Những hình dung của Philip về cuộc sống của sinh viên y khoa, cũng như phần đông dư luận, đều dựa trên những bức tranh mà Charles Dickens đã phác họa vào giữa thế kỷ mười chín. Chẳng bao lâu sau, cậu nhận ra rằng nếu nhân vật Bob Sawyer từng tồn tại, thì ông ta cũng chẳng còn chút nào giống với mẫu hình sinh viên y khoa thời bấy giờ nữa.

Người bước vào ngành y là một tập hợp pha tạp, và tự nhiên là không thiếu kẻ lười biếng, liều lĩnh. Chúng nghĩ đó là một cuộc đời nhàn hạ, rồi hoang phí mất vài năm; để rồi khi cạn túi hoặc khi cha mẹ giận dữ từ chối chu cấp thêm nữa, chúng liền rời bỏ bệnh viện. Những kẻ khác lại thấy thi cử quá khó; thất bại nối tiếp thất bại đánh gục tinh thần chúng; và trong cơn hoảng loạn, mỗi khi bước vào những tòa nhà nghiêm cẩn của Hội đồng Liên kết (Conjoint Board), chúng lại quên sạch những kiến thức vốn dĩ đã thuộc lòng. Chúng cứ ở lại năm này qua năm khác, trở thành đối tượng bị những kẻ ít tuổi hơn cười nhạo một cách đầy khoan dung: vài đứa lết qua được kỳ thi của Hội Dược phẩm (Apothecaries Hall); số khác thì trở thành những trợ lý không bằng cấp, một vị thế bấp bênh mà ở đó chúng hoàn toàn phụ thuộc vào chủ; cuộc đời chúng là chuỗi ngày của nghèo túng, rượu chè, và chẳng ai biết kết cục ra sao. Nhưng phần đông sinh viên y khoa là những thanh niên cần cù thuộc tầng lớp trung lưu, với khoản phụ cấp đủ để sống theo lối sống đáng kính mà họ vốn quen thuộc; nhiều người là con trai của các bác sĩ, nên đã sớm phảng phất phong thái của người trong nghề; sự nghiệp của họ đã được vạch sẵn: ngay khi đủ bằng cấp, họ dự định xin vào làm tại một bệnh viện, sau thời gian đó (và có lẽ là một chuyến đi tới Viễn Đông với vai trò bác sĩ trên tàu), họ sẽ về làm cùng cha và dành phần đời còn lại cho việc hành nghề tại nông thôn. Một hoặc hai người được coi là xuất chúng: họ sẽ giành lấy các giải thưởng và học bổng được trao hàng năm cho những người xứng đáng, lần lượt đảm nhận các vị trí tại bệnh viện, trở thành nhân viên chính thức, thuê phòng tư vấn tại phố Harley, và bằng cách chuyên môn hóa vào lĩnh vực này hoặc lĩnh vực khác, họ trở nên thành đạt, danh giá và có địa vị.

Ngành y là nghề duy nhất mà một người có thể bắt đầu ở bất kỳ độ tuổi nào với hy vọng kiếm sống. Trong số những người cùng khóa với Philip, có ba hoặc bốn người đã qua thời thanh niên: một người từng ở trong Hải quân, theo tin đồn là đã bị đuổi vì say rượu; anh ta đã ba mươi tuổi, mặt đỏ gay, thái độ sỗ sàng và giọng nói oang oang. Một người khác là đàn ông đã có vợ và hai con, bị mất tiền do một luật sư lừa đảo; anh ta luôn có vẻ ủ rũ như thể gánh nặng cuộc đời quá sức chịu đựng; anh lặng lẽ làm việc của mình, và rõ ràng anh thấy rất khó khăn khi phải ghi nhớ các dữ kiện ở độ tuổi này. Tâm trí anh hoạt động chậm chạp. Nỗ lực học tập của anh trông thật đau đớn.

