Dù vậy, khi cô Price vào Chủ nhật tuần sau ngỏ ý dẫn Philip đến thăm bảo tượng viện Louvre, anh đã nhận lời. Cô cho anh xem bức Mona Lisa. Anh ngắm nhìn tác phẩm với chút cảm giác thất vọng nhẹ, nhưng anh đã đọc đến mức thuộc lòng những lời văn hoa mỹ mà Walter Pater dùng để tô điểm thêm vẻ đẹp cho bức tranh nổi tiếng nhất thế giới ấy; và giờ đây, anh đọc lại những dòng đó cho cô Price nghe.
– Đó toàn là văn chương thôi, – cô nói, hơi có vẻ coi thường. – Anh phải thoát khỏi lối nghĩ đó chứ.
Cô dẫn anh đi xem các tác phẩm của Rembrandt, và đưa ra nhiều nhận xét rất phải chăng về chúng. Cô dừng bước trước bức Các môn đồ tại Emmaus.
– Khi nào anh cảm nhận được vẻ đẹp của bức tranh đó, – cô nói, – anh mới thực sự biết thế nào là hội họa.
Cô dẫn anh đi xem bức Odalisque và bức La Source của Ingres. Fanny Price là một người hướng dẫn độc đoán, cô không chịu để anh ngắm những thứ anh muốn, mà cố ép anh phải trầm trồ trước tất cả những gì cô ngưỡng mộ. Cô vô cùng nghiêm túc với việc học hội họa của mình, và khi Philip, lúc đi qua một ô cửa sổ ở Đại sảnh Dài nhìn ra khu vườn Tuileries đang rực rỡ, ngập tràn ánh nắng và nét thanh lịch trông như một bức tranh của Raffaelli, liền thốt lên:
– Chà, tuyệt thật đấy! Mình dừng lại đây một phút nhé.
Cô lãnh đạm đáp: – Ừ, cũng được thôi. Nhưng chúng ta đến đây để ngắm tranh cơ mà.
Tiết trời mùa thu trong lành và tươi vui khiến Philip vô cùng phấn chấn; và khi tầm trưa hai người đứng ở khoảng sân lớn của Louvre, anh chỉ muốn lớn tiếng kêu lên như Flanagan: Quái quỷ cái nghệ thuật đi.
– Này, hay chúng ta ghé vào một quán ăn nào đó ở khu Boul’ Mich’ rồi ăn nhẹ một chút nhé? – anh đề nghị.
Cô Price nhìn anh với ánh mắt nghi kỵ.
– Tôi có phần ăn trưa đang đợi sẵn ở nhà rồi, – cô đáp.
– Có sao đâu. Để ngày mai ăn cũng được. Cứ để tôi khoản đãi cậu một bữa trưa đi.
– Tôi chẳng hiểu sao anh cứ nài nỉ làm gì.
– Làm thế khiến tôi thấy vui mà, – anh mỉm cười đáp.
Họ băng qua sông, và ngay góc Đại lộ St. Michel có một quán ăn.
– Mình vào đó đi.
– Không, tôi không vào đó đâu, trông có vẻ đắt đỏ lắm.
Cô kiên quyết bước tiếp, và Philip đành phải lẽo đẽo theo sau. Đi thêm vài bước là tới một quán ăn nhỏ hơn, nơi độ chục thực khách đang ngồi ăn trưa trên vỉa hè dưới một tấm bạt căng; trên cửa sổ có dán thông báo bằng những chữ cái trắng lớn: Cơm trưa 1,25 franc, đã gồm rượu vang.
– Chẳng thể tìm đâu ra chỗ nào rẻ hơn thế này nữa đâu, mà trông cũng ổn phết chứ bộ.
Họ ngồi xuống một chiếc bàn trống và chờ món trứng ốp-lết, món ăn khai vị có trong thực đơn. Philip ngắm nhìn dòng người qua lại với vẻ thích thú. Trái tim anh như hướng về họ. Anh mệt mỏi nhưng rất đỗi hạnh phúc.
– Này, nhìn kìa, gã mặc áo blouse đang đi tới kìa. Trông oách chưa chuẩn chưa cơ chứ!
Anh liếc nhìn cô Price, và kinh ngạc khi thấy cô đang cắm cúi nhìn xuống đĩa ăn của mình, chẳng màng gì đến cảnh tượng tấp nập ngoài kia, và hai giọt nước mắt lớn đang lăn dài trên má.
– Chuyện quái gì thế này? – anh thốt lên.
– Nếu anh còn nói thêm câu nào nữa, tôi sẽ đứng dậy bỏ đi ngay lập tức đấy, – cô đáp.
