Mục sư ở Blackstable nhất quyết không chịu chấp thuận kế hoạch mà Philip trình bày. Ông vốn ôm khư khư quan điểm rằng một khi đã bắt đầu việc gì thì phải đeo đuổi đến cùng. Giống như mọi kẻ thiếu quyết đoán khác, ông bám lấy thái độ không bao giờ thay đổi ý định như thể đó là một chuẩn mực tối cao.
– Chính con đã tự nguyện chọn làm kế toán cơ mà, – ông nói.
– Con chọn ngành đó đơn giản vì đó là cơ hội duy nhất để con có thể lên thành phố. Con căm ghét London, căm ghét công việc ấy, và không gì có thể ép con quay lại đó nữa đâu.
Vợ chồng mục sư Carey thực sự bàng hoàng trước ý định trở thành họa sĩ của Philip. Họ bảo rằng con không được quên cha mẹ mình đều là người dòng dõi thượng lưu, còn hội họa chẳng phải là một nghề nghiệp nghiêm túc gì cho cam; đó là lối sống phóng túng, tai tiếng và vô luồng. Đã thế lại còn định sang Paris nữa chứ!
– Chừng nào ta còn có tiếng nói trong chuyện này, ta tuyệt đối không cho phép con sống ở Paris, – vị mục sư cương quyết tuyên bố.
Đó là một vũng bùn tội lỗi. Những ả lẳng lơ thành Babylon tha hồ phô bày sự trụy lạc ở nơi ấy; các thành phố vùng đồng bằng xưa kia chắc cũng chẳng đồi phong bại tục hơn là bao.
– Con được nuôi dạy như một người trí thức và một tín đạo Cơ Đốc, nên nếu ta để con tự đẩy mình vào chốn cám dỗ ấy thì hóa ra ta phụ lại sự ủy thác mà cha mẹ quá cố của con đã gửi gắm cho ta sao.
– Vâng, con thừa nhận mình không phải là một tín đồ Cơ Đốc, và bản thân con cũng đang hoài nghi không biết mình có còn là một người đàng hoàng nữa hay không, – Philip đáp.
Cuộc tranh cãi ngày càng trở nên gay gắt. Phải một năm nữa Philip mới được nhận khoản thừa kế nhỏ của mình, và trong khoảng thời gian ấy, ông Carey tuyên bố chỉ cấp tiền cho anh nếu anh tiếp tục ở lại làm việc tại văn phòng. Philip hiểu rõ rằng nếu không muốn gắn bó với nghề kế toán, anh buộc phải rời bỏ nó khi vẫn còn có thể lấy lại một nửa số tiền đã đóng phí học nghề. Thế nhưng vị mục sư nhất quyết không nghe. Đánh mất mọi sự kiềm chế, Philip thốt ra những lời cay đắng nhằm chọc tức ông.
– Cha chẳng có quyền gì để phí phạm tiền của con cả, – cuối cùng anh bật kêu lên. – Dù sao đi nữa thì đó cũng là tiền của con, đúng không ạ? Con đâu còn là trẻ con. Cha không thể ngăn cản con đến Paris nếu con đã quyết định. Và cha cũng chẳng tài nào ép con quay lại London được đâu.
– Tất cả những gì ta có thể làm là từ chối cấp tiền cho con trừ khi con chịu làm theo những gì ta thấy là phải lẽ.
– Vâng, con mặc kệ, con đã quyết định đi Paris rồi. Con sẽ bán hết quần áo, sách vở và cả đồ trang sức của cha con để lại.
