Philip đã trải qua hai năm tiếp theo trong một sự đơn điệu dễ chịu. Cậu không bị bắt nạt nhiều hơn những đứa trẻ khác cùng trang lứa; và tật nguyền đã kéo cậu ra khỏi các trò chơi, mang lại cho cậu một sự mờ nhạt mà cậu vô cùng biết ơn. Cậu không được lòng mọi người và rất cô đơn. Cậu đã trải qua vài học kỳ với Winks ở lớp Thượng Tam. Winks, với vẻ mặt mệt mỏi và đôi mắt rủ xuống, trông chán ngấy đến tận cổ. Thầy làm tròn bổn phận của mình, nhưng với một tâm trí lơ đễnh. Thầy tử tế, dịu dàng và khờ khạo. Thầy đặt niềm tin lớn vào danh dự của lũ trẻ; thầy cảm thấy điều đầu tiên để khiến chúng thành thật là đừng bao giờ để trong đầu bạn ý nghĩ rằng chúng có thể nói dối. “Hãy đòi hỏi nhiều,” thầy hay dẫn lời, “và các trò sẽ được ban cho nhiều.” Cuộc sống ở lớp Thượng Tam thật dễ dàng. Bạn biết chính xác những dòng nào sẽ đến lượt mình dịch, và với cuốn bản dịch lậu truyền tay nhau, bạn có thể tìm ra mọi thứ mình muốn chỉ trong hai phút; bạn có thể để mở một cuốn Ngữ pháp Tiếng La-tinh trên đầu gối trong khi các câu hỏi đang chuyền vòng quanh; và Winks không bao giờ nhận thấy có điều gì kỳ lạ ở chỗ cùng một sai lầm khó tin lại xuất hiện trong một tá bài tập khác nhau. Thầy không đặt niềm tin lớn vào các kỳ thi, vì thầy nhận thấy lũ trẻ không bao giờ làm bài thi tốt bằng lúc ở trên lớp: điều đó thật đáng thất vọng, nhưng chẳng có gì đáng nói. Đến hạn, chúng được lên lớp, chẳng học được gì nhiều ngoài một sự trơ trẽn vui vẻ trong việc bóp méo sự thật, thứ có lẽ còn có ích cho chúng hơn trong cuộc đời sau này so với khả năng đọc trôi chảy tiếng La-tinh ngay khi nhìn thấy.

Rồi chúng rơi vào tay Tar. Tên thật của thầy là Turner; thầy là người sôi nổi nhất trong số các giáo viên cũ, một người đàn ông thấp người với chiếc bụng phệ quá khổ, bộ râu đen nay đã ngả sang màu xám, và làn da ngăm đen. Trong bộ y phục giáo sỹ của thầy thực sự có điểm gì đó gợi liên tưởng đến thùng hắc ín; và mặc dù theo nguyên tắc, thầy phạt năm trăm dòng đối với bất kỳ học sinh nào bị thầy nghe lỏm thấy gọi biệt danh của mình trên môi, nhưng trong các bữa tiệc tối ở khu vực quanh trường, thầy thường hay đùa cợt về chuyện đó. Thầy là người từng trải đời nhất trong số các giáo viên; thầy đi ăn tối ở ngoài thường xuyên hơn bất kỳ ai khác, và các mối quan hệ xã hội của thầy không chỉ thuần túy giới hạn trong giới giáo sỹ. Lũ trẻ coi thầy là một kẻ từng trải và phong lưu. Thầy cởi bỏ y phục giáo sỹ trong những kỳ nghỉ và từng được nhìn thấy ở Thụy Sỹ trong những bộ đồ tu-e sặc sỡ. Thầy thích một chai rượu vang và một bữa tối thị soạn, và từng có lần bị bắt gặp tại Cafe Royal với một người phụ nữ rất có thể là một người họ hàng gần, kể từ đó, các thế hệ học sinh đều cho rằng thầy hay chè chén trác táng với những chi tiết cụ thể cho thấy một niềm tin vô bờ bến vào sự đồi bại của con người.

