Et quando uberior vitiorum copia? quando
Major avaritiæ patuit sinus? Alea quando
Hos animos?
Juv. Sat. i. 87.
What age so large a crop of vices bore,
Or when was avarice extended more?
When were the dice with more profusion thrown?
Dryden.
Không có nỗi bất bình nào, dù công khai hay riêng tư, kể từ khi tôi đảm nhận vai trò nhà quan sát định kỳ, mà tôi nhận được nhiều hay thiết tha bằng những lời khiếu nại về sự hoành hành của cờ bạc; về niềm đam mê chí mạng với bài bạc và xúc xắc, dường như đã quét sạch không chỉ hoài bão vươn lên sự xuất chúng mà cả niềm khao khát hạnh phúc; dường như đã dập tắt ngọn lửa của kẻ tình nhân cũng như của người ái quốc; và trong đà tiến tới, nó đe dọa phá hủy mọi ranh giới về cả địa vị lẫn giới tính, bóp nghẹt mọi sự ganh đua ngoại trừ sự gian lận, làm nhơ bẩn tất cả các tầng lớp nhân dân mà tổ tiên họ đã nhờ đức hạnh, sự cần cù hoặc tính hà tiện để ban cho họ quyền sống trong sự xa hoa, lười biếng và đồi phu, đồng thời bỏ mặc họ không có chút hiểu biết nào ngoài các trò chơi thời thượng, và không có mong ước nào ngoài những ván bài may mắn.
Qua trải nghiệm lâu dài, tôi nhận ra rằng có ít nỗ lực nào tuyệt vọng bằng việc chống lại trào lưu thời trang, nơi những kẻ đối địch không chỉ trở nên tự tin nhờ số đông và vững mạnh nhờ đoàn kết, mà còn được tôi luyện bởi sự khinh miệt đối với đối thủ của họ — những kẻ mà họ luôn coi là một sinh vật có những khái niệm nông cạn, tầm nhìn hạn hẹp, cuộc trò chuyện kém cỏi và tài sản eo hẹp; một kẻ ganh tị với những tầng cao mà bản thân không thể với tới; một kẻ sẵn sàng gieo rắc cay đắng lên hạnh phúc mà sự vụng về hoặc nghèo túng không cho phép hắn dự phần; và một kẻ không có mục đích nào khác trong lời khuyên của mình ngoài việc trả thù nỗi nhục nhã của bản thân bằng cách ngăn cản những người mà xuất thân và khiếu thẩm mỹ đã đặt lên trên hắn được tận hưởng sự vượt trội của họ, đồng thời kéo họ xuống ngang bằng với chính mình.
Mặc dù chưa bao giờ cảm thấy quá bận tâm trước lời quở trách đáng sợ này — thứ mà tôi đã phải gánh chịu đủ nhiều để quen thuộc với toàn bộ sức nặng của nó, tôi vẫn sẽ phần nào xua tan nó nhân dịp này bằng cách đưa ra rất ít lời lẽ mang danh nghĩa cá nhân của mình, dù là tranh luận hay nài nỉ, bởi vì những kẻ chịu đựng nỗi mê muội chung này có lẽ là những người giỏi nhất trong việc thuật lại các tác động của nó.
THƯA ÔNG,
Sự hiểu biết trên thế giới dường như chẳng còn lại bao nhiêu, và sự chiêm nghiệm — thứ qua đó hiểu biết được thu nhận — cũng ít được thực hành đến mức tôi hoài nghi liệu mình có được thấu hiểu hay không khi phàn nàn về việc thiếu cơ hội suy ngẫm; hay liệu một sự kết án dường như không thể đảo ngược đối với sự dốt nát vĩnh viễn ở hiện tại có khơi gợi chút lòng trắc ẩn nào ở ông hay ở các độc giả của ông hay không. Tuy nhiên, tôi vẫn mạo muội giãi bày hoàn cảnh của mình trước ông, bởi tôi tin rằng bản chất của hầu hết mọi tâm hồn là tìm thấy chút niềm vui khi được phàn nàn về những tệ nạn mà họ không có lý do gì phải hổ thẹn.
Tôi là con gái của một người đàn ông giàu có lớn, người mà sự hoài nghi đối với nhân loại, và có lẽ cả niềm vui tích lũy không ngừng, đã khiến ông cư ngụ tại điền trang của chính mình và nuôi dạy các con trong căn nhà riêng. Tại đây, tôi lớn lên — nếu không phải dưới những gương sáng chói lọi nhất về đức hạnh trước mắt, thì ít nhất cũng đủ xa cách với bất kỳ sự cám dỗ nào hướng tới thói hư tật xấu. Không thiếu thốn thời gian rảnh rỗi, sách vở, hay sự giao du với một vài người có học thức trong vùng, tôi đã nỗ lực tiếp thu những tri thức có thể khiến bản thân được kính trọng nhất, và từng nghĩ mình đủ khả năng duy trì một cuộc trò chuyện về hầu hết các chủ đề mà giới tính và hoàn cảnh của tôi đòi hỏi phải thấu hiểu.