Bìa ngoài, dì Louisa ngồi lặng thinh, lòng đầy lo âu và đau khổ. Dì nhận thấy Philip đang hoàn toàn mất bình tĩnh, và bất cứ lời nào dì thốt ra lúc này cũng chỉ làm ngọn lửa giận dữ của anh bùng lên thêm. Cuối cùng, vị mục sư tuyên bố ông không muốn nghe thêm bất cứ điều gì về chuyện này nữa và đường hoàng bước ra khỏi phòng. Suốt ba ngày sau đó, hai cha con chẳng buồn nói với nhau một lời nào. Philip viết thư cho Hayward để hỏi thông tin về Paris, đồng thời tự nhủ sẽ lên đường ngay khi nhận được hồi âm. Bà Carey cứ trằn trọc suy tính mãi không thôi; bà cảm thấy Philip đã gom cả bà vào mối hận thù mà anh dành cho chồng mình, và ý nghĩ ấy cứ dằn vặt tâm can bà. Bà yêu thương anh bằng cả trái tim mình. Cuối cùng, bà cũng cất lời nói chuyện với anh; bà chăm chú lắng nghe khi anh trút hết những nỗi vỡ mộng ở London cùng khát vọng sục sôi cho tương lai.
– Con có thể chẳng làm nên trò trống gì, nhưng xin hãy để con được thử một lần. Con không thể nào thất bại thảm hại hơn cái khoảng thời gian ở cái văn phòng chết tiệt đó được nữa đâu. Hơn nữa, con cảm thấy mình vẽ được. Con biết rõ năng khiếu ấy đang chảy trong huyết quản mình.
Bà không hoàn toàn chắc chắn như chồng mình rằng việc ngăn cản một niềm đam mê mãnh liệt như vậy là đúng đắn. Bà từng đọc về những họa sĩ vĩ đại mà cha mẹ họ từng kịch liệt phản đối con đường nghệ thuật, để rồi thực tế chứng minh sự cản trở ấy thật ngớ ngẩn biết bao; suy cho cùng, một họa sĩ sống một đời thanh tao vì vinh quang của Chúa cũng chính đáng chẳng kém gì một kiểm toán viên.
– Dì thực sự rất sợ con đến Paris, – bà nói với vẻ van nài. – Mọi chuyện sẽ chẳng tệ đến thế nếu con chịu học hành ở London.
– Nếu con đã quyết định theo đuổi hội họa thì phải học cho đến nơi đến chốn, và chỉ ở Paris người ta mới thụ hưởng được nghệ thuật đích thực mà thôi.
Theo gợi ý của Philip, bà Carey đã viết thư cho viên luật sư, trình bày rằng Philip đang chán nản với công việc ở London và xin ý kiến ông về việc thay đổi nghề nghiệp. Ông Nixon hồi âm như sau:
Bà Carey kính mến,
Tôi đã gặp ông Herbert Carter, và tôi e rằng mình phải thông báo với bà là kết quả công việc của Philip không được như mong đợi cho lắm. Nếu cậu ấy đã kiên quyết phản đối công việc này đến vậy, có lẽ tốt nhất là nên chớp lấy cơ hội hiện tại để hủy bỏ bản hợp đồng học nghề. Bản thân tôi tất nhiên cảm thấy vô cùng thất vọng, nhưng như bà biết đấy, người ta có thể dắt ngựa đến bên bờ suối chứ không tài nào ép nó uống nước được.
Trân trọng kính chào,
Albert Nixon.
Bức thư được đưa cho vị mục sư xem, nhưng nó chẳng đem lại tác dụng gì ngoài việc làm sự cố chấp của ông tăng lên gấp bội. Ông hoàn toàn sẵn lòng để Philip chuyển sang một ngành nghề khác, thậm chí còn gợi ý theo đuổi nghiệp y của cha cậu, thế nhưng dù thế nào đi nữa thì ông cũng nhất quyết không chịu chu cấp tiền nếu Philip dám bén mảng đến Paris.
– Đó chẳng qua chỉ là cái cớ để thỏa mãn bản tính buông thả và nhục dục mà thôi, – ông phán.
– Con thấy thật thú vị khi nghe chính cha lại đi chỉ trích thói buông thả ở người khác đấy, – Philip sắc sảo đáp trả.