Thầy Turner tính toán rằng thầy mất đúng một học kỳ để uốn nắn lũ trẻ vào khuôn phép sau khi chúng rời khỏi lớp Thượng Tam; và thỉnh thoảng thầy lại thả ra một lời bóng gió tinh quái, cho thấy thầy biết rõ những gì diễn ra trong lớp của đồng nghiệp mình. Thầy đón nhận điều đó với một tâm trạng vui vẻ. Thầy coi lũ trẻ là những tên du côn trẻ tuổi, những kẻ dễ nói dối hơn nếu không chắc chắn rằng lời nói dối sẽ bị lật tẩy, những kẻ có ý thức về danh dự rất kỳ quặc và không áp dụng vào việc đối phó với giáo viên, và là những kẻ ít gây phiền toái nhất khi chúng nhận ra rằng làm thế chẳng ích gì. Thầy tự hào về lớp của mình và ở tuổi năm mươi lăm, thầy vẫn khao khát lớp mình đạt kết quả thi cử tốt hơn bất kỳ lớp nào khác giống như khi mới bước chân vào trường. Thầy có tính khí nóng nảy của người béo phì, dễ nổi giận nhưng cũng dễ nguôi ngoai, và lũ học trò của thầy nhanh chóng nhận ra rằng có rất nhiều sự tử tế ẩn giấu bên dưới những lời châm biếm mà thầy liên tục trút lên đầu chúng. Thầy không đủ kiên nhẫn với những kẻ ngốc, nhưng sẵn sàng bỏ ra nhiều công sức với những học sinh mà thầy nghi ngờ là đang che giấu sự thông minh đằng sau sự bướng bỉnh của chúng. Thầy rất thích mời chúng đến uống trà; và mặc dù chúng thề thốt rằng chẳng bao giờ có cửa tranh bánh ngọt với thầy — bởi vì người ta có mốt tin rằng vóc dáng đẫy đà của thầy ám chỉ một sự thèm ăn vô độ, và sự thèm ăn vô độ ấy là do sán dây — chúng vẫn nhận lời mời của thầy với niềm vui thực sự.

Philip giờ đây cảm thấy thoải mái hơn, vì không gian chật hẹp đến mức chỉ có phòng tự học dành cho học sinh cấp trên, còn trước đó cậu đã phải sống ở đại sảnh lớn nơi tất cả bọn trẻ ăn uống và là nơi các lớp dưới làm bài tập trong cảnh chen chúc bừa bộn khiến cậu thấy khó chịu một cách mơ hồ. Thỉnh thoảng, việc ở chung với mọi người khiến cậu bứt rứt và cậu khát khao được ở một mình. Cậu bắt đầu những chuyến đi dạo cô độc ra vùng nông thôn. Có một con suối nhỏ, hai bên bờ mọc đầy những cây liễu cắt ngọn, chảy qua những cánh đồng xanh mát, và việc lang thang dọc theo bờ suối khiến cậu hạnh phúc, chẳng vì lý do gì cả. Khi mệt mỏi, cậu nằm sấp xuống bãi cỏ và ngắm nhìn bầy cá tuế cùng những con nòng nọc đang thoăn thoắt bơi lội. Việc đi dạo quanh khuôn viên mang lại cho cậu một sự thỏa mãn kỳ lạ. Trên bãi cỏ ở giữa, người ta tập luyện đánh bóng có lưới vào mùa hè, nhưng trong thời gian còn lại trong năm, nơi đây rất yên tĩnh: thỉnh thoảng lũ trẻ đi dạo cùng nhau tay trong tay, hoặc một anh chàng mọt sách với ánh mắt lơ đễnh đi chậm rãi, lẩm bẩm nhắc lại một bài học lòng nào đó phải thuộc. Có một đàn quạ sống trên những cây du lớn, và chúng lấp đầy bầu không khí bằng những tiếng kêu sầu thảm. Một bên là Nhà thờ lớn với tòa tháp trung tâm sừng sững, và Philip, dù chưa biết gì về cái đẹp, khi nhìn vào đó lại cảm thấy một niềm vui xao xuyến mà cậu không thể hiểu nổi. Khi có một phòng tự học (đó là một căn phòng vuông nhỏ nhìn ra một khu ổ chuột, và bốn cậu con trai ở chung với nhau), cậu đã mua một bức ảnh chụp phong cảnh Nhà thờ lớn đó và ghim lên bàn học của mình. Và cậu thấy mình bắt đầu có một sự quan tâm mới đối với những gì nhìn thấy từ cửa sổ phòng học lớp Bốn. Căn phòng hướng ra những bãi cỏ cổ kính được chăm sóc cẩn thận, và những hàng cây đẹp với tán lá rậm rạp, tươi tốt. Nó mang lại cho lồng ngực cậu một cảm giác kỳ lạ, và cậu không biết đó là nỗi đau hay niềm vui. Đó là buổi bình minh đầu tiên của cảm xúc thẩm mỹ. Nó đi kèm với những thay đổi khác. Giọng nói của cậu vỡ ra. Nó không còn hoàn toàn nằm trong tầm kiểm soát của cậu nữa, và những âm thanh kỳ lạ phát ra từ cổ họng cậu.

