Mùa đông đã đến. Weeks sang Berlin để dự các buổi giảng của Paulssen, còn Hayward bắt đầu nghĩ đến chuyện đi về phương Nam. Nhà hát của thành phố mở cửa. Philip và Hayward đến đó hai hoặc ba lần một tuần với dụng ý đáng khen là để trau dồi tiếng Đức, và Philip thấy đây là cách hoàn thiện ngoại ngữ thú vị hơn nhiều so với việc ngồi nghe thuyết giáo. Họ thấy mình đang giữa một thời kỳ phục hưng kịch nghệ. Vài vở kịch của Ibsen nằm trong danh mục biểu diễn mùa đông ấy; vở Die Ehre của Sudermann bấy giờ là một vở kịch mới, và khi được công chiếu tại thị trấn đại học yên bình nọ đã gây ra sự xôn xao tột độ; nó được ca ngợi hết lời đồng thời cũng bị công kích kịch liệt; những nhà viết kịch khác nối gót với các tác phẩm chịu ảnh hưởng của trào lưu hiện đại, và Philip được chứng kiến một loạt tác phẩm phơi bày sự đê tiện của loài người trước mắt mình. Từ trước tới nay cậu chưa từng bước chân vào nhà hát lần nào (thỉnh thoảng có những gánh hát lưu động nghèo nàn đến hội trường ở Blackstable, nhưng vị Mục sư, một phần vì nghề nghiệp của ông, một phần vì nghĩ rằng điều đó thật tầm thường, chưa từng bao giờ đến xem) và niềm đam mê sân khấu đã cuốn hút cậu. Cậu cảm thấy râm ran phấn khích ngay khoảnh khắc bước vào nhà hát nhỏ bé, tồi tàn và thiếu ánh sáng. Chẳng mấy chốc cậu đã nắm bắt được đặc điểm của gánh hát nhỏ, và chỉ cần nhìn dàn diễn viên là có thể đoán ngay tính cách của các nhân vật trong vở kịch; nhưng điều đó chẳng ảnh hưởng gì đến cậu. Đối với cậu, đó là cuộc đời thực. Đó là một cuộc sống kỳ lạ, u tối và đầy dằn vặt, nơi đàn ông và đàn bà phơi bày trước những đôi mắt nhẫn tâm sự đồi bại ngự trị trong tâm hồn họ: một gương mặt đẹp đẽ che giấu một tâm trí đồi trụy; kẻ đạo đức dùng sự đức hạnh làm chiếc mặt nạ che đậy thói hư tật xấu thầm kín; kẻ ra vẻ mạnh mẽ lại gục ngã bên trong bởi sự yếu đuối; kẻ lương thiện thì nhơ nhuốc, kẻ trinh bạch lại lẳng lơ. Cậu có cảm giác như đang ở trong một căn phòng nơi đêm hôm trước vừa diễn ra một cuộc truy hoan: những khung cửa sổ chưa được mở vào buổi sáng; bầu không khí vẩn đục cặn bã bia bọt, khói thuốc lá lâu ngày và ánh đèn hơi đốt chói lọi. Không một tiếng cười. Cùng lắm chỉ là những tiếng cười khúc khích chế giễu kẻ đạo đức giả hoặc kẻ ngu ngốc: các nhân vật bộc lộ qua những lời cay nghiệt tưởng chừng như bị vắt kiệt từ cõi lòng bởi sự hổ thẹn và đớn đau.

Philip bị cuốn đi bởi sự mãnh liệt và tha hóa ấy. Cậu dường như nhìn thấy thế giới một lần nữa theo một góc độ khác, và cậu cũng khao khát muốn thấu hiểu thế giới này. Sau khi vở kịch kết thúc, cậu đến một quán rượu, ngồi trong không gian ấm áp và sáng sủa cùng Hayward để ăn bánh mì kẹp và uống một ly bia. Xung quanh là từng nhóm sinh viên đang trò chuyện và cười đùa; đâu đó có một gia đình gồm cha mẹ, hai cậu con trai và một cô con gái; thỉnh thoảng cô con gái nói một câu sắc sảo, người cha ngả người ra ghế cười vang, một tràng cười sảng khoái. Khung cảnh thật gần gũi và ngây thơ. Có một nét bình dị dễ chịu nơi không gian ấy, nhưng Philip chẳng màng chú ý. Tâm trí cậu mãi bận vương vấn về vở kịch mà cậu vừa bước ra.

“Cậu thực sự cảm thấy đó là cuộc đời phải không?” cậu hào hứng nói. “Cậu biết đấy, tớ nghĩ mình không thể ở đây lâu hơn được nữa. Tớ muốn đến Luân Đôn để thực sự bắt đầu. Tớ muốn có những trải nghiệm. Tớ đã quá chán ngấy việc chuẩn bị cho cuộc sống rồi: tớ muốn sống ngay bây giờ.”