Nhưng lúc này, bức thư hồi âm từ Hayward đã gửi đến, trong đó ghi rõ tên một khách sạn nơi Philip có thể thuê phòng với giá ba mươi franc một tháng kèm theo một bức thư giới thiệu gửi cho người quản lý trường học. Philip liền đọc bức thư cho bà Carey nghe và thông báo anh dự định sẽ lên đường vào ngày mùng một tháng Chín.
– Nhưng con làm gì có tiền? – bà hỏi.
– Chiều nay con sẽ vào Tercanbury để bán chỗ trang sức.
Anh đã được thừa kế từ người cha quá cố một chiếc đồng hồ vàng cùng dây đeo, hai ba chiếc nhẫn, vài chiếc khuy măng-séc và hai chiếc trâm cài áo. Trong số đó có một chiếc đính ngọc trai hẳn sẽ bán được một khoản tiền khá lớn.
– Giá trị thực của một món đồ với cái giá người ta chịu trả khi bán đi vốn là hai chuyện hoàn toàn khác nhau đấy con ạ, – dì Louisa cất lời.
Philip mỉm cười, bởi đây chính là một trong những câu cửa miệng quen thuộc của ông cậu anh.
– Con biết chứ, nhưng tệ nhất thì con nghĩ mình cũng kiếm được khoảng một trăm bảng cho toàn bộ số đó, và chừng đó đủ để trang trải cho con đến khi tròn hai mươi mốt tuổi.
Bà Carey không đáp lời, nhưng bà lẳng lặng bước lên lầu, đội chiếc mũ bonnet đen nhỏ và đi ra ngân hàng. Chỉ một tiếng đồng hồ sau, bà đã trở về. Bà tiến lại chỗ Philip đang ngồi đọc sách ở phòng khách và trao cho anh một phong bì.
– Cái gì thế này hả dì? – anh hỏi.
– Một món quà nhỏ dành cho con thôi, – bà mỉm cười ngượng ngùng đáp.
Anh mở phong bì ra và thấy bên trong có mười một tờ năm bảng cùng một chiếc túi giấy nhỏ căng phồng những đồng tiền vàng sovereign.
– Con không thể đành lòng để con bán đi số trang sức của cha mình được. Đây là số tiền dì dành dụm được trong ngân hàng. Tính ra cũng xấp xỉ một trăm bảng đấy.
Philip đỏ bừng mặt, và chẳng hiểu vì sao, khó chợt ngấn lệ.
– Ôi, dì yêu quý của con, con không thể nhận số tiền này đâu ạ, – anh nói. – Dì thật sự quá tốt với con, nhưng con không thể nào nhẫn tâm cầm lấy được.
Khi mới kết hôn, bà Carey có trong tay ba trăm bảng, và khoản tiền này, được gìn giữ vô cùng cẩn trọng, thường được bà dùng để đối phó với bất kỳ khoản chi phí bất ngờ nào, những việc từ thiện cấp bách, hay để mua quà Giáng sinh và sinh nhật cho chồng cùng Philip. Trải qua năm tháng, số tiền ấy đã vơi đi đáng kể, nhưng nó vẫn luôn là đề tài để vị mục sư mang ra đùa cợt. Ông vẫn thường gọi vợ mình là một phụ nữ giàu có và hay nhắc đến "khoản tiền dưỡng già" ấy.
– Ôi, xin con hãy nhận lấy đi, Philip. Dì rất tiếc vì ngày trước mình đã có phần phung phí, và giờ trong quỹ chỉ còn lại bấy nhiêu đó thôi. Nhưng con nhận cho thì lòng dì sẽ hạnh phúc biết bao.
– Nhưng rồi dì sẽ cần đến nó chứ ạ?
