Philip đã lên lớp Sáu, nhưng giờ đây cậu căm ghét trường học tận xương tủy, và vì đã đánh mất mọi hoài bão, cậu chẳng còn bận tâm đến việc học hành dở hay giỏi. Buổi sáng thức dậy với một nỗi buồn trĩu nặng trong lòng vì sắp phải trải qua một ngày dài mệt mỏi và tẻ nhạt. Cậu chán ngấy việc phải làm mọi thứ chỉ vì có kẻ sai bảo; và những quy củ gò bó khiến cậu bực bội, không phải vì chúng vô lý, mà đơn giản vì chúng là sự kìm kẹp. Cậu khát khao tự do. Cậu mệt mỏi vì cứ phải lặp đi lặp lại những điều mình đã biết, và cứ phải mải miết giảng giải hoài cho một kẻ chậm hiểu về những thứ mà cậu đã thông suốt ngay từ đầu.

Với thầy Perkins, bạn muốn học hay không tùy ý. Thầy vừa nhiệt tình lại vừa lơ đễnh. Căn phòng của lớp Sáu nằm trong một phần đã được trùng tu của tu viện cổ, có một cửa sổ theo kiến trúc Gothic: Philip tìm cách xua tan sự chán ngắt bằng cách vẽ đi vẽ lại khung cửa sổ ấy; và thỉnh thoảng, từ trong trí nhớ, cậu vẽ tòa tháp lớn của Nhà thờ chính tòa hoặc chiếc cổng dẫn vào khu tu viện. Cậu có năng khiếu vẽ. Hồi trẻ, dì Louisa từng vẽ tranh màu nước, và dì có vài cuốn album đầy những bức phác thảo nhà thờ, cầu cổ cùng những ngôi nhà tranh nên thơ. Chúng thường được đem ra trưng bày trong các buổi tiệc trà ở nhà xứ. Dì từng tặng Philip một hộp màu vẽ làm quà Giáng sinh, và cậu bắt đầu bằng việc chép lại tranh của dì. Cậu sao chép khéo hơn bất cứ ai có thể ngờ tới, và chẳng mấy chốc cậu đã tự mình vẽ những bức tranh nhỏ. Bà Carey khuyến khích cậu. Đó là cách hay để giữ cậu không quậy phá, và sau này những bức phác thảo của cậu sẽ hữu ích cho các phiên chợ gây quỹ. Hai hoặc ba bức trong số đó đã được đóng khung và treo trong phòng ngủ của cậu.

Nhưng rồi vào cuối buổi học sáng nọ, thầy Perkins giữ Philip lại khi cậu đang uể oải bước ra khỏi phòng học.

“Thầy muốn nói chuyện với em, Carey.”

Philip đứng lại. Thầy Perkins dùng những ngón tay gầy gò luồn qua bộ râu rồi nhìn Philip. Thầy có vẻ đang cân nhắc điều mình muốn nói.

“Em bị làm sao thế, Carey?” thầy đột ngột hỏi.

Mặt đỏ bừng, Philip nhanh chóng ngước nhìn thầy. Nhưng vì đã quá hiểu thầy, cậu không đáp lời mà đứng chờ thầy nói tiếp.

“Thời gian gần đây thầy rất không hài lòng về em. Em trở nên chểnh mảng và mất tập trung. Em dường như chẳng màng gì đến việc học. Mọi thứ đều cẩu thả và tồi tệ.”

“Em rất tiếc, thưa thầy,” Philip đáp.

“Em chỉ có chừng đó điều để nói thôi sao?”

Philip cúi đầu vẻ hờn dỗi. Làm sao cậu có thể trả lời rằng mình đang chán chết đi được?

“Em biết đấy, học kỳ này thứ hạng của em sẽ thụt lùi chứ không tiến lên. Thầy sẽ không viết một bản nhận xét tốt về em đâu.”

Philip tự hỏi thầy sẽ nói gì nếu biết bản nhận xét ấy được đối xử ra sao. Nó thường đến vào bữa sáng, ông Carey hờ hững liếc qua rồi chuyền sang cho Philip.

“Bản nhận xét của em đây. Tốt hơn là nên xem nó viết gì,” ông lầm bầm, trong khi tay vẫn lần mở lớp giấy gói của một cuốn catalogue sách cũ.

Philip đọc nó.

“Có tốt không con?” dì Louisa hỏi.

“Không tốt bằng những gì con đáng được nhận,” Philip mỉm cười đáp và đưa lại giấy cho dì.

“Để lát nữa đeo kính rồi dì đọc,” dì nói.

Nhưng sau bữa sáng, Mary Ann bước vào báo người bán thịt đã tới, thế là dì thường quên bẵng đi.

Thầy Perkins nói tiếp.

