Nunc ego Triptolemi cuperem conscendere currus,
Misit in ignotam qui rude semen humum:
Nunc ego Medeæ vellem frænare dracones,
Quos habuit fugiens arce, Corinthe, tua;
Nunc ego jactandas optarem sumere pennas,
Sive tuas, Perseu; Dædale, sive tuas.
Ovid, Trist. Lib. iii. El. 8. 1.
Now would I mount his car, whose bounteous hand
First sow'd with teeming seed the furrow'd land:
Now to Medæa's dragons fix my reins,
That swiftly bore her from Corinthian plains;
Now on Dædalian waxen pinions stray,
Or those which wafted Perseus on his way.
F. Lewis.
GỬI RAMBLER,
THƯA ÔNG,
Tôi là một thiếu nữ có gia sản rất lớn. Lẽ ra, nếu cha mẹ tôi chịu tuân theo các quy tắc và phong tục của giới thượng lưu thanh lịch, tài sản ấy đã có thể đưa tôi lên những bậc danh giá nhất của phái đẹp từ lâu lắm rồi. Thế nhưng, họ lại xoay sở để phung phí cuộc đời tôi một cách kỳ quặc đến mức tôi sắp bước sang tuổi hai mươi mà chưa từng khiêu vũ ở đâu ngoài buổi dạ vũ hàng tháng của làng, chưa từng được nâng ly chúc tụng ở bất kỳ nơi nào ngoài vài vị nam nhân trong vùng, và chưa từng xuất hiện trong một hội nào đáng để ta mong được chú ý.
Cha tôi, sau khi đã hao hụt gia tài vì chạy chọt một chức vụ chốn triều đình, cuối cùng cũng đủ khôn ngoan để từ bỏ mưu cầu ấy. Để khắc phục hậu quả của những cuộc chầu chực tốn kém và sự xao lãng công việc gia đình, ông đã kết hôn với một người phụ nữ lớn tuổi hơn mình rất nhiều. Bà từng sống trong giới thượng lưu cho đến khi bị coi là kẻ vướng víu trong các cuộc vui, và theo những gì tôi lượm lặt được từ các câu chuyện thoáng qua, bà đã rút lui khỏi những buổi tụ họp vui vẻ vừa đúng lúc để tránh khỏi nỗi tủi nhục vì bị phớt lờ hoàn toàn.
Tuy nhiên, bà vẫn giàu có và chưa xuất hiện nếp nhăn. Cha tôi khi ấy đang chìm trong khốn đốn và lo âu, chẳng thể nghĩ ngợi gì ngoài việc tìm cách thoát thân. Dù rằng ông không thiếu vẻ tinh tế mà lối giao tiếp lịch thiệp thường mang lại cho những bộ óc không đến nỗi kém cỏi, ông vẫn bằng lòng với một cuộc hôn nhân giúp ông rắc rối, những thứ vốn có thể bóp nghẹt mọi niềm vui của trí tưởng tượng và tước đi sức quyến rũ của sự dịu dàng cùng nhan sắc.
Vì cả hai đều có phần chán ngản cách thế gian đối xử với mình, và kết hôn không phải vì chán ghét nhau mà chủ yếu để tự giải thoát khỏi sự phụ thuộc vào thói thất thường hay thời trang, họ chẳng mấy chốc đã lui về chốn điền viên, cống hiến cuộc đời cho việc đồng áng và những chốn tiêu khiển thôn quê.
Họ chẳng có lý do gì để tiếc nuối sự đổi thay ấy; bởi sự kiêu hãnh vốn bị phớt lờ và hắt hủi bấy lâu nay của họ, nay lại được thỏa mãn bằng mọi thứ tôn kính có thể dành cho họ. Sự quen thuộc lâu năm với đời sống công cộng đã biến họ thành bậc thần tượng của tất cả những ai khao khát tin tức hay sự thanh lịch. Cha tôi phán truyền về chính trị, mẹ tôi định đoạt thời trang, và chỉ cần được biết là có qua lại với nhà bà Courtly cũng đủ để nâng tầm bất kỳ gia đình nào lên một vị thế đáng kể.
