Mr. Perkins sớm nhận ra những lời mình nói chẳng mảy may tác động gì đến Philip, thế nên trong suốt phần học kỳ còn lại, ông phớt lờ cậu hoàn toàn. Ông viết một bản nhận xét đầy cay độc. Khi nó được gửi tới và dì Louisa hỏi Philip nội dung ra sao, cậu thản nhiên đáp gọn lỏn:

“Tệ lắm ạ.”

“Thế cơ à?” Mục sư nói. “Ta phải xem lại nó mới được.”

“Con nghĩ ở lại Tercanbury có ích gì nữa không ạ? Con thấy sẽ tốt hơn nếu con sang Đức một thời gian.”

“Cái gì xui con nghĩ ra điều đó vậy?” Dì Louisa lên tiếng.

“Bộ dì không nghĩ đó là một ý kiến khá hay sao?”

Sharp đã rời trường King’s School từ trước và viết thư cho Philip từ Hanover. Cậu ta thực sự bắt đầu cuộc đời độc lập, và điều đó càng khiến Philip thêm bồn chồn khi nghĩ đến. Cậu cảm thấy mình không thể chịu đựng thêm một năm kìm kẹp nào nữa học kỳ này.

“Nhưng thế thì con sẽ không giành được học bổng.”

“Dù thế nào đi nữa con cũng có chút cơ hội nào đâu ạ. Hơn nữa, con cũng chẳng biết mình có thực sự muốn vào Oxford hay không.”

“Nhưng nếu con định thụ phong mục sư thì sao, Philip?” Dì Louisa hoảng hốt thốt lên.

“Con đã từ bỏ ý định đó từ lâu rồi.”

Bà Carey nhìn cậu đầy kinh ngạc, rồi với thói quen kìm nén cảm xúc, bà rót thêm một tách trà cho chồng mình. Hai người không nói năng gì. Chỉ một thoáng sau, Philip thấy những giọt nước mắt từ từ tuôn rơi trên má dì. Trái tim cậu bỗng thắt lại vì biết chính mình đã gây ra nỗi đau cho bà. Trong bộ áo đen chật chội do người thợ may ở cuối phố may cho, với gương mặt nhăn nheo và đôi mắt mệt mỏi nhạt nhòa, mái tóc xám vẫn uốn những lọn xoăn phù phiếm thời trẻ, trông bà thật nực cười nhưng lại vô cùng đáng thương. Lần đầu tiên Philip nhận ra điều đó.

Lát sau, khi vị mục sư đã đóng cửa phòng làm việc riêng với thầy phó tế, cậu vòng tay ôm lấy eo dì.

“Con xin lỗi vì đã làm dì buồn nhé, dì Louisa,” cậu nói. “Nhưng con có thực lòng muốn theo nghiệp mục sư đâu, ở lại cũng chẳng ích gì, phải không ạ?”

“Dì thất vọng lắm, Philip,” bà nghẹn ngào. “Dì đã đặt trọn hy vọng vào con. Dì cứ nghĩ con có thể làm phó tế cạnh phụ họa cho dượng, rồi khi thời gian của chúng ta đến—rốt cuộc thì chúng ta đâu thể sống mãi được, phải không?—con có thể thay thế vị trí của dượng.”

Philip rùng mình. Cậu bị nỗi hoảng sợ bủa vây. Tim cậu đập thình thịch như con bồ câu bị nhốt trong lồng đang đập đôi cánh hoảng loạn. Dì cậu khẽ sụt sùi, gác đầu lên vai cậu.

“Con ước gì dì có thể thuyết phục dượng William để con rời Tercanbury. Con chán ngấy nơi này lắm rồi.”

Nhưng vị mục sư xứ Blackstable không dễ dàng thay đổi bất kỳ kế hoạch nào ông đã định sẵn, và theo dự tính từ trước, Philip sẽ ở lại King’s School cho đến năm mười tám tuổi rồi mới vào đại học Oxford. Dù thế nào đi nữa, ông cũng nhất quyết không nghe theo lời xin thôi học của Philip lúc bấy giờ, bởi chưa hề báo trước một tiếng nào và học phí cả kỳ vẫn phải đóng đủ trong bất kỳ hoàn cảnh nào.

“Vậy dượng chịu báo trước để con được nghỉ học vào dịp Giáng sinh chứ ạ?” Philip hỏi sau một cuộc trò chuyện dài và thường là gay gắt.

“Ta sẽ viết thư cho ông Perkins về việc đó xem ngài ấy nói thế nào.”

