Tháng Ba mang theo tất cả sự háo hức của mùa gửi tác phẩm dự triển lãm Salon. Với bản tính quen thuộc, Clutton chẳng có gì chuẩn bị kịp, và anh tỏ ra vô cùng khinh miễn hai bức chân dung mà Lawson gửi đi; chúng rõ ràng chỉ là tác phẩm của một học viên, những bức họa phác họa người mẫu một cách trực diện, nhưng lại mang một sức hút nhất định. Theo đuổi sự hoàn mỹ, Clutton chẳng mủi lòng trước những nỗ lực hãy còn non nớt, và với một cái nhún vai, anh bảo thẳng với Lawson rằng việc đem trưng bày thứ đồ lẽ ra không bao giờ được phép rời khỏi xưởng vẽ là một hành động xấc láo. Anh cũng chẳng tỏ ra bớt cay nghiệt hơn khi cả hai bức chân dung ấy đều được trúng tuyển. Flanagan cũng thử vận may, nhưng bức tranh của anh bị từ chối. Bà Otter gửi đi một bức Portrait de ma Mere vô thưởng vô phạt, tài năng tầm thường nhưng lại được treo ở một vị trí rất đắc địa.

Hayward, người mà Philip chưa từng gặp lại kể từ khi rời Heidelberg, đã đến Paris chơi vài ngày, vừa kịp lúc tham dự bữa tiệc mà Lawson cùng Philip tổ chức tại xưởng vẽ để ăn mừng những bức tranh của Lawson được trưng bày. Philip rất mong được gặp lại Hayward, nhưng khi đôi bên hội ngộ, anh ít nhiều cảm thấy hụt hẫng. Vẻ ngoài của Hayward đã đổi thay đôi chút: mái tóc đẹp nay đã thưa hơn, và với tốc độ tàn phai nhanh chóng của những kẻ có mái tóc vàng óng, trông anh ngày càng hốc hác, nhợt nhạt; đôi mắt xanh đã phai màu hơn trước, còn các đường nét trên khuôn mặt thì có phần mờ nhạt, kém sắc. Ngược lại, tâm trí anh dường như chẳng hề suy chuyển, và thứ học thức từng gây ấn tượng mạnh với Philip khi mới mười tám tuổi giờ đây lại khơi gợi sự chê bai nơi một Philip ở tuổi hai mươi mốt. Bản thân Philip đã thay đổi rất nhiều, và khi nhìn nhận với sự khinh miệt mọi quan niệm cũ kỹ của mình về nghệ thuật, cuộc đời cùng văn chương, anh chẳng còn chút kiên nhẫn nào với những ai vẫn ôm giữ chúng. Anh hầu như không nhận thức được mong muốn được thể hiện bản thân trước mặt Hayward, thế nhưng khi dẫn bạn đi tham quan các phòng tranh, anh lại tuôn ra hàng loạt tư tưởng cách mạng mà chính bản thân vừa mới tiếp thu cách đây chưa lâu. Anh đưa Hayward đến trước bức Olympia của Manet và cất lời đầy kịch tính:

“Tôi sẵn sàng đánh đổi tất cả các bậc thầy thời xưa, ngoại trừ Velasquez, Rembrandt và Vermeer, chỉ để lấy bức tranh duy nhất ấy.”

“Vermeer là ai thế?” Hayward hỏi.

“Ồ, bạn hiền của tôi ơi, chẳng lẽ anh không biết Vermeer sao? Anh thật chưa được khai hóa văn minh rồi. Anh không thể sống thêm một khoảnh khắc nào nữa nếu chưa làm quen với ông ấy. Ông ấy là vị đại họa sĩ duy nhất vẽ tranh theo phong cách của người hiện đại.”

Anh kéo thốc Hayward ra khỏi bảo tàng Luxembourg và giục giã bước nhanh về phía bảo tàng Louvre.

“Nhưng ở đây không còn bức tranh nào khác nữa sao?” Hayward hỏi, mang theo niềm đam mê tìm hiểu tận tường của một khách du lịch.

“Chẳng có bức nào đáng bận tâm đâu. Cậu có thể tự mình quay lại đây ngắm chúng với cuốn cẩm nang Baedeker của cậu.”

Khi đến bảo tàng Louvre, Philip dẫn người bạn đi dọc theo căn phòng dài Long Gallery.

