——Non sine vano
Aurarum et silvæ metu.
Hor. lib. i. Ode xxiii. 3.
Alarm'd with ev'ry rising gale,
In ev'ry wood, in ev'ry vale.
Elphinston.
Tôi từng bị quở trách vì bấy lâu nay dành quá ít bài luận cho phái nữ; và quả thực, người viết luân lý nào chỉ hướng dẫn một nửa nhân loại thì phải thừa nhận là chưa mở rộng tầm nhìn cho đủ. Tuy nhiên, cũng cần thấy rằng các bổn phận nam giới mang lại nhiều đất hơn cho những lời khuyên và quan sát, bởi chúng ít đồng nhất hơn và gắn liền với nhiều biến cố, tai ương hơn; do đó, chúng ta thấy rằng trong các bài luận triết học giảng dạy bằng lời răn, hay các câu chuyện lịch sử giáo huấn bằng gương thực tế, những đức tính hoặc thói hư tật xấu đặc trưng của phụ nữ chỉ chiếm một phần rất nhỏ; có lẽ thường là quá nhỏ, vì phần lớn hạnh phúc gia đình nằm trong tay họ, và ảnh hưởng của họ lớn lao dường nào đối với những năm tháng đầu đời của chúng ta, nên lợi ích chung của thế giới đòi hỏi họ phải được giáo dục chu đáo trong lĩnh vực của mình; cũng chẳng thể xem là thỏa đáng nếu để cho những phẩm chất có thể gây ra chừng ấy nỗi đau hay niềm vui lại phó mặc cho sự rủi ro định đoạt.
Do đó, tôi sẵn lòng dành một chỗ trên trang viết của mình cho bức thư sau đây, vốn có lẽ sẽ không hoàn toàn vô ích đối với những ai có tham vọng lớn nhất là làm vừa lòng người khác, bởi nó cho thấy sự trật hướng chắc chắn đến nhường nào khi ta mưu cầu sự khác biệt bằng những nỗ lực ngớ ngẩn và thiếu khôn ngoan.
GỬI RAMBLER,
THƯA ÔNG,
Tôi là một thanh niên tự chủ về tài sản với gia ngơ khá giả; và sau khi đã trải qua những hình thức giáo dục thông thường, dành một khoảng thời gian ở nước ngoài, rồi tạo được tiếng tăm sau khi trở về trong những tầng lớp thượng lưu lịch sự nhất, giờ đây tôi đã đến độ tuổi mà bất kỳ người đàn ông nào cũng được kỳ vọng sẽ ổn định cuộc sống và lo việc nối dõi tông đường. Tôi từng chống lại những lời nài nỉ và khuyên can của các bà cô và ông bác trong một thời gian, nhưng cuối cùng cũng bị thuyết phục đến gặp Anthea, một nữ thừa kế có điền trang liền kề với đất đai của tôi, lại có gia thế và nhan sắc không có gì để phàn nàn. Bạn bè đôi bên tuyên bố rằng chúng tôi sinh ra là dành cho nhau; tất cả những người không có quyền lợi gì trong việc ngăn cản mối lương duyên này đều góp tay thúc đẩy nó, và đang ngấm ngầm tống chúng tôi vào cuộc hôn nhân trước cả khi chúng tôi kịp hiểu rõ về nhau. Tuy nhiên, tôi đã đủ lớn tuổi để không bị đem gả đi mà không có sự đồng thuận của chính mình; và tình cờ ôm ấp một quan điểm mà với nhiều họ hàng của tôi có vẻ vô cùng kỳ quặc — rằng một người hoàn toàn có thể bất hạnh dù sở hữu một gia tài lớn — tôi quyết định phải tìm hiểu kỹ hơn về người mà tôi sẽ chung sống suốt phần đời còn lại.
Việc kéo dài thời gian tìm hiểu không có gì là khó, bởi Anthea có một tài năng kỳ lạ trong việc né tránh những câu hỏi mà tôi hiếm khi lặp lại, cũng như rào đón những bước tiếp cận mà tôi vốn chẳng mấy tha thiết thúc đẩy.