“Ôi, chúa mới biết con ước gì mình đã tròn hai mươi mốt tuổi. Thật tồi tệ khi cứ phải răm rắp nghe theo sai bảo của người khác.”

“Philip, con không nên ăn nói với dượng mình như thế,” bà Carey dịu dàng nhắc nhở.

“Nhưng dì không thấy là ông Perkins sẽ muốn giữ con lại sao? Hắn ta được hưởng thêm một khoản tiền đầu người cho mỗi học sinh trong trường cơ mà.”

“Sao con lại không muốn vào Oxford?”

“Chẳng ích gì nếu con không bước chân vào Giáo hội?”

“Con không thể vào Giáo hội được: con đã ở trong Giáo hội từ lâu rồi còn gì,” vị mục sư đáp.

“Ý con là được thụ phong cơ ạ,” Philip thiếu kiên nhẫn cãi lại.

“Thế con định sau này sẽ làm nghề gì, Philip?” bà Carey hỏi.

“Con chưa biết. Con chưa định hình được. Nhưng dù con làm nghề gì đi nữa, việc biết ngoại ngữ cũng sẽ rất hữu ích. Con thu hoạch được nhiều thứ hơn từ một năm ở Đức còn hơn là cứ tha thẩn ở cái xó xỉnh đó.”

Cậu không muốn nói rằng mình cảm thấy Oxford cũng chẳng khá khẩm gì hơn là mấy so với việc tiếp tục chuỗi ngày chán ngắt ở trường học. Cậu khao khát đến cháy bỏng được tự làm chủ cuộc đời mình. Hơn nữa, ở đó cậu sẽ ít nhiều bị nhận ra bởi những người bạn cũ cùng trường, và cậu muốn cao chạy xa bay khỏi tất cả bọn họ. Cậu cảm thấy cuộc đời học sinh của mình đã là một sự thất bại thảm hại. Cậu muốn bắt đầu lại từ đầu.

Tình cờ là mong ước được sang Đức của cậu lại trùng khớp với một vài ý tưởng dạo gần đây vẫn được bàn tán ở Blackstable. Thỉnh thoảng có những người bạn đến thăm vị bác sĩ và mang theo tin tức từ thế giới bên ngoài; và những du khách đến nghỉ hè bên bờ biển cũng có cách nhìn nhận vấn đề của riêng họ. Vị mục sư từng nghe nói rằng có những người không còn đánh giá cao nền giáo dục cổ hũ ở thời đại này như trước kia nữa, và các ngoại ngữ hiện đại đang dần chiếm giữ một tầm quan trọng mà thời trẻ của ông chưa từng có. Bản thân ông cũng đang lưỡng lự, bởi một người em trai của ông từng được gửi sang Đức khi trượt một kỳ thi nào đó, qua đó tạo ra một tiền lệ — nhưng vì người em ấy đã chết vì bệnh thương hàn ở đó nên thật khó lòng coi thử nghiệm ấy là một lựa chọn an toàn. Kết quả của vô số cuộc bàn thảo là Philip sẽ quay lại Tercanbury thêm một học kỳ nữa, rồi sau đó mới rời đi. Với thỏa thuận này, Philip không đến nỗi bất mãn. Nhưng khi cậu vừa quay lại trường được vài ngày, vị hiệu trưởng đã gọi cậu đến.

“Tôi vừa nhận được thư từ dượng của cậu. Xem ra cậu muốn sang Đức, và ông ấy hỏi ý kiến của tôi về việc này ra sao.”

Philip kinh ngạc sững sờ. Cậu vô cùng tức giận người giám hộ của mình vì đã nuốt lời.

“Con tưởng mọi chuyện đã được định đoạt rồi cơ chứ ạ,” cậu nói.

“Còn lâu nhé. Tôi đã viết thư trả lời rằng việc cho cậu nghỉ học lúc này là một sai lầm lớn nhất.”

