——Non pronuba Juno,
Non Hymenæus adest, non illi Gratia lecto.
Ovid, Met. vi. 428.
Without connubial Juno's aid they wed;
Nor Hymen nor the Graces bless the bed.
Elphinston.
GỬI TÒA SOẠN RAMBLER,
THƯA ÔNG,
Vì bấy lâu nay ông vẫn khất lời hứa từng thắp lên hy vọng về một bài viết khác bàn về hôn nhân, tôi đoán rằng ông đang muốn thu thập thêm nhiều tư liệu phong phú hơn những gì trải nghiệm hay quan sát cá nhân có thể mang lại; và do đó, tôi xin được bộc bạch một cách thành thực về cơ duyên bước chân vào chốn gia thất của chính mình.
Lúc bấy giờ tôi chuẩn bị bước sang tuổi hòn tên, sau khi đã ngán ngẩm những chốn vui chơi thị thành và được thức tỉnh để quay về với những bận tâm nghiêm túc hơn bởi sự phá sản của tay luật sư mà tôi từng hết lòng tin tưởng giao phó gia tài, tôi quyết định tự tay quản lý điền trang của mình và sắp xếp lại toàn bộ cuộc sống theo những quy tắc cẩn trọng nhất của nghệ thuật chi tiêu.
Theo đuổi kế hoạch ấy, tôi nói lời tạm biệt với đám bạn bè quen biết. Họ tiễn tôi đi với không biết bao nhiêu lời trêu chọc về hệ thống nguyên tắc mới của tôi, sau khi đã cố gắng hướng tôi rời xa một ý tưởng chẳng mấy xứng tầm với một kẻ thông minh bằng những câu chuyện lố bịch về sự u mê và quê mùa mà nhiều kẻ từng sa lầy khi lui về chốn điền viên — những kẻ từng một thời nổi danh chốn tửu lầu hay rạp hát, từng nhen nhóm bao hy vọng vươn lên hàng ngũ xuất chúng giữa chốn phồn hoa.
Khi mới đặt chân về vùng quê — nơi mà do sự chểnh mảng thường tình của những người thừa kế trẻ tuổi, tôi chưa từng ghé lại kể từ ngày cha tôi qua đời — tôi thấy mọi thứ hỗn độn đến mức chẳng khác nào một mớ bòng bong. Vốn hoàn toàn chưa có kinh nghiệm thương trường, tôi đã phải đối mặt với vô vàn khó khăn để gỡ rối tình cảnh rắc rối của mình; thế nhưng, mọi thứ đều phải lùi bước trước sự chuyên tâm bền bỉ, và tôi nhận ra rằng lợi ích của việc tự mình giữ sổ sách sẽ bù đắp dư dả cho khoảng thời gian mà công việc ấy đòi hỏi.
Giờ đây, tôi đã đi thăm các tá điền, khảo sát ruộng đất và sửa sang lại ngôi cơ dinh đã mục nát tự dăm năm nay. Những bằng chứng về sự khôn ngoan trong tài chính ấy bắt đầu mang lại cho tôi tiếng tăm của một quý ông điềm đạm, sáng suốt và làm ăn phát đạt trong mắt tất cả những người láng giềng lớn tuổi ở vùng quê. Họ không ngớt lời ca ngợi cách quản lý của tôi, đồng thời đặt lên bàn cân so sánh với Triftless và Latterwit — hai gã công tử bột có điền trang nằm cùng một góc xứ, thỉnh thoảng lại ghé về như một trò vui để thu tiền thuê đất trước, chuốc say mấy cô gái vắt sữa bò, bày tiệc thết đãi cả làng rồi khoác lác về những cuộc tình ái của chính mình, để rồi lại phi ngựa như bay về thành phố nướng sạch số tiền kiếm được.
Tuy vậy, trong một khoảng thời gian, vẫn có chút hoài nghi liệu tôi có giữ vững được quyết định của mình hay không; nhưng sự kiên trì trong một thời gian ngắn đã xóa tan mọi ngờ vực. Tiếng tăm của tôi ngày càng lừng lẫy nhờ sự mực thước trong giao tiếp và sự nề nếp trong lối sống, tới mức tại các phiên tòa tiểu hình, tôi được nhắc đến với sự kính trọng lớn như một ứng viên vô cùng sáng giá cho chức vụ hòa giải viên.
Giữa lúc bề bộn trăm công nghé việc, khi ngày nào cũng tất bật thăm nom điền trang, điều đình hợp đồng, cho thuê đất và giám sát việc sửa chữa, tôi thấy cuộc đời mình chẳng có phút nào trống trải, và vì thế cũng chẳng mảy may nghĩ đến chuyện vợ chồng. Thế nhưng chẳng bao lâu sau, dòng lốc công việc cũng dần lắng xuống, và phương pháp chính xác mà tôi thiết lập đã giúp tôi giải quyết sổ sách một cách vô cùng trôi chảy. Do đó, trước mắt tôi lúc này là bài toán tìm cách lấp đầy thời gian rảnh rỗi mà không phải rơi lại vào những trò giải trí nghèo nàn từng khiến mình đắm chìm trước kia, cũng chẳng đổi chác chúng lấy những môn thể thao đồng quê — thứ mà tôi thấy đám quý ông quanh vùng theo đuổi với niềm đam mê lớn đến mức chúng thực sự là những niềm vui duy nhất mà tôi có thể hy vọng tìm thấy kẻ đồng hành.
