Cum tabulis animum censoris sumet honesti:
Audebit, quæcunque parum splendoris habebunt,
Et sine pondere erunt, et honore indigna ferentur,
Verba movere loco, quamvis invita recedant,
Et versentur adhuc intra penetralia Vestæ.
Hor. Lib. ii. Ep. ii. 110.
But he that hath a curious piece designed,
When he begins must take a censor's mind.
Severe and honest; and what words appear
Too light and trivial, or too weak to bear
The weighty sense, nor worth the reader's care,
Shake off; though stubborn, they are loth to move,
And though we fancy, dearly though we love.
Creech.
"Không thể có được tiếng tăm về thiên tài," Quintilian nói, "nếu chỉ viết về những sự việc, dù cần thiết đến đâu, lại ít có vẻ rực rỡ hay phô trương. Độ cao của một tòa nhà thu hút ánh nhìn, nhưng phần móng lại nằm ở nơi không ai đoái hoài. Thế nhưng, vì chẳng có lối nào dẫn lên đỉnh cao của tri thức mà lại không đi từ những bậc thấp nhất, ta sẽ coi mọi điều không có gì là không liên quan đến nghệ thuật hùng biện, và kẻ nào thiếu nó thì không thể trở thành nhà hùng biện."
Được củng cố và khích lệ bởi tiền lệ hào hùng ấy, ta sẽ tiếp tục cuộc khảo sát về nghệ thuật làm thơ của Milton. Cho dù công việc phân tích từng câu thành từng âm tiết có vẻ vụn vặt đến đâu, và bất chấp những lời chế giễu có thể gánh chịu nhờ sự cân nhắc trang nghiêm về trọng âm cùng nhịp nghỉ, thì chắc chắn rằng nếu thiếu đi thứ kiến thức nhỏ nhặt này, chẳng ai có thể làm thi sĩ; chính từ sự bố trí hợp lý của từng âm thanh đơn lẻ mới tạo ra thứ hòa âm bồi đắp sức mạnh cho lý trí, ban ân huệ cho sự cao cả, đồng thời xiềng xích sự chú ý và chi phối các tao nhân mặc khách.
Để câu thơ được du dương và đẹp đẽ, điều cần thiết không chỉ là các từ được sắp đặt sao cho trọng âm rơi vào đúng chỗ, mà các âm tiết tự bản thân chúng cũng phải được chọn lựa khéo léo để lướt mượt mà vào nhau. Điều này đạt được thông qua sự pha trộn tỷ lệ giữa nguyên âm và phụ âm, cũng như việc điều hòa các phụ âm câm bằng phụ âm lỏng và bán nguyên âm. Các nhà ngữ pháp tiếng Do Thái từng nhận xét rằng thật bất khả thi nếu phát âm hai phụ âm đứng liền nhau mà không có nguyên âm can thiệp, hoặc không có sự tống hơi nào phát ra giữa phụ âm này với phụ âm kia; sự ngắt quãng ấy sẽ kéo dài và dễ nhận thấy hơn khi âm thanh của các phụ âm kém phần hòa hợp với nhau, và hệ quả là dòng chảy của câu thơ bị ngắt quãng lâu hơn.
Dryden từng tuyên bố rằng một dòng thơ toàn những từ đơn âm hầu như lúc nào cũng thô ráp. Nhận định này, xét trên ngôn ngữ của chúng ta, rõ ràng là chính xác, không phải vì từ đơn âm không thể tạo nên hòa âm, mà vì các từ đơn âm của chúng ta vốn có gốc gác Teuton, hoặc được hình thành bằng cách rút gọn, thường bắt đầu và kết thúc bằng phụ âm, chẳng hạn như,
————Every lower faculty
Of sense, whereby they hear, see, smell, touch, taste.