Philip ổn định cuộc sống trong căn phòng nhỏ của mình. Cậu sắp xếp sách vở và treo lên tường những bức tranh cùng bản phác thảo mà mình có. Ở phía trên, tại tầng có phòng khách, là một sinh viên năm năm tên là Griffiths; nhưng Philip ít khi gặp anh ta, một phần vì anh ta bận rộn chủ yếu tại các phòng bệnh, phần khác vì anh ta từng học ở Oxford. Những sinh viên từng học đại học thường tụ tập với nhau: họ sử dụng đủ mọi cách tự nhiên của người trẻ để nhấn mạnh với những kẻ kém may mắn hơn về sự thấp kém của mình; những sinh viên còn lại thấy sự thanh thản như các vị thần của họ khá khó chịu đựng. Griffiths là một chàng trai cao lớn, với mái tóc đỏ xoăn tít và đôi mắt xanh, làn da trắng cùng đôi môi rất đỏ; anh là một trong những người may mắn được mọi người yêu mến, vì anh có tinh thần phấn chấn và sự vui vẻ thường trực. Anh chơi piano một chút và hát các bài hát hài hước một cách đầy hào hứng; và hết buổi tối này đến buổi tối khác, khi Philip đang đọc sách trong căn phòng đơn độc của mình, cậu lại nghe thấy tiếng hò hét và những tràng cười ầm ĩ của đám bạn Griffiths phía trên. Cậu nghĩ về những buổi tối tuyệt vời ở Paris, khi cậu và Lawson, Flanagan và Clutton ngồi trong xưởng vẽ, cùng bàn luận về nghệ thuật và đạo đức, về những chuyện tình yêu hiện tại và danh vọng tương lai. Cậu cảm thấy buồn lòng. Cậu nhận ra rằng làm một cử chỉ anh hùng thì dễ, nhưng sống với kết quả của nó mới là khó. Điều tồi tệ nhất là công việc này có vẻ quá đỗi tẻ nhạt đối với cậu. Cậu đã mất thói quen bị người hướng dẫn hỏi bài. Sự chú ý của cậu xao nhãng trong các buổi giảng. Giải phẫu là một môn khoa học buồn chán, chỉ thuần túy là học thuộc lòng một số lượng dữ kiện khổng lồ; việc mổ xẻ làm cậu chán ngán; cậu không thấy việc nhọc công mổ xẻ các dây thần kinh và động mạch có ích gì khi mà với ít công sức hơn nhiều, cậu có thể nhìn thấy chính xác vị trí của chúng trong các sơ đồ của sách hoặc trong các mẫu vật của bảo tàng bệnh lý học.

Cậu kết bạn một cách tình cờ, nhưng không phải là bạn thân, vì dường như cậu chẳng có gì đặc biệt để nói với các bạn đồng môn. Khi cố gắng quan tâm đến những mối bận tâm của họ, cậu cảm thấy họ cho rằng cậu đang ra vẻ bề trên. Cậu không phải là người có thể nói về những gì làm mình rung động mà không bận tâm đến việc nó có làm người nghe thấy chán hay không. Một người, khi biết cậu đã học nghệ thuật ở Paris và tự cho mình là người có gu, đã cố gắng thảo luận nghệ thuật với cậu; nhưng Philip lại thiếu kiên nhẫn với những quan điểm không giống với mình; và khi nhanh chóng nhận ra ý tưởng của người kia thật tầm thường, cậu liền đáp lại bằng những từ đơn âm tiết. Philip khao khát sự nổi tiếng nhưng lại không thể hạ mình để chủ động với người khác. Nỗi sợ bị từ chối ngăn cản cậu trở nên hòa nhã, và cậu che giấu sự nhút nhát vốn vẫn còn rất sâu sắc của mình dưới vẻ lạnh lùng, kiệm lời. Cậu đang trải qua cùng một trải nghiệm như hồi còn ở trường học, nhưng ở đây, sự tự do của cuộc sống sinh viên y khoa giúp cậu có thể sống một mình khá nhiều.

Không phải nhờ nỗ lực gì mà cậu trở nên thân thiết với Dunsford, cậu chàng có làn da tươi tắn, chậm chạp mà cậu đã quen ngay từ đầu học kỳ. Dunsford bám lấy Philip chỉ vì đó là người đầu tiên cậu biết ở St. Luke’s. Cậu không có bạn bè ở London, và vào các tối thứ Bảy, cậu và Philip có thói quen cùng nhau đến khu ghế ngồi phổ thông của nhà hát tạp kỹ hoặc trên tầng cao nhất của một nhà hát. Dunsford khá ngốc nghếch, nhưng lại vui tính và không bao giờ biết giận; cậu luôn nói những điều hiển nhiên, nhưng khi Philip cười nhạo mình, cậu chỉ mỉm cười. Cậu có một nụ cười rất ngọt ngào. Dù Philip lấy cậu làm trò cười, cậu vẫn quý mến cậu bạn này; cậu thấy buồn cười vì sự chân thật và thích thú với bản tính dễ chịu của Dunsford: Dunsford sở hữu sức hút mà chính Philip nhận thức rõ là mình không có.