Anh hoàn toàn ngơ ngác, nhưng may thay đúng lúc ấy món trứng ốp-lết đã được dọn lên. Anh chia đôi nó ra và hai người bắt đầu ăn. Philip cố hết sức để nói về những chuyện không đâu, và có vẻ như bản thân cô Price cũng đang ráng tỏ ra niềm nở; nhưng bữa trưa hôm đó không hẳn là một thành phố rực rỡ thành công. Philip vốn là kẻ kỹ tính, và cách ăn uống của cô Price đã đánh bay cả cảm giác thèm ăn của anh. Cô ăn một cách ồn ào, ngấu nghiến, hơi giống loài thú hoang trong rạp xiếc, và sau khi ăn xong từng món, cô còn dùng mẩu bánh mì vét sạch chiếc đĩa cho đến khi nó trắng phau và sáng bóng, như thể sợ bỏ phí dù chỉ một giọt nước sốt. Họ ăn phô mai Camembert, và Philip cảm thấy kinh hãi khi thấy cô ăn luôn cả phần vỏ của miếng phô mai được dọn ra. Cô không thể ăn một cách bợ đỡ và thèm thuồng hơn thế được nữa nếu như cô đang chết đói.
Cô Price quả là một con người khó bề đoán định, hôm trước vừa thân thiện chia tay nhau thì hôm sau anh chẳng thể biết chắc liệu cô có nổi giận bẳn thỉnh và khó tính hay không; nhưng anh cũng học hỏi được rất nhiều điều từ cô: dẫu bản thân không biết vẽ giỏi, cô lại nắm vững mọi thứ có thể truyền dạy, và những lời gợi ý liên tục của cô đã giúp anh tiến bộ. Bà Otter cũng rất hữu ích với anh, và thỉnh thoảng cô Chalice cũng đưa ra những lời bình phẩm về tác phẩm của anh; anh học được sự lưu loát ba hoa từ Lawson và noi theo tấm gương của Clutton. Nhưng Fanny Price rất ghét việc anh tiếp thu ý kiến từ bất kỳ ai khác ngoài cô, và khi anh nhờ cô giúp đỡ sau khi đã trò chuyện với người khác, cô sẽ từ chối bằng một vẻ thô lỗ cộc cằn. Những anh chàng khác như Lawson, Clutton, Flanagan thường hay trêu chọc anh về cô ấy.
– Cẩn thận đấy ông bạn trẻ, – họ bảo, – cô ta đang chết mê chết mệt cậu đấy.
– Ồ, vớ vẩn thật, – anh cười lớn.
Ý nghĩ cho rằng cô Price có thể đem lòng yêu mến ai đó thật quá đỗi hoang đường. Nó khiến anh rùng mình mỗi khi nghĩ đến vẻ ngoài kém duyên của cô, mái tóc bết bát và đôi bàn tay bẩn thỉu, chiếc váy nâu lúc nào cũng mặc, vừa lem luốc lại vừa rách rưới ở mép gấu: anh đoán chắc cô đang túng thiếu, tất cả bọn họ đều túng thiếu cả, nhưng ít ra cô cũng có thể giữ cho mình sạch sẽ chứ; và việc dùng kim chỉ để vá víu lại chiếc chân váy cho gọn gàng hẳn là điều trong tầm tay.