“Tôi rất muốn được tận mắt thấy bức The Gioconda,” Hayward nói.

“Ồ, bạn thân mến, đó chỉ là văn chương mà thôi,” Philip đáp.

Cuối cùng, trong một căn phòng nhỏ, Philip dừng chân trước bức The Lacemaker của danh họa Vermeer van Delft.

“Kìa, đó mới là bức tranh đẹp nhất trong bảo tàng Louvre. Nó y hệt như một tác phẩm của Manet vậy.”

Với ngón tay cái đầy biểu cảm và linh hoạt, Philip say sưa diễn giải về tác phẩm tuyệt diệu ấy. Anh tuôn ra thứ biệt ngữ của giới họa sĩ với sức thuyết phục áp đảo.

“Tôi chẳng thấy có gì gọi là kỳ diệu ở bức tranh này cả,” Hayward nói.

“Đương nhiên rồi, đó là bức tranh dành cho giới họa sĩ thưởng lãm,” Philip nói. “Tôi thừa sức tin rằng một kẻ ngoại đạo sẽ chẳng nhìn ra điều gì đặc sắc ở nó đâu.”

“Kẻ nào cơ?” Hayward hỏi.

“Kẻ ngoại đạo.”

Giống như phần lớn những kẻ thích ra vẻ am tường nghệ thuật, Hayward vô cùng khao khát được công nhận là đúng. Anh tỏ ra giáo điều với những ai không dám khẳng định cái tôi, nhưng lại vô cùng nhún nhường trước những kẻ tự tin thái quá. Sự quả quyết của Philip đã gây ấn tượng mạnh với anh, khiến anh ngoan ngoãn chấp nhận lời gợi ý ngầm của Philip rằng: cái tuyên bố kiêu ngạo của giới họa sĩ tự cho mình là kẻ duy nhất có thẩm quyền phán định về hội họa chẳng có gì ngoài sự xấc láo để biện minh cho nó cả.

Một hai ngày sau, Philip và Lawson tổ chức bữa tiệc của họ. Phá lệ vì hai cậu nhóc, Cronshaw đồng ý đến chung vui bữa ăn; và cô Chalice cũng ngỏ ý đến nấu nướng giúp họ. Cô chẳng mảy may quan tâm đến giới của mình và từ chối lời đề nghị mời thêm những cô gái khác đến cùng cho có tụ. Clutton, Flanagan, Potter cùng hai người nữa là những gương mặt hoàn thiện danh sách khách mời. Đồ đạc khan hiếm, thế nên bục đặt tượng mẫu được tận dụng làm bàn ăn, còn các vị khách có thể ngồi trên va-li nếu thích, bằng không thì ngồi bệt xuống sàn nhà. Bữa tiệc gồm có một món súp hầm pot-au-feu do cô Chalice chuẩn bị, một đùi cừu quay mua ở góc phố mang về hãy còn nóng hổi và bốc mùi thơm phức (cô Chalice đã tự tay luộc khoai tây, và cả xưởng vẽ ngập tràn hương thơm của những củ cà rốt mà cô đã phi thơm; cà rốt chiên chính là món tủ của cô); tiếp theo sau đó sẽ là món lê đốt rượu mạnh poires flambees, thứ lê ngập trong ngọn lửa rượu do chính Cronshaw tự nguyện đảm nhận. Bữa ăn sẽ khép lại với một tảng phô mai Brie khổng lồ đặt gần cửa sổ, hòa quyện hương thơm ngào ngạt của nó vào muôn vàn mùi hương khác đang bao trùm lấy xưởng vẽ. Cronshaw ngự ở vị trí trang trọng trên chiếc túi xách Gladstone, hai chân khoanh tròn lại bên dưới như một vị tổng đốc Thổ Nhĩ Kỳ, nở nụ cười hiền hậu rạng rỡ hướng về đám trẻ tuổi đang vây quanh ông. Theo thói quen, dẫu căn phòng nhỏ có lò sưởi đang cháy rực vô cùng oi bức, ông vẫn khoác chiếc áo bẻ cổ dựng đứng và đội mũ quả dưa: ông ngắm nhìn bốn vòm chai rượu Chianti lớn xếp thành một hàng ngay trước mặt, hai chai nằm ở mỗi bên của một chai whisky; ông bảo trông nó gợi nhớ đến một thiếu nữ Circassian mảnh mai da trắng ngần được canh giữ bởi bốn tên hoạn quan mập mạp. Để khiến mọi người xung quanh cảm thấy thoải mái, Hayward đã diện một bộ đồ tu-e vải tuê-đơ cùng chiếc cà vạt mang biểu tượng của Trinity Hall. Trông anh đậm chất Anh quốc một cách kỳ quặc. Những người khác đối xử với anh vô cùng lịch sự, và trong lúc thưởng thức món súp, họ trò chuyện về thời tiết cùng tình hình chính trị. Một khoảng lặng diễn ra khi họ chờ đợi món đùi cừu, và cô Chalice thong thả châm một điếu thuốc lá.