Ngoài kiến thức ra, như má tôi và người hầu gái đã bảo, tôi còn có một khuôn mặt rất đẹp và vóc dáng thanh tú; và với tất cả những lợi thế ấy, tôi đã có mười bảy tháng thống trị danh hiệu người đẹp được nâng ly chúc tụng nhiều nhất trong bán kính mười dặm, chưa từng đến buổi họp mặt hàng tháng mà không nghe thấy các bà cụ ngồi bên cạnh cầu mong cho nó kết thúc êm đẹp, còn các cô con gái thì săm soi điệu bộ, đường nét khuôn mặt hay trang phục của tôi.
Ông thừa biết, thưa ngài Rambler, rằng tham vọng là bản tính của tuổi trẻ, và sự tò mò là bản tính của trí tuệ; do đó, ông sẽ không lấy làm ngạc nhiên khi nghe rằng tôi khao khát mở rộng những chiến công của mình sang những người có thể mang lại nhiều vinh quang hơn cho kẻ chinh phục; và rằng tôi nhận thấy ở chốn thôn quê sự lặp đi lặp lại không dứt của những niềm vui quen thuộc, vốn không đủ để lấp đầy tâm trí ở hiện tại hay dệt nên bất kỳ kỳ vọng nào cho tương lai. Tôi xin thú nhận với ông rằng tôi đã rất sốn sảng mong được nhìn thấy chốn đô thành, và lấp đầy tâm trí bằng những khám phá mà mình sẽ thực hiện, những khúc khải hoàn mà mình sẽ giành được, và những lời tán dương mà mình sẽ nhận được.
Cuối cùng thì ngày ấy cũng đến. Người dì của tôi — có chồng giữ một ghế trong nghị viện và một chức vụ tại triều đình — đã chôn cất đứa con duy nhất của bà và cử người đón tôi lên để lấp đầy khoảng trống ấy. Niềm hy vọng rằng tôi sẽ lọt vào mắt xanh của họ đến mức thu về một khoản gia tài lớn hơn đã giúp tôi có được mọi sự chuẩn bị thuận lợi cho chuyến đi với tốc độ khẩn trương; và giữa muôn vàn niềm hân hoan tột độ, tôi không khỏi cảm thấy chút phẫn nộ khi thấy những người bảo hộ tự nhiên cho đức hạnh của mình lại sẵn sàng bán tôi cho một hoàn cảnh mà họ cho là nguy hiểm hơn thực tế biết bao, ngay khi một nguồn gia tài mới lấp lánh trước mắt họ.
Tôi đã ở trên đường ba ngày, và vào buổi sáng thứ tư, trái tim tôi nhảy cất lên khi nhìn thấy London. Tôi được thả xuống trước cửa nhà dì và chính thức bước vào sân khấu của hành động. Giờ đây, từ tuổi tác và kinh nghiệm của người dì, tôi mong đợi những bài học khôn ngoan; nhưng sau khi những lời xã giao đầu tiên và những giọt nước mắt đầu tiên qua đi, tôi lại được bảo rằng thật là uổng phí khi giữ một cô gái xinh đẹp như vậy ở vùng quê quá lâu, bởi vì những kẻ không bắt đầu khi còn trẻ hiếm khi nào biết chia bài cho khéo hay chơi bài cho tươm tất.
Những người trẻ tuổi thường có xu hướng xem thường những lời nhận xét và khuyên nhủ của các bậc trưởng bối. Có lẽ tôi đã mỉm cười với sự khinh miệt hơi quá đà, và suýt chút nữa đã bảo bà rằng thời gian của tôi không hề trôi qua cho những thành tựu tầm thường như thế. Nhưng tôi sớm nhận ra rằng vạn vật không được định giá bởi tầm quan trọng của tác động mà bởi tần suất sử dụng của chúng.
