Cronshaw đang chuẩn bị cho xuất bản tập thơ của mình. Bạn bè đã giục giã ông làm việc ấy từ bao năm nay, nhưng sự lười biếng khiến ông chẳng thể nào nhấc chân lên để thực hiện những bước cần thiết. Ông vẫn thường đáp lại những lời giục giã ấy bằng cách bảo rằng tình yêu thi ca đã chết ở nước Anh rồi. Bạn cho ra mắt một cuốn sách ngốn của bạn bao năm suy ngẫm và lao động; nó được điểm hai ba dòng nhạt nhẽo giữa một lô những tập sách ná ná nhau, bán được chừng hai mươi hoặc ba mươi bản, còn phần còn lại của ấn bản thì đem đi nghiền nát làm giấy. Đã từ lâu, ông không còn thiết tha gì danh tiếng. Đó cũng chỉ là một ảo ảnh như mọi thứ khác. Nhưng rồi một người bạn của ông đã tự đứng ra lo liệu việc này. Đó là một nhà văn tên là Leonard Upjohn, người mà Philip từng gặp đôi lần cùng với Cronshaw ở các quán cà phê khu Quartier. Ông có tiếng tăm đáng kể ở Anh với tư cách là một nhà phê bình và là đại diện chính thức tại xứ sở này cho nền văn học hiện đại Pháp. Ông từng sống một thời gian dài ở đất Pháp, giao du với những ngòi bút đã biến tờ Mercure de France thành tờ san uy tín và sinh động nhất thời bấy giờ; và chỉ bằng cách đơn giản là diễn đạt lại quan điểm của họ bằng tiếng Anh, ông đã tạo dựng được tiếng là một kẻ có tư duy độc lập tại Anh. Philip từng đọc dăm bài viết của ông. Ông tự gầy dựng cho mình một văn phong bằng cách mô phỏng sát sao Sir Thomas Browm; ông dùng những câu văn cầu kỳ, được cân nhắc tỉ mỉ, cùng những từ ngữ cổ kính và rực rỡ: điều đó mang lại cho ngòi bút của ông một vẻ độc đáo riêng.

Leonard Upjohn đã thuyết phục Cronshaw giao hết thơ cho mình và nhận ra số lượng ấy đủ để làm thành một tập sách với độ dày vừa phải. Ông hứa sẽ tận dụng sức ảnh hưởng của mình với các nhà xuất bản. Cronshaw đang túng tiền. Kể từ khi lâm bệnh, ông thấy việc làm việc đều đặn còn khó khăn hơn trước gấp bội; số tiền kiếm được vừa vặn đủ mua rượu uống; và khi Upjohn viết thư báo rằng nhà xuất bản này rồi nhà xuất bản kia, dẫu rất thích thơ, lại thấy không đáng để in ấn, Cronshaw bắt đầu cảm thấy hứng thú. Ông viết thư giãi bày hoàn cảnh túng quẫn ngặt nghèo của mình với Upjohn, đồng thời giục ông gia tăng nỗ lực hơn nữa. Giờ đây, khi sắp gần đất xa trời, ông muốn để lại một cuốn sách đã được ấn hành, và sâu thẳm trong tâm can, ông vẫn mang một niềm tin rằng mình đã sáng tác nên những vần thơ kiệt xuất. Ông mong chờ sẽ gây chấn động thế giới tựa như một vì sao mới nổi. Có cái gì đó thật hay ho khi giữ kín cho riêng mình những kho tảng cái đẹp ấy suốt cả cuộc đời, để rồi khi bản thân và thế gian chuẩn bị đường ai nấy đi, chẳng còn thiết tha gì đến chúng nữa, ông mới ban phát chúng cho đời với vẻ đầy cao ngạo.

Quyết định trở lại nước Anh của ông bắt nguồn trực tiếp từ một thông báo của Leonard Upjohn rằng đã có một nhà xuất bản đồng ý ấn hành tập thơ. Bằng một phép màu của sự thuyết phục, Upjohn đã khiến họ chịu ứng trước mười bảng tiền nhuận bút.

