Cuối cùng thì ngày Thứ Hai cũng đến, và Philip tưởng chừng như quãng cực hình kéo dài của mình đã chấm dứt. Nhìn qua lịch các chuyến tàu, cậu thấy chuyến muộn nhất mà Griffiths có thể đi để về nhà tối hôm đó sẽ rời Oxford ngay sau một giờ, và cậu đoán Mildred sẽ đón một chuyến khởi hành muộn hơn vài phút để về London. Cậu rất muốn ra ga đón cô, nhưng lại nghĩ chắc Mildred muốn được yên tĩnh trong một ngày; có lẽ cô sẽ nhắn cho cậu vài dòng vào buổi tối để báo là đã về, còn nếu không thì sáng hôm sau cậu sẽ ghé qua phòng trọ của cô: tinh thần cậu lúc này đã hoàn toàn suy sụp. Cậu căm hận Griffiths cay đắng, nhưng với Mildred, dẫu cho mọi chuyện đã xảy ra, trong lòng cậu chỉ còn lại một khao khát đến xé lòng. Giờ đây cậu thấy mừng vì Hayward không có ở London vào chiều Thứ Bảy, lúc mà trong cơn cuồng loạn, cậu đã đi tìm kiếm sự an ủi từ con người: cậu chắc chắn sẽ không kìm được mà kể hết mọi chuyện, và Hayward hẳn sẽ kinh ngạc trước sự yếu đuối của cậu. Cậu ấy sẽ khinh bỉ cậu, và có lẽ sẽ bàng hoàng hoặc ghê tởm khi thấy cậu có thể nghĩ đến viễn cảnh biến Mildred thành nhân tình của mình sau khi cô đã hiến dâng thân xác cho kẻ khác. Cậu quan tâm làm gì chuyện nó bàng hoàng hay ghê tởm chứ? Cậu sẵn sàng chấp nhận mọi sự thỏa hiệp, sẵn sàng chịu đựng cả những sự nhục nhã đớn đau hơn nữa, miễn là có được khao khát của mình.
Đến chập tối, đôi chân vô thức đưa cậu đến ngôi nhà nơi cô sinh ngụ, và cậu ngước nhìn lên cửa sổ phòng cô. Căn phòng tối thui. Cậu không dám bước vào hỏi xem cô đã về chưa. Cậu đặt niềm tin vào lời hứa của cô. Thế nhưng sáng hôm đó chẳng có lá thư nào từ cô cả, và khi cậu ghé qua vào khoảng trưa, người chủ nhà cho biết cô vẫn chưa về. Cậu không thể tài nào hiểu nổi. Cậu thừa biết Griffiths buộc phải về nhà từ hôm trước, vì anh ta làm phù rể trong một đám cưới, trong khi Mildred lại chẳng có một xu dính túi. Cậu nhẩm tính trong đầu mọi khả năng có thể đã xảy ra. Buổi chiều cậu lại đến và để lại một mẩu giấy, mời cô tối hôm đó đi ăn tối cùng mình, ra điều bình thản như thể hai tuần vừa qua chẳng có chuyện gì xảy ra vậy. Cậu ghi rõ địa điểm và thời gian hẹn gặp, rồi dẫu cho hy vọng chỉ là mong manh, cậu vẫn đến chỗ hẹn: dẫu chờ đợi suốt một tiếng đồng hồ nhưng cô chẳng hề xuất hiện. Sáng Thứ Tư, cậu cảm thấy ngượng ngùng không dám đến tận nhà nữa nên bèn sai một cậu bé đưa thư mang theo bức thư kèm lời dặn phải mang bằng được hồi âm về; thế nhưng chỉ một tiếng sau, cậu bé đã quay lại với bức thư của Philip vẫn còn nguyên phong ấn cùng câu trả lời rằng bà chủ chưa về từ vùng quê. Philip phát điên lên. Sự lừa dối cuối cùng này vượt quá sức chịu đựng của cậu. Cậu lặp đi lặp lại trong đầu rằng cậu căm ghét Mildred, và trút mọi mối hận cho nỗi thất vọng mới này lên đầu Griffiths, cậu căm ghét anh ta đến mức thấu hiểu được cái cảm giác thỏa mãn của tội ác giết người: cậu lang thang đi lại và tưởng tượng sẽ thật sướng làm sao nếu chạm trán hắn vào một đêm tối trời rồi đâm một nhát dao vào cổ họng, ngay chỗ động mạch cảnh, rồi mặc cho hắn chết gục trên đường phố như một con chó. Philip mất hết lý trí vì đau khổ và thị nộ. Cậu vốn chẳng thích whisky chút nào, nhưng cậu vẫn uống để làm mình tê liệt. Cậu cứ thế chìm vào giấc ngủ trong cơn say suốt đêm Thứ Ba và đêm Thứ Tư.