Vài ngày sau, người dì thông báo với tôi rằng một nhóm khách khứa — mà bà đã mất sáu tuần để tề tựu — sẽ tụ họp vào tối hôm đó, và bà mong đợi một buổi hội ngộ tuyệt vời nhất trong suốt cả mùa đông. Bà diễn đạt điều này bằng thứ biệt ngữ của một con bạc, và khi tôi hỏi xin lời giải thích cho các thuật ngữ chuyên môn ấy, bà đã tỏ vẻ ngạc nhiên không hiểu tôi đã sống ở xó xỉnh nào. Tôi vốn đã nhận thấy người dì của mình bất tài đến mức chẳng thể đưa ra bất kỳ kết luận lý trí nào, lại vô tri trước mọi thứ dù lớn hay nhỏ, đến nỗi tôi đã đánh mất mọi sự tôn trọng dành cho ý kiến của bà, và tự diện kiến với kỳ vọng lớn lao về một cơ hội để khoe trọn vẻ quyến rũ giữa những đối thủ mà sự cạnh tranh của họ sẽ không làm tôi mất mặt. Khách khứa kéo đến, và sau những lời chào hỏi xã giao thông thường — vốn dễ dàng như nhau đối với cả trí tuệ thấp kém nhất lẫn cao cả nhất — kết quả là gì? Những cỗ bài được bóc ra, các ván bài được lập nên, toàn bộ buổi tối trôi qua trong một trò chơi mà người già và kẻ trẻ đều đắm chìm như nhau; vậy mà tôi chẳng thể thu hút nổi một ánh nhìn hay lọt vào tai ai, trái lại, vì buộc phải chơi mà không có kỹ năng, tôi liên tục làm vướng víu người cùng chơi và nhanh chóng nhận ra sự khinh miệt của cả bàn ăn đang đổ dồn lên mình.
Thưa ông, tôi không thể không nghi ngờ rằng thứ thời trang gớm ghiếc này sinh ra từ một âm mưu của những kẻ già nua, xấu xí và dốt nát chống lại tuổi trẻ và sắc đẹp, chống lại sự hóm hỉnh và niềm vui sống; như một mưu đồ để san bằng mọi khác biệt của tự nhiên và nghệ thuật, để biến thế giới thành một chốn hỗn mang của sự ngu muội, để tước đoạt khỏi những kẻ có thể tỏa sáng hơn họ mọi lợi thế về tinh thần và thể xác, để ngăn cản tuổi trẻ khỏi những niềm vui tự nhiên, tước đi sức ảnh hưởng của sự hóm hỉnh và vẻ quyến rũ của sắc đẹp, để trói buộc những trái tim vào tiền bạc — thứ vốn dĩ thuộc về tình yêu —, để kéo cuộc sống chìm vào một sự đơn điệu tẻ nhạt, và không cho phép nó nuôi dưỡng bất kỳ niềm hy vọng hay sợ hãi nào khác ngoài việc cướp bóc và bị cướp bóc.
Xin ông hãy nhắn nhủ đến những người cùng giới với tôi — những người sở hữu tâm trí có khả năng vươn tới những tình cảm cao cả hơn — rằng nếu họ đoàn kết lại để bảo vệ những niềm vui và đặc quyền của mình, họ có thể ấn định một thời điểm mà bài bạc sẽ chấm dứt cảnh thời trang, hoặc chỉ bị bỏ lại cho những kẻ không có sắc đẹp để được yêu thương, không có khí phách để bị e sợ; không có kiến thức để dạy dỗ, cũng chẳng có sự khiêm nhường để học hỏi; và những kẻ, sau khi trải qua tuổi trẻ trong đũng lạc, lại phải chịu án phạt thích đáng là chôn vùi tuổi già trong sự ngu muội.
Tôi kính thư, &c.
Cleora.
THƯA ÔNG,
Sự bực bội sẽ làm tôi nổ tung trái tim nếu không được trút bỏ nó ra ngoài. Vì ông xuất bản một tờ báo, tôi đòi hỏi ông phải đưa bài viết này vào số báo tiếp theo, nếu ông còn mong đợi sự ân huệ và khích lệ từ bất kỳ người phụ nữ nào có gu thẩm mỹ, khí phách và đức hạnh. Tôi muốn nó được công bố cho thiên hạ biết những người vợ đáng kính bị đối xử tệ bạc ra sao bởi những gã công tử bột hách dịch, để từ đây về sau không một người phụ nữ nào kết hôn nếu không có sự nhẫn nại của nàng Grizzel. Thậm chí, giả sử ngay cả nàng Grizzel có kết hôn với một con bạc đi chăng nữa, tính khí của nàng cũng chẳng thể trụ nổi. Một tên khốn đánh mất đi sự điềm đạm và lòng nhân ái cùng với tiền bạc của mình, lại không chịu trích ra dù chỉ một ít từ những thói tiêu hoang của bản thân để chu cấp cho một người phụ nữ thời thượng trong những trò giải trí thiết yếu của cuộc đời! — Tại sao hắn không dùng cái đầu uyên bác của mình để tạo dựng tên tuổi trong nghị viện, gây dựng cơ ngơi và kiếm lấy một tước hiệu kia chứ? Điều đó xứng đáng với một người trụ cột gia đình hơn là việc lắc lạch cạch cái hộp đựng xúc xắc ồn ào; và khi ấy, hắn hoàn toàn có thể rộng lượng để vợ mình chi tiêu chút ít cho những khoản phí tổn nhỏ nhặt và các trò tiêu khiển tao nhã.
