Tuyển Tập Samuel Johnson, Ll.d. - Tập 2

Lượt đọc: 920 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
No. 33. Tuesday, July 10, 1750.

❊ ❊ ❊

Quod caret alterna requie, durabile non est.

Ovid, Epist. iv. 89.

Alternate rest and labour long endure.

Thuở hồng hoang của nhân thế, như những ai am tường cổ sử đều rõ, khi sự ngây thơ hãy còn nguyên vẹn và lòng mộc mạc chưa hề vẩn đục, con người từng sống an vui trong niềm hoan lạc vô biên và sự sung túc ngập tràn dưới sự chở che của Nàng Nghỉ Ngơi — một vị thần dịu hiền chẳng mòi cầu xin tín chủ dâng lễ vật hay tế thần, ngài chỉ nhận những thức quà tôn kính qua các đảnh lễ trên thảm hoa dưới bóng nhài và sim, hay qua những vũ điệu bên bờ sông tuôn dòng sữa và mật ngọt.

Dưới triều chánh khoan dung ấy, những thế hệ đầu tiên được hít thở hương thơm của mùa xuân vĩnh cửu, ăn những thứ quả tự rơi chín mọng vào tay chẳng cần cày cấy, và ngủ dưới những vòm cây do tự nhiên uốn lượn, với tiếng chim ca rộn rã trên đầu và muông thú nô đùa quanh quẩn. Nhưng rồi dần dà họ đánh mất đi sự thanh bạch thuở ban đầu; dẫu của cải dư dật cho tất cả, ai nấy vẫn muốn thu vén một phần cho riêng mình. Thế rồi Bạo lực và Lừa lọc, Trộm cắp và Cướp bóc bước chân vào. Chẳng bao lâu sau, Kiêu hãnh và Ghen tị cũng len lỏi vào cõi thế, mang theo một thước đo giàu sang hoàn toàn mới; bởi những con người cho đến lúc đó vẫn tự cho là giàu khi chẳng thiếu thứ gì, nay lại bắt đầu đong đếm nhu cầu bản thân không phải bằng tiếng gọi của tự nhiên, mà bằng sự sung túc của kẻ khác; họ bắt đầu thấy mình nghèo khó khi nhận ra tài sản của hàng xóm vượt trội hơn mình. Giờ đây, chỉ một người có thể hạnh phúc, bởi chỉ một mình kẻ ấy nắm giữ phần nhiều nhất, và kẻ ấy lại luôn sống trong nơm nớp lo sợ rằng những thủ đoạn từng giúp hắn hất cẳng người khác rồi cũng sẽ có ngày ứng nghiệm lên chính bản thân mình.

Giữa thời buổi sự đồi phong bại tục ngự trị ấy, bộ mặt trái đất liền đổi thay; một năm bị chia thành các mùa; một phần đất đai trở nên cằn cỗi, phần còn lại chỉ sinh ra quả dại, hạt dẻ và cỏ cây.

Mùa hè và mùa thu quả thật vẫn mang lại nguồn lương thực thô sơ đủ dùng, nhưng mùa đông thì hoàn toàn trống vắng cứu cánh: Nạn đói, cùng hàng ngàn thứ bệnh tật do khí trời khắc nghiệt rủ nhau kéo về vùng cao, hoành hành khắp chốn nhân gian, khiến người ta lo sợ rằng loài người sẽ bị tiêu diệt trước kịp khi được cải hóa.

Ðể chống lại những tàn phá của Nạn Đói — kẻ đang rải thây ma khắp muôn nơi trên mặt đất — Thần Lao Động đã giáng trần. Lao Động là con của Nàng Tẻ Nhạt, đứa con nuôi của Nàng Hi vọng, và là học trò của Nàng Kỹ Nghệ; chàng mang sức mạnh của người mẹ, tinh thần của dưỡng mẫu, và sự tháo vát của gia sư. Gương mặt chàng hằn những nếp nhăn vì gió sương, rám nắng vì mặt trời; một tay chàng cầm nông cụ để xới tung đất đai, tay kia cầm dụng cụ kiến trúc để dựng nên những bức tường và ngọn tháp theo ý muốn. Chàng cất vang giọng trầm hùng: "Hỡi những kẻ phàm trần! Hãy nhìn đây sức mạnh mà các người đã phó thác số phận, và là nơi các người phải trông cậy mọi niềm vui cùng sự an toàn của mình. Các người đã mòn mỏi bấy lâu dưới ách thống trị của Nàng Nghỉ Ngơi — một nữ thần bất lực và dối trá, kẻ chẳng thể bảo vệ hay cứu rỗi các người, mà chỉ đành buông xuôi để mặc các người trước những đợt tấn công đầu tiên của Nạn Đói hay Bệnh Tật, lại để cho những bóng râm của ả bị mọi kẻ thù xâm chiếm và mọi tai ương tàn phá."