Sự bất tiện của hoàn cảnh ấy dĩ nhiên đã thôi thúc tôi khao khát một người bạn đời, và giá trị đã được thừa nhận của điền trang cùng tiếng tăm về sự tiết kiệm, cẩn trọng đã dễ dàng mở đường cho tôi bước vào mọi gia đình. Chẳng mấy chốc tôi nhận ra rằng người ta chẳng màng dò hỏi bất kỳ đức tính nào khác, cũng chẳng cần đến bất kỳ lời giới thiệu nào ngoài việc tôi không vướng nợ nần và biết chăm chút cho cái gọi là miếng cơm manh áo. Không khỏi phẫn nộ, tôi chứng kiến cảnh những cô con gái ở bất cứ nơi nào tôi đặt chân tới đều được bày biện ra như hàng hóa để trưng diện; và tôi chẳng thể coi họ ở trong một trạng thái nào khác biệt mấy so với cảnh buôn phấn bán hương, khi thấy họ được lệnh phải tung hê điệu bộ trước mặt tôi, và nhân một cách vô tình nào đó để phô bày những tài lẻ về âm nhạc, nữ công gia chánh hoặc thói quen tề gia bếp núc. Tôi vừa ngồi vào bàn tiệc là cô tiểu thư đã được gọi lên để bày tỏ đôi điều lễ phép với tôi; và tôi chẳng tài nào trốn thoát khỏi việc nghe cha hoặc mẹ họ kể lể về những đức tính tuyệt vời của cô con gái, kèm theo lời tuyên bố rằng họ nay đã gần đất xa trời, chẳng còn vướng bận gì trần thế ngoài việc lo cho các con có được chốn nương thân hạnh phúc; rằng người mà tôi vừa ban lời khen ngợi bên bàn tiệc thực ra chính là niềm vui lớn nhất buổi xế chiều đời họ, vừa ngoan ngoãn, hiếu thảo, lại là chổ dựa đắc lực cho hiền mẫu trong việc nội trợ, và là đứa con cưng của phụ thân nhờ sự hoạt bát, thông minh, nên họ sẽ vô cùng bịn rịn nếu phải rời xa; dẫu vậy, vì một quý ông xứng đáng trong vùng — kẻ mà họ có thể thường xuyên thăm viếng — họ sẽ chẳng màng đến hạnh phúc riêng tư mà từ chối, và lòng ân cần của họ sẽ được thể hiện qua của hồi môn một khi có một khế ước thích hợp được đưa ra.
Do thừa hiểu rằng những lời ve vãn ấy chẳng bắt nguồn từ việc họ ưu ái tôi hơn bất kỳ kẻ giàu có nào khác, tôi không thể không chạnh lòng thương hại cho những thiếu nữ bị đem ra như thể đặt lên sàn đấu giá, tự làm giảm giá trị bản thân qua những lời ca tụng kém khôn ngoan. Bởi lẽ, làm sao họ có thể biết mình từng trăm lần được đem ra chào hàng rồi lại bị từ chối mà không đánh mất đi chút thanh cao dịu dàng cùng phẩm giá thiếu nữ vốn vô cùng cần thiết để hoàn thiện vẻ đẹp của người phụ nữ?
Tôi sẽ không làm phiền ông bằng việc kể lại những mưu chước được giăng ra để thử thách khả năng phán đoán của tôi, hay những ngọn lửa quyến rũ được dùng để thử lòng trái tim tôi — những thứ mà nếu đã từng đôi lần nếm trải chính trị chồn điền viên trong đời, hẳn ông sẽ dễ dàng hình dung ra. Nghèo nàn về mưu mẹo, họ chẳng màng đến điều gì ngoài tiền tài, và khi cho rằng sức hút của nó đối với toàn nhân loại đều giống nhau, họ hiếm khi tìm cách lừa phỉnh bằng bất kỳ thủ đoạn nào khác ngoài những con số giả tạo.
Tôi sẽ không chối cãi rằng, việc được nghe người ta lớn tiếng ca ngợi sự cẩn trọng đã khiến tôi bắt đầu tự coi trọng phẩm giá của mình, đồng thời ngần ngại đánh mất uy tín chỉ vì kết hôn vì tình yêu. Do đó, tôi quyết định phải nắm rõ gia thế của người thiếu nữ mà mình ngỏ lời trước khi màng tới sự thông minh, tinh tế hay nhan sắc của nàng.
