Khi họ trở về London, Philip bắt đầu công việc trực ở các khoa ngoại.

Anh hứng thú với nội khoa hơn là ngoại khoa, bởi vì nội khoa, một ngành khoa học mang tính thực nghiệm nhiều hơn, mở ra không gian rộng lớn hơn cho trí tưởng tượng. Công việc ở đây vất vả hơn một chút so với công việc tương đương bên khoa nội. Có một buổi giảng từ chín đến mười giờ, sau đó anh vào các phòng bệnh; ở đó, anh phải thay băng cho các vết thương, cắt chỉ, thay các lớp băng gạc: Philip có chút tự hào về sự khéo léo của mình trong việc băng bó, và anh thấy thích thú khi nài nỉ được một lời tán thưởng từ y tá. Vào một số buổi chiều trong tuần có các ca phẫu thuật; và anh đứng trong lòng chảo của phòng mổ, khoác chiếc áo blouse trắng, sẵn sàng đưa cho phẫu thuật viên bất cứ dụng cụ nào ông cần hoặc dùng miếng bọt biển thấm máu đi để ông có thể nhìn rõ việc mình đang làm. Khi một ca phẫu thuật hiếm gặp nào đó được thực hiện, phòng mổ sẽ chật kín người, nhưng thường thì có không quá nửa tá sinh viên có mặt, và khi ấy không khí có sự ấm cúng mà Philip rất thích thú. Vào thời điểm đó, thế giới nói chung dường như có niềm đam mê cuồng nhiệt với chứng viêm ruột thừa, và khá nhiều ca bệnh đã đến phòng mổ vì căn bệnh này: vị bác sĩ phẫu thuật mà Philip phụ trách băng bó có một cuộc đua tranh thân thiện với một đồng nghiệp xem ai có thể cắt bỏ ruột thừa trong thời gian ngắn nhất và với vết mổ nhỏ nhất.