Thỉnh thoảng Hayward để Philip tự đi về một mình. Cậu ta không bao giờ trả lời thẳng thắn những câu hỏi đầy háo hức của Philip, mà chỉ cười một nụ cười vui vẻ nhưng có phần ngốc nghếch, lấp lửng về một cuộc tình lãng mạn; cậu ta ngâm nga vài câu thơ của Rossetti, và có lần cho Philip xem một bài sonnet trong đó sự nồng cháy và sắc tím, chủ nghĩa bi quan và nỗi bi thương được dồn nén lại về một tiểu thư tên là Trude. Hayward bao bọc những cuộc phiêu lưu nhỏ nhặt, thấp hèn và tồi tàn của mình bằng một thứ ánh hào quang thơ ca, và tưởng rằng mình đang chạm tay đến Pericles cùng Pheidias chỉ vì để mô tả đối tượng mình chú ý, cậu ta dùng từ hetaira thay vì những từ ngữ suồng sã và chuẩn xác hơn mà tiếng Anh đã cung cấp. Ban ngày, trí tò mò từng dẫn dắt Philip đi qua con phố nhỏ gần cây cầu cổ, với những ngôi nhà trắng tinh tề và khung cửa sổ màu xanh lá, nơi theo Hayward là chốn ở của tiểu thư Trude; nhưng những người phụ nữ với gương mặt thô lỗ, má phấn lòe loẹt bước ra từ ngưỡng cửa và gọi với theo khiến cậu sợ hãi; và cậu hoảng hốt bỏ chạy trước những bàn tay thô bạo đang cố níu kéo mình. Hơn hết thảy, cậu khao khát trải nghiệm và cảm thấy thật nực cười vì ở độ tuổi này mà vẫn chưa được tận hưởng thứ mà mọi tiểu thuyết đều dạy cậu là điều quan trọng nhất trong cuộc đời; nhưng cậu lại có cáiσ khiếm khuyết bất hạnh là nhìn nhận mọi thứ đúng như bản chất của chúng, và thực tại được bày ra trước mắt lại khác biệt một cách phũ phàng so với lý tưởng trong những giấc mơ của cậu.

Cậu không biết rằng mình phải vượt qua bao nhiêu dặm đất khô cằn và hiểm trở thì lữ khách qua đường đời mới có thể chấp nhận được thực tại. Đó là một ảo tưởng rằng tuổi trẻ hạnh phúc, một ảo tưởng của những kẻ đã đánh mất nó; nhưng người trẻ tuổi biết rõ họ khốn khổ nhường nào, bởi họ ngập tràn trong những lý tưởng dối trá đã được tiêm nhiễm vào đầu, và mỗi lần chạm trán với thực tế là họ lại bầm dập và tổn thương. Trông họ như thể những nạn nhân của một âm mưu; bởi những cuốn sách họ đọc, vốn mang tính lý tưởng do sự chắt lọc tất yếu, cùng những lời trò chuyện từ người lớn tuổi – những người nhìn về quá khứ qua một làn sương mù màu hồng của sự quên lãng – đã dọn đường cho họ bước vào một cuộc sống phi thực tế. Họ buộc phải tự mình khám phá ra rằng tất cả những gì họ từng đọc và từng được dạy đều là dối trá, dối trá và dối trá; và mỗi khám phá lại là một chiếc đinh nữa đóng vào thân xác trên cây thánh giá cuộc đời. Điều kỳ lạ là chính những kẻ từng trải qua nỗi vỡ mộng cay đắng ấy lại tiếp tục khoét sâu thêm vào nó theo cách của riêng mình, một cách vô thức, bởi nguồn sức mạnh nội tại lớn hơn cả bản thân họ. Sự đồng hành của Hayward là điều tồi tệ nhất có thể xảy ra với Philip. Cậu ta là kẻ chẳng bao giờ tự mình nhìn nhận điều gì, mà chỉ nhìn qua lăng kính văn học, và cậu ta trở nên nguy hiểm bởi vì đã tự lừa dối chính mình để rồi tin là thành thật. Cậu ta thực sự nhầm lẫn giữa bản tính ham muốn xác thịt với cảm xúc lãng mạn, giữa sự dao động với tính khí nghệ sĩ, và sự lười biếng với sự điềm tĩnh triết học. Tâm trí cậu ta, thô kệch trong nỗ lực tìm kiếm sự tao nhã, nhìn mọi thứ lớn hơn đời thực một chút, với những đường nét nhòe đi trong làn sương vàng vọt của thứ tình cảm ủy mị. Cậu ta nói dối mà không hề hay biết mình đang nói dối, và khi bị vạch mặt thì bảo rằng lời dối trá rất đẹp đẽ. Cậu ta là một kẻ mộng mơ.