Philip bắt đầu sắp xếp lại những ấn tượng của mình về những con người mà anh có dịp giao du. Anh không còn ngây thơ như trong những ngày tháng mà giờ đây trông có vẻ đã rất xa xôi ở Heidelberg nữa, và khi bắt đầu dành sự quan tâm chừng mực hơn cho nhân sinh, anh có xu hướng quan sát và phán xét. Anh thấy việc hiểu rõ Clutton sau ba tháng ngày nào cũng gặp còn khó hơn cả ngày đầu tiên họ quen biết nhau. Ấn tượng chung tại xưởng vẽ là hắn ta là một kẻ có tài; người ta cho rằng hắn sẽ làm nên những điều lớn lao, và bản thân hắn cũng chia sẻ chung suy nghĩ ấy; nhưng chính xác thì hắn định làm gì thì cả hắn lẫn chẳng ai khác có thể biết rõ. Hắn từng làm việc ở vài xưởng vẽ trước khi đến chỗ Amitrano, như ở Julian, Beaux Arts và MacPherson, và ở lại xưởng của Amitrano lâu hơn bất cứ đâu chỉ vì hắn thấy ở đó người ta ít làm phiền mình hơn. Hắn không thích khoe tranh của mình, và không giống như phần lớn những thanh niên đang học nghệ thuật, hắn chẳng tìm kiếm cũng chẳng đưa ra lời khuyên cho ai. Người ta đồn rằng trong căn xưởng nhỏ ở phố Rue Campagne Premiere, nơi vừa làm chỗ làm việc vừa làm phòng ngủ, hắn cất giữ những bức tranh tuyệt diệu có thể mang lại danh tiếng cho hắn chỉ cần hắn chịu đem trưng bày. Hắn không đủ tiền thuê người mẫu mà chỉ vẽ tĩnh vật, và Lawson cứ nhắc mãi về một đĩa táo mà hắn khẳng định là một kiệt tác. Hắn là một kẻ khó tính, và vì theo đuổi một điều gì đó mà hắn chưa thể nắm bắt trọn vẹn, hắn luôn cảm thấy bất mãn với toàn bộ tác phẩm của mình: có lẽ một phần nào đó sẽ làm hắn hài lòng, như phần cẳng tay hoặc cẳng chân và bàn chân của một nhân vật, hay một chiếc ly, cái cốc trong một bức tranh tĩnh vật; và hắn sẽ cắt phần đó ra rồi giữ lại, tiêu hủy phần vải canvas còn lại; thế nên khi mọi người ngỏ ý đến xem tranh, hắn hoàn toàn có thể trả lời một cách thành thật rằng hắn chẳng có nổi một bức tranh nào để trưng bày cả. Ở vùng Brittany, hắn từng tình cờ gặp gỡ một họa sĩ mà chẳng ai từng nghe tên, một gã kỳ cục từng là nhà môi giới chứng khoán và chuyển sang vẽ tranh khi đã ở tuổi trung niên, và hắn bị ảnh hưởng sâu sắc bởi phong cách của người đó. Hắn đang quay lưng lại với trường phái ấn tượng và tự mình nhọc nhằn tìm tòi một lối đi riêng biệt không chỉ trong cách vẽ mà còn trong cả cách nhìn nhận. Philip cảm thấy ở con người hắn có một nét gì đó độc đáo đến kỳ lạ.
Tại quán ăn của Gravier, cũng như vào buổi tối ở Versailles hay Closerie des Lilas, Clutton thường tỏ ra kiệm lời. Hắn ngồi lặng lẽ, với nét mặt mỉa mai hằn trên gương mặt hốc hác, và chỉ cất lời khi có cơ hội tung ra một câu nói dí dỏm châm biếm. Hắn thích chọn một ai đó làm bia đỡ đạn cho mình và tỏ ra vui vẻ nhất khi có mặt một kẻ nào đó để hắn trút bỏ những lời châm biếm cay nghiệt. Hắn hiếm khi nói về điều gì ngoài hội họa, và ngay cả thế thì cũng chỉ trò chuyện với một hoặc hai người mà hắn cho là đáng để tâm. Philip tự hỏi liệu trong con người hắn có thực sự ẩn chứa điều gì không: sự trầm ngâm kín đáo, vẻ ngoài phờ phạc cùng khiếu hài hước sâu cay dường như phảng phất một cá tính riêng biệt, nhưng cũng có lẽ chẳng qua chỉ là một lớp mặt nạ hiệu quả che đậy bên trong một sự trống rỗng.
Ngược lại, với Lawson thì Philip nhanh chóng trở nên thân thiết. Hắn có vô vàn sở thích giúp hắn trở thành một người bạn đồng hành thú vị. Hắn đọc nhiều sách hơn phần lớn các sinh viên khác và dẫu thu nhập chẳng đáng là bao, hắn vẫn rất thích mua sách. Hắn sẵn lòng cho mượn sách; nhờ thế Philip có dịp làm quen với Flaubert và Balzac, với Verlaine, Heredia và Villiers de l’Isle Adam. Họ cùng nhau đi xem kịch và thỉnh thoảng lui tới ban công của nhà hát Opera Comique. Rạp Odeon nằm ngay gần chỗ họ, và Philip chẳng mấy chốc đã chia sẻ niềm đam mê của người bạn thân dành cho các nhà bi kịch thời Louis XIV cùng thể thơ Alexandrine vang dội. Trên phố Rue Taitbout có phòng hòa nhạc Concerts Rouge, nơi chỉ với bảy mươi lăm xu là họ có thể thưởng thức thứ âm nhạc tuyệt vời và nhân tiện kiếm được thứ gì đó hoàn toàn có thể uống được: chỗ ngồi thì khó chịu, không gian đông đúc, không khí đặc quánh mùi thuốc lá caporal khó thở, nhưng trong nhiệt huyết tuổi trẻ, họ chẳng mảy may bận tâm. Thỉnh thoảng họ ghé qua vũ trường Bal Bullier. Những dịp như thế, Flanagan thường đi cùng họ. Sự bồng bột và lòng nhiệt thành ồn ào của anh ta khiến họ phải bật cười. Anh ta là một vũ công xuất sắc, và chưa đầy mười phút bước chân vào phòng, anh ta đã nhún nhảy tung tăng cùng cô nàng bán hàng nào đó mà anh vừa quen.