“Rapunzel, Rapunzel, hãy thả tóc xuống nào,” cô đột ngột lên tiếng.

Với một cử chỉ tao nhã, cô tháo chiếc ruy-băng để những lọn tóc buông xõa xuống đôi bờ vai. Cô khẽ lắc đầu.

“Tôi luôn cảm thấy thoải mái hơn khi để tóc xõa tự nhiên.”

Với đôi mắt nâu to tròn, gương mặt gầy gò mang nét khổ hạnh, làn sóng da nhợt nhạt cùng chiếc trán rộng, trông cô như vừa bước ra từ một bức tranh của Burne-Jones. Cô sở hữu đôi bàn tay dài đẹp đẽ, với những ngón tay ngả màu vì khói thuốc lá lâu năm. Cô khoác trên mình những lớp áo choàng thướt tha mang sắc hoa cà và xanh lục. Thoát lên người cô là bầu không khí lãng mạn đậm chất phố High Street ở Kensington. Cô ta mang vẻ điệu đà cố tình đến mức lố bịch; nhưng cô lại là một sinh linh tuyệt vời, tốt bụng và hào hiệp; và những điệu bộ làm màu ấy cũng chỉ ở bề ngoài mà thôi. Có tiếng gõ cửa vang lên, và tất cả bọn họ cùng reo hò phấn khích. Cô Chalice đứng dậy ra mở cửa. Cô đón lấy chiếc đùi cừu và nâng nó cao quá đầu, tựa như đang cầm cái đầu của Gio-an Tẩy Giả trên một chiếc đĩa; miệng vẫn ngậm điếu thuốc, cô bước vào với những bước đi trang nghiêm, mang màu sắc tôn giáo.

“Hoan hô con gái của Hê-rô-đích,” Cronshaw cất tiếng gọi.

Món thịt cừu được ăn ngấu nghiến với tất cả sự thèm thuồng, và thật thích mắt khi chứng kiến vị nữ sĩ mặt mày xanh xao lại có một sức ăn dồi dào đến thế. Clutton và Potter ngồi ở hai bên cô, và ai nấy đều thừa biết rằng chẳng kẻ nào trong số họ thấy cô có vẻ e thẹn quá đà cả. Cô thường cảm thấy chán ngấy đa phần mọi người chỉ sau sáu tuần, nhưng cô thừa rõ cách đối xử ra sao về sau với những chàng trai từng đem trái tim non trẻ đặt dưới chân mình. Cô chẳng hề mang lòng oán hận họ, dẫu cho sau khi yêu nhau, cô đã chẳng còn tình cảm nữa, và cô đối xử với họ bằng sự thân thiện nhưng không vượt quá giới hạn. Thỉnh thoảng, cô lại đưa đôi mắt u buồn nhìn về phía Lawson. Món lê đốt rượu mạnh đã thành công rực rỡ, một phần nhờ vào vị rượu mạnh, phần vì cô Chalice khăng khăng đòi ăn chúng cùng với phô mai.

“Tôi chẳng biết là nó ngon tuyệt cú mèo, hay là tôi sắp sửa nôn mửa ra đây nữa,” cô nói sau khi đã thử nghiệm triệt để món hỗn hợp đó.

Cà phê và rượu cognac được mang lên kịp thời để ngăn chặn mọi hậu quả bất trắc có thể xảy ra, và họ yên vị để thong thả hút thuốc. Ruth Chalice, người chẳng thể làm điều gì mà không mang dáng vẻ nghệ thuật một cách có chủ đích, liền ngả người vào tư thế uyển chuyển bên cạnh Cronshaw và tựa nhẹ chiếc đầu tuyệt mờ lên vai ông. Cô đăm đăm nhìn vào vực thẳm tối tăm của thời gian bằng đôi mắt trầm ngâm, và thỉnh thoảng lại trao cho Lawson một cái nhìn dài đầy suy tưởng rồi thở dài sườn sượt.