Sáng Thứ Năm, cậu thức dậy rất muộn, lê tấm thân mệt mỏi với đôi mắt nhừ nhoẹt và làn da xanh xao ra phòng khách để xem có thư từ gì không. Một cảm giác kỳ lạ nhói lên trong tim khi cậu nhận ra nét chữ của Griffiths.
Anh bạn thân mến,
Tôi hầu như chẳng biết phải viết cho anh thế nào, nhưng tôi cảm thấy mình buộc phải viết. Tôi hy vọng anh không quá giận tôi. Tôi biết mình không nên bỏ đi cùng Milly, nhưng thực sự tôi không sao cưỡng lại được. Cô ấy đã cuốn phăng tôi đi và tôi sẵn sàng làm mọi thứ để có được cô ấy. Khi cô ấy bảo rằng anh đã đề nghị cho chúng tôi tiền để đi, tôi hoàn toàn không thể cưỡng lại nổi. Và giờ khi mọi chuyện đã qua, tôi cảm thấy vô cùng hổ thẹn với bản thân và ước gì mình đã không cư xử ngốc nghếch như vậy. Tôi mong anh hãy viết thư bảo rằng anh không giận tôi, và tôi muốn anh cho phép tôi đến gặp anh. Tôi đã rất tổn thương khi anh bảo với Milly rằng anh không muốn gặp tôi. Hãy viết cho tôi vài dòng nhé, anh bạn tốt, và bảo rằng anh tha thứ cho tôi. Điều đó sẽ làm nhẹ bớt lương tâm tôi. Tôi cứ nghĩ anh sẽ không bận tâm đâu, bằng chứng là anh đã đề nghị cho tiền mà. Nhưng tôi biết mình không nên nhận số tiền ấy. Tôi đã về nhà vào hôm Thứ Hai và Milly muốn ở lại Oxford vài ngày một mình. Cô ấy sẽ quay lại London vào vào thứ Tư, thế nên khi anh nhận được bức thư này thì chắc anh đã gặp cô ấy và tôi hy vọng mọi chuyện sẽ ổn thỏa. Hãy viết thư bảo rằng anh tha thứ cho tôi nhé. Xin hãy viết ngay lập tức.
Thân ái,
Harry.
Philip xé nát bức thư trong cơn thị nộ. Cậu chẳng có ý định trả lời. Cậu khinh bỉ Griffiths vì những lời cầu xin tha thứ đó, cậu chẳng chút kiên nhẫn nổi với cái sự cắn rứt lương tâm của hắn: người ta có thể làm một chuyện hèn hạ nếu họ chọn thế, nhưng việc hối hận về sau mới chính là điều đáng khinh bỉ. Cậu thấy bức thư thật hèn nhát và đạo đức giả. Cậu ghê tởm cái vẻ sướt mướt của nó.
“Sẽ dễ dàng biết bao nếu mày có thể làm một chuyện đê tiện,” cậu lẩm bẩm với chính mình, “rồi sau đó thốt lên rằng mày rất tiếc, và thế là mọi chuyện lại xuôi chèo mát mái.”
Cậu cầu mong bằng tất cả tấm lòng rằng một ngày nào đó mình sẽ có cơ hội chơi cho Griffiths một vố đau đớn.
Nhưng dù sao đi nữa, cậu cũng biết chắc rằng Mildred đã có mặt ở thành phố. Cậu vội vã thay quần áo, chẳng buồn cạo râu, uống một ngụm trà rồi bắt xe đến phòng trọ của cô. Chiếc xe ngựa trông có vẻ ì ạch lê lết. Cậu vô cùng nôn nóng muốn gặp cô, và một cách vô thức, cậu thầm cầu nguyện với vị Chúa mà cậu vốn chẳng tin tưởng để ngài khiến cô đón tiếp cậu niềm nở. Cậu chỉ muốn được lãng quên tất cả. Với trái tim đập loạn nhịp, cậu bấm chuông. Cậu quên hết mọi đau đớn trong nỗi khao khát cháy bỏng muốn một lần nữa ôm ghì lấy cô trong vòng tay.
