——Genus, et proavos, et quæ non fecimus ipsi,
Via ea nostra voco.
Ovid, Metam. xiii. 140.
Dòng dõi, tổ tiên, và những gì ta chưa từng tạo dựng,
Tôi chẳng nhận đó là của mình.
Ovid, Metam. xiii. 140.
GỬI TỜ RAMBLER.
THƯA ÔNG,
Vì nhận thấy ông đã dành cho những lời phàn nàn của tôi sự quan tâm đủ lớn để cho đăng tải chúng, tôi cảm thấy được thúc đẩy bởi sự hão huyền hoặc lòng biết ơn để tiếp tục duy trì thư từ với ông; và quả thực, dù không vì động cơ nào trong hai điều đó, tôi vẫn mừng vì có cơ hội được viết, bởi tôi vốn không quen giữ lại trong lòng bất cứ điều gì đang dâng trào nơi lồng ngực, trong khi ở đây lại chẳng có ai để tôi có thể thoải mái chuyện trò. Trong lúc bận rộn với việc này, một vài giờ tẻ nhạt sẽ trôi qua, và khi ngước nhìn đồng hồ, tôi sẽ thấy mình đã trút bỏ được một phần gánh nặng của ngày dài.
Ông có thể nhận thấy rằng tôi chẳng hề giả vờ viết với sự cân nhắc nào khác ngoài sự tiện lợi của chính mình; và để không giấu giếm ông tâm tư thực sự của tôi, khoảng thời gian ít ỏi mà tôi buộc phải trải qua trong sự chiêm nghiệm cô độc vừa qua đã không đóng góp gì nhiều cho sự tôn kính của tôi dành cho giới trước tác. Giờ đây, tôi có đầy đủ lý do để nghi ngờ rằng, với tất cả những lời lẽ hoa mỹ về sự thông thái và vẻ bề ngoài tôn sùng chân lý của các ông, các ông lại chẳng có mấy sự chân thành; rằng các ông hoặc là viết những điều mình không nghĩ và sẵn sàng đánh lừa nhân thế, hoặc là chẳng màng suy nghĩ thấu đáo, mà khi tự đặt mình làm những kẻ dẫn đường, các ông lại dắt lối sai lầm cho những người tin theo bằng sự cả tin hoặc tắc trách; rằng các ông bày ra trước công chúng bất kỳ quan niệm nào mà các ông có thể biện minh một cách hào nhoáng hoặc diễn đạt một cách tao nhã, mà không mỏi mòn tìm xem chúng có đúng đắn hay không, đồng thời chép lại những lời dối trá truyền đời từ những tác giả cổ đại có lẽ cũng vô thức và cẩu thả chẳng kém gì các ông.
Có lẽ ông sẽ ngạc nhiên khi thấy tôi dùng những lời lẽ gay gắt đến vậy cho một vấn đề mà phụ nữ vốn được cho là chẳng mấy quan tâm; và rất có thể ông sẽ — bởi tôi đã chứng kiến không ít lần sự hỗn xược của những kẻ cắp sách — bảo tôi rằng tôi nên bầy trò chơi đùa với những chú mèo con thì hơn là bày đặt ra vẻ phê bình và chê trách bậc học thức. Nhưng ông đã nhầm, nếu ông tưởng rằng tôi có thể bị khuất phục bởi sự khinh miệt của ông hay bị buộc phải im lặng trước những lời quở trách ấy. Đã đọc sách, tôi có quyền phán xét; đã bị tổn thương, tôi có quyền phàn nàn; và những đặc quyền ấy, thứ mà tôi đã đánh đổi bằng một cái giá không hề nhỏ, sẽ không dễ gì tôi chịu từ bỏ.
Thực ra, việc đọc sách chưa bao giờ là công việc chính của tôi, nhưng dẫu cho trong một cuộc sống bận rộn nhất vẫn có những khoảng thời gian rỗi rãi, tôi đã dùng những giờ phút dư dả — thứ mà những cuộc vui chốn thị thành để lại trong tay tôi — để lật giở một bộ sưu tập đồ sộ gồm các vở bi kịch và tiểu thuyết, nơi mà giữa vô số tư tưởng chung của tất cả các tác giả thuộc thể loại này, tôi nhận thấy gần như trang sách nào cũng ngập tràn những nét quyến rũ và niềm hạnh phúc của đời sống điền viên; cái cuộc sống mà mọi chính khách ở đỉnh cao vinh quang đang tâm sự tìm cách lui về ẩn dật; cái cuộc sống mà mọi nữ anh hùng bi kịch trong cảnh ngộ này hay cảnh ngộ khác đều ước ao mình sinh ra ở đó, và được miêu tả như một chốn trú ẩn chắc chắn khỏi sự dại khờ, nỗi lo âu, niềm đam mê và tội lỗi.