Đúng hạn, Philip được phân công trực cấp cứu. Các sinh viên trực phiên nhau làm việc này; nó kéo dài ba ngày, trong thời gian đó họ ở lại bệnh viện và ăn các bữa ăn ở phòng sinh hoạt chung; họ có một phòng ở tầng trệt gần khoa cấp cứu, với một chiếc giường ban ngày có thể xếp gọn vào tủ tường. Sinh viên trực phải túc trực ngày đêm để xử lý bất kỳ ca cấp cứu nào bước vào. Bạn cứ phải di chuyển suốt thời gian đó, và không quá một hay hai giờ trôi qua trong đêm mà không có tiếng chuông reng ngay trên đầu làm bạn bậtmình chồm dậy theo bản năng. Đêm thứ Bảy dĩ nhiên là thời gian bận rộn nhất và giờ đóng cửa các quán rượu là giờ bận rộn nhất. Đàn ông thường được cảnh sát đưa vào trong tình trạng say khướt và khi ấy cần phải dùng ống bơm dạ dày; phụ nữ, bản thân cũng ngà ngà say, bước vào với một vết thương trên đầu hoặc cái mũi rướm máu do chồng họ gây ra: có người thề sẽ kiện cho ra ngõ, có người vì xấu hổ lại tuyên bố rằng đó chỉ là một tai nạn. Những gì sinh viên trực có thể tự xoay sở thì họ làm, nhưng nếu có việc gì quan trọng thì họ gọi bác sĩ nội trú: họ làm việc này một cách cẩn trọng, bởi vì bác sĩ nội trú chẳng lấy gì làm vui vẻ khi bị lôi tuột qua năm tầng lầu mà chẳng vì việc gì. Các ca bệnh trải dài từ một ngón tay đứt đến một cổ họng bị rạch. Những cậu bé được đưa đến với đôi bàn tay bị nghiền nát bởi máy móc, những người đàn ông bị xe taxi tông ngã, và những đứa trẻ gãy chân vì mải chơi: thỉnh thoảng những kẻ tự sát hụt lại được cảnh sát khiêng vào: Philip nhìn thấy một người đàn ông mặt mày phờ phạc, hoảng loạn với một vết rách lớn từ tai này sang tai kia, và hắn ở lại phòng bệnh trong nhiều tuần sau đó dưới sự canh gác của một viên cảnh sát, im lặng, tức giận vì mình vẫn còn sống, và lì lợm; hắn chẳng giấu giếm gì việc mình sẽ tìm cách tự kết liễu đời mình lần nữa ngay khi được thả. Các phòng bệnh chật ních, và bác sĩ nội trú phải đối mặt với tình thế tiến lưỡng nan khi bệnh nhân được cảnh sát đưa tới: nếu họ bị giải tới đồn cảnh sát và chết ở đó thì những lời đàm tiếu khó nghe sẽ xuất hiện trên báo chí; và đôi khi rất khó để phân biệt xem một người đang hấp hối hay chỉ say rượu. Philip không đi ngủ cho đến khi kiệt sức, để anh không phải bận tâm chuyện phải chổng vó dậy lần nữa sau một tiếng đồng hồ; và anh ngồi ở khoa cấp cứu, trong những khoảng trống giữa lúc làm việc, trò chuyện với nữ y tá trực đêm. Bà là một phụ nữ tóc điểm bạc mang diện mạo nam tính, người đã làm y tá trực đêm ở khoa cấp cứu trong suốt hai mươi năm. Bà thích công việc này vì bà được làm chủ chính mình và chẳng có mụ chị em nào làm phiền. Mọi cử động của bà đều chậm chạp, nhưng bà cực kỳ tháo vát và chưa từng thất bại trong một tình huống khẩn cấp nào. Các sinh viên trực, vốn thường thiếu kinh nghiệm hoặc hay sợ sệt, đều xem bà là chỗ dựa vững chắc như thành đồng. Bà đã chứng kiến hàng ngàn người trong số họ, và họ chẳng để lại chút ấn tượng nào đối với bà: bà luôn gọi họ là ông Brown; và khi họ phàn nàn và cho bà biết tên thật của mình, bà chỉ gật đầu rồi tiếp tục gọi họ là ông Brown. Philip cảm thấy thích thú khi ngồi với bà trong căn phòng trống trải, với hai chiếc ghế dài bọc lông ngựa và ngọn đèn gas đang bùng cháy, rồi lắng nghe bà kể chuyện. Bà từ lâu đã không còn nhìn nhận những con người bước vào đây như những sinh viên hay con người bình thường nữa; họ chỉ là những kẻ say xỉn, những cánh tay gãy, hay những cổ họng bị rạch. Bà coi sự đồi bại, khốn khổ và tàn nhẫn của thế giới này là một điều hiển nhiên; bà chẳng tìm thấy gì để ca ngợi hay trách móc trong hành động của con người: bà đón nhận tất cả. Bà có một khiếu hài hước có phần lạnh lùng, cay đắng.

“Tôi nhớ có một kẻ tự tử,” bà kể với Philip, “hắn đã nhảy xuống sông Thames. Họ vớt hắn lên và đưa hắn tới đây, thế mà mười ngày sau hắn lại mắc bệnh thương hàn vì nuốt phải nước sông Thames.”

“Hắn chết ạ?”

“Ừ, hắn đi đời nhà ma. Tôi chẳng tài nào đoán nổi đó có phải là tự tử hay không…. Lũ tự tử đúng là một đám kỳ cục. Tôi nhớ có một gã không tìm được việc làm và vợ hắn thì chết, thế là hắn đem cầm quần áo để mua một khẩu súng lục; nhưng hắn làm ăn vụng về thế nào lại chỉ bắn tung một con mắt của mình và rồi lại bình phục. Và thế rồi, ơn trời, với một con mắt trống rỗng và một phần khuôn mặt bị thổi bay, hắn lại đi đến kết luận rằng thế giới này suy cho cùng cũng không đến nỗi tệ, và hắn sống hạnh phúc suốt quãng đời còn lại. Có một điều tôi luôn nhận thấy là, người ta chẳng bao giờ tự tử vì tình yêu như anh vẫn tưởng, đó chỉ là sự tưởng tượng của mấy nhà văn; họ tự tử vì không có tiền. Không hiểu sao lại thế nhỉ.”

“Chắc là tiền quan trọng hơn tình yêu,” Philip gợi ý.