Rồi mùa hè cũng đến, mang theo sự bồn chồn cồn cào ngự trị tâm can đám thanh niên này. Bầu trời xanh thẳm vẫy gọi họ hướng về phía biển, và làn gió dịu ngọt thì thầm qua những tán lá cây kiêu hãnh trên đại lộ lại kéo họ về với vùng thôn quê yên ả. Ai nấy đều lên kế hoạch rời khỏi Paris; họ bàn tán sôi nổi về kích thước thích hợp nhất cho những tấm vải bạt định mang theo; họ tích trữ sẵn những tấm ván gỗ để phác họa; họ tranh cãi về ưu điểm của đủ chốn ở xứ Brittany. Flanagan và Potter đến Concarneau; bà Otter cùng mẹ mình, với bản năng tự nhiên hướng về những chốn quen thuộc, đã chọn Pont-Aven; Philip và Lawson quả quyết đi đến khu rừng Fontainebleau, còn cô Chalice biết một khách sạn rất tuyệt ở Moret, nơi có vô vàn cảnh sắc để thỏa sức vẽ vời; nơi ấy lại gần Paris, và cả Philip lẫn Lawson đều chẳng thể dửng dưng trước giá vé tàu xe. Ruth Chalice cũng sẽ có mặt ở đó, và Lawson đang nung nấu ý tưởng thực hiện một bức chân dung vẽ cô giữa không gian ngoài trời. Lúc bấy giờ, triển lãm Salon ngập tràn những bức chân dung vẽ người ta giữa khu vườn ngập tràn ánh nắng, với đôi mắt nheo lại và ánh phản chiếu xanh ngắt của những chiếc lá dưới nắng chiếu rọi lên khuôn mặt. Họ ngỏ ý mời Clutton đi cùng, nhưng anh lại thích tự mình trải qua mùa hè cô độc. Anh vừa mới phát hiện ra Cezanne và đang nôn nóng muốn đến vùng Provence; anh thèm khát những bầu trời nặng trĩu nơi cái nắng xanh ngắt dường như đang nhỏ giọt như những hạt mồ hôi, những con đường bụi bặm trắng xóa thênh thang, những mái nhà nhợt nhạt bị ánh mặt trời thiêu đốt rụi màu sắc, cùng những rặng ô-liu xám ngắt vì hơi nóng.

Vào ngày trước lúc lên đường, sau buổi học buổi sáng, Philip vừa thu dọn đồ đạc vừa cất lời với Fanny Price.

“Ngày mai tớ đi rồi đấy,” anh vui vẻ nói.

“Đi đâu cơ?” cô hỏi dồn, giọng hụt hẫng. “Cậu không định đi thật đấy chứ?” Mặt cô sầm lại.

“Tớ đi nghỉ hè. Cậu không đi à?”

“Không, tớ ở lại Paris. Tớ cứ tưởng cậu cũng ở lại chứ. Tớ đã rất mong ngóng…”

Cô nghẹn lời rồi nhún vai.

“Nhưng ở đây chẳng phải sẽ nóng khủng khiếp lắm sao? Nó cực kỳ tệ cho sức khỏe của cậu đấy.”

“Cậu quan tâm chắc việc nó tệ hay tốt cho tớ? Cậu định đi đâu thế?”

“Moret.”

“Cô Chalice cũng đến đó đấy. Cậu không đi cùng cô ta đấy chứ?”

“Tớ và Lawson đi. Và cô ta cũng đến đấy. Tớ cũng chẳng rõ tụi tớ có thực sự đi cùng nhau không nữa.”

Cô phát ra một âm thanh trầm đục nghẹn ngào, và khuôn mặt bầu bĩnh bỗng sầm tối và đỏ bừng lên.

“Thật đê tiện hết chỗ nói! Tớ cứ nghĩ cậu là một tay đường hoàng tử tế chứ. Cậu gần như là kẻ duy nhất ở đây ra hồn. Cô ta từng cặp kè với Clutton, Potter và Flanagan, thậm chí cả lão già Foinet nữa—đó là lý do tại sao lão ta lại sốt sắng lo lắng cho cô ta đến vậy—và giờ thì thêm hai người các cậu nữa, cậu và cả Lawson. Thật làm tớ buồn nôn.”