Philip lập tức ngồi xuống bàn và viết một bức thư đầy phẫn nộ gửi cho dượng mình. Cậu chẳng thèm kiêng nể câu chữ nào nữa. Cậu tức tối đến mức mãi tận đêm muộn mới chợp mắt được, rồi sáng sớm hôm sau vừa tỉnh giấc lại bắt đầu nghiền ngẫm về cách đối xử tệ bạc mà họ dành cho mình. Cậu hồi hộp chờ đợi câu trả lời trong tâm trạng đầy bứt rứt. Hai ba ngày sau thư cũng tới. Đó là một bức thư nhẹ nhàng nhưng đầy đau khổ từ dì Louisa, trách cậu không nên viết những lời lẽ như thế với dượng, người đang vô cùng phiền muộn. Cậu thật nhẫn tâm và thiếu tinh thần Cơ đốc giáo. Cậu phải hiểu rằng họ chỉ đang cố gắng làm những điều tốt nhất cho cậu, và vì họ lớn tuổi hơn cậu rất nhiều nên họ phải là những người sáng suốt hơn trong việc phán đoán điều gì là tốt cho cậu. Philip siết chặt hai bàn tay. Cậu đã nghe câu nói đó quá nhiều lần rồi, và cậu chẳng thể hiểu nổi tại sao điều đó lại là chân lý; họ đâu có nắm rõ hoàn cảnh như cậu, cớ sao họ cứ mặc nhiên coi sự chênh lệch tuổi tác đồng nghĩa với sự uyên bác hơn người? Cuối thư đính kèm thông tin rằng ông Carey đã rút lại quyết định đồng ý cho cậu thôi học.

Philip nén giận cho đến tận buổi chiều nghỉ học giữa tuần tiếp theo. Lịch học có vào các ngày Thứ Ba và Thứ Năm, bởi cứ chiều Thứ Bảy là họ bắt buộc phải tham gia buổi cầu nguyện ở Nhà thờ lớn. Cậu nán lại phía sau khi cả lớp Sáu lục tục đi ra ngoài.

“Thưa thầy, chiều nay em có thể xin phép về Blackstable được không ạ?” cậu hỏi.

“Không,” vị hiệu trưởng đáp cộc lốc.

“Em muốn gặp dượng có chút việc rất quan trọng ạ.”

“Cậu không nghe thấy tôi nói không à?”

Philip không đáp. Cậu quay người bước đi. Cảm giác nhục nhã ê chề khiến cậu gần như phát ốm — sự nhục nhã vì phải đi van xin và sự nhục nhã trước câu từ chối phũ phàng. Giờ thì cậu căm ghét vị hiệu trưởng tận xương tủy. Philip oằn mình chịu đựng ách độc tài đó, một sự cai trị chưa từng bao giờ thèm đoái hoài đến việc đưa ra một lời giải thích cho hành vi chuyên quyền nhất của mình. Cậu quá giận dữ để mà quan tâm xem mình đang làm gì, thế là sau bữa trưa, cậu rảo bước ra ga tàu theo những lối tắt quen thuộc đến mức nằm lòng, vừa kịp lúc bắt chuyến tàu về Blackstable. Cậu bước thẳng vào nhà xứ và bắt gặp dượng cùng dì đang ngồi trong phòng ăn.

“Ơ kìa, từ xó nào chui ra thế này?” Mục sư lên tiếng.

Rõ ràng là ông chẳng mấy vui vẻ gì khi thấy mặt cậu. Trông ông có vẻ hơi bứt rứt.

“Con tưởng mình phải đến đây để hỏi cho ra lẽ về chuyện thôi học chứ. Con muốn biết dượng có ý gì khi hứa với con một đằng lúc con ở đây, thế mà chỉ một tuần sau lại làm một nẻo.”

Cậu hơi chột dạ trước sự táo tợn của chính mình, nhưng cậu đã chuẩn bị sẵn sàng từng câu chữ để nói, và mặc dù tim đang đập thình thịch bạo liệt, cậu vẫn tự ép mình phải thốt lên.

“Cậu có được phép đến đây vào chiều nay không thế?”

“Không ạ. Con xin phép Perkins nhưng hắn ta từ chối. Nếu dượng thích viết thư mách hắn việc con có mặt ở đây thì cứ việc cho con dính vào một trận đòn roi ra trò đi.”

Bà Carey ngồi đan len với đôi bàn tay run rẩy. Bà không quen chứng kiến những cảnh tượng cãi cọ như thế này và chúng làm bà vô cùng hoảng hốt.

“Đáng đời cho cậu lắm nếu tôi đi mách thật đấy,” ông Carey nói.

“Nếu dượng thích làm một kẻ hèn hạ mách lẻo thì cứ làm đi. Sau khi viết thư cho Perkins như thế thì dượng thừa sức làm mấy trò đấy rồi còn gì.”

Philip thật ngốc nghếch khi nói ra câu đó, bởi nó trao tận tay vị mục sư cái cớ mà ông đang cần.

“Tôi không ngồi đây để nghe cậu ăn nói xấc láo với tôi đâu nhé,” ông đường hoàng tuyên bố.