Dù sao đi nữa, tiền bạc vào lúc đó cũng đang chiếm phần lớn tâm trí Philip. Anh đã nhận ra sự thật phũ phàng ẩn sau câu nói viển vông mà chính anh từng lặp đi lặp lại, rằng hai người sống cũng tốn kém ít như một người, và những khoản chi tiêu bắt đầu khiến anh lo lắng. Mildred không phải là người giỏi quản lý gia đình, và chi phí sinh sống của họ cũng tốn kém chẳng khác gì khi họ ăn hàng quán; đứa trẻ cần quần áo, còn Mildred cần giày, ô, và những món đồ nhỏ nhặt khác mà cô không thể thiếu được. Khi họ từ Brighton trở về, cô từng tuyên bố ý định tìm một công việc, nhưng cô chẳng có hành động cụ thể nào, rồi chẳng mấy chốc một trận cảm lạnh nặng đã khiến cô phải nằm liệt giường suốt hai tuần liền. Khi đã khỏe lại, cô đáp lại một hai mẩu quảng cáo tìm việc, nhưng chẳng đi đến đâu cả: hoặc là cô đến quá muộn và vị trí trống đã có người nhận, hoặc công việc vượt quá sức mà cô cảm thấy mình có thể cáng đáng. Có lần cô nhận được lời mời làm việc, nhưng tiền công chỉ có mười bốn shilling một tuần, và cô nghĩ giá trị của mình phải cao hơn thế.

“Chẳng ích gì khi để người ta coi thường mình,” cô nhận xét. “Người ta sẽ chẳng tôn trọng anh nếu anh tự hạ giá mình quá rẻ.”

“Anh không nghĩ mười bốn shilling là quá tệ đâu,” Philip đáp lại một cách khô khan.

Anh không sao kìm được ý nghĩ rằng số tiền đó sẽ hữu ích biết bao cho các khoản chi tiêu trong gia đình, thế nhưng Mildred lại bắt đầu bóng gió rằng cô không nhận được việc là vì cô không có nổi một bộ tử tế để đi phỏng vấn các nhà tuyển dụng. Anh mua cho cô chiếc váy đó, và cô thử thêm một hai lần nữa, nhưng Philip đi đến kết luận rằng họ chẳng mặn mà gì với việc làm lụng cả. Cô không muốn đi làm. Cách duy nhất anh biết để kiếm tiền là chơi trên Sàn Giao dịch Chứng khoán, và anh rất nóng lòng muốn lặp lại ván bài may mắn mùa hè năm ấy; nhưng chiến tranh đã nổ ra với Transvaal và chẳng có hoạt động buôn bán nào ở Nam Phi cả. Macalister bảo anh rằng Redvers Buller sẽ tiến vào Pretoria trong vòng một tháng và khi ấy mọi thứ sẽ bùng nổ. Việc duy nhất có thể làm là kiên nhẫn chờ đợi. Thứ họ cần là một thất bại của Anh để kéo tụt mọi thứ xuống một chút, và khi đó việc mua vào mới có thể đáng giá. Philip bắt đầu miệt mài đọc mục ‘chuyện phiếm thành phố’ trên tờ báo ưa thích của mình. Anh lo âu và dễ cáu gắt. Đã có một vài lần anh nói năng cộc cằn với Mildred, và vì cô chẳng phải là người khéo léo hay kiên nhẫn gì nên cô đã đáp trả lại bằng sự bực bội, thế là họ cãi nhau. Philip luôn bày tỏ sự hối hận vì những gì mình đã thốt ra, nhưng Mildred không phải là người dễ thà thứ, và cô sẽ hờn dỗi đến vài ngày. Cô làm anh phát điên lên bằng đủ mọi cách; qua cách cô ăn uống, và qua sự bừa bộn khiến cô cứ vứt bừa các món quần áo khắp phòng khách: Philip thì đang vô cùng phấn khích vì cuộc chiến và ngấu nghiến đọc báo cả sáng lẫn chiều, nhưng cô chẳng mảy may quan tâm đến bất cứ chuyện gì xảy ra. Cô đã làm quen với hai hoặc ba người sống cùng dãy phố, và một trong số họ đã hỏi xem cô có muốn mục sư đến thăm nhà hay không. Cô đeo nhẫn cưới và tự gọi mình là bà Carey. Trên tường phòng Philip treo hai hoặc ba bức tranh vẽ mà anh từng thực hiện ở Paris, tranh khỏa thân, hai bức vẽ phụ nữ và một bức vẽ Miguel Ajuria, đứng rất vững chãi trên đôi chân, với hai nắm đấm siết chặt. Philip giữ chúng lại vì đó là những tác phẩm đẹp nhất anh từng làm, và chúng gợi cho anh nhớ về những ngày tháng hạnh phúc. Mildred từ lâu đã nhìn chúng với vẻ bất mãn.