Sự khác biệt về hòa âm bắt nguồn chủ yếu từ sự sắp xếp các nguyên âm và phụ âm sẽ có thể được lĩnh hội thấu đáo qua việc chú ý đến những đoạn thơ sau:
Immortal Amarant——there grows
And flow'rs aloft, shading the fount of life,
And where the river of bliss through midst of heav'n
Rolls o'er Elysian flow'rs her amber stream;
With these that never fade, the spirits elect
Bind their resplendent locks inwreath'd with beams.
Phép so sánh tương tự mà ta đề xuất thực hiện giữa câu thơ thứ tư và thứ sáu của đoạn này, cũng có thể lặp lại giữa những dòng cuối cùng trong các trích dẫn sau đây:
————Under foot the violet,
Crocus, and hyacinth, with rich in-lay
Broider'd the ground, more colour'd than with stone
Of costliest emblem.
————Here in close recess,
With flowers, garlands, and sweet-smelling herbs,
Espoused Eve first deck'd her nuptial bed;
And heav'nly choirs the hymenean sung.
Milton, kẻ có đôi tai vốn đã quen thuộc không chỉ với âm nhạc của những ngôn ngữ cổ đại — dẫu bị phát âm của chúng ta làm cho vẩn đục, nhưng vẫn vượt trội hơn mọi ngôn ngữ đang được sử dụng — mà còn với sự êm dịu của tiếng Ý, thứ ngôn ngữ du dương nhất trong tất cả các thơ ca cận đại, dường như hoàn toàn bị thuyết phục rằng ngôn ngữ của chúng ta không thích hợp cho việc làm thơ mượt mà, và vì thế ông lấy làm đắc ý khi có cơ hội viện đến một từ ngữ êm dịu hơn để trợ giúp; chính vì lý do này, và ta tin rằng chỉ vì lý do duy nhất này, đôi khi ông tự cho phép mình sử dụng một chuỗi dài các tên riêng, đưa chúng vào những nơi chẳng mang lại gì ngoài âm nhạc cho thơ ông.
————The richer seat
Of Atabalipa, and yet unspoil'd
Guiana, whose great city Gerion's sons
Call El Dorado.——
The moon——The Tuscan artist views
At evening, from the top of Fesole
Or in Valdarno, to descry new lands.—
Thực ra ông đã chú ý đến các âm tiết nhiều hơn là trọng âm, và không mấy khi phạm lỗi do các phụ âm va chạm vào nhau, hay các nguyên âm mở ra đè lên nhau, ít nhất là không thường xuyên hơn những tác giả khác, những người có các đề tài kém phần quan trọng hoặc phức tạp hơn nên không bị phân tâm khỏi nhịp điệu trong câu thơ của mình.
Đặc điểm lớn nhất trong nghệ thuật gieo vần của Milton khi so sánh với các thi sĩ đời sau, chính là việc lược bỏ một nguyên âm đứng trước một nguyên âm khác, hoặc sự nén bớt âm tiết cuối của một từ kết thúc bằng nguyên âm khi từ tiếp theo bắt đầu bằng một nguyên âm. Chẳng hạn như
————Knowledge
Oppresses else with surfeit, and soon turns
Wisdom to folly, as nourishment to wind.
Sự châm chước này, dẫu nay đã không còn được dùng trong thơ ca tiếng Anh, nhưng từng được các nhà văn xưa thực hành, và được cho phép ở nhiều ngôn ngữ khác cả cổ đại lẫn hiện đại, thế nên các nhà phê bình bàn về "Paradise Lost" đã không ngần ngại ca ngợi Milton vì đã duy trì nó. Nhưng một ngôn ngữ không thể truyền bá quy tắc của mình cho ngôn ngữ khác. Chúng ta đã từng thử nghiệm và bác bỏ thể thơ lục hào của người cổ đại, thể kết thúc kép của người Ý, và thể alexandrine của người Pháp; và việc lược bỏ nguyên âm, dù có vẻ duyên dáng đối với các quốc gia khác, lại rất không phù hợp với bản chất của tiếng Anh.
