Mihi tarda fluunt ingrataque tempora.
Hor. lib. i. Epist 1. 15.
How heavily my time revolves along.
Elphinston.
GỬI TẬP SAN RAMBLER.
THƯA ÔNG RAMBLER,
Tôi vốn không phải là người ái mộ gì những bài viết nghiêm túc, thế nên rất thường hay gấp các trang viết của ông lại trước khi đọc xong; dẫu vậy, tôi không thể không thừa nhận rằng, qua từng bước chậm rãi, ông đã nâng cao cái nhìn của tôi về trí tuệ của mình, và rằng, dẫu tôi tin chắc sẽ còn lâu lắm tôi mới có thể bị thuyết phục để đối xử với ông bằng sự niềm nở lớn lao, thì dẫu sao, ông cũng chiếm được sự kính trọng của tôi nhiều hơn những kẻ mà tôi thỉnh thoảng vẫn ban cho niềm vui được rót trà hay nhặt quạt giúp tôi. Do đó, tôi xin chọn ông làm người tri kỷ để giãi bày những nỗi niềm khốn khổ của mình, đồng thời xin lời khuyên từ ông về cách thức để chế ngự hoặc thoát khỏi chúng, dẫu tôi chẳng hề mong đợi ở ông chút sự dịu dàng và uyển chuyển nào vốn tạo nên sự hoàn hảo ở một người bầu bạn với phái đẹp: cũng như tại chốn tôi đang đặt chân đến đây, tôi phải nhờ cậy đến con chó ngao để bảo vệ mình, dẫu tôi chẳng có ý định biến nó thành một chú chó cưng ôm ấp trong lòng.
Thân mẫu tôi là một quý bà vô cùng thời thượng, người tổ chức những buổi tụ họp tại gia đông đúc và thường xuyên hơn bất kỳ ai khác cùng khu phố. Tôi lớn lên từ thủa ấu thơ trong một bầu không khí náo nhiệt triền miên của những cuộc vui, và ký ức của tôi dường như chẳng chứa đựng gì ngoài những lời nhắn nhủ, những chuyến thăm viếng, những buổi diễn kịch và dạ vũ; về sự vụng về của người phụ nữ này và thói lẳng lơ của người phụ nữ kia; về sự tiện lợi đầy quyến rũ của một mốt thời trang mới nổi, về nỗi khó khăn khi chơi một trò chơi mới, những sự kiện trong một buổi vũ hội hóa trang, và những bộ trang phục trong đêm hội cung đình. Khi chưa tròn mười tuổi, tôi đã nắm vững mọi quy tắc chào hỏi và đáp lễ, biết rõ mỗi người quen của mình đáng nhận được mức độ lịch thiệp nào; và tôi đã có thể đáp lại, với sự dè dặt hay hoạt bát đúng mực,
câu trả lời chuẩn mực và rập khuôn cho mọi lời ca tụng; thế nên tôi sớm nổi danh là một cô nàng sắc sảo xinh đẹp, và khi chưa đến tuổi mười ba, tôi đã được nghe tất cả những gì người ta có thể nói với một thiếu nữ. Mẹ tôi rộng lượng đến mức hiếm thấy khi tỏ ra hài lòng trước bước trưởng thành của tôi, và cho phép tôi, chẳng mảy gièm pha hay quở trách, được tận hưởng niềm hạnh phúc giống như bà; dẫu phần lớn những phụ nữ ở độ tuổi của bà tỏ ra vô cùng tức giận khi thấy các cô thiếu nữ quá ư bạo dạn, và nhiều quý ông lịch thiệp đã nói với bà rằng thật tàn nhẫn khi xiềng xùm nhân loại vào những gông cùm mới, lại vừa thống trị họ bằng chính những bùa mê của bà vừa bằng cả sắc đẹp của con gái bà.
Giờ đây tôi đã bước sang tuổi hai mươi hai, và mỗi năm tôi dành tới chín tháng ở thủ đô, còn ba tháng ở Richmond; thế nên khoảng thời gian của tôi trôi qua một cách đều đặn trong cùng một nhóm bạn hữu và những trò giải trí y hệt, ngoại trừ những khi thời trang đưa vào nhữngλ trò tiêu khiển mới, hay những đổi thay của giới thượng lưu mang đến những gương mặt tài năng và hào hoa tiếp nối nhau. Dẫu vậy, mẹ tôi lại là một người khéo léo sắp đặt sự vui chơi đến mức tôi chẳng hề có lấy một giờ rảnh rỗi; bởi mỗi buổi sáng đều mang theo một cuộc hẹn hò mới mẻ, và mỗi đêm đều bị cuốn đi bởi nhu cầu phải xuất hiện ở những chốn khác nhau, phải tà tà sát cánh bên quý bà này ở nhà hát opera, và kề cạnh vị quý bà khác bên bàn chơi bài.