Rồi cậu bắt đầu tham gia các lớp học được tổ chức tại phòng làm việc của hiệu trưởng, ngay sau giờ uống trà, để chuẩn bị cho lễ xác tín của học sinh. Lòng đạo đức của Philip đã không vượt qua được thử thách của thời gian, và cậu đã từ lâu bỏ thói quen đọc Kinh Thánh hằng đêm; nhưng giờ đây, dưới ảnh hưởng của thầy Perkins, cùng với tình trạng thể chất mới này khiến cậu vô cùng bứt rứt, những cảm xúc cũ trong cậu sống lại, và cậu tự trách mình cay đắng vì đã sa ngã. Ngọn lửa Địa ngục bùng cháy dữ dội trước mắt tâm trí cậu. Nếu cậu chết đi trong khoảng thời gian khi bản thân chẳng hơn gì một kẻ ngoại đạo thì cậu đã tiêu đời; cậu tin tưởng tuyệt đối vào nỗi đau đớn muôn đời, cậu tin điều đó hơn rất nhiều so với niềm hạnh phúc vĩnh hằng; và cậu rùng mình trước những hiểm nguy mà mình đã trải qua.

Kể từ ngày thầy Perkins nói những lời tử tế với cậu, khi cậu đang quằn quại dưới thứ hình thức lăng mạ mà cậu ít chịu đựng nổi nhất, Philip đã dành cho vị hiệu trưởng sự tôn sùng như loài chó đối với chủ. Cậu vắt óc suy nghĩ vô ích để tìm cách làm vui lòng thầy. Cậu trân trọng từng lời khen ngợi nhỏ nhất vô tình thốt ra từ môi thầy. Và khi đến những buổi họp mặt nhỏ yên tĩnh tại nhà thầy, cậu đã sẵn sàng dâng hiến bản thân hoàn toàn. Cậu dán mắt vào đôi mắt sáng ngời của thầy Perkins, ngồi với đôi môi hé mở, đầu hơi chồm về phía trước để không bỏ sót một từ nào. Sự bình thường của khung cảnh xung quanh khiến những vấn đề họ bàn luận trở nên vô cùng cảm động. Và thường thì vị hiệu trưởng, bản thân bị cuốn hút bởi sự kỳ diệu của đề tài, sẽ đẩy lùi cuốn sách trước mặt, và với hai tay đan vào nhau trước ngực, như để kìm nén nhịp đập, sẽ nói về những mầu nhiệm trong tôn giáo của họ. Đôi khi Philip không hiểu, nhưng cậu không muốn hiểu, cậu cảm nhận một cách mơ hồ rằng chỉ cần cảm nhận thôi là đủ. Lúc bấy giờ, cậu thấy vị hiệu trưởng, với mái tóc đen rối bời và khuôn mặt tái nhợt, giống như những vị tiên tri của Israel, những kẻ không sợ hãi khi quở trách các vị vua; và khi nghĩ về Đấng Cứu Thế, cậu chỉ nhìn thấy Ngài với chính đôi mắt tối màu ấy và đôi gò má hốc hác ấy.

Thầy Perkins coi trọng phần công việc này vô cùng. Ở đây hoàn toàn không có sự hài hước chớp nhoáng từng khiến các giáo viên khác nghi ngờ thầy là kẻ nông nổi. Dù luôn bận rộn với mọi việc trong ngày, thầy vẫn sắp xếp được thời gian vào những khoảng nhất định để kèm riêng trong mười lăm hoặc hai mươi phút cho những học sinh mà thầy đang chuẩn bị cho lễ xác tín. Thầy muốn làm cho các em cảm thấy rằng đây là bước ngoặt nghiêm túc có ý thức đầu tiên trong cuộc đời chúng; thầy cố gắng dò dẫm vào tận sâu thẳm tâm hồn chúng; thầy muốn truyền vào lòng chúng sự sùng kính mãnh liệt của chính mình. Ở Philip, bất chấp sự rụt rè của cậu, thầy cảm thấy tiềm năng về một niềm đam mê lớn lao không kém gì của mình. Bản tính của cậu thiếu niên dường như mang bản chất thuần túy tôn giáo. Một ngày nọ, thầy đột ngột dừng chủ đề mà mình đang nói dở.

“Trò đã suy nghĩ gì về việc mình sẽ làm khi lớn lên chưa?” thầy hỏi.

“Cậu cháu muốn con thụ phong linh mục ạ,” Philip đáp.

“Còn trò thì sao?”

Philip quay đi chỗ khác. Cậu xấu hổ không dám trả lời rằng bản thân cảm thấy mình không xứng đáng.