“Em ước gì anh gỡ mấy bức tranh đó xuống, Philip,” cuối cùng cô nói với anh. “Bà Foreman ở số nhà mười ba chiều hôm qua ghé qua, và em chẳng biết phải giấu mặt đi đâu. Em thấy bà ấy cứ trân trân nhìn chúng.”

“Chúng thì sao chứ?”

“Chúng thật khiếm nhã. Kinh tởm, em phải gọi là thế đấy, khi lại đi trưng bày những bức tranh vẽ người khỏa thân trong nhà. Và điều đó cũng chẳng hay ho gì đối với con bé đâu. Nó bắt đầu biết để ý mọi thứ rồi đấy.”

“Sao em lại có thể tầm thường đến thế cơ chứ?”

“Tầm thường á? Em gọi đó là sự đoan trang. Trước giờ em chưa từng nói gì, nhưng anh có nghĩ là em thích thú gì khi phải ngắm nhìn những kẻ khỏa thân đó suốt cả ngày không.”

“Em chẳng có chút khiếu hài hước nào sao, Mildred?” anh hỏi với giọng lạnh lùng.

“Em chẳng biết khiếu hài hước thì liên quan gì đến chuyện này. Em đang định tự tay gỡ chúng xuống đây. Nếu anh muốn biết em nghĩ gì về chúng, thì em thấy chúng thật kinh tởm.”

“Anh không muốn biết em nghĩ gì về chúng đâu, và anh cấm em chạm vào chúng.”

Khi Mildred giận anh, cô trút giận lên đứa con gái nhỏ. Cô bé quý Philip cũng như anh quý con bé, và niềm vui lớn của nó mỗi sáng là bò vào phòng anh (lúc này nó sắp tròn hai tuổi và đã đi khá vững), rồi được bế lên giường anh. Khi Mildred ngăn cấm điều này, tội nghiệp đứa trẻ lại khóc nức nở. Trước những lời quở trách của Philip, cô đáp lại:

“Tôi không muốn nó nhiễm những thói hư tật xấu.”

Và nếu lúc đó anh nói thêm điều gì, cô lại bảo:

“Chuyện tôi làm gì với con tôi chẳng dính dáng gì đến anh cả. Nghe anh nói cứ làm như anh là bố nó ấy. Tôi mới là mẹ nó, và tôi phải biết điều gì là tốt cho nó chứ, phải không nào?”

Philip cảm thấy phát điên vì sự ngớ ngẩn của Mildred; nhưng giờ đây anh đã trở nên thờ ơ với cô đến mức chỉ thỉnh thoảng cô mới làm anh nổi giận. Anh dần quen với sự hiện diện của cô quanh mình. Giáng sinh đến, mang theo kỳ nghỉ dài mấy ngày cho Philip. Anh mang về một ít cành ô rô để trang trí căn hộ, và vào ngày Giáng sinh, anh tặng những món quà nhỏ cho Mildred và đứa bé. Cả nhà chỉ có hai người lớn nên họ không thể làm một con gà tây được, nhưng Mildred đã quay một con gà mái và luộc một chiếc bánh pudding Giáng sinh mua ở cửa hàng tạp hóa gần nhà. Họ tự thưởng cho mình một chai rượu vang. Sau bữa tối, Philip ngồi trên chiếc ghế bành cạnh lò sưởi, hút tẩu thuốc; và thứ rượu vang chưa quen thuộc đã khiến anh quên đi trong chốc lát nỗi lo toan về tiền bạc vẫn luôn hiện hữu bên anh. Anh cảm thấy hạnh phúc và thoải mái. Chẳng mấy chốc Mildred bước vào báo cho anh hay rằng đứa bé muốn anh thơm nó một cái trước khi đi ngủ, và với một nụ cười, anh bước vào phòng ngủ của Mildred. Sau đó, bảo con bé đi ngủ, anh vặn nhỏ ngọn đèn gas và để ngỏ cửa phòng đề phòng nó khóc thét lên, rồi quay trở lại phòng khách.

“Em định ngồi đâu?” anh hỏi Mildred.

“Anh cứ ngồi ghế của anh đi. Em ngồi xuống sàn nhà.”