– Trả trước nhuận bút hẳn hoi nhé, cậu nhớ lấy đấy, – Cronshaw nói với Philip. – Milton ngày trước cũng chỉ nhận được vỏn vẹn mười bảng trả đứt.

Upjohn đã hứa sẽ viết một bài báo có ký tên về tập thơ, đồng thời sẽ nhờ vả những người bạn làm nghề điểm sách hết lòng nâng đỡ. Cronshaw ra vẻ dửng dưng trước chuyện này, nhưng ai cũng dễ dàng nhận ra ông đang khấp khởi mừng thầm vì nghĩ đến tiếng vang mà mình sắp tạo ra.

Có bữa Philip đến ăn tối theo lịch hẹn tại cái quán ăn tồi tàn mà Cronshaw cứ khăng khăng chọn làm chỗ ăn uống mỗi ngày, nhưng chẳng thấy bóng dáng ông đâu. Philip dò la và được biết ông đã ba ngày không bén mảng tới đây. Cậu tự kiếm chút gì lót dạ rồi tìm đến địa chỉ mà Cronshaw từng dùng trong bức thư đầu tiên gửi cho cậu. Phải chật vật lắm cậu mới tìm ra phố Hyde. Đó là một con đường gồm những ngôi nhà xập xệ nép sát vào nhau; rất nhiều ô cửa kính đã vỡ và được vá víu cẩu thả bằng những dải giấy báo tiếng Pháp; cửa ra vào cả chục năm chẳng hề được sơn phết; tầng trệt mở dăm tiệm tạp hóa nghèo nàn nào là tiệm giặt là, tiệm đóng giày, hàng văn phòng phẩm. Trẻ con rách rưới đùa nghịch giữa lòng đường, và một chiếc đàn thùng già cỗi đang lê la phát ra thứ giai điệu tầm thường. Philip gõ cửa ngôi nhà của Cronshaw (dưới tầng là một tiệm kẹo rẻ tiền), và một người đàn bà Pháp luống tuổi trong chiếc tạp dề bẩn thỉu ra mở cửa. Philip hỏi bà xem Cronshaw có ở nhà không.

– À, có chứ, có một ông người Anh ở trên tầng cao nhất, phía sau nhà ấy. Tôi không rõ bây giờ ổng có ở trong phòng không. Nếu cậu muốn tìm thì cứ lên mà xem.

Cầu thang chỉ được thắp sáng bằng một ngọn đèn gas lép bép. Cả ngôi nhà sực nức một mùi hôi thối đến lợm cả giọng. Lúc Philip bước qua tầng một, một người phụ nữ từ trong phòng bước ra, nhìn cậu đầy vẻ nghi kỵ nhưng chẳng nói năng gì. Trên chiếu nghỉ tầng trên cùng có ba cánh cửa. Philip gõ cửa phòng này rồi lại gõ tiếp; chẳng có tiếng trả lời; cậu vặn thử tay nắm nhưng cửa đã khóa. Cậu sang gõ cửa cánh thứ hai, vẫn không ai đáp, bèn thử vặn nắm cửa lần nữa. Cửa mở toang. Căn phòng tối thui.

– Ai đấy?

Cậu nhận ra giọng của Cronshaw.

– Carey đây. Tôi vào được chứ?

Chẳng có tiếng trả lời. Cậu bước vào. Cửa sổ đóng kín mít và thứ mùi xú uế bốc lên nặng nề đến ngạt thở. Ánh sáng từ chiếc đèn hồ quang ngoài phố hắt vào một phần giúp cậu nhận ra đây là một căn phòng nhỏ kê hai chiếc giường đơn nối đuôi nhau; ngoài ra còn có một chiếc chậu rửa mặt và một cái ghế, khiến khoảng không gian di chuyển bên trong chật chội chẳng đáng kể. Cronshaw nằm ở chiếc giường gần cửa sổ nhất. Ông không cựa quậy, chỉ phát ra một tiếng cười khúc khích trầm đục.

– Sao cậu không thắp nến lên? – lúc sau ông cất tiếng hỏi.