Giả sử tôi có gặp vận rủi tại bàn Brag thì sao chứ? — há chẳng lẽ hắn không nên chờ xem vận may xoay vần thế nào vào dịp khác hay sao? Thay vào đó, hắn làm gì nào ngoài việc gây sự, chì chiết tôi vì đã phai tàn nhan sắc, mạt sát bạn bè của tôi, chế giễu cách chơi của tôi và lăng mạ trí tuệ của tôi; hết lời ngụy biện rằng phụ nữ không đủ trí óc để chơi bất cứ thứ gì ngoài búp bê, và rằng họ nên bận bịu với những việc tương xứng với trí tuệ của mình, ở yên trong nhà và lo chuyện tề gia nội trợ.
Tôi có ở nhà đấy chứ, thưa ông, và cả thiên hạ đều biết tôi có mặt ở nhà vào mọi Chủ nhật. Tôi đã tổ chức sáu buổi tiệc tụ họp lớn trong mùa đông này và phát đi mười cỗ bài dưới dạng thiệp mời cho các buổi tiệc riêng tư. Còn về việc quản lý gia thất, tôi chắc chắn hắn không thể gọi tôi là kẻ hoang phí, hay dám nói tôi không màng tới gia đình. Lũ trẻ được gửi đi ở vú nuôi tại các vùng quê với chi phí rẻ nhất mà bất kỳ cặp ranh con nào có được, và tôi chưa từng gặp lại chúng kể từ đó; thế nên hắn chẳng phải bận tâm gì về chúng cả. Đám gia nhân thì nhận tiền ăn tự túc. Những bữa trưa của riêng tôi được lấy từ quán Thatched House; và tôi chưa từng phải trả một xu nào cho bất cứ thứ gì mình mua kể từ khi kết hôn.
Còn về chuyện chơi bài, quả thực tôi nghĩ mình có quyền được nuông chiều bản thân trong trò đó, giờ đây khi tôi đã là chủ nhân của chính mình. Cha bắt tôi phải cày mặt ra chơi bài hẩm cho đến khi chán ngấy; và thay vì thiếu trí tuệ, ông Hoyle, sau khi cho tôi chưa tới bốn mươi bài học, đã bảo tôi là một trong những học trò xuất sắc nhất của ông. Khi ấy, tôi tự nhủ rằng một khi được tự do, tôi sẽ bỏ chơi bài và chuyển sang đọc tiểu thuyết — những thứ bị cấm đoán và bị nguyền rủa thậm tệ tại nhà chúng tôi đến mức không thể không tưởng tượng ra chúng là vô cùng quyến rũ. Rất không may là để cứu tôi khỏi tội bất hiếu tuyệt đối, đúng lúc tôi kết hôn thì trò Brag thân yêu lại lọt vào mốt thời thượng, và kể từ đó nó trở thành niềm vui của cuộc đời tôi; thật dễ dàng, vui tươi và vô tư lự, thật vô lo và đầy vẻ hào hoa! Làm sao có thể không yêu nó cho được? Thế mà cái thứ phản trắc ấy lại đối xử với tôi rất tệ vào dạo gần đây, và ngày mai tôi đã định đổi sang chơi Faro rồi. Nhưng ôi! cái ngày mai đáng ghét ấy, một thứ luôn được mong chờ và chẳng bao giờ tìm thấy... Chỉ trong vài tiếng đồng hồ ngắn ngủi nữa thôi, tôi sẽ bị kéo xềnh xệch về quê. Thưa ông, gã khốn đó đã bỏ mặc tôi trong cơn ngất xỉu do những lời đe dọa của hắn gây ra, và nhẫn tâm ra lệnh gọi một chiếc xe ngựa trạm. Ở lại thì không thể, vì tiền tôi chẳng có, còn tín dụng thì chẳng tài nào vay mượn được... Nhưng tôi sẽ bắt con khỉ đó chơi bài piquet với mình trên đường đi để giành lấy bất cứ thứ gì tôi muốn. Tôi gần như chắc chắn sẽ đánh bại hắn, và tôi thừa biết những món nợ danh dự của hắn thì thế nào hắn cũng phải trả. Vậy thì ai mà biết được, biết đâu tôi vẫn có thể quay lại và đánh bại Lady Packer cơ chứ? Thưa ông, ông không cần phải in mưu kế sau cùng này đâu, mà suy đi tính lại, ông cứ in đi cũng được... ôi, phát điên lên mất! Chiếc xe ngựa trạm đã đậu ngoài cửa rồi. Thưa ông, ông muốn xuất bản gì thì tùy, miễn là đừng in tên tôi ra là được.
(39) A youth of frolicks, an old age of cards. Pope.