Thế là thời gian cứ trôi qua trong những chuyến thăm viếng và xã giao mà không hề có những lời tỏ tình nồng cháy hay lời dạm hỏi chính thức nào. Tôi thường tháp tùng nàng đến những nơi công cộng, nơi mà như ai nấy đều biết, mọi hành vi đều bị khuôn phép hóa đến mức chẳng thể thu nhận được mấy nét thấu hiểu về tính cách cá nhân, và vì thế tôi vẫn chưa tài nào nắm bắt được tâm trạng cũng như khuynh hướng của nàng.
Cuối cùng, tôi đánh bạo ngỏ lời mời nàng cùng tham gia một nhóm nhỏ, dành một ngày để ngắm nhìn một dinh thự và khu vườn cách đó vài dặm; và sau khi nàng đồng ý, tôi tập hợp phần còn lại của nhóm, đúng giờ đem đến một cỗ xe mượn của người quen — tôi đã chần chừ chưa mua xe riêng cho đến khi có dịp tham khảo ý kiến của người thiếu nữ mà chiếc xe ấy hướng đến phục vụ. Anthea bước xuống, nhưng khi vừa định bước lên xe, nàng liền giật lùi lại với vẻ hoảng sợ tột cùng và bảo chúng tôi rằng nàng không dám bước vào, bởi màu sắc gây choáng váng của lớp đệm bên trong mang dáng dấp y hệt chiếc xe tang mà nàng từng ngồi theo sau đám tang của người cô ba năm về trước, khiến nàng cứ mãi ám ảnh khôn nguôi về người cô tội nghiệp thân yêu.
Tôi thừa biết những kẻ đang yêu không nên tranh cãi với người đẹp của mình; thế là tôi đành cho đem trả cỗ xe ấy và kiếm một chiếc khác tươi tắn hơn. Tất cả chúng tôi bước lên xe; người đánh xe bắt đầu khởi hành, và chúng tôi đang tự mải mê với niềm háo hức về những gì sắp được ngắm nhìn, thì chỉ vì một cái nghiên nhẹ của cỗ xe, Anthea liền hét toáng lên rằng chúng tôi đã bị lật nhào. Chúng tôi buộc phải dồn mọi sự chú ý vào nàng, điều mà nàng chu đáo duy trì bằng cách cất tiếng kêu la inh ỏi ở mọi khúc cua mà xe buộc phải rẽ; thỉnh thoảng, nàng lại chiêu đãi chúng tôi bằng những lời phàn nàn đầy bực bội về sự xóc nảy của cỗ xe, và bắt tôi phải liên tục nhắc nhở người đánh xe cẩn thận, lái sao cho đỡ tróc nảy. Anh chàng tội nghiệp ráng tìm cách làm hài lòng chúng tôi,
nên đành di chuyển hết sức chậm chạp, cho đến khi Anthea phát hiện ra rằng tốc độ này chỉ khiến chúng tôi ngồi trên đá lâu hơn mà thôi, và đòi tôi phải ra lệnh cho hắn đi nhanh hơn nữa. Hắn quất roi giục ngựa, cỗ xe lại xóc nảy, và Anthea với vẻ nhã nhặn hết mực liền thổ lộ rằng nàng hối hận biết bao vì đã nhận lời tham gia cùng nhóm chúng tôi.
Cuối cùng chúng tôi cũng vào được đoạn đường quang đãng và bắt đầu nghĩ rằng những gian truân đã chấm dứt, thì bỗng nhiên, Anthea nhìn thấy một con lạch trước mặt, và nàng nhất quyết không dám vượt qua. Thế là chúng tôi lại buộc phải xuống xe để đi bộ qua cầu; nhưng khi đến nơi, chúng tôi thấy cây cầu nhỏ hẹp đến mức Anthea không dám đặt chân lên, và sau một hồi bàn thảo dài dòng, nàng đành chấp nhận cho gọi cỗ xe quay lại, rồi với vô vàn sự thận trọng, kinh hoàng và than van, nàng mới chịu băng qua con lạch.