Philip quẹt diêm và phát hiện ra một cây nến đặt trên sàn nhà ngay sát cạnh giường. Cậu châm lửa rồi đặt nó lên bàn rửa mặt. Cronshaw nằm ngửa bất động; trông ông thật kỳ quặc trong chiếc áo ngủ, và bộ đầu hói khiến người ta thấy lúng túng. Giao diện ông xám xịt như đất, trông chẳng khác nào người sắp chết.

– Này bác, trông bác ốm o quá thể. Ở đây có ai chăm sóc bác không thế?

– Sáng nào trước khi đi làm, George cũng mang vào cho tôi một chai sữa.

– George nào thế?

– Tôi gọi hắn là George vì tên thật của hắn là Adolphe. Hắn chia sẻ căn hộ hoàng gia này với tôi đấy.

Lúc bấy giờ Philip mới để ý thấy chiếc giường thứ hai vẫn chưa hề được thu dọn từ bữa ngủ trước. Chiếc gối ngả màu đen kịt ở chỗ đầu gối.

– Ý bác là bác đang chung đụng phòng ốc với người khác thật á? – cậu kêu lên.

– Sao lại không chứ? Thuê phòng ở Soho đắt đỏ lắm chứ bộ. George làm bồi bàn, hắn đi từ tám giờ sáng và mãi đến giờ đóng cửa mới mò về, thế nên hắn có làm vướng chân vướng cẳng tôi tẹo nào đâu. Cả hai chúng tôi đều chẳng tài nào ngủ nổi, và hắn giúp tôi giết bớt quãng thời gian ban đêm bằng cách kể cho nghe những câu chuyện cuộc đời hắn. Hắn là người Thụy Sĩ, mà từ trước tới nay tôi vẫn có cảm tình với đám bồi bàn. Họ nhìn cuộc đời từ một góc độ rất đỗi thú vị.

– Bác nằm liệt giường bao lâu rồi?

– Ba ngày.

– Ý bác là suốt ba ngày qua bác chẳng nốc nổi thứ gì ngoài một chai sữa ư? Sao đời nào bác không nhắn tôi một tiếng chứ? Nghĩ cảnh bác cứ nằm bẹp dí ở đây suốt cả ngày trời mà chẳng có lấy một bóng người chăm sóc, tôi không sao chịu nổi.

Cronshaw khẽ cười.

– Nhìn mặt cậu kìa. Chà, anh bạn quý hóa ạ, quả tình tôi tin là cậu đang bứt rứt không yên đấy. Cậu đúng là một chàng trai tốt bụng.

Philip đỏ bừng mặt. Cậu không ngờ bộ dạng của mình lại phơi bày rõ mồn một nỗi bàng hoàng khi chứng kiến căn phòng ghê rợn cùng hoàn cảnh khốn cùng của nhà thơ nghèo đến thế. Vừa quan sát Philip, Cronshaw vừa mỉm cười hiền từ.

– Tôi vẫn sống rất sung sướng mà. Nhìn kìa, bản thảo của tôi đây này. Cứ nhớ cho là tôi vốn dĩ dửng dưng trước những sự bất tiện mà kẻ khác phải bận lòng. Hoàn cảnh sống thì sá gì khi những giấc mơ mang lại cho cậu quyền thống trị tối cao đối với thời gian và không gian chứ?

Mấp mé trên giường là những trang bản thảo, và dẫu nằm trong bóng tối, ông vẫn có thể với tay chạm lấy chúng. Ông đưa cho Philip xem và đôi mắt rực lên niềm hứng khởi. Ông lật giở từng trang, hoan hỉ ngắm nhìn những con chữ rõ nét; rồi cất tiếng đọc vang lên một khổ thơ.

– Trông đâu đến nỗi nào, phải không cậu?

Philip chợt loé lên một ý nghĩ. Việc này sẽ khiến cậu tốn kém một chút, mà ngặt nỗi dẫu chỉ là một khoản chi tiêu nhỏ nhất cậu cũng chẳng kham nổi; nhưng mặt khác, đây lại là trường hợp mà việc nghĩ đến chuyện tiết kiệm khiến cậu thấy bất nhẫn.