Quyết định ấy đã đưa tôi đến với Mitissa, ái nữ của Chrysophilus. Nàng ít nhất là một người không có điểm gì dị dạng, và phong thái cũng chẳng có điều gì đáng trách, bởi nàng vẫn luôn được nuôi dạy cách ly khỏi mọi cám dỗ tầm thường. Vì thế, tôi đã xin phép cha mẹ Mitissa cho phép được cầu hôn nàng, và được họ hướng dẫn quay sang gặp lại người cha — kẻ mà nàng quyết định sẽ tuân theo mọi chỉ bảo. Vấn đề lúc bấy giờ chỉ còn là của hồi môn sẽ được định mức ra sao? Lão già đưa ra một đòi hỏi khổng lồ, và tôi đã từ chối đáp ứng. Mitissa được lệnh phải dùng đến uy lực của mình; nàng bảo tôi rằng nếu tôi dám từ chối tía nàng, nghĩa là tôi chẳng hề yêu nàng, rằng nàng là một sinh linh bất hạnh còn tôi là kẻ bội bạc; rồi nàng òa khóc nức nở và lăn ra ngất xỉu. Tất cả những màn kịch ấy, vốn chẳng phải là một kẻ si tình mù quáng, chẳng hề tác động mấy đến tôi. Tiếp đó, nàng từ chối gặp mặt tôi, và vì tôi nghĩ mình buộc phải viết thư bằng những lời lẽ thảm thiết, họ từng nuôi hy vọng có thể bỏ đói tôi cho đến khi tôi phải chịu nhượng bộ; nhưng khi nhận ra tôi hoàn toàn cứng rắn, người cha đành chấp nhận đề nghị của tôi và bảo rằng ông ta càng nể trọng tôi hơn vì tôi quá giỏi giang trong việc kỳ kèo.
Thế là tôi đã kết hôn với Mitissa, và bắt đầu nếm trải hạnh phúc của một cuộc hôn nhân không có tình yêu. Mitissa chẳng mấy chốc đã bộc lộ rằng nàng cũng khôn ngoan chẳng kém gì tôi, và chỉ lấy chồng cốt để được tự tung tự tác theo ý mình, đồng thời có ngay chiếc xe ngựa gọi dạ bảo vơ. Nàng mang theo về nhà một ả gia nhân già do mẹ nàng giới thiệu — kẻ đã truyền thụ cho nàng mọi thủ túc quản lý gia đình, và trong mọi hoàn cảnh đều là cánh tay phải cũng như người chỉ đạo tối cao của nàng. Chẳng mấy chốc, họ bịa ra đủ mọi lý do lớn nhỏ để sinh sự với toàn bộ gia nhân của tôi, hoặc phỉnh nịnh để ép tôi phải sa thải họ, hoặc đối xử tệ bạc đến mức họ tự động bỏ đi, rồi luôn miệng nhét vào những vị trí trống ấy bằng những kẻ được đưa đến từ họ hàng nhà vợ. Cứ như thế, họ gầy dựng nên một cơ ngơi mà ở đó tôi chẳng có chút quyền uy nào, và một tập thể luôn ngấm ngầm chống đối tôi; bởi Mitissa luôn coi mình có một lợi ích riêng biệt, và chẳng màng nhận thứ gì là của mình trừ những khoản giấu giếm sau lưng tôi. Chính vì lý do đó, nàng mang về cho tôi những bản kê khai chi phí sinh hoạt giả mạo, hùa cùng tá điền than nghèo kể khổ về những năm tháng mất mùa, và thông qua một quản gia riêng do nàng tậu về, nhận tiền lót tay để xin xỏ giảm tiền thuê đất. Hy vọng lớn nhất của nàng là sống lâu hơn tôi để có thể hưởng trọn những gì đã tích cóp được ấy, và vì thế nàng luôn mưu tính đủ mọi cách tân trang phần điền trang thuộc diện hoa lợi góa phụ của mình, thậm chí từng có lần định tâm kiếm lệnh cấm để ngăn tôi đốn gỗ trên phần đất đó nhằm mục đích sửa sang. Cha mẹ nàng cũng hùa vào tiếp tay cho những dự án ấy, thường xuyên buông lời bóng gió rằng nàng đang bị đối xử tệ bạc, đồng thời đay nghiến tôi về những món quà mà các bà vợ khác nhận được từ tay chồng họ.
Thưa ông, hoàn cảnh của tôi cứ tiếp diễn như thế suốt bảy năm ròng, cho đến tận khi sự kiên nhẫn của tôi hoàn toàn cạn kiệt. Một hôm, nhân lúc mời cha vợ đến nhà, tôi bày ra trước mặt ông ta toàn bộ tình trạng gia ân, vạch trần hàng loạt vụ lừa đảo của vợ tôi, tống cổ tên quản gia của ả đi, giao tên gia nhân cho cảnh sát thị trấn, tự mình thu hồi quyền quản lý, cắt giảm ả xuống mức chu cấp cố định, và giờ đây viết bức thư này để cảnh báo những ai khác chớ dại dột kết hôn với những kẻ mà ta chẳng có lý do gì để kính trọng.
Kính thư,