Ông đứng phắt dậy, sải bước thật nhanh khỏi phòng ăn đi thẳng vào phòng làm việc riêng. Philip nghe thấy tiếng ông đóng sầm cửa lại rồi khóa trái bên trong.

“Ôi, chúa mới biết con ước gì mình đã tròn hai mươi mốt tuổi. Thật tồi tệ khi cứ phải chịu cảnh trói buộc thế này.”

Dì Louisa bắt đầu sụt sùi khóc lặng lẽ.

“Ôi, Philip, con không nên ăn nói với dượng như thế chút nào cả. Xin con đấy, hãy sang đó và nói lời xin lỗi dượng đi.”

“Con chẳng thấy có gì phải xin lỗi cả. Dượng ấy đang chơi trò tiểu nhân đê tiện. Đương nhiên việc cứ bắt con ở lại trường chỉ là ném tiền qua cửa sổ thôi, nhưng dượng có quan tâm đâu cơ chứ? Đâu phải tiền của dượng ấy. Thật tàn nhẫn khi bắt con phải chịu sự giám hộ của những kẻ chẳng hiểu biết gì về hoàn cảnh của con.”

“Philip.”

Giữa lúc đang tuôn trào một tràng giận dữ, Philip bỗng khựng lại khi nghe thấy giọng nói ấy. Nó vỡ vụn đầy đau đớn. Cậu đã không nhận ra mình đang thốt ra những lời cay độc nhường nào.

“Philip, sao con lại có thể nhẫn tâm đến thế? Con thừa biết chúng ta chỉ đang cố gắng làm những điều tốt nhất cho con, và chúng ta thừa nhận mình không có kinh nghiệm gì; tình hình đâu phải như lúc chúng ta sinh được mụn con nào đâu: đó là lý do vì sao tụi ta phải tham khảo ý kiến của ông Perkins.” Giọng bà nghẹn ngào đứt quãng. “Dì vẫn luôn cố gắng để trở thành một người mẹ của con. Dì đã yêu thương con như chính đứa con ruột thịt do mình dứt ruột đẻ ra.”

Bà thật nhỏ thó và mỏng manh, ở cái dáng vẻ có chút cổ cổ của một bà cô già ấy có một nỗi niềm gì đó vô cùng đáng thương, khiến Philip không khỏi chạnh lòng. Một cục nghẹn bỗng dâng lên cổ họng và mắt cậu cay xè ngấn lệ.

“Con xin lỗi ạ,” cậu nói. “Con không có ý định ăn nói tệ bạc thế đâu.”

Cậu quỳ sụp xuống bên cạnh bà, vòng tay ôm lấy bà và hôn lên đôi má nhăn nheo đẫm nước mắt của bà. Bà nức nở nghẹn ngào, và dường như trong khoảnh khắc đó, cậu cảm nhận được nỗi xót xa của một cuộc đời tẻ nhạt, uổng phí. Chưa bao giờ bà bộc lộ cảm xúc dạt dào đến thế trước mặt ai.

“Dì biết mình đã không làm tròn vai trò như mong muốn đối với con, Philip ạ, nhưng dì chẳng biết phải làm thế nào cho đúng. Cảm giác trống vắng khi không có con cái bên cạnh cũng đớn đau với dì chẳng kém gì nỗi khổ không có mẹ của con đâu.”

Philip hoàn toàn quên sạch cơn giận dữ và những bận tâm ích kỷ của riêng mình, trong đầu lúc này chỉ còn nghĩ đến việc dỗ dành bà bằng những lời ngập ngừng và những cử chỉ vuốt ve vụng về. Đúng lúc đó đồng hồ điểm chuông, buộc cậu phải vùng chạy ngay lập tức để bắt chuyến tàu duy nhất đưa mình về lại Tercanbury kịp điểm danh. Ngồi thụp ở góc toa tàu, cậu nhận ra mình chẳng giải quyết được tích sự gì. Cậu đâm ra bực bội chính sự yếu mềm của bản thân. Thật đáng khinh khi để cho sự kiêu ngạo hão huyền của vị mục sư và những giọt nước mắt của người dì làm chệch hướng mục đích ban đầu của mình. Nhưng rồi, chẳng biết sau những cuộc trao đổi nào giữa hai vợ chồng họ, một bức thư nữa lại được gửi tới chỗ hiệu trưởng. Ông Perkins đọc nó với cái nhún vai đầy bất mãn. Ông đưa nó cho Philip xem. Nội dung viết rằng:

Thưa ông Perkins,

Thứ lỗi cho tôi vì lại phải làm phiền ông về chuyện đứa cháu dưới quyền giám hộ của tôi, nhưng cả vợ tôi và tôi đều cảm thấy bất an về nó. Xem chừng nó rất tha thiết muốn thôi học, và nhà tôi nghĩ tinh thần nó đang có vấn đề không vui. Chúng tôi thực sự rất khó xử trong việc quyết định phải làm gì bởi tụi tôi không phải cha mẹ ruột của nó. Nó có vẻ không nghĩ mình đang học hành tiến bộ và cảm thấy việc tiếp tục ở lại trường chỉ là lãng phí tiền bạc. Tôi sẽ rất biết ơn nếu ông có thể dành chút thời gian nói chuyện với nó, và nếu nó vẫn giữ nguyên ý định đó thì có lẽ tốt hơn hết là cứ để nó nghỉ học vào dịp Giáng sinh như dự tính ban đầu của tôi.

Trân trọng kính chào,

William Carey.

Philip trả lại bức thư cho ông. Cảm giác hân hoan vì chiến thắng trào dâng trong lồng ngực. Cậu đã đạt được điều mình muốn, và cậu thấy mãn nguyện. Ý chí của cậu đã giành chiến thắng trước ý chí của những kẻ khác.

“Chẳng ít ỏi gì cái công tôi ngồi mất nửa tiếng đồng hồ để viết thư cho dượng cậu nếu như ông ấy cứ thay đổi ý định ngay sau bức thư tiếp theo nhận được từ cậu,” vị hiệu trưởng bực bội cằn nhằn.

Philip không đáp lại câu nào, nét mặt vô cùng điềm tĩnh; thế nhưng cậu không sao giấu được ánh mắt đang lấp lánh cười vui. Ông Perkins tinh mắt nhận ra điều đó và phì cười.

“Cậu thắng đậm quá nhỉ?” ông nói.

Lúc này Philip mới mỉm cười toe toét ra mặt. Cậu không tài nào giấu nổi sự đắc thắng trong lòng.

“Có thật là cậu đang rất tha thiết muốn xin thôi học không thế?”

“Vâng, thưa thầy.”

“Cậu không hạnh phúc khi ở đây à?”

Philip đỏ bừng mặt. Theo bản năng, cậu căm ghét mọi sự săm soi hay cố gắng đào sâu vào tâm tư tình cảm của mình.

“Ơ, dạ con cũng chẳng biết nữa, thưa thầy.”

Ông Perkins vừa chậm rãi luồn những ngón tay qua bộ râu vừa đăm chiêu nhìn cậu. Ông nói như thể đang lẩm bẩm một mình.

“Đương nhiên trường học sinh ra là dành cho số đông trung bình. Những cái lỗ đều tròn vo, và dù mấy cái chốt có hình thù kỳ quái thế nào đi chăng nữa thì thế nào chúng cũng phải tìm cách nêm chặt vào đấy thôi. Chẳng ai có thời gian đi bận tâm đến điều gì khác ngoài cái chuẩn trung bình cả.” Rồi đột nhiên ông quay sang hướng thẳng vào Philip: “Nghe này, tôi có một đề xuất thế này cho cậu nhé. Bây giờ cũng sắp đến cuối học kỳ rồi. Thêm một học kỳ nữa chắc không giết nổi cậu đâu, và nếu cậu đã muốn sang Đức thì tốt nhất nên đi sau lễ Phục sinh còn hơn là sau dịp Giáng sinh. Tiết trời mùa xuân thích hợp và dễ chịu hơn giữa mùa đông giá rét rất nhiều. Nếu đến cuối học kỳ tới mà cậu vẫn khăng khăng muốn đi thì tôi sẽ không phản đối gì nữa. Cậu nghĩ sao về ý kiến này?”

“Em vô cùng cảm ơn thầy ạ.”