Khi thời điểm đến để định đoạt những kế hoạch hạnh phúc cho mùa hè, người ta đã quyết định rằng tôi nên đến thăm một người cô giàu có ở một vùng quê xa xôi. Như ông cũng biết, câu chuyện chính ở mọi bàn trà vào mùa xuân đều bắt nguồn từ việc chia sẻ cách thức mà người ta sẽ trải qua khoảng thời gian cho đến tận mùa đông, thế nên thật là một sự giải thoát lớn lao cho sự nghèo nàn về đề tài của chúng tôi khi được kể lại những niềm vui đang chờ đón mình, được miêu tả dinh cơ của người bác, với khu công viên và những khu vườn, những lối đi mến yêu cùng những ngọn thác nước đẹp tuyệt vời; và hết thảy mọi người đều bảo tôi rằng họ ghen tị với tôi biết bao, và họ từng tận hưởng biết nhường nào niềm thỏa mãn ở một chốn chốn tương tự.
Bởi tất cả chúng ta đều dễ tin vào những điều có lợi cho mình, và sẵn sàng tưởng tượng ra một niềm thỏa mãn tiềm ẩn trong bất cứ thứ gì mà ta chưa từng trải nghiệm, tôi xin thú nhận với ông, chẳng chút ngần ngại,
rằng tôi đã để cho tâm trí mình ngập tràn những kỳ vọng về một niềm vui không tên nào đó nơi chốn điền viên, và rằng tôi đã khắc khoải mong chờ giờ phút hạnh phúc có thể giải phóng tôi khỏi tiếng ồn ào, sự phù phiếm và những nghi thức rườm rà, đưa tôi đến với bóng râm yên bình, và ru tôi vào sự thỏa nguyện cùng sự tĩnh lặng. Để tự xoa dịu bản thân trước nỗi thống khổ của sự chờ đợi, đôi khi tôi lắng nghe một nữ học giả quen biết đọc những khúc thơ mục đồng, tôi say mê với những câu chuyện chẳng màng gì ngoài việc rời bỏ thành phố, và chưa từng đi ngủ mà không mơ về những lùm cây, những đồng cỏ và những chú cừu non nhảy nhót tung tăng.
Cuối cùng thì toàn bộ quần áo của tôi cũng đã nằm gọn trong một chiếc rạp, và tôi nhìn thấy cỗ xe ngựa đang đợi sẵn ngoài cửa; tôi hân hoan nhảy phốc lên xe, cãi nhau với cô thị nữ vì tội chần chừ quá lâu trong việc chào tạm biệt những người hầu kẻ hạ khác, và mừng rỡ khi khoảng cách giữa tôi với việc hoàn thành những ước nguyện cứ ngắn dần lại. Chỉ vài ngày sau đã đưa tôi đến một ngôi nhà cổ kính rộng lớn, được bao bọc ở ba mặt bởi những ngọn đồi rợp bóng cây, và từ mặt tiền hướng ra một dòng sông hiền hòa, cảnh tượng ấy đã khơi dậy toàn bộ những kỳ vọng về niềm vui trong tôi, đồng thời khiến tôi tiếc nuối vì đã sống quá lâu mà không tận hưởng những khung cảnh đầy mê hoặc giờ đây mới mang lại cho tôi. Người cô ra tận cửa đón tôi, nhưng trong một bộ trang phục cách xa xu hướng thời trang hiện tại đến mức tôi suýt bật cười khi nhìn bà, đó vốn chẳng phải là sự đền đáp tử tế cho công sức mà bà đã bỏ ra để trau chuốt bản thân nhân dịp tôi đến. Đêm hôm ấy và buổi sáng ngày hôm sau trôi qua trong những câu hỏi thăm về gia tộc nhà cửa; rồi người cô giải thích về phả hệ của chúng tôi, và kể cho tôi nghe những câu chuyện về sự dũng cảm của cụ cố tôi trong các cuộc nội chiến, và phải mất trọn ba ngày tôi mới có thể thuyết phục được bà để mặc tôi được yên thân.
Cuối cùng thì nền nếp gia gia phong cũng thắng thế; bà quay lại với công việc thường ngày của mình theo lối cũ, và tôi được tự do lang thang chốn hoang dã và ngồi bên dòng thác nhỏ. Sự mới mẻ của vạn vật xung quanh làm tôi thích thú trong chốc lát, nhưng chỉ sau vài ngày chúng chẳng còn mới mẻ nữa, và tôi nhanh chóng nhận ra rằng đồng quê không phải là thế giới thuộc về mình; rằng bóng râm, hoa cỏ, những bãi cỏ và làn nước chẳng mấy chốc đã cạn kiệt khả năng mang lại niềm vui, và rằng tự thân tôi chẳng có lấy một nguồn dự trữ sự thỏa mãn nào để có thể khỏa lấp đi sự mất mát của những trò giải trí quen thuộc.