Trong hoàn cảnh ấy, nếu dùng văn phong của mấy nhà tiểu thuyết, tôi đã ra đời nhờ hồng phúc để làm cho người cộng sự của ông được hạnh phúc. Cha mẹ tôi không sinh thêm người con nào khác, thế nên tôi không bị áp đảo bởi một người anh trai hống hách, cũng chẳng bị lu mờ giữa một đám đông những người đồng thừa kế – những kẻ có gia tài ngang bằng nhau thì hẳn cũng sẽ được ban cho phẩm giá ngang bằng và sự chú ý ngang nhau. Và vì mẹ tôi lúc ấy đã lớn tuổi, trí tuệ lẫn ngoại hình của tôi đều có khoảng không để phát triển rực rỡ; những thắc mắc của tôi không bị ngăn trở, những bước tiến của tôi hướng tới sự quan trọng không bị kìm hãm, và tôi sớm được phép tự do nêu lên quan điểm của mình, cũng như sớm quen với việc lắng nghe những lời ca tụng dành cho bản thân.
Nhờ những lợi thế tình cờ ấy, tôi được tôn lên rất nhiều so với các thiếu nữ cùng trang lứa, và được họ đối xử với sự kính trọng lớn. Tôi chẳng thấy ai mà không tỏ ra nể phục sự vượt trội của mình, và cảm thấy e dè trước vẻ lộng lẫy của tôi; bởi sự cưng chiều của cha khiến ông rất đỗi vui mừng khi thấy tôi xúng xính xiêm y, và mẹ tôi thì chẳng có chút hư vinh hay bận tâm về tiền bạc nào có thể ngăn cản bà hùa theo ý thích ấy.
Cứ như thế, thưa ông Rambler, tôi sống mà chẳng hề có chút mong mỏi nào vượt quá phạm vi những chuyến viếng thăm của chúng tôi; và có lẽ tôi đã cứ lặng lẽ phân chia thời gian của mình giữa những cuốn sách, cây kim mũi chỉ và các mối giao thiệp ở đây, nếu như sự tò mò của tôi không bị kích thích từng khoảnh khắc bởi những câu chuyện trò của cha mẹ. Bất cứ khi nào họ ngồi xuống chuyện trò thân mật và cố gắng làm vui lòng nhau, họ lập tức đưa nhau đến London, kể lại cuộc phiêu lưu trên một chiếc xe ngựa thuê, trò vui trong một buổi hóa trang, cuộc trò chuyện ở công viên, hay trận cãi vã tại một buổi dạ hội, bày tỏ sự tráng lệ của một đêm khánh đản, thuật lại những chiến tích chinh phục của các cung nhân, hoặc ôn lại lịch sử của những chốn vui chơi, hội hè và giải trí mà tôi chỉ được biết qua lời kể của họ.
Tôi đã am hiểu tường tận đến mức có thể kể lại rành mạch cuộc đời của toàn bộ thế hệ tài tử giai nhân gần đây nhất; có thể liệt kê theo đúng trình tự niên đại toàn bộ những ca sĩ, nhạc công, diễn viên bi kịch, diễn viên hài và hề nổi tiếng; có thể kể van vách mọi đổi thay về mốt y phục suốt hai mươi năm qua; và quả thật, tôi chẳng khác nào một nhà cổ ngoạn học thực thụ về vấn đề vấn tóc, khiêu vũ và opera.
Ông có thể dễ dàng tưởng tượng rằng, thưa ông Rambler, tôi không thể nghe những câu chuyện ấy suốt mười sáu năm trời mà không chịu đựng những ấn tượng sâu sắc, và không thầm ước ao được đến gần hơn những nơi mà mỗi giờ trôi qua đều mang lại một niềm vui mới, nơi cuộc đời được tô điểm bởi chuỗi hạnh phúc bất tận.
Quả thật, tôi thường hỏi mẹ tại sao bà lại rời bỏ một nơi mà bà hằng nhớ nhung với biết bao niềm hoan hỉ, và tại sao bà không đến thăm London mỗi năm một lần như những phu nhân khác, rồi dẫn dắt tôi vào đời bằng cách cho tôi thấy những chốn vui chơi, sự tráng lệ và vẻ phong phú nơi ấy. Nhưng bà luôn bảo tôi rằng những ngày tháng mà bà từng chứng kiến sẽ chẳng bao giờ quay trở lại nữa; rằng mọi trò tiêu khiển nay đã suy đồi, rằng câu chuyện của thời đại này thật tẻ nhạt, mốt y phục của họ thật kém duyên, phong tục ngớ ngẩn và đạo đức đồi bại; rằng chẳng còn lấy lại được một tia sáng thiên tài nào từng chiếu rọi những năm tháng mà bà hằng nhớ; rằng bất cứ ai từng thấy hay nghe các nghệ sĩ thời xưa biểu diễn đều chẳng thể nào chịu nổi những kẻ xoàng xĩnh của thời đại đáng khinh này; và rằng giờ đây chẳng còn lấy đâu ra sự thanh lịch, niềm vui hay đức hạnh trên thế gian này nữa. Do đó, bà quả quyết rằng bà đang mưu cầu hạnh phúc cho tôi khi giữ tôi ở lại quê nhà, bởi giờ đây tôi sẽ chẳng tìm thấy gì ngoài phiền muộn và chán ghét, và bà sẽ cảm thấy hổ thẹn nếu thấy tôi tỏ ra vui thích trước những thứ phù phiếm và vặt vãnh đang chiếm lấy tâm trí của đám thanh niên thời nay.