“Ồ, nói năng vớ vẩn gì thế! Cô ấy là một người rất tử tế. Người ta đối xử với cô ấy chẳng khác nào một nam nhân cả.”

“Thôi, đừng nói gì với tớ nữa, đừng nói nữa.”

“Nhưng việc đó thì can hệ gì đến cậu chứ?” Philip hỏi. “Chuyện tớ dành dụm thời gian mùa hè ở đâu vốn chẳng phải việc của cậu.”

“Tớ đã mong chờ điều đó biết bao,” cô thều thào, nói như thể chỉ đang lẩm bẩm một mình. “Tớ cứ nghĩ cậu chẳng có nổi tiền để đi du lịch, và ở đây sẽ chẳng còn ai khác nữa, rồi chúng ta có thể cùng nhau làm việc, cùng nhau đi ngắm nghía mọi thứ.” Đoạn, dòng suy nghĩ của cô lại xoay ngược về phía Ruth Chalice. “Đồ con tiện tì bỉ ổi,” cô thét lên. “Cô ta chẳng đáng để người ta thèm mở miệng nói chuyện cùng.”

Philip nhìn cô với một nỗi buồn trĩu nặng trong tim. Anh không phải kiểu đàn ông ảo tưởng rằng các cô gái đem lòng yêu mình; anh quá ý thức về sự khiếm khuyết trên cơ thể, lại luôn cảm thấy lóng ngóng, vụng về khi đối diện với phụ nữ; nhưng anh chẳng tài nào hiểu nổi trận cuồng nộ này còn mang ý nghĩa nào khác. Fanny Price, trong bộ váy nâu cũ kỹ bẩn thỉu, với mái tóc rũ rượi xõa lòa trước mặt, lôi thôi lếch thếch và bề bộn, đang đứng trước mặt anh; những giọt nước mắt tức giận trăn trối lăn dài trên má cô. Trông cô thật chướng mắt và đáng sợ. Philip liếc nhìn ra cửa, theo bản năng thầm mong có ai đó bước vào để chấm dứt màn kịch này.

“Tớ thực sự xin lỗi,” anh nói.

“Cậu cũng chẳng khác gì bọn chúng cả. Cậu vơ vét tất cả những gì có thể, đến một lời cảm ơn cũng chẳng thèm mở miệng. Chính tớ là người đã dạy cậu mọi thứ cậu biết. Chẳng có ai khác thèm nhọc công bận tâm đến cậu đâu. Lão Foinet từng thèm đếm xỉa gì đến cậu chưa? Và tớ nói cho cậu hay điều này—cậu có cặm cụi làm việc ở đây nghìn năm đi chăng nữa thì cũng chẳng bao giờ nên cơm cháo gì đâu. Cậu chẳng có chút tài năng nào hết. Cậu chẳng có lấy một chút sáng tạo nào cả. Và không chỉ riêng tớ đâu—ai cũng bảo thế cả đấy. Cậu sẽ chẳng bao giờ làm nổi họa sĩ cho đến hết cuộc đời này đâu.”

“Đó cũng chẳng phải là việc của cậu nốt, phải không nào?” Philip nói, mặt đỏ bừng lên vì tức giận.

“Ồ, cậu tưởng là do tính khí của tớ thôi sao? Cứ đi mà hỏi Clutton, hỏi Lawson, hỏi cả Chalice mà xem. Không bao giờ, không bao giờ, không bao giờ có chuyện đó đâu. Cậu không có cái chất đó trong người đâu.”

Philip nhún vai rồi quay lưng bước ra ngoài. Cô vẫn gào thét theo sau lưng anh.

“Không bao giờ, không bao giờ, không bao giờ!”