Khát khao chung của tất cả bọn họ là có được một cô nhân tình. Đó là một phần không thể thiếu trong hành trang của sinh viên nghệ thuật ở Paris. Nó mang lại sự nể trọng trong mắt bạn bè. Đó là điều để đem ra khoe khoang. Nhưng ngặt một nỗi là họ hầu như chẳng có đủ tiền để nuôi nổi bản thân, và mặc dù họ lập luận rằng phụ nữ Pháp vốn rất tháo vát nên nuôi hai người cũng tốn kém chẳng khác gì nuôi một người, họ vẫn thấy thật khó để tìm được những cô gái sẵn sàng nhìn nhận hoàn cảnh theo hướng đó. Đa số họ đành phải tự bằng lòng với việc ghen tị và chì chiết những gã đàn ông được chu cấp bởi các họa sĩ có danh tiếng ổn định hơn mình. Thật kỳ lạ là những chuyện đó ở Paris lại khó khăn đến vậy. Lawson thỉnh thoảng lại quen biết một cô nàng nào đó rồi hẹn hò; suốt hai mươi tư tiếng đồng hồ liền, anh ta cứ bồn chồn không yên và miêu tả dài dòng về giai nhân ấy cho bất kỳ ai anh gặp; thế nhưng chưa bao giờ cô nàng ấy xuất hiện đúng giờ hẹn. Anh ta sẽ lê bước đến quán Gravier với tâm trạng quạu quọ và muộn màng, rồi kêu lên:
– Quỷ tha ma bắt, lại leo cây nữa rồi! Chẳng hiểu sao bọn họ lại không ưa mình cơ chứ. Chắc là tại mình nói tiếng Pháp không giỏi, hoặc vì mái tóc đỏ này đây. Thật bực bội làm sao khi đã ở Paris hơn một năm trời mà chẳng cưa cẩm được bóng hồng nào.
– Cậu chẳng biết cách hành sự ra sao cho đúng cả, – Flanagan nói.
Anh ta có cả một danh sách dài những chiến tích đáng ghen tị để kể lể, và dẫu mọi người chọn cách không tin tất cả những gì anh ta nói, những bằng chứng rành rành vẫn buộc họ phải thừa nhận rằng anh ta không hẳn là đang bịa đặt. Thế nhưng anh ta chẳng hề tìm kiếm một mối quan hệ lâu dài nào. Anh ta chỉ có vỏn vẹn hai năm ở Paris: anh ta đã thuyết phục gia đình để mình sang đây học nghệ thuật thay vì vào đại học; nhưng khi khoảng thời gian đó kết thúc, anh ta phải quay về Seattle và tiếp quản công việc kinh doanh của cha mình. Anh ta đã quyết tâm tận hưởng hết mức có thể trong khoảng thời gian ấy, và chuộng sự đổi mới hơn là sự bền lâu trong các mối tình.
– Tao không hiểu sao mày lại có thể cua được chúng nó hay vậy, – Lawson bực bội hỏi.
– Có gì khó khăn đâu hả cậu bạn, – Flanagan đáp. – Cứ lao thẳng vào là xong. Cái khó là làm sao để rứt ra kìa. Đó mới là lúc cậu cần đến sự khéo léo đấy.
Philip thì quá bận rộn với công việc vẽ vời, những cuốn sách anh đang đọc, những vở kịch anh đang thưởng thức, những cuộc trò chuyện anh đang lắng nghe, nên chẳng màng bận tâm đến khao khát có được bầu bạn với phái nữ. Anh nghĩ rằng sẽ có dư dã thời gian cho chuyện đó khi nào anh có thể nói tiếng Pháp trôi chảy hơn.