“Cô Miller có ở nhà không?” cậu hớn hở hỏi.
“Cô ấy đi rồi,” người hầu gái đáp.
Cậu ngẩn người nhìn cô ta.
“Cô ấy đến khoảng một tiếng trước và đã dọn đồ đi rồi.”
Khoảnh khắc đó, cậu không biết phải thốt lên điều gì.
“Chị có đưa thư của tôi cho cô ấy không? Cô ấy có nói đi đâu không?”
Rồi cậu hiểu ra rằng Mildred lại lừa dối mình thêm lần nữa. Cô không hề quay lại với cậu. Cậu ráng gượng lại chút thể diện.
“Ồ, vậy chắc tôi sẽ nhận được tin từ cô ấy thôi. Có lẽ cô ấy đã gửi thư đến một địa chỉ khác.”
Cậu quay người bước đi, cõi lòng tuyệt vọng trở về phòng trọ. Lẽ ra cậu phải biết thừa cô sẽ làm thế này; cô chưa từng quan tâm đến cậu, cô đã biến cậu thành một trò hề ngay từ phút ban đầu; cô chẳng có lấy một chút xót thương, chẳng có chút tử tế, chẳng có chút lòng trắc ẩn nào. Con đường duy nhất là phải chấp nhận thực tế phũ phàng này. Nỗi đau cậu đang oằn mình gánh chịu thật khủng khiếp, thà chết đi còn hơn phải chịu đựng nó; và trong đầu cậu loé lên suy nghĩ rằng tốt hơn hết là chấm dứt tất cả: cậu có thể gieo mình xuống dòng sông hoặc đặt cổ lên đường ray xe lửa; nhưng ý nghĩ đó vừa mới thành hình trong đầu thì cậu đã lập tức nổi loạn chống lại nó. Lý trí mách bảo cậu rằng rồi thời gian sẽ xoa dịu nỗi buồn này; nếu cố gắng hết sức, cậu có thể quên được cô ta; và thật là lố bịch nếu tự sát vì một ả đàn bà lẳng lơ tầm thường. Cậu chỉ có một cuộc đời duy nhất, thật điên rồ khi vứt bỏ nó. Cậu CẢM THẤY rằng mình sẽ không bao giờ vượt qua được cơn say tình này, nhưng cậu BIẾT rằng suy cho cùng thì mọi chuyện cũng chỉ là vấn đề thời gian.
Cậu không muốn ở lại London nữa. Nơi đây chốn chốn đều gợi nhắc cậu về nỗi bất hạnh của mình. Cậu gửi điện tín cho ông chú báo rằng mình sắp về Blackstable, rồi vội vã thu xếp hành lý, bắt chuyến tàu sớm nhất có thể. Cậu muốn rời xa cái căn phòng trọ tầm thường nơi cậu đã phải chịu đựng biết bao cay đắng. Cậu muốn được hít thở bầu không khí trong lành. Cậu cảm thấy ghê tởm chính mình. Cậu có cảm giác như mình hơi điên rồi vậy.