Họ thường đi uống trà tại một cửa tiệm trên phố Parliament, vì Dunsford ngưỡng mộ một trong những cô gái phục vụ ở đó. Philip không thấy cô ta có điểm gì hấp dẫn. Cô ta cao và gầy, với hông hẹp và khuôn ngực phẳng như con trai.

“Ở Paris chẳng ai thèm nhìn cô ta cả,” Philip nói một cách khinh khỉnh.

“Cô ấy có khuôn mặt tuyệt lắm,” Dunsford nói.

“Khuôn mặt thì có nghĩa lý gì chứ?”

Cô ta có những đường nét nhỏ nhắn đều đặn, đôi mắt xanh và vầng trán rộng, thấp, kiểu hình mà các họa sĩ thời Victoria như Chúa tể Leighton, Alma Tadema và hàng trăm người khác đã khiến thế giới thời bấy giờ chấp nhận là mẫu mực của vẻ đẹp Hy Lạp. Cô ta dường như có rất nhiều tóc: mái tóc được sắp xếp cầu kỳ lạ lùng và làm kiểu vắt ngang qua trán theo cái mà cô ta gọi là kiểu tóc mái Alexandra. Cô ta rất nhợt nhạt. Đôi môi mỏng tái nhợt, và làn da cô ta mỏng manh, có màu xanh nhạt, không hề có chút ửng hồng ngay cả trên đôi má. Cô ta có hàm răng rất đẹp. Cô ta rất chú ý giữ gìn để công việc không làm hỏng đôi tay mình, nên chúng nhỏ nhắn, gầy guộc và trắng trẻo. Cô ta làm công việc của mình với vẻ chán chường.

Dunsford, vốn rất nhút nhát với phụ nữ, chưa bao giờ thành công trong việc bắt chuyện với cô; và cậu thúc giục Philip giúp mình.

“Tớ chỉ cần một lời mở đầu thôi,” cậu nói, “rồi phần còn lại tớ tự lo được.”

Philip, để làm vui lòng bạn, đã nói một hai câu, nhưng cô ta chỉ trả lời bằng những từ đơn âm tiết. Cô ta đã đánh giá được họ. Họ chỉ là những đứa trẻ, và cô ta đoán họ là sinh viên. Cô ta chẳng buồn bận tâm đến họ. Dunsford nhận thấy rằng một người đàn ông tóc hung và để ria mép lởm chởm, trông như người Đức, luôn được cô ta ưu ái chú ý mỗi khi hắn vào tiệm; và khi đó, họ phải gọi tới hai ba lần mới khiến cô ta chịu nhận đơn hàng. Cô ta đối xử với những khách hàng mình không quen bằng sự xấc xược lạnh lùng, và khi đang nói chuyện với một người bạn thì hoàn toàn dửng dưng với tiếng gọi của những vị khách đang vội vã. Cô ta có cái tài đối xử với những phụ nữ muốn tìm chút giải khát bằng thái độ thiếu tôn trọng vừa đủ để khiến họ tức giận mà không cho họ cơ hội để khiếu nại với quản lý. Một ngày nọ, Dunsford nói với cậu tên cô ta là Mildred. Cậu đã nghe một trong những cô gái khác trong tiệm gọi cô như vậy.

“Cái tên mới đáng ghét làm sao,” Philip nói.

“Tại sao?” Dunsford hỏi.

“Tớ thấy nó được đấy chứ.”

“Nó thật là kiểu cách.”

Tình cờ là hôm nay gã người Đức không ở đó, và khi cô ta mang trà đến, Philip mỉm cười nhận xét:

“Hôm nay bạn của cô không ở đây.”

“Tôi không hiểu anh đang nói gì,” cô ta đáp lạnh lùng.

“Tôi đang nhắc đến quý ông có bộ ria mép màu hung ấy. Anh ta đã bỏ cô đi theo người khác rồi sao?”

“Một số người tốt hơn nên lo chuyện của mình đi,” cô ta đáp trả.

Cô bỏ đi, và vì trong một hai phút không có ai cần phục vụ, cô ngồi xuống đọc tờ báo buổi tối mà một khách hàng bỏ lại.

“Cậu thật ngốc khi chọc tức cô ấy,” Dunsford nói.