Bây giờ đã hơn một năm trôi qua kể từ lần cuối cùng anh gặp cô Wilkinson, và trong những tuần đầu tiên ở Paris, anh đã quá bận rộn để có thể trả lời bức thư mà cô viết cho anh ngay trước lúc anh rời Blackstable. Khi một bức thư khác đến, biết chắc rằng nó sẽ tràn ngập những lời trách móc và bản thân lại không có tâm trạng để nghe mấy lời đó vào lúc ấy, anh liền cất nó đi, định bụng sẽ mở ra đọc sau; nhưng rồi anh quên mất và mãi một tháng sau mới tình cờ tìm thấy nó khi đang lục lọi một ngăn kéo để tìm dăm đôi tất không bị thủng lỗ chỗ. Anh nhìn bức thư chưa bóc với vẻ hoang mang lo lắng. Anh sợ rằng cô Wilkinson đã phải chịu đựng rất nhiều đau khổ, và điều đó khiến anh cảm thấy mình thật tàn nhẫn; nhưng có lẽ đến giờ thì cô ấy cũng đã vượt qua được nỗi đau ấy rồi, hoặc ít ra thì cũng qua được quãng tồi tệ nhất. Anh chợt nghĩ rằng phụ nữ thường hay dùng những lời lẽ rất đao to búa lớn. Chúng không mang ý nghĩa nặng nề như khi đàn ông dùng chúng. Anh đã đinh ninh rằng sẽ chẳng có thứ gì trên đời ép được anh gặp lại cô ấy lần nữa. Anh đã bỏ bẵm việc viết thư lâu đến thế nên giờ có viết cũng chẳng để làm gì nữa. Anh quyết định sẽ không đọc bức thư đó nữa.
– Tôi dám cá là cô ấy sẽ không viết thư nữa đâu, – anh tự nhủ. – Cô ấy không thể không nhận ra mọi chuyện đã chấm dứt rồi. Suy cho cùng, cô ấy đáng tuổi mẹ tôi cơ mà; lẽ ra cô ấy phải khôn ngoan hơn thế chứ.
Trong một hai tiếng đồng hồ, anh cảm thấy hơi bứt rứt không yên. Thái độ của anh rõ ràng là đúng đắn, thế nhưng anh vẫn không sao kìm được cảm giác bất mãn với toàn bộ câu chuyện này. Tuy nhiên, cô Wilkinson đã không viết thư cho anh nữa; cô cũng chẳng đột ngột xuất hiện ở Paris để biến anh thành kẻ lố bịch trước mặt bạn bè như cái viễn cảnh ngớ ngẩn mà anh từng sợ hãi. Chẳng mấy chốc, anh hoàn toàn quên bén mất sự tồn tại của cô.
Trong khi đó, anh dứt khoát quay lưng lại với những thần tượng cũ của mình. Sự kinh ngạc ban đầu khi ngắm nhìn các tác phẩm của trường phái ấn tượng đã dần nhường chỗ cho sự ngưỡng mộ; và chẳng mấy chốc, anh thấy mình cũng hào hứng bàn luận không kém ai về tài năng của Manet, Monet và Degas. Anh mua một bức ảnh chụp bản vẽ nàng Odalisque của Ingres và một bức ảnh chụp bức Olympia. Chúng được ghim cạnh nhau ngay phía trên bồn rửa mặt để anh có thể ngắm nhìn vẻ đẹp của chúng mỗi khi cạo râu. Giờ đây, anh đinh ninh chắc chắn rằng trước thời Monet chẳng có lấy một bức tranh phong cảnh nào ra hồn; và anh thực sự cảm thấy rung động khi đứng trước bức Các môn đồ tại Emmaus của Rembrandt hay bức Quý bà có chiếc mũi bị bọ chét đốt của Velasquez. Đó không phải là tên thật của bức tranh, nhưng cái tên đó được dùng để gọi nó ở quán Gravier nhằm nhấn mạnh vẻ đẹp của tác phẩm dẫu cho người mẫu có nét đặc thù trông hơi khó ưa. Cùng với Ruskin, Burne-Jones và Watts, anh đã cất chiếc mũ phớt cứng cùng chiếc cà vạt lụa xanh thẫm chấm bi trắng lịch thiệp mà anh từng mang theo khi mới đến Paris; và giờ đây diện lên mình chiếc mũ rộng vành mềm mại, chiếc khăn choàng cổ màu đen buông lơi thướt tha cùng chiếc áo choàng không tay mang dáng dấp lãng mạn. Anh rảo bước dọc Đại lộ Montparnasse cứ như thể mình đã quen thuộc nơi này cả đời, và nhờ sự kiên trì nhẫn nại, cuối cùng anh cũng học được cách uống rượu absinthe mà không thấy ghê cổ. Anh đang để tóc dài, và sở dĩ anh không nuôi thêm bộ râu chỉ là vì tạo hóa vốn phũ phàng chẳng màng gì đến những hoài bão bất tử của tuổi trẻ mà thôi.