Từ khi trưởng thành, Philip luôn được bố trí ở căn phòng khách đẹp nhất tại nhà xứ. Đó là một căn phòng góc và ngay trước một khung cửa sổ có một thân cây cổ thụ che khuất tầm nhìn, nhưng từ khung cửa sổ bên kia, phóng tầm mắt qua khu vườn và thửa đất của nhà xứ, bạn có thể nhìn thấy những đồng cỏ rộng thênh thang. Philip nhớ rõ lớp giấy dán tường ấy từ thủa bé xíu. Trên tường treo những bức tranh màu nước cổ kính mang phong cách thời kỳ đầu Victoria, là tác phẩm của một người bạn thời niên thiếu của vị Mục sư. Chúng mang một vẻ đẹp phai tàn theo năm tháng. Chiếc bàn trang điểm được bao quanh bởi lớp vải muslin cứng nhắc. Có một chiếc tủ đứng cổ để đựng quần áo. Philip thở dài một tiếng thỏa mãn; trước giờ cậu chưa từng nhận ra tất cả những món đồ đó lại có ý nghĩa với mình đến thế. Ở nhà xứ, cuộc sống cứ thế trôi đi như bao năm vẫn vậy. Chẳng có món đồ nội thất nào bị dịch chuyển khỏi vị trí cũ; Mục sư vẫn ăn những món ăn ấy, nói những lời nói ấy, đi dạo con đường cũ mỗi ngày; ông có béo lên một chút, trầm tính hơn một chút, và bảo thủ hơn một chút. Ông đã quen với cuộc sống không có vợ bên cạnh và chẳng mấy khi cảm thấy nhớ bà. Ông vẫn hay cãi vã linh tinh với Josiah Graves. Philip đến thăm viên hội đồng giáo xứ. Ông ấy gầy đi một chút, bạc phơ hơn một chút, khắc khổ hơn một chút; ông vẫn chuyên quyền và vẫn phản đối việc để nến trên bàn thờ. Các cửa hàng vẫn giữ nguyên nét cổ kính dễ chịu; và Philip đứng lặng trước cửa hiệu chuyên bán dụng cụ cho thủy thủ, nào là bốt đi biển, vải bạt và ngư cụ, rồi chợt nhớ lại rằng hồi nhỏ cậu từng cảm thấy nơi đây rưng rưng nỗi niềm của biển cả và sự kỳ diệu đầy phiêu lưu của những chân trời chưa biết tới.
Cậu không tài nào ngăn được trái tim mình đập loạn nhịp mỗi khi nghe tiếng gõ cửa hai tiếng của người đưa thư, lỡ đâu có bức thư nào của Mildred được người chủ nhà trọ ở London chuyển tới; nhưng cậu thừa biết sẽ chẳng có lá thư nào cả. Giờ đây, khi đã có thể tĩnh tâm suy nghĩ thấu đáo, cậu hiểu rằng việc cố gắng ép Mildred phải yêu mình thực chất là một điều bất thành. Cậu chẳng tài nào hiểu nổi thứ gì đã truyền từ đàn ông sang đàn bà, từ đàn bà sang đàn ông, rồi biến một trong số họ thành nô lệ: gọi nó là bản năng tình dục thì thật tiện lợi; nhưng nếu nó chẳng qua chỉ có thế, thì cậu không hiểu tại sao nó lại tạo ra một sức hút mãnh liệt đến vậy đối với một người cụ thể nào đó chứ không phải ai khác. Nó hoàn toàn không thể cưỡng lại: lý trí chẳng thể nào đấu lại nó; tình bạn, lòng biết ơn, hay lợi ích cá nhân đều chẳng có chút sức mạnh nào sánh được với nó. Chính vì cậu không có sức hút về mặt xác thịt đối với Mildred, nên mọi việc cậu làm đều chẳng mang lại chút tác động nào lên cô. Ý nghĩ đó khiến cậu ghê tởm; nó biến bản chất con người trở nên thú tính; và cậu chợt cảm thấy cõi lòng nhân thế vốn đầy rẫy những góc tối khuất tất. Vì Mildred dửng dưng với mình, cậu từng tưởng cô là kẻ vô tính; vẻ ngoài thiếu máu cùng đôi môi mỏng, thân hình với phần hông lép kẹp và lồng ngực phẳng lì, cùng dáng vẻ uể oải của cô càng củng cố thêm suy đoán đó của cậu; thế nhưng cô lại có khả năng bùng lên những cơn đam mê bất chợt khiến cô sẵn sàng đánh đổi mọi thứ để thỏa mãn chúng. Cậu chưa từng hiểu nổi mối tình của cô với Emil Miller: chuyện đó trông thật khác lạ so với con người cô, và cô chưa bao giờ giải thích được; nhưng giờ đây khi đã chứng kiến cô ở bên Griffiths, cậu hiểu rằng đúng là chuyện y hệt đã xảy ra vào lúc đó: cô đã bị cuốn phăng đi bởi một khao khát không thể kìm nén. Cậu cố ngẫm nghĩ xem hai gã đàn ông đó có điểm gì mà lại hấp dẫn cô một cách kỳ lạ đến thế. Cả hai đều có cái vẻ ti tiện thô tục đánh đúng vào khiếu hài hước đơn giản của cô, cùng một bản tính cục cằn nào đó; nhưng thứ có lẽ đã thu hút cô chính là thứ tính dục sỗ sàng – đặc điểm nổi bật nhất ở họ. Cô mang sự tinh tế đài các luôn rùng mình trước những sự thật trần trụi của cuộc đời, cô coi các chức năng sinh lý của cơ thể là thứ không kín đáo, cô dùng đủ loại uyển ngữ để gọi những vật dụng thông thường, cô luôn chọn những từ ngữ hoa mỹ vì cho rằng nó lịch sự hơn từ bình thường: sự thô bạo của những gã đàn ông ấy tựa như một nhát roi quất lên đôi vai gầy trắng ngần của cô, và cô run rẩy trong cơn đau đớn đầy dục vọng.