Philip mừng rỡ khôn tả vì đã giành giật thêm được ba tháng nên cậu chẳng mủi lòng hay tiếc nuối gì cái học kỳ phụ trội ấy cả. Ngôi trường trông bớt đi vẻ ngột ngạt của một nhà ngục khi cậu biết rằng trước lễ Phục sinh, cậu sẽ được tự do vĩnh viễn khỏi nơi này. Trái tim cậu nhảy múa tưng bừng trong lồng ngực. Buổi tối hôm ấy trong nhà nguyện, cậu đưa mắt nhìn quanh đám học sinh đang đứng xếp hàng theo đúng thứ bậc lớp học, mỗi người một vị trí ổn thỏa, và cậu thầm cười khúc khích đầy mãn nguyện khi nghĩ tới viễn cảnh chẳng bao lâu nữa mình sẽ chẳng bao giờ phải nhìn thấy mặt bọn chúng thêm lần nào nữa. Điều đó khiến cậu nhìn chúng với một thiện cảm gần như là thân thiện. Ánh mắt cậu dừng lại ở Rose. Rose tỏ ra rất nghiêm túc với trọng trách lớp trưởng của mình: cậu ta mang trong đầu ý thức khá cao về việc tạo ra ảnh hưởng tốt đẹp trong trường; hôm nay đến lượt cậu ta đọc bài đọc kinh chiều, và cậu ta đọc rất rành mạch, suôn sẻ. Philip mỉm cười khi nghĩ rằng mình sẽ tống khứ được cậu ta vĩnh viễn, và sáu tháng nữa thì việc Rose cao ráo hay chân tay thẳng thớm chẳng còn quái gì quan trọng nữa; và cái vị trí lớp trưởng kiêm đội trưởng đội bóng chày thì có quái gì to tát đâu cơ chứ? Philip đưa mắt nhìn các giáo viên trong bộ áo choàng thụng. Gordon đã qua đời, ông mất vì xuất huyết não từ hai năm trước, nhưng tất cả những người còn lại vẫn có mặt đầy đủ ở đó. Bây giờ Philip thừa hiểu bọn họ chỉ là một lũ kém cỏi ra sao, ngoại trừ Turner có lẽ còn chút dáng dấp của một người đàn ông thực thụ; và cậu cảm thấy oằn mình căm phẫn khi nhớ lại sự áp chế mà họ từng đè nặng lên đầu cậu. Sáu tháng nữa thì tụi họ cũng chẳng còn nghĩa lý gì. Những lời ca tụng của họ chẳng mang lại ý nghĩa gì cho cậu, và cậu sẽ nhún vai khinh bỉ trước những lời quở trách của bọn họ.

Philip đã học được cách không bộc lộ cảm xúc ra những biểu hiện bên ngoài, và tính rụt rè vẫn cứ bám riết lấy cậu, nhưng bù lại cậu thường xuyên có một tinh thần vô cùng phơi phới; và những lúc ấy, dù dáng đi thọt của cậu có ra vẻ điềm đạm, im lìm và kín đáo đến đâu đi nữa, thì hình như trong tim cậu đang hò reo vang dội. Cậu có cảm giác bước chân mình nhẹ nhõm hơn hẳn. Đủ mọi thứ ý tưởng nhảy múa tung tăng trong đầu, những mọt sách tưởng tượng đuổi bắt nhau cuồng nhiệt đến mức cậu chẳng thể tóm lấy cái nào; nhưng sự xuất hiện và biến mất của chúng lại lấp đầy cậu bằng một sự sảng khoái tột độ. Giờ đây, khi đã cảm thấy hạnh phúc, cậu bắt đầu có thể tập trung học tập, và trong những tuần còn lại của học kỳ, cậu quyết tâm bù đắp cho quãng thời gian dài chểnh mảng. Bộ óc cậu hoạt động trơn tru, và cậu cảm nhận được một niềm vui sướng tột cùng trong sự nhạy bén của trí tuệ. Cậu đạt kết quả rất cao trong các kỳ thi cuối kỳ. Ông Perkins chỉ đưa ra đúng một nhận xét: khi đang trò chuyện với cậu về một bài tiểu luận mà cậu vừa viết xong, sau những lời phê bình thường lệ, ông cất lời:

“Thế ra cậu đã quyết định thôi trò đóng vai thằng ngốc nghếch dở hơi trong một thời gian rồi đấy à?”

Ông cười với cậu bằng hàm răng trắng lấp lánh, còn Philip thì cúi đầu nở nụ cười ngượng ngùng.