“Thầy không biết có cuộc sống nào tràn ngập hạnh phúc như cuộc sống của chúng ta. Thầy ước gì mình có thể làm cho trò cảm thấy đó là một đặc ân tuyệt vời nhường nào. Người ta có thể phụng sự Chúa ở mọi bước đường, nhưng chúng ta đứng gần Ngài hơn. Thầy không muốn gây ảnh hưởng đến trò, nhưng nếu trò quyết định — ồ, ngay bây giờ — trò sẽ không thể không cảm thấy niềm vui và sự nhẹ nhõm ấy, thứ sẽ chẳng bao giờ rời bỏ người ta nữa.”

Philip không trả lời, nhưng vị hiệu trưởng đọc được trong đôi mắt cậu rằng cậu đã lờ mờ nhận ra một phần những gì thầy cố ý gợi ý.

“Nếu cứ tiếp tục như thế này, chẳng mấy chốc trò sẽ đứng đầu trường, và trò hoàn toàn có thể nắm chắc một suất học bổng khi rời trường. Trò có tài sản riêng nào không?”

“Cậu cháu bảo cháu sẽ có một trăm bảng một năm khi cháu tròn hăm mốt tuổi.”

“Thế thì trò sẽ giàu có. Thầy chẳng có gì cả.”

Vị hiệu trưởng do dự một lát, rồi vừa thẫn thờ vẽ những đường nét bằng bút chì trên tờ giấy thấm trước mặt, vừa nói tiếp.

“Thầy e rằng sự lựa chọn nghề nghiệp của trò sẽ khá hạn chế. Dĩ nhiên là trò không thể theo đuổi bất cứ ngành nghề nào đòi hỏi sự vận động thể chất.”

Philip đỏ bừng mặt đến tận chân tóc, như vẫn thường thế mỗi khi có bất kỳ ai nhắc đến bàn chân bị dị tật của mình. Thầy Perkins nhìn cậu đầy nghiêm nghị.

“Thầy tự hỏi liệu có phải trò quá nhạy cảm về khiếm khuyết của mình hay không. Trò đã bao giờ nghĩ đến việc cảm tạ Chúa vì điều đó chưa?”

Philip ngẩng phắt đầu lên. Môi cậu mím lại. Cậu nhớ lại suốt bao nhiêu tháng trời, đặt niềm tin vào những gì họ nói, cậu đã khẩn khoản cầu xin Chúa chữa lành cho mình như Ngài đã chữa lành cho người phong hủi và làm cho người mù được sáng mắt.

“Chừng nào trò còn đón nhận nó với sự chống đối, nó sẽ chỉ mang lại cho con sự hổ thẹn. Nhưng nếu trò coi đó là một cây thánh giá được ban cho mình để gánh vác chỉ vì vai trò của trò đủ sức gánh vác, một dấu hiệu ân sủng của Chúa, thì nó sẽ trở thành nguồn hạnh phúc cho trò thay vì nỗi đau khổ.”

Thầy nhận ra cậu học trò rất ghét bàn về vấn đề này nên đã để cậu đi.

Nhưng Philip nghiền ngẫm tất cả những gì vị hiệu trưởng đã nói, và chẳng bao lâu sau, tâm trí cậu hoàn toàn bị cuốn vào buổi lễ sắp tới, một niềm say mê huyền bí bao trùm lấy cậu. Tâm hồn cậu dường như tự giải thoát khỏi những ràng buộc của thể xác và cậu cảm thấy mình đang sống một cuộc đời mới. Cậu khao khát sự hoàn hảo bằng tất cả niềm đam mê trong mình. Cậu muốn dâng hiến trọn vẹn bản thân cho sự phụng sự Chúa, và cậu đã quyết định chắc chắn rằng mình sẽ thụ phong linh mục. Khi ngày trọng đại đến, tâm hồn được chuẩn bị vô cùng kỹ lưỡng, bởi những cuốn sách cậu đã nghiền ngẫm và trên hết là ảnh hưởng áp đảo của người đứng đầu nhà trường, cậu hầu như không thể kìm nén được nỗi sợ hãi và niềm vui sướng. Có một suy nghĩ đã dằn vặt cậu. Cậu biết mình sẽ phải bước đi một mình qua khu cung thánh, và cậu vô cùng sợ hãi việc để lộ cái chân thọt của mình một cách rõ mồn một như thế, không chỉ trước toàn thể nhà trường đang tham dự buổi lễ, mà còn trước cả những người lạ, những người từ thành phố hoặc các bậc phụ huynh đến để dự lễ xác tín của con cái họ. Nhưng khi thời điểm ấy đến, cậu bất ngờ cảm thấy mình có thể đón nhận sự nhục nhã ấy với niềm vui hân hoan; và khi khập khiễng bước lên khu cung thánh, vô cùng nhỏ bé và tầm thường dưới vòm cao lộng lẫy của Nhà thờ lớn, cậu đã ý thức dâng hiến tật nguyền của mình như một vật hy sinh cho vị Thiên Chúa hằng yêu thương cậu.