Có một điều Philip đã hạ quyết tâm. Cậu sẽ không quay lại căn phòng trọ nơi cậu từng chịu đựng đau khổ nữa. Cậu viết thư cho bà chủ nhà để báo trả phòng. Cậu muốn xung quanh mình là những món đồ quen thuộc của riêng cậu. Cậu quyết định thuê một căn hộ trống không có đồ đạc: sẽ vừa dễ chịu lại vừa rẻ hơn; và đây là một vấn đề vô cùng cấp bách, bởi vì trong suốt một năm rưỡi qua, cậu đã tiêu tốn gần bảy trăm bảng Anh. Giờ đây cậu phải bù đắp lại bằng lối sống tằn tiện nhất có thể. Thỉnh thoảng, nghĩ về tương lai lại khiến cậu hoảng sợ; cậu thật ngốc nghếch khi ném từng ấy tiền vào Mildred; nhưng cậu biết rằng nếu mọi chuyện lặp lại thì cậu vẫn sẽ hành xử y như cũ. Thỉnh thoảng cậu thấy buồn cười khi nghĩ rằng bạn bè, chỉ vì cậu có gương mặt chẳng bộc lộ cảm xúc rõ rệt cùng dáng đi chậm rãi, lại coi cậu là kẻ có ý chí kiên định, điềm tĩnh và lạnh lùng. Họ cho rằng cậu là người lý trí và ca ngợi óc thực tế của cậu; thế nhưng cậu biết rõ vẻ mặt bình thản của mình chẳng qua chỉ là một chiếc mặt nạ được mang vào một cách vô thức, đóng vai trò như lớp ngụy trang bảo vệ của loài bướm; còn bản thân cậu thì lại kinh ngạc trước sự yếu đuối trong ý chí của mình. Cậu thấy mình bị cuốn theo mọi xúc cảm dạt dào, tựa như chiếc lá trước gió, và khi cơn bão đam mê quật lấy, cậu hoàn toàn bất lực. Cậu chẳng hề có sự tự chủ nào cả. Cậu chỉ có vẻ như sở hữu nó đơn thuần vì cậu dửng dưng với nhiều thứ vốn có thể làm lay động người khác.
Cậu dùng cái nhìn đầy châm biếm để ngẫm nghĩ về triết lý sống mà tự mình đã đúc kết, bởi vì nó chẳng giúp ích được mấy cho cậu trong cơn sóng gió vừa qua; và cậu tự hỏi liệu tư duy có thực sự giúp ích được gì cho con người trong những thời điểm khủng hoảng của cuộc đời hay không: với cậu, dường như con người ta bị chi phối bởi một thế lực xa lạ nào đó nhưng lại nằm sâu thẳm trong chính bản thân mình, thứ sức mạnh thúc đẩy cậu tiến bước hệt như cơn cuồng phong ở Địa Ngục từng cuốn lấy Paolo và Francesca không dứt. Cậu nghĩ về những gì mình dự định làm và rồi khi thời điểm hành động đến, cậu lại hoàn toàn bất lực trước gọng kìm của bản năng, của cảm xúc, của những thứ mà cậu chẳng thể tên gọi. Cậu hành động như một cỗ máy bị vận hành bởi hai thứ lực lượng: hoàn cảnh sống và nhân cách; lý trí lúc này chỉ là một kẻ đứng ngoài quan sát, ghi nhận các sự kiện nhưng hoàn toàn bất lực không thể can thiệp: nó giống như những vị thần phái Epicurus, những kẻ ngắm nhìn hành vi của loài người từ chốn tầng mây cao vời vợi mà chẳng có chút quyền năng nào để thay đổi dù chỉ là một hạt cát nhỏ nhất trong những gì đã xảy ra.
