Gần cuối năm, khi Philip sắp hoàn thành ba tháng làm thư ký tại khoa khám ngoại trú, anh nhận được một bức thư từ Lawson đang ở Paris.

Philip thân mến,

Cronshaw đang ở London và rất muốn gặp cậu. Ông ấy đang trọ tại số 43 phố Hyde, Soho. Tớ không rõ nó nằm ở đâu, nhưng chắc cậu sẽ tìm ra thôi. Cố gắng ghé thăm và quan tâm đến ông ấy một chút nhé. Ông ấy đang gặp vận hạn tồi tệ. Ông ấy sẽ kể cho cậu nghe dạo này ông ấy đang làm gì. Mọi việc ở đây vẫn diễn ra như cũ. Dường như chẳng có gì thay đổi kể từ khi cậu rời đi. Clutton đã quay lại, nhưng anh ta trở nên hoàn toàn không thể chịu nổi. Anh ta cãi nhau với tất cả mọi người. Theo tớ biết thì anh ta chẳng còn lấy một xu dính túi, sống trong một xưởng vẽ nhỏ tít tận bên kia Vườn bách thảo, nhưng anh ta nhất quyết không cho ai xem tranh của mình. Anh ta chẳng bày tranh ở đâu cả, nên chẳng ai biết anh ta đang làm gì. Có lẽ anh ta là thiên thần, mà cũng có khi lại bị điên rồi. Nhân tiện, hôm nọ tớ vô tình gặp Flanagan. Anh ta đang dẫn vợ đi tham quan Khu phố Latinh. Anh ta đã bỏ nghệ thuật và giờ chuyển sang kinh doanh lông thú. Trông có vẻ đang phất lên lắm. Vợ Flanagan rất xinh và tớ đang tính vẽ chân dung cô ấy. Cậu sẽ lấy thù lao bao nhiêu nếu ở vị trí của tớ? Tớ không muốn làm họ sợ, nhưng mặt khác lại chẳng muốn ngốc nghếch đến mức đòi 150 bảng trong khi họ sẵn sàng trả tận 300 bảng.

Thân mến,

Frederick Lawson.

Philip viết thư cho Cronshaw và nhận được hồi âm là bức thư sau. Thư được viết trên nửa tờ giấy ghi chép thông thường, và cái phong bì mỏng manh còn bẩn hơn cả mức bình thường của một lá thư qua đường bưu điện.

Carey thân mến,

Dĩ nhiên là tôi vẫn nhớ rõ cậu rồi. Tôi lờ mờ nhớ rằng mình từng góp phần kéo cậu ra khỏi vũng lầy tuyệt vọng mà chính tôi giờ đây đang đắm chìm không lối thoát. Tôi sẽ rất vui được gặp cậu. Tôi là kẻ tha hương trên đất khách quê người và đang bị những kẻ phàm phu tục tử vùi dập. Thật tuyệt biết bao khi được trò chuyện về Paris. Tôi không mời cậu đến thăm mình, bởi chỗ ở của tôi không đủ trang trọng để tiếp một vị danh y xuất chúng thuộc môn phái của ngài Purgon, nhưng cậu có thể tìm thấy tôi đang lặng lẽ dùng bữa vào bất kỳ buổi tối nào từ bảy đến tám giờ tại một quán ăn mang tên Au Bon Plaisir trên phố Dean.

Chân thành của cậu,

J. Cronshaw.

Philip đến ngay trong ngày nhận được bức thư. Quán ăn chỉ gồm một gian phòng nhỏ, thuộc loại tồi tàn nhất, và Cronshaw dường như là vị khách duy nhất ở đó. Ông ngồi trong góc, tránh xa những luồng gió lùa, vẫn mặc chiếc áo khoác đại cán sờn cũ mà Philip chưa từng thấy ông tháo ra, trên đầu đội chiếc mũ quả dưa cũ kỹ.