– Không, dì nghĩ mình sẽ chẳng cần đâu. Dì giữ nó phòng hờ trường hợp cậu con qua đời trước dì. Dì cứ nghĩ sẽ thật hữu ích nếu có sẵn một chút tiền mặt để có thể rút ra dùng ngay khi cần thiết, nhưng giờ thì có lẽ dì cũng chẳng sống thêm được bao lâu nữa đâu.
– Ôi, dì yêu quý, xin đừng nói thế. Tại sao chứ, dĩ nhiên là dì sẽ sống đời sống kiếp rồi. Con không tài nào chịu đựng được nếu thiếu dì đâu.
– Ồ, dì không buồn đâu. – Giọng bà nghẹn ngào và bà vội đưa tay che đôi mắt, nhưng chỉ một thoáng sau, khi đã lau khô dòng lệ, bà nở nụ cười kiên cường. – Lúc trước, dì từng cầu xin Chúa đừng cướp đi mạng sống của dì trước, bởi dì không muốn để cậu con phải thui thủi một mình, dì không muốn cậu phải chịu đựng tất cả những nỗi đau khổ ấy; thế nhưng giờ đây dì hiểu rằng sự ra đi của dì sẽ chẳng tác động đến cậu nhiều như đối với dì. Cậu ấy tha thiết muốn sống hơn dì; từ trước đến nay dì chưa bao giờ là người vợ mà cậu mong muốn, và dì dám cá là nếu có chuyện gì xảy ra với dì thì cậu sẽ tục huyền ngay thôi. Thế nên dì muốn được ra đi trước. Con không nghĩ là dì ích kỷ chứ, hỡi Philip? Nhưng dì thực sự không chịu nổi nếu người ra đi trước lại là cậu.
Philip cúi xuống hôn lên gò má gầy gò, nhăn nheo của bà. Anh không hiểu tại sao khung cảnh ngập tràn tình yêu thương sâu sắc ấy lại khiến anh dâng lên một cảm giác hổ thẹn kỳ lạ. Thật khó lòng tài nào hiểu nổi vì sao bà lại có thể dành trọn tâm can cho một người đàn ông hờ hững, ích kỷ và buông thả đến thế; và bỗng nhiên anh lờ mờ nhận ra rằng trong sâu thẳm trái tim mình, bà thừa thừa biết rõ sự hờ hững cùng ích kỷ của chồng, biết rõ tất cả những điều ấy mà vẫn một lòng nhẫn nhục yêu thương ông.
– Con sẽ nhận số tiền này chứ, Philip? – bà nói, dịu dàng vuốt ve bàn tay anh. – Dì biết con hoàn toàn có thể xoay sở mà không cần đến nó, nhưng điều đó sẽ mang lại cho dì hạnh phúc vô bờ. Dì luôn ao ước được làm một điều gì đó cho con. Con thấy đấy, dì chưa từng có một đứa con nào của riêng mình, và dì vẫn luôn yêu thương con như thể con ruột do chính mình dứt ruột đẻ ra vậy. Hồi con còn bé xíu, dẫu biết rằng suy nghĩ ấy là tội lỗi, nhưng dì từng ước ao giá như con cứ đổ bệnh thật nặng, để dì có thể ngày đêm túc trực chăm sóc cho con. Tiếc thay con chỉ bệnh đúng một lần duy nhất mà lúc ấy con lại đang ở trường học. Dì thực sự rất muốn được giúp đỡ con. Đây có lẽ là cơ hội duy nhất và cuối cùng mà dì có được trong đời. Và biết đâu được, mai này khi con đã trở thành một họa sĩ vĩ đại, con sẽ không quên dì, mà sẽ nhớ rằng chính dì là người đã nâng bước cho những bước đi đầu đời của con.
– Dì tốt với con quá, – Philip nói. – Con vô cùng biết ơn dì. – Một nụ cười bừng sáng trong đôi mắt mệt mỏi của bà, nụ cười của niềm hạnh phúc nguyên sơ.
– Ôi, dì mừng quá.