Sau sự chậm trễ này, việc đẩy nhanh tốc độ là điều cần thiết, và các chỉ thị liền được truyền đạt cho người đánh xe, thì Anthea lại thông báo cho chúng tôi rằng trục xe rất hay bén lửa khi chuyển động nhanh, và nài nỉ tôi phải chú ý quan sát từng phút từng giây, kẻo tất cả chúng tôi sẽ bị thiêu rụi. Tôi đành phải tuân lệnh, hết lần này đến lần khác đưa ra những lời cam đoan chắc nịch nhất rằng mọi thứ đều an toàn, và tôi hy vọng chúng tôi sẽ đến nơi mà không phải mất mạng vì lửa hay nước.
Cứ thế, chúng tôi tiến bước trên những đoạn đường lúc mềm lúc cứng, nhanh chậm thất thường, nhưng lúc nào cũng chìm trong những đợt lo âu mới mẻ. Nếu mặt đường cứng, chúng tôi bị xóc nảy; nếu mềm, chúng tôi lún xuống. Nếu đi nhanh, thể nào chúng tôi cũng lật xe; nếu đi chậm, đời nào chúng tôi tới nơi. Cuối cùng, nàng nhìn thấy thứ mà nàng gọi là một đám mây, và bắt đầu suy diễn rằng vào thời điểm này trong năm thường hay có giông sét. Đây có lẽ là nỗi kinh hoàng lớn nhất, bởi sau đó cỗ xe được yên ổn di chuyển tiếp; và chẳng có hiểm họa nào được cho là quá khủng khiếp mà người ta không dám đương đầu, miễn là nàng có thể chui vào một ngôi nhà trước khi giông sét kéo dài.
Cứ như thế, toàn bộ cuộc trò chuyện của chúng tôi trôi qua trong hiểm nguy, lo lắng, sợ hãi, những lời an ủi, và những câu chuyện về các quý cô bị kéo lê trong bùn lầy, buộc phải qua đêm ngoài đồng hoang, chết đuối dưới sông, hay bị sét đánh cháy thây; và vừa lúc một phen thoát chết trong gang tấc giải thoát chúng tôi khỏi tai họa này, thì chúng tôi lại bị đe dọa bởi một tai họa khác.
Cuối cùng chúng tôi cũng đến được ngôi nhà nơi chúng tôi dự định dừng chân thưởng ngoạn, và tôi ngỏ ý để Anthea tùy nghi lựa chọn trong vô số món ăn mà nơi đó, vốn được chuẩn bị chu đáo để tiếp khách, sẵn sàng phục vụ. Nàng tìm ra điểm chê bai ở mọi thứ được dọn ra; món này thì nàng căm ghét vào thời điểm này trong năm, món kia nàng không thể nuốt nổi kể từ khi chứng kiến nó bị làm hỏng trên bàn ăn của phu nhân Feedwell, món nọ nàng chắc mẩm là cái quán này chẳng tài nào nấu nổi, còn món kia thì không thể chạm đũa nếu thiếu nước sốt kiểu Pháp. Cuối cùng nàng chốt lại món cá hồi, nhưng ngặt nỗi trong quán lại chẳng có cá hồi. Dẫu vậy, nó vẫn được lùng mua về với tốc độ cực nhanh, và khi được dọn lên bàn, nàng nhận ra rằng cơn hoảng sợ đã cướp mất đi cảm giác thèm ăn của mình — mà quả thực nàng cũng chẳng lấy làm tiếc nuối gì, bởi nàng luôn đinh ninh rằng chẳng có thứ gì ở quán trọ lại có thể được chế biến một cách sạch sẽ cả.