“Tớ thực sự hoàn toàn chẳng bận tâm đến thái độ của cô ta,” Philip đáp lại.

Nhưng cậu đã bị chạm tự ái. Việc cậu cố gắng tỏ ra hòa nhã với một người phụ nữ mà cô ta lại tỏ ra khó chịu khiến cậu bực bội. Khi thanh toán tiền, cậu mạo hiểm buông một câu với ý định gợi chuyện xa hơn.

“Chúng ta không còn nói chuyện với nhau nữa sao?” cậu mỉm cười.

“Tôi ở đây để nhận đơn hàng và phục vụ khách hàng. Tôi chẳng có gì để nói với họ, và cũng chẳng muốn họ nói bất cứ điều gì với tôi cả.”

Cô đặt mảnh giấy ghi số tiền họ phải trả xuống, rồi đi ngược lại cái bàn cô đã ngồi lúc nãy. Philip đỏ bừng mặt vì tức giận.

“Một cú tát vào mặt cậu đấy, Carey,” Dunsford nói khi họ ra ngoài.

“Con nhỏ vô học,” Philip nói. “Tớ sẽ không đến đó nữa.”

Ảnh hưởng của cậu với Dunsford đủ mạnh để khiến cậu bạn chuyển sang uống trà nơi khác, và Dunsford cũng sớm tìm được một cô gái khác để tán tỉnh. Nhưng cái thái độ phớt lờ của cô phục vụ vẫn khiến cậu day dứt. Nếu cô ta đối xử với cậu một cách lịch sự, cậu đã hoàn toàn dửng dưng với cô; nhưng rõ ràng là cô ta không thích cậu, và lòng tự trọng của cậu bị tổn thương. Cậu không thể kìm nén khao khát được ăn thua đủ với cô ta. Cậu tự thấy bực mình vì mình lại có cảm giác nhỏ nhen như vậy, nhưng ba bốn ngày cố gắng không đến tiệm cũng chẳng giúp cậu vượt qua được; và cậu đi đến kết luận rằng cứ đến gặp cô ta là cách ít rắc rối nhất. Sau khi làm vậy, chắc chắn cậu sẽ thôi nghĩ về cô. Lấy cớ có cuộc hẹn vào một buổi chiều, vì cậu cũng hơi xấu hổ về sự yếu đuối của mình, cậu bỏ mặc Dunsford và đi thẳng đến cửa tiệm mà cậu đã thề sẽ không bao giờ quay lại. Cậu nhìn thấy cô phục vụ ngay khi bước vào và ngồi xuống một trong những cái bàn của cô. Cậu mong cô sẽ nhắc đến việc cậu đã không đến đây cả tuần nay, nhưng khi cô tiến lại để nhận đơn hàng, cô không nói gì. Cậu đã từng nghe cô nói với những khách hàng khác:

“Anh đúng là người lạ mặt đấy.”

Cô không hề ra dấu hiệu là đã từng nhìn thấy cậu trước đó. Để xem liệu cô có thực sự quên mình chưa, khi cô mang trà ra, cậu hỏi:

“Tối nay cô có thấy bạn tôi không?”

“Không, vài ngày nay anh ta không đến đây.”

Cậu muốn dùng điều này làm câu bắt đầu cho cuộc trò chuyện, nhưng lại cảm thấy lạ lùng bối rối và chẳng nghĩ ra được gì để nói. Cô không cho cậu cơ hội nào, mà bỏ đi ngay lập tức. Cậu không có cơ hội nói bất cứ điều gì cho đến khi yêu cầu thanh toán.

“Thời tiết kinh khủng quá nhỉ?” cậu nói.

Thật nhục nhã khi cậu phải chuẩn bị trước một câu như vậy. Cậu không hiểu tại sao cô lại khiến cậu bối rối đến thế.

“Tôi thì chẳng thấy thời tiết có khác biệt gì mấy, vì ngày nào cũng phải ở trong này cả ngày.”

Trong giọng điệu của cô có sự xấc xược khiến cậu đặc biệt khó chịu. Một lời mỉa mai chực trào ra trên môi, nhưng cậu cố gắng ép mình im lặng.

“Ước gì cô ta nói điều gì đó thực sự hỗn xược,” cậu giận dữ thầm nghĩ, “để mình có thể báo cáo và khiến cô ta bị đuổi việc. Đáng đời cô ta lắm.”