– Này bác, tôi không tài nào chịu nổi ý nghĩ cứ để bác ở lại đây mãi. Tôi có thừa một căn phòng, hiện giờ đang để trống nhưng tôi có thể dễ dàng mượn ai đó một chiếc giường. Bác có muốn sang ở cùng tôi một thời gian không? Thế lại đỡ được khoản tiền thuê nhà này ấy chứ.

– Ôi chà anh bạn quý hóa ơi, rồi cậu sẽ lại cứ khăng khăng bắt tôi phải mở toang cửa sổ cho mà xem.

– Bác thích thì tôi cho dán kín mọi khung cửa trong nhà luôn cũng được.

– Ngày mai là tôi khỏe re ấy mà. Hôm nay tôi hoàn toàn có thể dậy được rồi, chỉ là thấy lười biếng quá thôi.

– Thế thì bác dọn đi dễ như trở bàn tay. Đến lúc ấy, bất cứ lúc nào cảm thấy không khỏe, bác cứ việc lên giường nằm nghỉ, còn tôi sẽ túc trực ở đó để chăm sóc bác.

– Nếu điều đó làm cậu vừa lòng thì tôi sẽ sang, – Cronshaw đáp với nụ cười uể oải nhưng chẳng hề khó chịu.

– Thế thì tuyệt cú mèo rồi.

Họ chốt lại là Philip sẽ qua đón Cronshaw vào ngày hôm sau, và Philip tranh thủ một tiếng đồng hồ trong buổi sáng bận rộn của mình để thu xếp chỗ ở mới. Cậu tìm thấy Cronshaw đã diện quần áo chỉnh tề, đầu đội mũ và mặc áo bành tô ngồi trên giường, bên cạnh là chiếc va li nhỏ cũ kỹ đựng quần áo và sách vở đã được thu xếp gọn gàng: nó nằm dưới sàn ngay sát chân ông, khiến trông ông chẳng khác nào đang ngồi đợi ở phòng chờ một nhà ga nọ. Philip phì cười khi nhìn thấy bộ dạng ấy. Họ bắt một chiếc xe bốn bánh sang Kennington, cửa kính được kéo lên cẩn thận, và Philip an trí vị khách của mình vào căn phòng riêng. Sáng hôm ấy cậu đã cất công đi từ sớm để tậu cho mình một chiếc giường cũ, một cái tủ kéo rẻ tiền và một chiếc gương soi. Cronshaw lập tức ổn định chỗ ngồi để tiếp tục hiệu đính bản thảo. Sức khỏe ông đã khá hơn rất nhiều.

Trừ tính hay cáu kỉnh vốn là triệu chứng bệnh tật của ông ra, Philip nhận thấy ông là một vị khách rất dễ chiều. Cậu có lớp học vào lúc chín giờ sáng nên mãi đến đêm mới gặp lại Cronshaw. Đôi lần Philip gặng mời ông dùng chung bữa ăn đạm bạc mà tự tay cậu chuẩn bị vào buổi tối, nhưng Cronshaw vốn bồn chồn chẳng chịu ở yên trong nhà, thường chuồn ra ngoài tự kiếm chút gì ăn qua loa ở một trong những nhà hàng rẻ tiền bậc nhất khu Soho. Philip khuyên ông nên đến gặp bác sĩ Tyrell, nhưng ông một mực từ chối; ông thừa biết thể nào bác sĩ cũng cấm tiệt chuyện uống rượu, mà đây lại là điều ông quyết không đời nào bỏ. Sáng nào ông cũng cảm thấy mệt mỏi rũ rượi, thế nhưng ly rượu absinthe giữa trưa lại giúp ông đứng vững trở lại, và đến khi lết về nhà vào lúc nửa đêm, ông lại có thể trò chuyện với sự uyên bác từng khiến Philip kinh ngạc trong lần đầu tiên hai người quen biết. Bản thảo của ông đã được chỉnh sửa xong xuôi; và tập thơ sẽ được phát hành vào dịp đầu xuân, thời điểm mà công chúng có lẽ đã hồi phục sau cơn bão sách quà tặng mùa Giáng sinh.