Vào những ngày ấy, Moret là một thị trấn cổ kính chỉ có độc một con đường nằm sát bên bìa rừng Fontainebleau, và khách sạn Ecu d'Or vẫn còn vương vấn bầu không khí mục nát của thời kỳ Cũ Ancien Regime. Nó quay mặt ra dòng sông Loing uốn lượn; và cô Chalice thuê được một căn phòng có chiếc ban gianh nhỏ nhìn thẳng ra sông, thu vào tầm mắt khung cảnh vô cùng nên thơ của cây cầu cổ kính cùng chiếc cổng thành kiên cố. Họ thường ngồi đây vào những buổi chiều tối sau bữa ăn, nhâm nhi cà phê, hút thuốc và bàn luận về nghệ thuật. Cách đó không xa có một con kênh nhỏ viền quanh bởi những hàng cây dương đổ mình vào dòng sông, và dọc theo bờ kênh ấy, họ thường thong thả dạo bước sau một ngày dài làm việc vất vả. Họ dành trọn cả ngày để vẽ. Giống như phần lớn thế hệ của mình, họ bị ám ảnh bởi nỗi sợ hãi mang tính phong cảnh thông thường, và họ quay lưng lại với vẻ đẹp lồ lộ rõ mười mươi của thị trấn để tìm kiếm những đề tài không mang thứ vẻ đẹp xinh xắn sáo mòn mà họ khinh bỉ. Sisley và Monet từng vẽ con kênh cùng hàng dương ấy, và trong lòng họ nung nấu khát khao thử sức với những gì mang đậm nét đặc trưng nước Pháp; thế nhưng họ lại sợ hãi vẻ đẹp có phần khuôn mẫu của nó, và chủ động tránh xa điều đó. Cô Chalice, người sở hữu sự khéo léo tài tình từng khiến Lawson phải nể phục dẫu anh vẫn khinh miệt nghệ thuật nữ tính, đã bắt đầu thực hiện một bức tranh nhằm lách qua sự tầm thường bằng cách bỏ đi phần ngọn của hàng cây; còn Lawson lại nảy ra một ý tưởng thiên tài là đưa vào tiền cảnh của mình một tấm biển quảng cáo màu xanh khổ lớn của hãng sô-cô-la Menier nhằm nhấn mạnh sự căm ghét tột cùng của anh đối với thể loại hộp sô-cô-la ngọt ngào.

Bắt đầu từ lúc này, Philip chuyển sang vẽ sơn dầu. Anh trải qua một niềm xúc cảm run rẩy đầy phấn khích khi lần đầu tiên được sử dụng thứ chất liệu tuyệt vời ấy. Buổi sáng, anh cùng Lawson mang theo chiếc hộp nhỏ đi ra ngoài và ngồi bên cạnh bạn để phác họa một tấm ván gỗ; điều đó mang lại cho anh sự thỏa mãn lớn lao đến mức anh không nhận ra mình chẳng làm gì hơn ngoài việc sao chép; anh chịu ảnh hưởng từ người bạn của mình sâu sắc đến nỗi anh chỉ nhìn vạn vật qua lăng kính của hắn. Lawson vẽ với tông màu vô cùng trầm, và cả hai nhìn thấy sắc xanh ngọc lục bảo của thảm cỏ hiện lên như tấm nhung tối màu, trong khi vẻ rực rỡ của bầu trời dưới bàn tay họ lại hóa thành sắc xanh thẳm u hoài. Suốt tháng Bảy, những ngày nắng đẹp cứ thế nối tiếp nhau; trời rất oi bức; và cái nóng như thiêu đốt trái tim Philip, lấp đầy tâm hồn anh sự rũ rượi uể oải; anh chẳng thể tập trung làm việc; tâm trí anh chộn rộn với muôn vàn suy tư. Thường thì anh dành trọn buổi sáng bên bờ kênh dưới bóng mát của hàng cây dương, đọc vài dòng thơ rồi lại thẫn thờ mơ mộng suốt nửa tiếng đồng hồ. Thỉnh thoảng, anh thuê một chiếc xe đạp trành cọc cạch đạp dọc theo con đường bụi bặm dẫn vào khu rừng, rồi nằm dài ngả mình trong một khoảng đất trống. Đầu óc anh ngập tràn những tưởng tượng lãng mạn. Những tiểu thư trong tranh Watteau, vui tươi và vô lo vô nghĩ, dường như đang thả bộ cùng các hiệp sĩ giữa chốn đại ngàn, thì thầm với nhau những điều vô tư, quyến rũ, nhưng không hiểu sao vẫn thoáng chút bàng hoàng bởi một nỗi sợ không tên.