Với câu trả lời ấy, tôi bị ép phải nằm im ru suốt mấy năm trời, và từng nghĩ việc bị giam hãm chốn thôn quê chẳng có gì là bất tiện lớn, cho đến tận mùa hè năm ngoái, khi một thiếu nữ và người anh trai của cô đến trải qua vài tháng cùng một người hàng xóm của chúng tôi. Họ vốn chẳng màng gì đến các tiểu thư nhà quê, nhưng lại dành cho tôi sự niềm nở đặc biệt, và khi chúng tôi trở nên thân thiết, họ đã kể cho tôi nghe một cách tỉ mỉ về sự thanh lịch, vẻ tráng lệ, niềm vui sướng và hạnh phúc nơi thị thành, khiến tôi hạ quyết tâm không chịu mãi vùi mình trong sự dốt nát và tăm tối nữa, mà phải cùng chia sẻ niềm vui được ngưỡng mộ với những tài tử khác, và cùng chia sẻ đế chế thế giới với những giai nhân khác.
Thưa ông Rambler, sau khi cân nhắc kỹ lưỡng và khách quan, tôi thấy mình chẳng hề thua kém Belinda về nhan sắc, sự thông minh, óc phán đoán, kiến thức, hay bất cứ điều gì – ngoại trừ một thứ phong thái cởi mở, sống động và bạo dạn giúp cô ấy hòa mình vào đám đông người lạ như thể đã quen biết từ lâu, và giúp cô ấy bộc lộ năng lực của bản thân mà không gặp phải bất kỳ sự cản trở, ngập ngừng hay lúng túng nào. Thế nhưng, cô ấy có thể kể lại hàng ngàn sự lịch thiệp dành cho mình ở chốn công cộng, có thể chìa ra từ hàng trăm người tình những bức thư ngập tràn lời ngợi ca, những lời thề thốt, ngây ngất và tuyệt vọng; từng được các công tước đưa tay đỡ lên kiệu; từng là nguyên nhân của vô số cuộc ghen tuông cãi vã; từng trả qua hai mươi lượt viếng thăm trong một buổi chiều; được mời tới sáu buổi dạ vũ trong một buổi tối, và từng buộc phải rút về ở ẩn tại một vùng quê vì sự săn đón quá mức quấy rầy cùng sự kiệt sức do mải vui.
Tôi nói cho ông hay, thưa ông Rambler, tôi sẽ không ở lại đây thêm ngày nào nữa. Cuối cùng thì tôi cũng đã thuyết phục được mẹ cho phép mình lên thành phố, và sẽ lên đường thực hiện chuyến thám hiểm vĩ đại này trong ba tuần nữa. Tôi dự định sẽ sống giữa chốn công cộng, và nhồi nhét vào mùa đông tới mọi niềm vui mà tiền bạc có thể mua được, mọi vinh danh mà nhan sắc có thể đạt tới.
Thế nhưng, khoảng thời gian chờ đợi đằng đẵng này, tôi phải chịu đựng ra sao đây? Bộ ông không thể xoa dịu nỗi thống khổ của sự trì hoãn bằng vài miêu tả thú vị về chốn tiêu khiển nơi thị thành hay sao? Tôi chẳng thể đọc, chẳng thể trò chuyện, chẳng thể nghĩ về bất cứ điều gì khác; và nếu ông không chịu xoa dịu sự thiếu kiên nhẫn của tôi, nâng tầm những ý tưởng của tôi và thổi bùng hy vọng của tôi, thì ông cứ việc viết cho những kẻ có nhiều thời gian rảnh rỗi, chứ đừng hồng mong tiếp tục nhận được vinh hạnh được đọc bởi những đôi mắt hiện giờ chỉ cắm cúi vào việc chinh phục và tàn phá.
Rhodoclia.