Thật là bất khả kháng khi đọc biết bao lời cảm thán đầy say mê và những miêu tả dịụ ngọt ấy mà lại không cảm thấy đôi chút khao khát được tận hưởng cảnh giới nơi mọi niềm hạnh phúc ấy hiện diện; và vì thế, tôi đã hân hoan đón nhận lời mời của người dì quý hóa của mình, với đầy rẫy hy vọng rằng bằng một thứ quyền năng vô hình nào đó, mọi niềm hy vọng lẫn nỗi sợ hãi, lòng đố kỵ và sự ganh đua sẽ tan biến khỏi trái tim tôi ngay khi tôi đặt chân đến những miền đất của sự ngây thơ và thanh bình; rằng tôi sẽ được ngủ trong những chòm cây thanh bình và lang thang trong những khu vườn địa đàng, nơi tôi chẳng gặp gì ngoài sự dịu dàng của lòng nhân ái, sự chân thành của tính phác dị, và niềm hân hoan của sự thỏa lòng; nơi tôi sẽ chứng kiến lý trí phát huy uy quyền đối với cuộc sống mà không gặp bất kỳ sự gián đoạn nào từ lòng ghen ghét, thói tham lam hay sự kiêu căng, và mỗi ngày trôi qua đều là một ngày mà sự khôn ngoan nghiêm khắc nhất phải chuẩn y.
Hỡi ông Rambler, tôi xin nói rằng tôi đã kỳ vọng điều này, và tôi đã được dạy để kỳ vọng điều đó bởi cả trăm tác giả. Chính niềm kỳ vọng ấy đã dẫn lối tôi đến đây, và giờ tôi đang sống ở chốn này trong sự bất an vĩnh cửu, chẳng có lấy một niềm an ủi nào khác ngoài hy vọng được trở về London.
Từ sau khi viết bức thư trước, bị thúc bách bởi chính nhu cầu phải thoát khỏi sự trì trệ tuyệt đối để tìm hiểu kỹ hơn về sự tình và con người nơi đây, giờ đây tôi không còn là kẻ hoàn toàn xa lạ với những câu chuyện và công việc chốn thôn quê nữa, nhưng tôi còn lâu mới tìm thấy ở đó sự ngây thơ hay khôn ngoan nào hơn so với những tâm tư hay hạnh kiểm của những người mà tôi từng cùng họ trải qua những giờ phút vui tươi và hợp thời hơn.
Người ta thường chê trách bàn trà và công viên vì đã tạo cơ hội và sự cổ vũ cho thói ngồi lê đôi mách. Tôi không thể hoàn toàn rửa sạch tội trạng ấy cho chúng; tuy nhiên, tôi phải xin phép được nói đỡ cho những kẻ ba hoa sành điệu rằng, dẫu không phải vì nguyên tắc, thì ít ra cũng do ngẫu nhiên, chúng ta ít phạm tội phỉ báng hơn so với các quý bà thôn quê. Bởi vì phải quan sát và phán xét một số lượng người đông hơn, chúng ta thường chỉ mãn nguyện với việc buộc tội họ bằng chính những lầm lỗi hay sự dại dột của bản thân họ, và hiếm khi nhường chỗ cho lòng ác ý, trừ phi đó là thứ ác ý phát sinh từ một sự tổn thương hay lăng mạ nào đó — dù là thật hay tưởng tượng — hướng về chính chúng ta. Thế nhưng ở những vùng quê xa xôi này, nơi các gia đình cứ đời này qua đời khác cùng sống trong những ngôi nhà ấy, họ lại chuyền tay nhau và thuật lại những lỗi lầm của cả một chuỗi các thế hệ. Tôi đã được kể lại chi tiết về việc từng điền trang trong vùng đã thâu tóm được từ thủa ban đầu ra sao, và tôi nhận ra, nếu tôi có thể tin vào những lời kể ấy, thì chẳng còn lấy một sào đất nào nằm trong tay người chủ đích thực của nó. Tôi đã nghe kể về những mối tình vụ lén giữa những chàng công tử hào hoa và những mỹ nhân lừng danh nay đã nằm yên bình trong nấm mồ từ ba thế kỷ trước, và thường xuyên được giải trí bằng thứ chuyện tầm phào truyền đời về những con người mà tên tuổi của họ chắc đã chẳng còn ai nhớ đến, nếu như họ không phạm phải điều gì đó có thể làm nhục nhã con cháu đời sau.
