc lục lạc bên cạnh; và chỉ dần dần, qua những đớn đau, cậu mới thấu hiểu thực tại về thân thể. Những trải nghiệm tương tự cũng rất cần thiết để một cá nhân nhận thức được chính mình; nhưng ở đây có sự khác biệt là, mặc dù ai nấy đều nhận thức rõ như nhau về cơ thể mình như một cỗ máy hoàn chỉnh và tách biệt, không phải ai cũng nhận thức rõ như nhau về bản thân như một nhân cách hoàn chỉnh và tách biệt. Cảm giác tách biệt với những người khác đến với hầu hết mọi người ở tuổi dậy thì, nhưng nó không phải lúc nào cũng phát triển đến mức khiến cho sự khác biệt giữa một cá nhân và đồng loại trở nên rõ rệt đối với chính người đó. Chính những người như thế, vô tình với bản thân chẳng khác nào con ong trong tổ, mới là kẻ may mắn trong cuộc đời, bởi họ có cơ hội hạnh phúc cao nhất: mọi hoạt động của họ đều được chia sẻ bởi tất cả, và niềm vui của họ chỉ thực sự là niềm vui khi được tận hưởng chung; bạn sẽ bắt gặp họ vào ngày Thứ Hai Trắng khiêu vũ trên đồi Hampstead, hò hét trong một trận đấu bóng đá, hay từ cửa sổ các câu lạc bộ ở phố Pall Mall reo hò chào đón đoàn rước hoàng gia. Chính vì có họ mà con người mới được gọi là động vật xã hội.

Philip chuyển từ sự ngây thơ của tuổi thơ sang ý thức cay đắng về bản thân thông qua những lời chế giễu mà bàn chân khoèo của cậu khơi châm. Hoàn cảnh của cậu quá kỳ lạ đến mức cậu không thể áp dụng vào đó những quy tắc có sẵn vốn vẫn tỏ ra hiệu quả trong các vấn đề thông thường, và cậu buộc phải tự mình suy ngẫm. Rất nhiều cuốn sách cậu từng đọc đã lấp đầy tâm trí cậu những ý tưởng mà vì chỉ hiểu được một nửa, chúng càng tiếp sức cho trí tưởng tượng của cậu. Đằng sau sự rụt rè đau khổ ấy, một cái gì đó đang lớn lên bên trong cậu, và một cách mơ hồ, cậu nhận thức được nhân cách của chính mình. Nhưng đôi khi nó đem lại cho cậu những ngạc nhiên kỳ lạ; cậu làm những việc chẳng biết vì lý do gì, để rồi sau đó khi hồi tưởng lại, cậu thấy mình hoàn toàn lạc lối.

Có một cậu bé tên Luard, người mà giữa cậu và Philip đã nảy nở một tình bạn, và một ngày nọ, khi hai người đang đùa nghịch trong phòng học, Luard bắt đầu giở trò với chiếc quản bút bằng gỗ mun của Philip.

"Đừng có giở trò ngớ ngẩn ấy nữa," Philip nói. "Cậu sẽ làm gãy nó mất."

"Tớ chẳng gãy đâu."

Nhưng lời vừa dứt khỏi miệng cậu bé thì chiếc quản bút đã gãy làm đôi. Luard nhìn Philip đầy vẻ hoảng hốt.

"Ồ, tớ xin lỗi nhé, thực sự xin lỗi cậu."

Những giọt nước mắt lăn dài trên má Philip, nhưng cậu không đáp lời.

"Này, có chuyện gì thế?" Luard ngạc nhiên hỏi. "Tớ sẽ mua cho cậu cái khác y hệt."

"Tớ có tiếc cái quản bút này đâu," Philip cất giọng run rẩy, "chỉ là nó được tặng bởi mẹ tớ, ngay trước khi bà qua đời."

"Này, tớ vô cùng xin lỗi nhé, Carey."

"Không sao đâu. Đó không phải lỗi của cậu."

Philip cầm hai mảnh của chiếc quản bút và ngắm nhìn chúng. Cậu cố nén những tiếng nấc. Cậu cảm thấy vô cùng khốn khổ. Thế mà cậu lại chẳng thể cắt nghĩa nổi tại sao, bởi cậu thừa biết rằng mình đã mua chiếc quản bút ấy trong kỳ nghỉ cuối cùng ở Blackstable với giá một si-linh hai xu. Cậu hoàn toàn không hiểu điều gì đã khiến mình bịa ra câu chuyện thảm thương ấy, nhưng cậu đau khổ chẳng kém gì thể đó là sự thật. Bầu không khí đạo đức của nhà xứ và tinh thần tôn giáo của nhà trường đã khiến lương tâm Philip trở nên vô cùng nhạy cảm; cậu vô thức thấm nhuần cảm giác xung quanh rằng Kẻ cám dỗ luôn rình rập để chiếm đoạt linh hồn bất tử của mình; và dù cậu chẳng hề trung thực hơn phần lớn những đứa trẻ khác, cậu chưa bao giờ nói dối mà không phải chịu nỗi dằn vặt. Khi ngẫm nghĩ lại sự việc này, cậu vô cùng dằn vặt và hạ quyết tâm phải đến gặp Luard để thú nhận rằng câu chuyện đó chỉ làa sản phẩm bịa đặt. Dù sợ hãi sự bẽ bàng hơn bất cứ thứ gì trên đời, cậu vẫn ngây ngất tự đắc suốt hai ba ngày liền khi nghĩ đến niềm vui đớn cài của việc hạ nhục bản thân vì Vinh quang của Chúa. Nhưng cậu chẳng bao giờ thực hiện điều đó. Cậu làm thỏa mãn lương tâm bằng phương pháp dễ chịu hơn là chỉ bày tỏ sự hối cải với Đấng Tối Cao. Thế nhưng cậu vẫn không tài nào hiểu nổi vì sao mình lại có thể xúc động đến thế trước một câu chuyện do chính mình thêu dệt nên. Những giọt nước mắt chảy dài trên đôi má nhem nhuốc của cậu là những giọt nước mắt thật sự. Rồi nhờ một sự tình cờ liên tưởng nào đó, cậu nhớ lại cảnh tượng khi Emma thông báo cho cậu về cái chết của mẹ, và dẫu không thể thốt nên lời vì khóc lóc, cậu vẫn nằng nặc đòi vào chào tạm biệt hai cô nhà Watkin để họ có thể thấy nỗi đau buồn của cậu và xót thương cho cậu.