“Tôi ăn ở đây vì có thể ở một mình,” ông nói. “Việc kinh doanh của họ chẳng ra gì; những kẻ duy nhất ghé qua chỉ là dăm ba ả giang hồ và một vài bồi bàn đang thất nghiệp; họ sắp dẹp tiệm rồi, và đồ ăn thì dở tệ. Nhưng sự lụi tàn trong tài vận của họ lại là lợi thế của tôi.”

Trước mặt Cronshaw là một ly rượu absinthe. Đã gần ba năm trắc trở kể từ lần gặp trước, và Philip không khỏi bàng hoàng trước sự tàn tạ ở diện mạo của ông. Trước kia ông khá mập mạp, nhưng giờ đây trông khô đét và vàng vọt; làn da ở cổ chùng xuống và nhăn nheo; quần áo rộng thòng thòng như thể đi mượn của ai khác; còn chiếc cổ áo rộng hơn ba bốn cỡ càng làm tăng thêm vẻ nhếch nhác của ông. Đôi tay ông run lập cập không ngừng. Philip chợt nhớ đến những nét chữ nguệch ngoạc trên trang giấy với những con chữ méo mó, vô định. Rõ ràng Cronshaw đang lâm trọng bệnh.

“Dạo này tôi ăn rất ít,” ông nói. “Buổi sáng tôi hay buồn nôn lắm. Tôi chỉ húp chút súp cho bữa tối, rồi sẽ ăn thêm mẩu phô mai.”

Ánh mắt Philip vô thức liếc về phía ly absinthe, và Cronshaw bắt gặp ánh nhìn ấy liền nở nụ cười hóm hỉnh, điệu cười từng dùng để bác bỏ những lời khuyên can của lẽ thông thường.

“Cậu đã chẩn đoán bệnh trạng của tôi rồi, và cậu nghĩ tôi uống absinthe là tệ lắm phải không.”

“Rõ ràng là ông bị xơ gan rồi,” Philip nói.

“Hiển nhiên là thế.”

Ông nhìn Philip với cái nhìn từng có uy lực khiến anh cảm thấy bản thân vô cùng nông cạn và hẹp hòi. Ánh mắt ấy như muốn chỉ ra rằng những điều anh đang suy nghĩ thật hiển nhiên đến đáng thương; và khi bạn đã đồng tình với điều hiển nhiên thì còn gì để nói nữa? Philip bèn chuyển chủ đề.

“Khi nào ông trở lại Paris?”

“Tôi không về Paris nữa. Tôi sắp chết rồi.”

Sự thản nhiên đến rợn ngợp khi ông thốt ra câu đó khiến Philip giật mình. Anh nghĩ đến hàng tá câu để nói, nhưng tất cả đều trở nên vô nghĩa. Anh thừa biết Cronshaw là một người đang cận kề cái chết.

“Vậy ông định định cư ở London sao?” anh hỏi một cách gượng gạo.

“London thì có nghĩa lý gì với tôi? Tôi chẳng khác nào cá mắc cạn. Tôi bước đi giữa những con phố đông đúc, người ta xô đẩy tôi, và tôi cảm giác như đang lang thang trong một thành phố chết. Tôi thấy mình không thể chết ở Paris. Tôi muốn được chết giữa những người đồng hương của mình. Tôi không rõ bản năng thầm kín nào đã kéo tôi quay về vào phút cuối đời.”

Philip biết về người phụ nữ mà Cronshaw từng sống cùng và hai đứa con nheo nhóc, nhưng Cronshaw chưa bao giờ nhắc đến họ trước mặt anh, và anh cũng ngượng ngùng không muốn khơi lại. Anh tự hỏi điều gì đã xảy ra với mẹ con họ.

“Sao ông lại cứ nói chuyện chết chóc thế nhỉ,” anh lên tiếng.