Trong một lần đi thăm hỏi, tôi tình cờ khen ngợi dáng vẻ đường hoàng và sự trang nghiêm của một tiểu thư vừa mới rời khỏi phòng; ngay lập tức, hai vị phu nhân lớn tuổi liền liếc nhìn nhau đầy thâm ý, và người lớn tuổi hơn hỏi tôi rằng liệu tôi đã từng nhìn thấy bức chân dung của Henry VIII chưa. Ông có thể tưởng tượng được là tôi đã không thể nhận thức ngay ra sự thích đáng của câu hỏi đó; nhưng sau khi chờ đợi một lúc để nghe giải thích, tôi được bảo rằng bà cố của vị tiểu thư kia có một người bà cố năm đời từng là hầu cận cho Anna Bullen, và được cho là đã quá được lòng vị vua này.
Một khi đã xảy ra hiềm khích giữa những gia tộc đứng đầu của hai dòng họ, sự cay độc ấy cứ thế kéo dài vô tận, và việc những bà cô già cãi vã nhau vì một cuộc bầu cử nào đó mà ông nội của họ từng là đối thủ là chuyện như cơm bữa; những hằn thù từ thời nội chiến đến nay vẫn chưa nguôi ngoai; trong vùng có hai gia đình đã triệt phá chim chóc và thú rừng của nhau kể từ thời Philip và Mary; và khi có tin tức về một trận lụt đã tàn phá những khu vườn của một vị quý ông đáng kính, một người nghe liền nhận xét với vẻ hả hê rằng giờ đây ông ta có thể hình dung phần nào sự tàn phá mà tổ tiên ông ta từng gây ra trong cuộc rút lui từ Bosworth.
Cứ thế, ác ý và lòng căm thù được truyền đời nơi đây như một thứ tài sản thừa kế, và người ta buộc phải uyên thâm lịch sử mới có thể hiểu được các phe phái khác nhau trong hạt này. Ông không thể hy vọng có được quan hệ tốt đẹp với những gia đình đã quyết tâm chẳng ưa gì nhau dẫu chỉ là một chút; và khi chọn lựa bạn thân, có lẽ ông phải cân nhắc xem mình thiên vị phe nào hơn trong cuộc chiến tranh giữa các Nam tước. Tôi đã nhiều lần đánh mất thiện cảm của những vị khách đến thăm người dì của mình chỉ vì nhầm lẫn lợi ích giữa nhà York và nhà Lancaster, và từng bị quở trách vì dám ngồi im lặng khi William Rufus được gọi là kẻ bạo tàn. Tuy nhiên, giờ đây tôi đã vứt bỏ mọi sự giữ kẽ, bởi tôi nhận thấy thật bất khả thi nếu muốn học hết mọi sự cẩn trọng cần thiết trong vòng chưa đầy bảy năm trời. Ở London, nếu ông biết rõ bạn đồng hành của mình cùng cha mẹ họ, ông sẽ được an toàn; nhưng ở đây, ông lại bị nghi ngờ là đang ám chỉ đến những vết xe đổ của các bà cố năm đời, và đang khơi lại những cuộc tranh đấu từng được định đoạt bằng giáp trụ bởi những hiệp sĩ lừng lẫy thuở cổ xưa. Do đó, tôi hy vọng ông sẽ không kết tội sự thiếu kiên nhẫn của tôi, nếu như tôi đã cảm thấy mệt mỏi khi phải chầu chực ở một nơi chẳng thể học hỏi được điều gì, và phải tranh cãi khi chẳng có gì để phân tranh, đồng thời mong ông sẽ góp phần làm tôi khuây khỏa trong suốt thời gian lưu lại đây bằng một bài viết mang tính trào phúng.
Tôi kính thư,
Euphelia.