Trong khoảnh khắc nồng nhiệt của những cái ôm chào đón, tôi đã lỡ miệng nói với cô rằng tôi được phép ở lại với bà mười tuần. Mới chỉ có sáu tuần trôi qua và làm sao tôi có thể sống sót qua bốn tuần lễ còn lại đây? Tôi đi ra rồi lại đi vào; tôi hắt hủi một đóa hoa rồi vứt bỏ nó; tôi bắt một con côn trùng, và khi đã ngắm nghía màu sắc của nó xong xuôi thì thả cho nó tự do; tôi ném một hòn sỏi xuống nước và nhìn những vòng tròn lan rộng hết lớp này đến lớp khác. Những khi trời đổ mưa, tôi lại đi bách bộ trong căn đại sảnh, ngắm nhìn kim phút trên chiếc đồng hồ quả lắc, hay đùa nghịch với bầy mèo con mà mèo mẹ vừa sinh ra vào một thời điểm may mắn nào đó.
Bác tôi sợ rằng tôi sẽâm u sầu, vì thế bà khuyến khích những bậc điền chủ láng giềng đến thăm chúng tôi. Ban đầu họ đến với sự háo hức tột cùng để ngắm nhìn quý bà thời thượng đến từ London; thế nhưng khi gặp nhau, chúng tôi chẳng có lấy một đề tài chung nào để trò chuyện; họ chẳng có chút tò mò nào về kịch nghệ, opera, hay âm nhạc; và tôi cũng thu nhận được sự thỏa mãn ít ỏi từ những lời kể của họ về những mối thù hằn hay liên minh giữa các dòng họ, những cái tên mà một khi có thể trốn thoát, tôi sẽ chẳng bao giờ muốn nghe lại nữa. Mấy người phụ nữ giờ đây đã nhìn thấy tôi, biết chiếc váy của tôi được may ra sao, và đã lấy làm thỏa mãn; đám đàn ông thì hầu như đều dè chừng tôi, và nói rất ít, bởi họ nghĩ mình không có quyền được ăn nói lỗ mãng.
Thế là tôi bị kết án phải chịu đựng sự cô độc; ngày trôi đi chậm chạp, và tôi nhìn thấy ánh bình minh với sự bất an, bởi tôi nghĩ rằng đêm tối hãy còn ở rất xa. Tôi đã thử tìm giấc ngủ bên một con suối nhỏ, nhưng nhận ra tiếng rì rầm của nó chẳng mang lại chút tác dụng nào; thế nên tôi buộc phải thức trắng ít nhất mười hai tiếng đồng hồ, chẳng có những chuyến thăm viếng, chẳng có bài bạc, chẳng có những tiếng cười đùa, và chẳng có những lời tán dương nịnh nọt. Tôi đi bộ bởi vì tôi cảm thấy chán ngấy việc cứ ngồi yên một chỗ, rồi lại ngồi xuống bởi vì tôi đã mệt nhoài vì đi bộ. Tôi chẳng có chút động lực nào để hành động, cũng chẳng có đối tượng nào để yêu thương, căm ghét, sợ hãi hay hứng thú. Tôi chẳng thể ăn diện hào hứng, bởi tôi chẳng có lấy một đối thủ cạnh tranh hay một kẻ ái mộ. Tôi chẳng thể khiêu vũ khi thiếu vắng bạn nhảy; cũng chẳng thể dịu dàng hay cay nghiệt khi chẳng có người tình.
Cuộc đời của Euphelia là thế đó; và có lẽ nó vẫn sẽ tiếp tục như vậy trong suốt tháng sắp tới đây. Tôi vẫn chưa tuyên bố
từ bỏ sự tồn tại này, cũng chưa gọi các nữ thần định mệnh đến để cắt đứt sợi chỉ đời mình; thế nhưng tôi đã thành tâm tự hứa với lòng sẽ không kết án bản thân vào một mùa hè tẻ nhạt thứ hai như thế này nữa, cũng không quá vội vã tự hão huyền về niềm hạnh phúc. Dẫu vậy, thưa ông Rambler, tôi từng nghe về những người chưa bao giờ thấy lòng mình thảnh thơi nhường ấy như khi ở chốn cô tịch, và tôi không khỏi ngờ vực rằng thế nào đi nữa thì đó cũng là lỗi tại chính bản thân mình, khi mà chẳng vướng phải nỗi đau đớn lớn lao nào về cả thể xác lẫn tâm hồn, tôi lại cảm thấy chán ngấy chính bản thân mình như thế này: rằng dòng chảy của tuổi trẻ đang ngưng đọng, và rằng tôi đangéo mòn trong một vùng biển lặng ngắt như tờ, chỉ vì thiếu vắng đi một chút xung lực từ bên ngoài. Do đó, tôi sẽ xem ông là một ân nhân của phái đẹp, nếu ông chịu dạy cho tôi nghệ thuật sống một mình; bởi tôi tin chắc rằng hàng ngàn hàng vạn quý bà, những kẻ vẫn ra vẻ tán tụng bằng những lời say sưa về những niềm vui chốn thôn quê, thực chất cũng giống như tôi, đang khắc khoải mong chờ mùa đông đến, và ao ước được giải thoát khỏi chính bản thân mình nhờ vào bầu bạn và những cuộc vui.
Kính thư, Ngài,
Euphelia.