Nửa tá nam sinh vẫn đinh ninh sẽ chia chác cho nhau các giải thưởng khác nhau được trao vào cuối học kỳ hè từ lâu đã không còn coi Philip là một đối thủ đáng gờm nữa, thế nhưng giờ đây bọn chúng bắt đầu nhìn cậu với sự bồn lo lắng không yên. Cậu chẳng hé răng nói với ai chuyện mình sẽ nghỉ học vào dịp lễ Phục sinh nên tính ra chẳng cạnh tranh với ai cả, cứ thế để mặc cho chúng chìm trong nỗi lo âu phỏng đoán. Cậu biết Rose rất tự phụ về trình độ tiếng Pháp của mình, bởi cậu ta từng trải qua hai ba kỳ nghỉ ở Pháp; và cậu ta kỳ vọng sẽ giành được Giải thưởng của Khoa trưởng dành cho bài tiểu luận tiếng Anh xuất sắc nhất; Philip cảm thấy cực kỳ thỏa mãn khi chứng kiến vẻ hoảng hốt của cậu ta lúc nhận ra Philip đang làm các môn này vượt trội hơn hẳn so với mình. Một nam sinh khác tên là Norton, sẽ chẳng thể bước chân vào đại học Oxford nổi nếu không giành được một trong những suất họcổng nằm trong quyền quyết định của nhà trường. Cậu ta liền dò hỏi Philip xem có định thi tranh suất đó không.

“Cậu có ý kiến phản đối gì sao?” Philip hỏi ngược lại.

Việc nắm giữ tương lai của một kẻ khác trong lòng bàn tay khiến cậu vô cùng hứng thú. Có một chút gì đó lãng mạn khi tóm gọn những phần thưởng đủ loại đó trong tầm với, rồi sau đó thản nhiên nhường lại chúng cho kẻ khác chỉ vì bản thân khinh bỉ không thèm lấy. Cuối cùng ngày bế giảng cũng tới, và cậu bước vào phòng hiệu trưởng để nói lời chào tạm biệt.

“Cậu không định nói với tôi là cậu thực sự muốn thôi học đấy chứ?”

Khuôn mặt Philip chùng xuống trước sự kinh ngạc thấy rõ của vị hiệu trưởng.

“Thưa thầy, chính thầy từng nói sẽ không ngáng đường cản trở em cơ mà,” cậu đáp.

“Tôi cứ tưởng đó chỉ là một cơn hứng thú bất chợt mà tôi nên chiều theo cho xong chuyện. Tôi biết cậu là kẻ cứng đầu và bướng bỉnh. Cớ quái gì mà bây giờ cậu lại cứ khăng khăng đòi nghỉ học làm gì nữa? Dù thế nào thì cậu cũng chỉ còn đúng một học kỳ nữa thôi mà. Cậu có thể đút túi học bổng Magdalen một cách dễ dàng; cậu sẽ hốt trọn một nửa số giải thưởng mà chúng ta có trong tay.”

Philip lầm lì nhìn ông. Cậu cảm thấy mình đã bị lừa gạt; nhưng dù sao cậu cũng nắm trong tay lời hứa, và Perkins sẽ phải giữ lấy lời. Cậu nghĩ thầm.

“Cậu sẽ có một khoảng thời gian tuyệt vời ở Oxford cho mà xem. Cậu chẳng cần phải quyết định vội vàng ngay bây giờ xem sau đó mình sẽ làm gì. Tôi tự hỏi không biết cậu đã hình dung ra cuộc sống ngoài đó tuyệt diệu đến nhường nào đối với bất kỳ ai có chút bộ óc chưa.”

“Thưa thầy, con đã sắp xếp mọi thứ ổn thỏa để sang Đức hết rồi ạ,” Philip đáp.

“Đó là những sắp xếp hoàn toàn không thể thay đổi được nữa sao?” ông Perkins hỏi với nụ cười dí dỏm đặc trưng. “Tôi sẽ rất tiếc khi phải mất đi một học sinh như cậu. Ở các trường học, những cậu học trò hơi đần độn nhưng chăm chỉ bao giờ cũng làm tốt hơn mấy tay thông minh nhưng lười biếng, nhưng một khi đã là kẻ thông minh mà lại chăm chỉ chịu khó — ồ thì khi ấy, cậu ta sẽ làm được những chuyện y hệt như những gì cậu vừa thể hiện trong học kỳ này.”

Philip đỏ bừng mặt tía tai. Cậu không quen đón nhận những lời khen ngợi, và chưa từng có ai nói với cậu rằng cậu là kẻ thông minh cả. Vị hiệu trưởng đặt tay lên vai Philip.