“Thầy thất vọng về em. Và thầy không thể hiểu nổi. Thầy biết em có thể làm được nếu muốn, nhưng dường như em không còn muốn nữa. Lẽ ra thầy định cất nhắc em làm lớp trưởng vào học kỳ tới, nhưng có lẽ thầy nên chờ thêm một thời gian.”

Mặt Philip đỏ bừng. Cậu không thích ý nghĩ bị bỏ qua. Cậu mím chặt môi.

“Và còn một chuyện nữa. Em phải bắt đầu nghĩ đến học bổng ngay từ bây giờ đi. Em sẽ chẳng đạt được gì nếu không bắt đầu học tập một cách thật nghiêm túc.”

Philip cảm thấy bực bội trước bài thuyết giáo ấy. Cậu giận hiệu trưởng, và cũng giận chính mình.

“Em nghĩ mình sẽ không lên Oxford đâu ạ,” cậu nói.

“Tại sao không? Thầy tưởng ý định của em là thụ phong linh mục cơ mà.”

“Em thay đổi ý định rồi.”

“Tại sao?”

Philip không trả lời. Thầy Perkins, với dáng điệu kỳ lạ vốn có—trông như một nhân vật trong tranh của Perugino—đăm chiêu luồn những ngón tay qua bộ râu. Thầy nhìn Philip như thể đang cố thấu hiểu, rồi đột ngột bảo cậu có thể đi.

Có vẻ như thầy vẫn chưa thỏa mãn, bởi vì vào một buổi tối, một tuần sau đó, khi Philip phải mang vài tập tài liệu vào phòng làm việc của thầy, ông đã nối lại câu chuyện; nhưng lần này thầy dùng một cách khác: thầy nói chuyện với Philip không phải giữa một ông thầy và một đứa học trò, mà như giữa những con người với nhau. Lúc này thầy có vẻ không bận tâm đến việc học hành của Philip sa sút ra sao, hay việc cậu có ít cơ hội cạnh tranh với những đối thủ đáng gờm để giành lấy suất học bổng cần thiết cho việc vào Oxford: điều quan trọng là sự thay đổi trong dự định cuộc đời tương lai của cậu. Thầy Perkins tự đặt cho mình nhiệm vụ vực dậy niềm khao khát được thụ phong trong lòng cậu. Bằng sự khéo léo tuyệt vời, thầy tác động vào cảm xúc của Philip, và điều này càng dễ dàng hơn khi chính bản thân thầy cũng vô cùng xúc động. Sự thay đổi ý định của Philip khiến thầy đau đớn khôn nguôi, và thầy thực sự nghĩ rằng cậu đang vứt bỏ cơ hội hạnh phúc cuộc đời vì một thứ vô định nào đó. Giọng thầy vô cùng thuyết phục. Và Philip, vốn là kẻ dễ bị dao động bởi cảm xúc của người khác, bản thân cũng rất đa cảm dường như che đậy bên ngoài bằng một vẻ điềm tĩnh—gương mặt cậu, một phần do trời phú nhưng cũng do thói quen suốt những năm tháng ở trường, rất hiếm khi bộc lộ cảm xúc ngoại trừ những lúc đỏ mặt—Philip đã vô cùng cảm động trước những lời của người thầy. Cậu rất biết ơn sự quan tâm mà thầy dành cho mình, và cậu cảm thấy cắn rứt khôn nguôi trước nỗi buồn mà hành vi của cậu đã gây ra cho thầy. Biết rằng giữa một trường đông đúc mà thầy Perkins lại nhọc lòng vì mình là một sự ve vuốt ngầm đầy kiêu hãnh, nhưng đồng thời, một phần nào đó trong con người cậu, giống như một kẻ khác đang đứngìu dắt bên khuỷu tay, vẫn tuyệt vọng níu giữ lấy ba từ.

“Tôi không muốn. Tôi không muốn. Tôi không muốn.”

Cậu cảm thấy mình đang trượt ngã. Cậu hoàn toàn bất lực trước sự yếu đuối dường như đang trào dâng trong lòng; nó giống như mực nước dâng lên trong một cái chai không úp trên một chậu đầy nước; và cậu nghiến chặt răng, lặp đi lặp lại những từ ấy trong đầu.

“Tôi không muốn. Tôi không muốn. Tôi không muốn.”

Cuối cùng, thầy Perkins đặt tay lên vai Philip.

“Thầy không muốn gây ảnh hưởng lên em,” thầy nói. “Em phải tự quyết định lấy. Hãy cầu nguyện Chúa toàn năng để xin sự giúp đỡ và chỉ dẫn.”