Khi anh ngồi xuống, cô liền ổn định chỗ ngồi trước lò sưởi và tựa đầu vào đầu gối anh. Anh không sao kìm được ký ức về việc họ từng ngồi bên nhau như thế này trong căn phòng của cô ở phố Vauxhall Bridge Road, nhưng vị trí lúc đó đã đảo ngược; khi ấy chính là người đã ngồi dưới sàn và tựa đầu vào đầu gối cô. Ngày đó anh yêu cô tha thiết biết bao! Còn bây giờ, anh dành cho cô một sự dịu dàng mà từ lâu anh không hề cảm nhận được. Anh dường như vẫn cảm thấy đôi tay mềm mại bé xíu của con bé đang quàng quanh cổ mình.

“Em thấy thoải mái không?” anh hỏi.

Cô ngước nhìn anh, mỉm cười nhẹ rồi gật đầu. Họ thẫn thờ ngắm nhìn đống lửa trong lò, chẳng nói với nhau câu nào. Cuối cùng cô quay người lại và nhìn anh chăm chú với vẻ tò mò.

“Anh có biết là từ lúc đến đây anh chưa hề hôn em lấy một cái không?” cô đột ngột lên tiếng.

“Em muốn anh hôn à?” anh mỉm cười.

“Chắc là anh không còn yêu thương em theo cách đó nữa phải không?”

“Anh rất quý mến em.”

“Anh quý con bé nhiều hơn.”

Anh không đáp, và cô áp má vào bàn tay anh.

“Anh không còn giận em nữa chứ?” chốc sau cô hỏi với đôi mắt cụp xuống.

“Sao anh lại phải giận chứ?”

“Chưa bao giờ em quan tâm đến anh như lúc này. Chỉ từ khi trải qua lửa đỏ tôi luyện em mới học được cách yêu anh.” Nghe cô sử dụng kiểu ngôn từ thường đọc thấy trong mấy cuốn tiểu thuyết xu xu chi xu mà cô ngấu nghiến đọc, Philip cảm thấy lạnh toát cả người. Rồi anh tự hỏi liệu những điều cô nói có chút ý nghĩa nào với bản thân cô không: có lẽ cô chẳng biết cách nào khác để diễn tả cảm xúc thật của mình ngoài thứ ngôn ngữ cứng nhắc của tờ The Family Herald.

“Cứ thấy kỳ cục thế nào ấy khi chúng ta cứ sống với nhau thế này.”

Anh giữ im lặng khá lâu, và sự tĩnh lặng lại bao trùm lấy họ; nhưng cuối cùng anh cũng cất lời và dường như chẳng bận tâm đến khoảng trống vừa qua.

“Em đừng giận anh nhé. Người ta không thể ngăn được những chuyện thế này xảy ra. Anh nhớ mình từng nghĩ em thật độc ác và nhẫn tâm vì em đã làm thế này, thế nọ, thế kia; nhưng anh thật ngốc nghếch làm sao. Em đã không yêu anh, và thật vô lý khi trách cứ em vì điều đó. Anh từng nghĩ mình có thể khiến em yêu anh, nhưng giờ thì anh biết điều đó là bất khả thi. Anh không biết thứ gì khiến ai đó yêu mình, nhưng dù đó là gì đi nữa, nó chính là điều duy nhất có lòng quyết định, và nếu nó không tồn tại thì em chẳng thể tạo ra nó bằng sự tử tế, bằng sự hào phóng, hay bất cứ thứ gì đại loại thế.”

“Em cứ nghĩ rằng nếu anh thực sự yêu em thì anh vẫn sẽ mãi yêu em chứ.”

“Anh cũng từng nghĩ vậy. Anh nhớ hồi đó anh cứ nghĩ tình yêu ấy sẽ kéo dài mãi mãi, anh cảm thấy thà chết đi còn hơn là phải sống thiếu em, và anh từng khao khát đến cái thời điểm em phai tàn và nhăn nheo để chẳng ai còn màng đến em nữa và khi đó em sẽ thuộc trọn về một mình anh.”

Cô không đáp, rồi chốc sau đứng dậy nói rằng mình đi ngủ đây. Cô nở một nụ cười thẹn thùng nhỏ bé.

“Hôm nay là ngày Giáng sinh mà Philip, anh không hôn em một cái chúc ngủ ngon sao?”

Anh bật cười, hơi đỏ mặt và đặt lên môi cô một nụ hôn. Cô bước về phòng ngủ còn anh bắt đầu đọc sách.