Khách sạn chẳng có ai ngoài một mụ đàn bà Pháp béo ú tuổi trung niên, một nhân vật mang màu sắc trào phúng Rabelaisian với tiếng cười sảng khoái trơ trẽn. Mụ dành trọn cả ngày bên dòng sông kiên nhẫn câu những con cá mà chẳng bao giờ mụ câu được, và Philip thỉnh thoảng lại xuống trò chuyện cùng mụ. Anh phát hiện ra mụ từng thuộc về một nghề nghiệp mà nhân vật khét tiếng nhất trong thế hệ của chúng ta chính là bà Warren, và sau khi tích lũy được một số vốn kha khá, mụ nay lui về sống một cuộc đời bình lặng của tầng lớp trung lưu. Mụ kể cho Philip nghe những câu chuyện tục tĩu.

“Cậu phải đến Seville mới được,” mụ nói—mụ nói một chút tiếng Anh bập bõm. “Phụ nữ ở đó đẹp nhất trên đời đấy.”

Mụ cười nhe nhởn và gật đầu. Chiếc cằm ngấn mỡ cùng cái bụng phệ rung lên theo tiếng cười phát ra từ tận đáy lòng.

Trời oi bức đến mức ban đêm gần như chẳng tài nào chợp mắt nổi. Hơi nóng dường như vẫn quẩn quanh mãi dưới vòm lá tựa như một thực thể hữu hình. Họ chẳng muốn rời xa đêm dài lấp lánh ánh sao, và cả ba người bọn họ thường ngồi trên ban công căn phòng của Ruth Chalice, lặng thím hết giờ này sang giờ khác, kiệt sức chẳng thiết nói chuyện nữa, nhưng lại chìm đắm trong sự tận hưởng đầy nhục cảm của sự tĩnh mịch. Họ lắng nghe tiếng thì thầm của dòng sông. Tiếng chuông nhà thờ điểm một giờ, hai giờ rồi đôi khi đến tận ba giờ sáng trước khi họ đủ sức lết thân về giường ngủ. Bỗng nhiên, Philip nhận ra rằng Ruth Chalice và Lawson đang là một đôi tình nhân. Anh nhận biết điều đó qua ánh mắt cô gái nhìn nam họa sĩ trẻ, và qua dáng điệu kẻ cả sở hữu của hắn; và khi Philip ngồi cùng họ, anh cảm nhận được một thứ năng lượng kỳ lạ bao quanh hai người, tựa như bầu không khí đang nặng trĩu một điều gì đó mờ ảo. Sự thật ấy giáng xuống một cú sốc lớn. Anh từng coi cô Chalice là một người bạn tuyệt vời và rất thích trò chuyện cùng cô, nhưng chưa từng nghĩ đến chuyện có thể tiến xa hơn trong một mối quan hệ gần gũi. Có một Chủ nhật nọ, tất cả bọn họ đã mang theo giỏ đựng trà vào trong khu rừng, và khi đến một khoảng rừng râm mát thích hợp, cô Chalice, vì muốn tạo ra khung cảnh điền viên, cứ khăng khăng đòi cởi giày và tất ra. Mọi thứ lẽ ra đã vô cùng nên thơ nếu như đôi bàn chân của cô không quá khổ và trên ngón chân thứ ba lại xuất hiện hai nốt chai sần. Philip cảm thấy điều đó khiến hành động của cô trở nên hơi nực cười. Nhưng giờ đây, anh nhìn nhận cô hoàn toàn khác; ẩn giấu trong đôi mắt to và làn da ngăm ngăm ấy là một nét nữ tính dịu dàng đến lạ; anh tự trách mình thật ngốc nghếch khi không nhận ra sức hấp dẫn ở cô. Anh thoáng thấy trong cô sự chê bai ngầm dành cho mình, vì anh đã không đủ tinh tế để nhận ra sự hiện diện của cô, đang ngáng đường anh, và nơi Lawson là một chút nghi kỵ bề trên. Anh đố kỵ với Lawson, và anh ghen tị, không phải vì cá nhân con người kia, mà vì tình yêu của hắn. Anh ước gì mình được đặt chân vào vị trí ấy và cảm nhận bằng trái tim ấy. Anh trăn trở, và nỗi sợ hãi bủa vây lấy anh rằng tình yêu sẽ mãi đi qua đời anh. Anh khao khát một mối tình cuồng nhiệt quật ngã mình, anh muốn bị cuốn phăng đi và bất lực trôi theo một dòng chảy mãnh liệt dẫu chẳng biết sẽ dạt về đâu. Cô Chalice và Lawson giờ đây bỗng trở nên thật khác biệt trong mắt anh, và việc cứ mãi kè kè bên họ khiến anh đâm ra bứt rứt, bồn chồn. Anh bất mãn với chính mình. Cuộc đời vẫn chưa mang lại cho anh những gì anh khao khát, và anh mang trong mình cảm giác bứt rứt rằng bản thân đang hoài phí thời gian.