Khi Philip bước ra từ nhà của hiệu trưởng, trời đang lất phất mưa phùn. Cậu đi dưới vòm cổng dẫn vào khu tu viện, nơi đó vắng ngắt không một bóng người, và lũ quạ trên những tán cây du đang im lặng. Cậu chậm rãi bước đi vòng quanh. Cậu thấy người nóng bừng, và làn mưa mát lạnh khiến cậu dễ chịu hơn. Cậu ngẫm nghĩ lại tất cả những gì thầy Perkins đã nói, lúc này tâm trí đã bình tĩnh hơn khi tách khỏi sức hút từ cá nhân thầy, và cậu thấy thật may mắn vì mình đã không khuất phục.

Trong bóng tối, cậu chỉ có thể mờ ảo nhìn thấy khối kiến trúc đồ sộ của Nhà thờ chính tòa: giờ đây cậu căm ghét nó vì sự phiền toái của những buổi lễ kéo dài mà cậu bị ép phải tham dự. Khúc thánh ca dài lê thê, và bạn buộc phải đứng mệt mỏi trong khi nó được hát lên; bạn chẳng thể nghe nổi bài giảng đạo đều đều đến buồn ngủ, và cơ thể bạn giật giật vì phải ngồi yên một chỗ trong khi lại muốn cựa quậy. Rồi Philip nghĩ đến hai buổi lễ diễn ra vào mỗi Chủ nhật ở Blackstable. Nhà thờ trống hoác và lạnh lẽo, vây quanh là thứ mùi của nước hoa chải tóc và quần áo ướt giũa hồ cứng. Cha phó giảng đạo một lần và bác cậu giảng đạo một lần. Khi lớn lên, cậu đã học được cách thấu hiểu về người bác của mình; Philip vốn là kẻ thẳng thắn và không chịu đựng nổi sự giả dối, cậu không thể hiểu nổi làm sao một người đàn ông có thể trang trọng thốt lên những lời tư cách của một giáo sĩ trong khi ngoài đời thực ông ta chẳng bao giờ hành xử như vậy. Sự lừa dối đó khiến cậu phẫn nộ. Bác cậu là một kẻ yếu đuối và ích kỷ, kẻ có mong muốn lớn nhất là tránh xa mọi rắc rối.

Thầy Perkins từng nói với cậu về vẻ đẹp của một cuộc đời hiến dâng cho phụng sự Chúa. Philip biết rõ những kiểu sống mà giới tu sĩ ở vùng góc đất Đông Anglia—nơi chôn nhau cắt rốn của cậu—đang trải qua. Có vị Mục sư ở Whitestone, một giáo xứ cách Blackstable không xa: ông là một người độc thân và để tìm việc gì đó làm cho khuây khỏa, gần đây ông đã tập tành làm nông nghiệp: tờ báo địa phương liên tục đưa tin về các vụ kiện tụng của ông tại tòa án quận chống lại người này người khác, từ những tá điệp mà ông không chịu trả công cho đến những tiểu thương mà ông buộc tội lừa gạt mình; lời đồn đại ác ý còn bảo ông để những con bò của mình chết đói, và có rất nhiều bàn tán về một hành động chung nào đó nên được thực hiện để chống lại ông. Lại có vị Mục sư ở Ferne, một người đàn ông có bộ râu đẹp và phong độ: vợ ông đã phải bỏ nhà ra đi vì thói bạo ngược của chồng, và bà đã lấp đầy cả vùng bằng những câu chuyện về lối sống đồi bại của ông. Vị Mục sư ở Surle, một làng chài nhỏ xíu bên bờ biển, chiều nào cũng la cà ở quán rượu cách nhà xứ chỉ bằng một ném đá; và các hội đồng giáo phường đã phải tìm đến ông Carey để xin lời khuyên. Chẳng có lấy một linh hồn nào để họ có thể trò chuyện cùng ngoài những chủ trang trại nhỏ hoặc ngư dân; có những đêm mùa đông dài dằng dặc khi gió rít lên, thổi vi vu qua những tán cây trụi lá, và xung quanh họ chẳng thấy gì ngoài sự đơn điệu trơ trọi của những luống cày; rồi cả nghèo đói, cả sự thiếu vắng bất kỳ công việc nào có vẻ mang lại ý nghĩa; mọi góc khuất kỳ quặc trong tính cách của họ cứ thế thỏa sức bộc lộ; chẳng có gì kìm hãm họ lại; họ trở nên hẹp hòi và kỳ dị: Philip thừa biết tất cả những điều đó, nhưng trong sự cố chấp tuổi trẻ, cậu chẳng thèm coi đó là một lời bào chữa. Cậu rùng mình khi nghĩ đến cảnh phải sống một cuộc đời như thế; cậu muốn vươn mình bước ra ngoài thế giới rộng lớn kia.