"Vậy hãy tỉnh thức trước tiếng gọi của Lao Động. Ta sẽ dạy các người khắc phục sự cằn cỗi của đất đai và sự khắc nghiệt của bầu trời; ta sẽ bắt mùa hè phải tìm kiếm lương thực cho mùa đông; ta sẽ ép dòng nước phải dâng cá cho các người, bầu trời dâng chim chóc, và rừng sâu dâng muông thú; ta sẽ dạy các người khoét sâu lòng đất, khai quật từ những hang cùng ngõ hẻm của núi non thứ kim loại ban sức mạnh cho đôi tay các người, mang lại sự an toàn cho thân thể các người, nhờ đó các người có thể che chắn trước những cuộc tấn công dữ dội nhất của mãnh thú, chặt đổ những cội sồi, rẽ đôi vách đá, và bắt toàn bộ tự nhiên phục vụ cho công dụng cùng niềm vui của mình."

Được khích lệ bởi lời mời gọi hào hùng ấy, cư dân khắp hoàn cầu xem Lao Động là ân nhân duy nhất,

và hối hả tuân theo mệnh lệnh của chàng. Chàng dẫn họ ra đồng ruộng lẫn núi non, chỉ cho họ cách khai mỏ, bạt đồi, tát đầm lầy, và nắn dòng sông ngòi. Bộ mặt muôn loài bỗng chốc đổi thay; đất đai phủ kín những thị trấn và làng mạc, vây quanh bởi những cánh đồng lúa mạch và những đồn điền cây ăn trái; chẳng còn thấy gì ngoài những đống ngũ cốc cùng giỏ trái cây, những bàn tiệc đầy ắp và những nhà kho đông đúc.

Cứ thế, Lao Động cùng những kẻ đi theo từng giờ từng phút bồi đắp thêm những chiến công mới, chứng kiến Nạn Đói dần bị tước đoạt lãnh địa; cho đến tận lúc, giữa những cuộc vui ca khải hoàn, họ bỗng chùn bước và bàng hoàng trước sự xuất hiện của Nàng Rã Rượi, kẻ dễ dàng nhận ra qua đôi mắt trũng sâu và dáng vẻ ủ rũ. Ả bước tới trong cơn run rẩy và rên rỉ: sau mỗi tiếng rên, trái tim của tất cả những ai chứng kiến đều mất hết can đảm, gân cốt chùng xuống, tay chân run lẩy bẩy, và những nông cụ tuột khỏi tầm tay.

Kinh hoàng trước bóng ma gớm ghiếc ấy, họ quay sang tiếc nuối vì đã dễ dãi vâng theo những lời mời gọi của Lao Động, và bắt đầu ao ước trở lại những giờ vàng son từng trải qua dưới triều đại của Nàng Nghỉ Ngơi — người mà họ quyết định tìm đến một lần nữa, và định hiến dâng phần đời còn lại cho ngài. Nàng Nghỉ Ngơi vẫn chưa rời khỏi cõi đời; họ nhanh chóng tìm thấy nàng, và để chuộc lại lỗi lầm ruồng rẫy trước kia, họ mời nàng đến tận hưởng những thành quả mà Lao Động đã nhọc công gây dựng.

Thế là Nàng Nghỉ Ngơi cất bước rời khỏi những lùm cây cùng thung lũng từng gắn bó bấy lâu, bước vào các cung điện, nghỉ ngơi trong những lầu son, chợp mắt qua mùa đông trên những chiếc giường nhung lụa và qua mùa hè trong các hang động nhân tạo với dòng suối phun róc rách trước mặt. Quả thật, lúc nào cũng có điều gì đó thiếu vắng để trọn vẹn niềm hạnh phúc, và nàng chẳng bao giờ có thể ru ngủ những kẻ lầm đường lạc lối vừa quay về chìm đắm vào sự thanh thản như họ từng biết trước khi bén duyên cùng Lao Động; quyền lực của nàng cũng chẳng hoàn toàn tự chủ, bởi nàng buộc phải sẻ chia với Nàng Xa Hoa, dẫu trong thâm tâm nàng luôn xem ả là một kẻ tiểu nhân giả dối thực chất đang phá hoại ảnh hưởng của mình trong lúc ngoài mặt ra vẻ vun đắp.