“Tôi mắc bệnh viêm phổi vào một mùa đông cách đây vài năm, và khi ấy người ta bảo tôi qua khỏi được là một phép màu. Xem ra cơ địa tôi rất dễ tái phát, và một trận nữa chắc chắn sẽ đoạt mạng tôi.”

“Ôi, thật nhảm nhí! Ông đâu đến nỗi tệ thế. Chỉ cần cẩn trọng giữ gìn là được. Sao ông không bỏ rượu đi?”

“Vì tôi không thích thế. Chẳng quan trọng con người ta làm gì, miễn là sẵn sàng gánh chịu hậu quả. Chà, tôi đã sẵn sàng đón nhận hậu quả rồi đấy. Cậu nói thì dễ lắm, bảo bỏ rượu ư, nhưng đó là thứ duy nhất còn lại của tôi lúc này. Cậu nghĩ cuộc đời tôi sẽ ra sao nếu thiếu nó? Cậu có hiểu niềm hạnh phúc mà tôi chắt chiu từ ly absinthe này lớn đến nhường nào không? Tôi khát khao nó; và khi nhấm nháp từng giọt, tôi cảm nhận linh hồn mình đang bơi lội trong niềm hạnh phúc khôn tả. Điều đó làm cậu ghê tởm phải không. Cự là một kẻ theo chủ nghĩa thanh giáo và thâm tâm cậu khinh bỉ những ham muốn khoái lạc xác thịt. Khoái lạc xác thịt là thứ mãnh liệt nhất và tinh tế nhất. Tôi là kẻ may mắn được ban cho các giác quan nhạy bén, và tôi đã nuông chiều chúng bằng tất cả tâm hồn mình. Giờ thì tôi phải trả giá, và tôi sẵn sàng trả.”

Philip lặng lẽ nhìn ông một hồi.

“Ông không sợ sao?”

Khoảnh khắc đó Cronshaw không đáp lời ngay. Dường như ông đang ngẫm nghĩ câu trả lời.

“Thỉnh thoảng, khi chỉ có một mình.” Ông nhìn Philip. “Cậu nghĩ đó là sự trừng phạt ư? Cậu lầm rồi. Tôi không sợ nỗi sợ của chính mình. Thật ngớ ngẩn khi nghe theo lý lẽ của đạo Thiên Chúa rằng con người ta phải luôn sống trong sự ám ảnh về cái chết. Cách duy nhất để sống là quên đi việc mình sắp chết. Cái chết chẳng có gì quan trọng. Nỗi sợ nó không bao giờ được phép chi phối dù chỉ một hành động nhỏ của người khôn ngoan. Tôi biết mình sẽ chết trong cơn giãy giụa vì thiếu dưỡng khí, và tôi biết mình sẽ sợ hãi tột cùng. Tôi biết bản thân sẽ không thể ngăn mình hối tiếc cay đắng về cuộc đời đã đẩy tôi đến bước đường cùng này; nhưng tôi chối bỏ sự hối tiếc đó. Giờ đây, dẫu yếu ớt, già nua, bệnh tật, nghèo túng, sắp chết, tôi vẫn nắm chặt linh hồn trong tay mình, và tôi chẳng hối tiếc điều gì cả.”

“Ông còn nhớ tấm thảm Ba Tư mà ông đã tặng tôi chứ?” Philip hỏi.

Cronshaw mụm mĩm nụ cười chậm rãi quen thuộc từ những ngày xưa cũ.

“Tôi từng nói với cậu rằng nó sẽ mang lại câu trả lời cho câu hỏi của cậu khi cậu hỏi ý nghĩa cuộc đời là gì. Nào, cậu đã tìm ra câu trả lời chưa?”

“Chưa,” Philip cười. “Ông không định nói cho tôi biết sao?”

“Không, không, tôi không thể làm thế. Câu trả lời sẽ hoàn toàn vô nghĩa trừ khi chính cậu tự mình khám phá ra nó.”