“Cậu biết đấy, việc nhồi nhét kiến thức vào cái đầu chậm hiểu của bọn trẻ đần độn quả thực là một công việc tẻ nhạt vô cùng, nhưng đôi khi thỉnh thoảng cậu lại có cơ hội dạy dỗ một đứa trẻ biết bước một nửa quãng đường tới đón nhận, một đứa hiểu bài gần như ngay trước khi những lời ấy kịp thốt ra khỏi miệng cậu, ồ, thì khi đó, việc dạy học lại trở thành điều phấn khích nhất trên đời.” Philip hoàn toàn mềm lòng trước sự tử tế đó; cậu chưa từng nghĩ rằng việc cậu đi hay ở lại thực sự có ý nghĩa quan trọng với ông Perkins. Cậu vô cùng cảm động và phổng mũi tự hào. Sẽ thật tuyệt vời biết bao nếu khép lại những năm tháng học sinh bằng vinh quang chói lọi rồi hiên ngang tiến vào Oxford: trong chớp mắt, trước mắt cậu hiện ra cuộc sống từng được miêu tả lại qua lời kể của những cựu học sinh quay về trường thi đấu trong trận giao hữu O.K.S. hoặc qua những bức thư từ Đại học được đọc vang lên trong các phòng học riêng. Nhưng rồi cậu lại thấy ngượng ngùng; cậu sẽ tự thấy mình thật nực cười trong mắt chính mình nếu lúc này lại đầu hàng; dượng cậu chắc chắn sẽ cười đắc ý trước sự thành công của cái mưu kế từ vị hiệu trưởng. Việc đó quả là một bướcụt lùi quá xa so với màn từ bỏ đầy kịch tính tất cả những giải thưởng đang nằm trong tầm tay chỉ vì khinh bỉ không thèm nhận, để rồi cuối cùng lại quay về với cái kết cục ẵm giải một cách bình thường, tầm thường nhất. Chỉ cần thêm một chút thuyết phục nữa thôi, vừa đủ để giữ lại lòng tự tôn cho mình, là Philip sẵn sàng làm bất cứ điều gì mà ông Perkins muốn; thế nhưng nét mặt cậu vẫn trơ ra chẳng hề lộ chút cảm xúc mâu thuẫn nào. Nó phẳng lặng và đầy lầm lì.

“Em nghĩ mình vẫn muốn đi hơn ạ, thưa thầy,” cậu nói.

Ông Perkins, giống như nhiều người quản lý mọi thứ bằng uy tín cá nhân, bắt đầu tỏ ra hơi mất kiên nhẫn khi quyền lực của mình không lập tức phát huy hiệu quả. Ông còn rất nhiều công việc bề bộn phải giải quyết, và không thể lãng phí thêm thời gian với một đứa trẻ mà ông cho là bướng bỉnh đến mức điên rồ.

“Được rồi, tôi đã hứa sẽ để cậu đi nếu cậu thực sự muốn thế, và tôi giữ lời hứa. Khi nào thì cậu sang Đức?”

Trái tim Philip đập thình thịch dữ dội. Trận chiến đã thắng lợi, và cậu bỗng không rõ liệu mình có vừa đánh mất thứ gì đó lớn lao hơn hay không.

“Thưa thầy, vào đầu tháng Năm ạ,” cậu đáp.

“Được rồi, khi nào quay về thì nhớ ghé qua thăm chúng tôi nhé.”

Ông chìa tay ra. Giá như lúc ấy ông cho cậu thêm một cơ hội nữa thôi thì Philip đã đổi ý rồi, nhưng có vẻ như ông coi mọi chuyện đã an bài. Philip bước ra khỏi ngôi nhà. Những ngày tháng học sinh của cậu đã chính thức khép lại, và cậu đã được tự do; thế nhưng niềm phấn khích cuồng nhiệt mà cậu từng mong chờ cho khoảnh khắc này lại chẳng thấy đâu. Cậu chậm rãi rảo bước quanh khuôn viên trường, và một nỗi chán nản sâu sắc bỗng bủa vây lấy tâm can. Giờ đây cậu lại ước gì mình đã không xử sự ngốc nghếch như vậy. Cậu chẳng muốn đi chút nào nữa, nhưng cậu biết mình sẽ chẳng bao giờ đủ can đảm để quay lại gặp vị hiệu trưởng và thông báo rằng mình sẽ ở lại. Đó là một sự nhục nhã mà cậu không bao giờ có thể tự tròng vào cổ mình được. Cậu tự hỏi không biết mình làm thế có đúng không nữa. Cậu bất mãn với chính bản thân và với mọi hoàn cảnh xung quanh. Cậu thẫn thờ tự hỏi liệu có phải cứ hễ khi nào giành được ý muốn của mình thì sau đó thế nào người ta cũng sẽ ước gì mình đừng bao giờ đạt được nó hay không.