Tuy vậy, hai người bạn đồng hành mềm mại ấy cũng trị vì được một khoảng thời gian mà không xảy ra xung đột ngoài mặt, cho đến tận lúc Nàng Xa Hoa phản bội nhiệm vụ, mở cửa cho Bệnh Tật xông vào bắt trọn những kẻ tôn sùng nàng. Nàng Nghỉ Ngơi liền bay đi, bỏ mặc chốn ấy cho những kẻ tiếm quyền; bọn chúng dùng đủ mọi mưu mô để củng cố vị thế và bồi đắp lợi ích cho nhau.

Nàng Nghỉ Ngơi không chỉ có duy nhất một kẻ thù: ở vài nơi, nàng thoát khỏi những cuộc đột kích của Bệnh Tật; nhưng chốn dung thân lại bị xâm nhập bởi một kẻ lai vãng chậm chạp và tinh vi hơn rất nhiều, bởi rất thường xuyên, khi vạn vật đã chìm vào tĩnh mịch yên bình, khi bên trong chẳng chút đau đớn, bên ngoài chẳng mảy may nguy hiểm, khi từng đóa hoa đang độ nở rộ và từng cơn gió đẫm hương thơm, Nàng Buồn Chán sẽ bước vào với dáng vẻ mệt mỏi sầu muộn, rồi ngả mình lên chiếc ghế dài được bày biện và trang hoàng sẵn để dung thân cho Nàng Nghỉ Ngơi. Vừa an tọa xong, một bầu không khí u ám liền lan tỏa khắp chốn, lùm cây lập tức mất đi vẻ xanh tươi, muôn loài ngưng bặt tiếng ca, ngọn gió lịm dần trong những tiếng thở dài và cánh hoa khép lại, thu mình trút bỏ hương thơm. Chẳng còn thấy gì ngoài những dòng người lang thang chẳng biết đi đâu, kiếm tìm điều gì cũng chẳng rõ; chẳng còn nghe thấy âm thanh nào ngoài những lời than vãn không rõ đau đớn từ đâu và những tiếng thì thầm chẳng thể gọi tên bất cứ tai ương nào.

Nàng Nghỉ Ngơi giờ đây đã mất đi uy quyền. Những tín đồ của nàng lại bắt đầu đối xử với nàng bằng ánh mắt khinh miệt; một số gắn bó khăng khít hơn với Nàng Xa Hoa — người hứa hẹn bằng muôn vàn thủ đoạn sẽ xua đuổi Nàng Buồn Chán đi; số khác khôn ngoan hơn, hoặc có chí khí hơn, quay trở lại với Lao Động — người thực sự chở che họ khỏi Nàng Buồn Chán, nhưng rồi theo thời gian lại trao trả họ cho Nàng Rã Rượi, để rồi bị ả đày ải trở lại những chốn nghỉ ngơi.

Cứ thế, cả Nàng Nghỉ Ngơi lẫn Lao Động đều nhận ra triều đại của mình ngắn ngủi và bấp bênh nhường nào, còn đế chế của họ thì luôn chực chờ những cuộc xâm lăng từ những kẻ thù chung của cả hai.

Mỗi bên đều thấy thần dân của mình bất trung, sẵn sàng phản bội rời bỏ họ ở mọi cơ hội. Lao Động chứng kiến những của cải mình ban tặng luôn bị mang đi cúng dường cho Nàng Nghỉ Ngơi, còn Nàng Nghỉ Ngơi lại thấy đám tín đồ trong mọi hoạn nạn đều chạy trốn khỏi mình để cầu cứu Lao Động. Cuối cùng, họ quyết định có một cuộc gặp gỡ, trong đó đôi bên đồng thuận chia đôi thế giới và luân phiên cai trị, nhường quyền thống trị ban ngày cho vị này và ban đêm cho vị kia, đồng thời hứa sẽ canh gác biên giới cho nhau, sao cho hễ cứ có âm mưu giao tranh nào nhen nhóm, Nàng Buồn Chán sẽ bị Lao Động chặn đứng, còn Nàng Rã Rượi sẽ bị Nàng Nghỉ Ngơi trục xuất. Thế là mối thù xưa đã được hóa giải, và hệt như căm ghét thường hay nhường chỗ cho tình cảm đối nghịch, Nàng Nghỉ Ngơi về sau đã mang thai với Lao Động, rồi hạ sinh Nàng Sức Khỏe — một vị nữ thần nhân từ, người củng cố sự gắn kết giữa các bậc sinh thành và góp phần tạo nên chu kỳ luân phiên đều đặn cho triều đại của họ, bằng cách chỉ ban phát ân huệ cho những ai biết phân chia cuộc sống một cách công bằng giữa Nghỉ Ngơi và Lao Động.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 20 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

1 Trong Tổng Số 2 tác phẩm của Samuel Johnson

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.