Có lý do để tin rằng chúng ta đã vô tình đánh mất một phần nguyên âm của mình, và âm e câm mà tổ tiên chúng ta thêm vào hầu hết các từ đơn âm trước kia từng là một nguyên âm được phát âm. Do sự cắt xén âm tiết này, ngôn ngữ của chúng ta trở nên quá thừa thãi phụ âm, và việc thêm nguyên âm vào đầu từ còn cần thiết hơn là cắt bỏ chúng ở cuối từ.
Do đó, Milton dường như đã hiểu lầm phần nào về bản chất ngôn ngữ của chúng ta — vốn có khuyết điểm chính là sự gồ ghề và tai quái — để rồi khiến cho những nhịp điệu vốn đã thô ráp của chúng ta lại càng trở nên thô ráp hơn. Nhưng không phải tất cả các phép lược bỏ của ông đều đáng bị quở trách như nhau; ở một số âm tiết, chúng có thể được châm chước, và có lẽ ở một vài trường hợp khác thì hoàn toàn có thể bắt chước một cách an toàn. Việc cắt xén một nguyên âm chắc chắn là một lỗi lầm khi nó được phát âm rõ ràng, và cùng với phụ âm đi kèm tạo thành một âm tiết trọn vẹn, có thể nghe thấy được.
————What he gives,
Spiritual, may to purest spirits be found,
No ingrateful food, and food alike these pure
Intelligential substances require.
Fruits,——Hesperian fables true,
If true, here only, and of delicious taste.
——Evening now approach'd,
For we have also our evening and our morn.
Of guests he makes them slaves,
Inhospitably, and kills their infant males.
And vital Virtue infus'd, and vital warmth
Throughout the fluid mass.——
God made thee of choice his own, and of his own
To serve him.
Ta tin rằng bất kỳ độc giả nào cũng sẽ đồng ý rằng trong tất cả những đoạn thơ ấy, dù mức độ có khác nhau, âm nhạc đã bị tổn hại, và ở một số đoạn thì ý nghĩa bị lu mờ. Vẫn có những câu thơ khác trong đó nguyên âm bị lược bỏ, nhưng vì nó được phát âm vô cùng mờ nhạt trong ngôn ngữ giao tiếp hằng ngày nên sự mất đi của nó trong thơ ca hầu như không bị nhận ra; và do đó, sự thỏa hiệp như vậy với niêm luật là có thể châm chước được.
————Nature breeds
Perverse, all monstrous, all prodigious things,
Abominable, inutterable; and worse
Than fables yet have feigned.——
————From the shore
They view'd the vast immensurable abyss.
Impenetrable, impal'd with circling fire.
To none communicable in earth or heav'n.
Thế nhưng, ngay cả những cách thu gọn ấy cũng làm tăng thêm tính thô ráp của một thứ ngôn ngữ vốn đã quá thô ráp; và dù trong các tác phẩm dài, chúng đôi khi có thể được dung thứ, thì việc né tránh chúng không bao giờ có thể bị coi là sai lầm.
Milton thường xuyên sử dụng trong các tác phẩm của mình thể thơ siêu nhịp hoặc thừa thãi mười một âm tiết.
————Thus it shall befall
Him who to worth in woman over-trusting
Lets her will rule.——
I also err'd in over much admiring.
Những câu thơ kiểu này xuất hiện hầu như ở mọi trang sách; nhưng dẫu chúng không khó chịu hay nghịch tai, chúng không nên được dung nạp vào thơ ca anh hùng ca, bởi vì những giới hạn chật hẹp của ngôn ngữ chúng ta không cho phép chúng ta có sự phân biệt nào giữa thể thơ sử thi và bi kịch, ngoại trừ sự tự do thay đổi tùy ý phần kết của các câu thơ kịch, và nhờ sự nới lỏng nghiêm ngặt về niêm luật ấy mà đưa chúng đến gần với văn xuôi hơn.