Mụ đàn bà Pháp béo tốt chẳng mấy chốc đã đoán ra mối quan hệ giữa đôi trẻ, và bàn tán về chuyện đó với Philip bằng một sự cởi mở đến tận cùng.

“Thế còn cậu thì sao?” mụ nói với nụ cười bao dung của kẻ từng sống phì nhiêu trên những dục vọng của đồng loại. “Cậu đã có cô bạn gái nào chưa?”

“Chưa,” Philip đáp, mặt đỏ bừng lên.

“Sao lại không chứ? Đến tuổi của cậu rồi cơ mà.”

Anh nhún vai. Trong tay anh đang cầm một tập thơ của Verlaine, và anh thẫn thờ bước đi. Anh cố đọc, nhưng niềm khao khát trong lòng quá đỗi mãnh liệt. Anh nghĩ đến những cuộc tình chớp nhoáng thoáng qua mà Flanagan từng dẫn dắt anh đến, những chuyến viếng thăm lén lút vào những căn nhà cụt ngõ, với phòng khách lót nhung Utrecht, và những vẻ đẹp thực dụng của son phấn đàn bà. Anh rùng mình lạnh sống lưng. Anh ngã vật xuống thảm cỏ, vươn vai duỗi thẳng các cơ thể như một con thú nhỏ vừa bừng tỉnh sau giấc ngủ dài; và làn nước lăn tăn gợn sóng, những rặng dương khẽ rung rinh trong làn gió thoảng, bầu trời xanh ngát, tất cả gần như vượt quá sức chịu đựng của anh. Anh đang say đắm lấy ái tình. Trong trí tưởng tượng, anh cảm nhận được nụ hôn ấm áp trên đôi môi mình, và vòng tay dịu dàng quấn quanh cổ. Anh tưởng tượng mình đang nằm trong vòng tay của Ruth Chalice, nghĩ về đôi mắt ngăm đen cùng kết cấu làn da tuyệt diệu của cô; anh phát điên lên vì đã để một cuộc phiêu lưu tuyệt vời như thế tuột khỏi kẽ tay. Và nếu Lawson làm được điều đó, cớ sao anh lại không?

Thế nhưng điều này chỉ xảy ra khi anh không ở cạnh cô, khi anh nằm thao thức trằn trọc giữa đêm dài hay thẩn thơ mơ mộng bên bờ kênh; còn lúc đối mặt trực tiếp với cô, anh lại bỗng dưng cảm thấy hoàn toàn khác lạ; anh chẳng hề có chút ham muốn nào muốn ôm cô vào lòng, và cũng chẳng tài nào tưởng tượng nổi cảnh mình đang trao nụ hôn cho cô. Thật là kỳ lạ làm sao. Khi rời xa cô, anh thấy cô đẹp tuyệt trần, chỉ nhớ đến đôi mắt sâu thẳm tuyệt vời cùng làn da trắng ngần màu kem sữa; nhưng khi ở cạnh cô, anh chỉ nhận ra ngực cô phẳng lì và hàm răng đã hơi ngả màu mục nát; anh chẳng tài nào quên được những nốt chai trên ngón chân cô. Anh chẳng thể hiểu nổi chính mình. Phải chăng anh sẽ mãi chỉ biết yêu trong nhung nhớ xa cách và bị ngăn cản khỏi việc tận hưởng bất cứ điều gì khi có cơ hội, chỉ vì cái tật nhìn đời bóp méo dường như cứ phóng đại mọi thứ thành gớm ghiếc, ghê tởm?

Anh chẳng hề cảm thấy buồn bã khi sự đổi thay của thời tiết, dấu hiệu báo trước sự kết thúc rõ rệt của mùa hè dài đằng đẵng, kéo tất cả bọn họ trở lại với Paris.