Bữa trưa giờ đã kết thúc, và mọi người trong nhóm đề xuất — vì lúc này tôi đã kiệt sức chẳng còn thiết tha đưa ra đề nghị nào nữa — rằng chúng tôi nên tiếp tục kế hoạch ban đầu là đi thăm các khu vườn. Anthea tuyên bố nàng chẳng thể hình dung nổi chúng tôi kỳ vọng tìm thấy niềm vui gì từ việc ngắm vài tán cây xanh, dăm hạt sỏi, cùng hai ba vũng nước trong veo: còn về phần mình, nàng căm ghét việc đi dạo cho đến tận lúc chiều tà, và thấy trời có vẻ sắp mưa to; nàng lại một lần nữa ước gì mình đừng có ra khỏi nhà. Chúng tôi đành nén sự hụt hẫng để hòa giải với nhau, và bắt đầu trò chuyện về những chủ đề thông thường, thì Anthea bỗng bảo rằng dẫu sao chúng tôi đã đến để ngắm vườn, nàng sẽ không cản trở niềm vui của mọi người. Tất cả chúng tôi đứng dậy, dạo bước qua các khoảng sân một lúc mà chẳng gặp phiền toái nào khác ngoài việc phải cảnh giác xem có con ếch nào nhảy ngang qua đường hay không, vì Anthea đã báo trước rằng nếu chẳng may nhìn thấy nó, nàng chắc chắn sẽ mất mạng.
Ếch thì rốt cuộc chẳng có con nào; nhưng khi chúng tôi chỉ còn cách khu vườn chừng một furlong, Anthea thoáng thấy mấy con cừu và nghe tiếng chuôngòng ọc trên cổ con cừu đầu đàn, thứ mà nàng chắc chắn là không được đeo vào cổ một cách vô cớ, và do đó
chẳng có lời bảo đảm hay nài nỉ nào có thể lay chuyển nàng bước thêm một bước nào nữa; nàng lấy làm tiếc vì đã làm mọi người hụt hẫng, nhưng sinh mệnh của nàng vẫn quan trọng hơn phép lịch sự.
Chúng tôi quay trở lại quán trọ, và lúc này Anthea phát hiện ra rằng không một phút giây nào có thể lãng phí trong việc quay về, bởi trời sắp sụp tối và hàng ngàn bất hạnh có thể giáng xuống trong bóng đêm. Lũ ngựa nhanh chóng được cắm ách, và Anthea sau khi tự thắc mắc điều gì đã dụ dỗ mình ở lại lâu đến thế, liền tỏ ra sốt sắng lên đường. Nhưng lúc này chúng tôi lại đối mặt với một khung cảnh kinh hoàng mới: bất kỳ người đàn ông nào chúng ta bắt gặp cũng là một tên cướp, và chúng tôi thỉnh thoảng bị ra lệnh phải chạy xe thật nhanh, kẻo gã lữ hành đang rúm ró phía sau vượt qua chúng tôi; có lúc lại phải dừng lại, kẻo chúng tôi vượt mặt những kẻ đang đi trước. Nàng làm hoảng sợ biết bao người lương thiện khi van xin họ tha mạng cho nàng lúc lướt qua cỗ xe, và lôi cổ tôi vào mười lăm vụ cãi vã với những người chỉ vì lòng tốt dừng lại hỏi thăm xem họ có thể giúp gì cho chúng tôi, lại vô tình làm tăng thêm nỗi sợ hãi của nàng. Cuối cùng chúng tôi cũng về đến nhà, và ngày hôm sau, nàng kể cho mọi người nghe về chuyến dạo chơi vô cùng thú vị mà nàng vừa trải qua.
Thưa ông, chắc tôi chẳng cần phải hỏi ông xem những rút ra nào có thể được đúc kết từ câu chuyện này, hay niềm hạnh phúc nào có thể nảy sinh từ sự đồng hành của một người phụ nữ nhầm lẫn sự hèn nhát với nét tao nhã, và tưởng tượng rằng mọi sự tinh tế đều nằm ở việc từ chối đón nhận niềm vui.
Tôi kính thư, v.v.